{"id":966,"date":"2017-08-16T15:48:02","date_gmt":"2017-08-16T13:48:02","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=966"},"modified":"2024-01-23T10:24:03","modified_gmt":"2024-01-23T10:24:03","slug":"bledy-logiczne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/bledy-logiczne\/","title":{"rendered":"B\u0142\u0119dy logiczne – zestaw artyku\u0142\u00f3w."},"content":{"rendered":"

Sofizmat rozszerzenia<\/strong>(tzw. Straw man) \u2013 b\u0142\u0105d polegaj\u0105cy na atakowaniu przesadzonej wersji argumentu przeciwnika, czyli odpowiadanie na stwierdzenie, kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie nie zosta\u0142o przez przeciwnika wypowiedziane. Straw man mo\u017ce tak\u017ce polega\u0107 na wyci\u0105ganiu s\u0142\u00f3w z kontekstu, tak, aby tworzy\u0142y odmienny od prezentowanego pogl\u0105d. Objawia\u0107 si\u0119 mo\u017ce te\u017c w ataku na osob\u0119, kt\u00f3ra nie ma zbyt dobrych umiej\u0119tno\u015bci retorycznych i jej \u201est\u0142amszenie\u201d uznaje si\u0119, jako zwyci\u0119stwo w argumentacji. Ostatnim objawem, wersj\u0105 tego b\u0142\u0119du logiczno-j\u0119zykowego jest wymy\u015blenie fikcyjnej osoby rzekomo posiadaj\u0105cej pogl\u0105dy, kt\u00f3re s\u0105 krytykowane i u\u017cywanie jej w dyskusji.
\nArgument do publiczno\u015bci<\/strong>(argumentum ad auditorem<\/em>) \u2013 rozm\u00f3wca zamiast merytorycznie odpowiedzie\u0107 na podj\u0119t\u0105 argumentacj\u0119, zwraca si\u0119 do pogl\u0105d\u00f3w i upodoba\u0144 publiczno\u015bci. S\u0142u\u017cy to wywarciu presji na przeciwniku.
\nArgument kija<\/strong> (argumentum ad baculum<\/em>) \u2013 argumentacja pozamerytoryczna m\u00f3wi\u0105ca o gro\u017abie kary lub przemocy w obliczu nie przyj\u0119cia stanowiska przeciwnika. Na przyk\u0142ad: Jak b\u0119dziesz publicznie m\u00f3wi\u0142 o swoich pogl\u0105dach to spotkamy si\u0119 w ciemnej alejce i wklepiemy Ci na garb<\/em>.
\nArgument z cz\u0142owieka<\/strong>(argumentum ad hominem<\/em>) \u2013 rozm\u00f3wca zamiast odnosi\u0107 si\u0119 do merytorycznego uzasadniania tematu dyskusji, zaczyna odnosi\u0107 si\u0119 do opinii i zachowa\u0144 rozm\u00f3wcy.
\nArgument z niewiedzy<\/strong>(argumentum ad ignorantiam<\/em>) \u2013 \u00a0rozm\u00f3wca uznaj\u0119 tez\u0119 za prawdziw\u0105 tylko dlatego, \u017ce nic innego nie wydaje mu si\u0119 prawdopodobne. Przyk\u0142adowo: Nie wiem jak \u015bwiat m\u00f3g\u0142 powsta\u0107 bez ingerencji si\u0142y wy\u017cszej, wi\u0119c b\u00f3g istnieje!<\/em>
\n
\n<\/em>Przerzucenie ci\u0119\u017caru dowodu<\/strong> –\u00a0<\/em>dyskutant uznaje za dow\u00f3d prawdziwo\u015bci swojej tezy fakt, \u017ce oponent nie mo\u017ce udowodni\u0107 tezy przeciwnej. Przyk\u0142ad z mojego podw\u00f3rka:\u00a0To oczywiste, \u017ce B\u00f3g istnieje – czy jeste\u015b w stanie udowodni\u0107 jego nieistnienie?<\/em>
\nArgument z lito\u015bci<\/strong>(argumentum ad misericordiam<\/em>) \u2013 do\u015b\u0107 powszechny zw\u0142aszcza podczas edukacyjnej kariery J. Rozm\u00f3wca porzuca w\u0142a\u015bciwy sp\u00f3r, dyskusj\u0119 i stara si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do naszych uczu\u0107, chc\u0105c wywrze\u0107 presj\u0119 na zmian\u0119 naszych przekona\u0144.
\nArgument z liczb<\/strong>(argumentum ad numerum<\/em>) i argument ludu<\/strong> (arumentum ad populum<\/em>) \u2013 argumenty odwo\u0142uj\u0105ce si\u0119 do popularno\u015bci danej tezy i liczby ludzi, kt\u00f3ra w ni\u0105 wierzy. S\u0142uszno\u015b\u0107 jakiego\u015b pogl\u0105du jest wprost proporcjonalna do liczby tych, kt\u00f3rzy go popieraj\u0105, bo du\u017co ludzi ma dobrze i wierzy w zastany porz\u0105dek.
\nArgument z osoby<\/strong>(argumentum ad personam<\/em>) \u2013 dyskutant porzuca sp\u00f3r i zaczyna opisywa\u0107 faktyczne lub rzekome cechy oponenta. Przyk\u0142ad: Co Ty wiesz o stanie wojennym \u2013 mia\u0142e\u015b wtedy dwa lata!<\/em>
\nArgument z tradycji<\/strong>(argumentum ad traditionem<\/em>) \u2013 odwo\u0142anie do wcze\u015bniej powszechnie uznawanych pogl\u0105d\u00f3w. W Polsce bardzo powszechne J
\nArgument z pr\u00f3\u017cno\u015bci<\/strong>(argumentum ad vanitatem<\/em>) \u2013 wykorzystywanie pr\u00f3\u017cno\u015bci dyskutanta poprzez dawkowanie pochlebstw w celu uzyskania akceptacji pogl\u0105du.
\nArgument z autorytetu<\/strong>(argumentum ad verecundiam<\/em>) \u2013 powo\u0142ywanie si\u0119 na jaki\u015b autorytet, kt\u00f3rego druga strona mo\u017ce nie uznawa\u0107, ale by\u0107 mo\u017ce nie chce zakwestionowa\u0107 w obawie o zarzut zarozumia\u0142o\u015bci lub inne, wynikaj\u0105ce z zakwestionowania autorytetu zagro\u017cenie. W Polsce najcz\u0119stsze po\u0142\u0105czenie argumentu z autorytetu z argumentem kija w odniesieniu do postaci JP2\u2026
\nFa\u0142szywa dychotomia<\/strong>\u2013 zestawienie dw\u00f3ch skrajnych postaw, warto\u015bci, kt\u00f3re nie tylko nie musz\u0105 by\u0107 swoimi alternatywami, ale mog\u0105 posiada\u0107 inne opcje le\u017c\u0105ce pomi\u0119dzy nimi.
\n\u201eNo True Scotsman\u201d<\/strong>\u2013 ten b\u0142\u0105d najlepiej wyt\u0142umaczy\u0107 na konkretnym przyk\u0142adzie.
\nOsoba A: \u201eKa\u017cdy prawdziwy<\/em> Polak jest katolikiem\u201d
\nOsoba B: \u201eJa jestem Polakiem, ale nie jestem katolikiem\u201d
\nOsoba A: \u201eWi\u0119c nie jeste\u015b prawdziwym<\/em> Polakiem\u201d
\nKluczem tutaj jest zastosowanie s\u0142owa prawdziwy<\/em>. Tworzy to tautologi\u0119 (w sensie niezrozumienia znaczenia wyraz\u00f3w u\u017cytych w zdaniu), kt\u00f3ra nie odnosi si\u0119 do \u017cadnej obiektywnej zasady albo regu\u0142y.
\nB\u0142\u0105d stawki podstawowej<\/strong> \u2013 czyli wnioskowanie na podstawie warunkowych prawdopodobie\u0144stw. Na przyk\u0142ad: Janek jest cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry ubiera si\u0119 na czarno, ma d\u0142ugie w\u0142osy i s\u0142ucha death metalu. Jakie jest prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce jest katolikiem, a jakie, \u017ce jest satanist\u0105?<\/em> Problem z tak postawionym pytaniem polega na przeszacowaniu prawdopodobie\u0144stw w twierdzeniu przy ignorowaniu og\u00f3lnego (globalnego) prawdopodobie\u0144stwa.
\nOdwo\u0142anie do prawdopodobie\u0144stwa<\/strong>\u2013 za\u0142o\u017cenie, \u017ce je\u015bli co\u015b jest mo\u017cliwe to jest faktem.
\nArgument z b\u0142\u0119du<\/strong> \u2013 je\u015bli jakie\u015b za\u0142o\u017cenie jest b\u0142\u0119dne to ca\u0142a konkluzja jest b\u0142\u0119dna. Na przyk\u0142ad: Kr\u00f3lowa El\u017cbieta jest obywatelk\u0105 USA i dlatego jest istot\u0105 ludzk\u0105. Kr\u00f3lowa nie jest obywatelk\u0105 USA, czyli nie jest te\u017c istot\u0105 ludzk\u0105.<\/em>
\nR\u00f3wnia pochy\u0142a (slippery slope) \u2013 <\/strong>za\u0142o\u017cenie, \u017ce jakie\u015b wydarzenia musz\u0105 po sobie nast\u0119powa\u0107 bez racjonalnego wyja\u015bnienia albo widocznego mechanizmu t\u0142umacz\u0105cego ich przyczynowo\u015b\u0107. Przewa\u017cnie wygl\u0105da to tak, \u017ce bez uzasadnienia wyci\u0105gamy wniosek, \u017ce drobne wydarzenie doprowadzi do wa\u017cnej i du\u017cej zmiany. Dobrym przyk\u0142adem b\u0142\u0119du r\u00f3wni pochy\u0142ej jest debata na temat zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych, gdzie legalizacja zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych jest prowadzona r\u00f3wni\u0105 pochy\u0142\u0105 do degeneracji spo\u0142ecze\u0144stwa, obni\u017cenia wska\u017anik\u00f3w demograficznych i seksualizacji dzieci.
\nB\u0142\u0105d egzystencji<\/strong> \u2013 polega na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce je\u015bli mo\u017cemy wskaza\u0107 na cechy, to mo\u017cemy udowodni\u0107 egzystencj\u0119. Na przyk\u0142ad: Wszyscy uczniowie w tej klasie s\u0105 m\u0105drzy i uczciwi.<\/em> Takie stwierdzenie zak\u0142ada, \u017ce uczniowie w klasie istniej\u0105. Nie ma na to dowod\u00f3w i za\u0142o\u017cenie jest poprawne tylko wtedy, gdy za\u0142o\u017cymy, \u017ce co\u015b istnieje. Gdy odrzucimy obecno\u015b\u0107 uczni\u00f3w w klasie \u2013 cechy im przypisane staj\u0105 si\u0119 b\u0142\u0119dne.
\nB\u0142\u0105d niepe\u0142nego dowodu (Cherry picking)<\/strong> \u2013 b\u0142\u0105d polegaj\u0105cy na wskazywaniu na konkretne informacje maj\u0105ce potwierdzi\u0107 dan\u0105 tez\u0119, przy jednoczesnym ignorowaniu wszelkich danych przecz\u0105cym temu twierdzeniu. To jest b\u0142\u0105d selektywnej uwagi.
\nStronnicze potwierdzenie<\/strong>\u2013 kolejny b\u0142\u0105d selektywnej uwagi. Polega on na tym, \u017ce silnie i emocjonalnie faworyzujemy dane, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 nasza tez\u0119.
\nB\u0142\u0119dna analogia<\/strong> \u2013 b\u0142\u0105d za\u0142o\u017ce\u0144, kt\u00f3ry polega na tym, \u017ce je\u015bli przypisujemy dw\u00f3m przedmiotom te same cechy i spostrze\u017cemy dodatkow\u0105 cech\u0119 w jednym z nich, automatycznie przypisujemy j\u0105 te\u017c drugiemu przedmiotowi. Na przyk\u0142ad: Krzes\u0142o i st\u00f3\u0142 maj\u0105 cztery nogi i s\u0105 z drewna. St\u00f3\u0142 si\u0119 rozk\u0142ada, wi\u0119c prawdopodobnie krzes\u0142o te\u017c<\/em>. Lub: Model uk\u0142adu s\u0142onecznego jest podobny do modelu atomu. Planety kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 s\u0142o\u0144ca jak elektrony kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 j\u0105dra atomowego. Elektrony mog\u0105 przeskoczy\u0107 z orbity na orbit\u0119, wi\u0119c powinni\u015bmy zbada\u0107 czy w staro\u017cytno\u015bci planety nie przeskakiwa\u0142y z orbity na orbit\u0119.<\/em><\/p>\n

Atei\u015bci i racjonali\u015bci twierdz\u0105 cz\u0119sto, \u017ce ich \u015bwiatopogl\u0105d oraz powody, z kt\u00f3rych odrzucaj\u0105 oni nadprzyrodzono\u015b\u0107, teizm, teologi\u0119, religi\u0119, Bibli\u0119 i Boga, s\u0105 \u201eczysto logiczne\u201d, \u201eoparte tylko na samym rozumie i logice\u201d, s\u0105 \u201eoczywist\u0105 sam\u0105 logik\u0105\u201d itd. Kiedy jednak dok\u0142adnie przyjrze\u0107 si\u0119 tym powodom pod k\u0105tem logiki, to wtedy okazuje si\u0119, \u017ce owa negacja jest praktycznie w ca\u0142o\u015bci utkana z b\u0142\u0119d\u00f3w logicznych. Niniejszy esej grupuje najcz\u0119\u015bciej spotykane b\u0142\u0119dy logiczne w sposobie rozumowania i argumentowania u ateist\u00f3w i racjonalist\u00f3w. Nie s\u0105 to b\u0142\u0119dy poszczeg\u00f3lnych jednostek \u2013 przyk\u0142ady logicznie b\u0142\u0119dnych twierdze\u0144, jakie przytocz\u0119, stanowi\u0105 swego rodzaju ateistyczno-racjonalistyczny etos – pisze Jak Lewandowski na portalu apologetyka.katolik.pl.<\/div>\n

Heurystyka afektu<\/strong> (ang. affect heuristic<\/em>)
\nTo, jak si\u0119 czujesz, kszta\u0142tuje to, jak interpretujesz \u015bwiat. Wyobra\u017a sobie na przyk\u0142ad, \u017ce na ekranie twojego komputera przep\u0142ywaj\u0105 s\u0142owa \u201cbierz\u201d i \u201eciastko\u201d, wy\u015bwietlane przez 1\/30 sekundy.
\nKt\u00f3re z nich rozpoznasz?
\nJe\u017celi jeste\u015b g\u0142odny, badania wskazuj\u0105, \u017ce widzisz tylko ciastko<\/a>.
\n[O tym i o innych b\u0142\u0119dach poznawczych po polsku tutaj<\/a>]\nAnchoring Bias<\/strong> (dos\u0142ownie \u2013 b\u0142\u0105d zakotwiczenia, a za polsk\u0105 Wiki \u2013 efekt skupienia<\/a>)
\nLudzie przywi\u0105zuj\u0105 najwi\u0119ksz\u0105 wag\u0119 do pierwszej informacji, jak\u0105 us\u0142ysz\u0105.
\nNa przyk\u0142ad w negocjacjach p\u0142acowych<\/a> ten, kto pierwszy podaje ofert\u0119, ustanawia tym zakres rozs\u0105dnych mo\u017cliwo\u015bci w umy\u015ble ka\u017cdej osoby, bior\u0105cej w nich udzia\u0142. Ka\u017cda odpowied\u017a na pierwsz\u0105 ofert\u0119 w naturalny spos\u00f3b b\u0119dzie reakcj\u0105 \u2013 lub b\u0119dzie zakotwiczona \u2013 przez ofert\u0119 otwieraj\u0105c\u0105.
\n\u201cWi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi przychodzi z bardzo silnym przekonaniem, \u017ce nie powinni jako pierwsi proponowa\u0107 oferty \u2013 twierdzi<\/a> Leigh Thompson, profesor Northwestern University Kellogg School of Management. \u2013 Nasze badania i wiele potwierdzaj\u0105cych bada\u0144 pokazuj\u0105, \u017ce jest zupe\u0142nie na odwr\u00f3t. Ten, kto jako pierwszy przedstawia ofert\u0119, wychodzi na tym lepiej\u201d.
\nB\u0142\u0105d potwierdzenia<\/strong> (ang. confirmation bias<\/em>)
\nMamy w zwyczaju s\u0142ucha\u0107 wy\u0142\u0105cznie informacji, kt\u00f3re potwierdzaj\u0105 nasze wst\u0119pne za\u0142o\u017cenia<\/a> \u2013 jedna z przyczyn, dla kt\u00f3rej tak trudno jest prowadzi\u0107 inteligentn\u0105 rozmow\u0119 na temat zmian klimatycznych.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a> i do humorystycznego artyku\u0142u tutaj<\/a>]\nEfekt oczekiwa\u0144 obserwatora<\/strong> (observer-expectancy bias<\/em>)
\nJest to kuzyn b\u0142\u0119du potwierdzenia. W przypadku tego b\u0142\u0119du nasze oczekiwania nie\u015bwiadomie wp\u0142ywaj\u0105 na to, jak postrzegamy rezultat<\/a>. Badacze oczekuj\u0105cy jakiego\u015b okre\u015blonego rezultatu w eksperymencie mog\u0105 przypadkowo manipulowa\u0107 albo interpretowa\u0107 rezultaty tak, \u017ceby potwierdzi\u0142y ich oczekiwania. Jest to przyczyna, dla kt\u00f3rej na u\u017cytek bada\u0144 naukowych zosta\u0142a stworzona technika eksperymentalna o nazwie \u201epodw\u00f3jnie \u015blepa pr\u00f3ba\u201d(ang. double-blind experiment<\/em>).
\n[Polski link tutaj<\/a>]\nZasada podczepienia<\/strong> (ang. bandwagon effect<\/em>)
\nPrawdopodobie\u0144stwo, \u017ce kto\u015b przyjmie jakie\u015b przekonanie jako swoje, wzrasta wraz z ilo\u015bci\u0105 ludzi, kt\u00f3rzy maj\u0105 to przekonanie. To jest pot\u0119\u017cna forma grupowego my\u015blenia i przyczyna, dla kt\u00f3rej zebrania s\u0105 tak nieproduktywne.<\/a>
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>, do artyku\u0142u po polsku tutaj<\/a>]\nB\u0142\u0105d \u015blepej plamki<\/strong> (ang. bias blind spots<\/em>)
\nNieumiej\u0119tno\u015b\u0107 rozpoznania w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w poznawczych jest r\u00f3wnie\u017c b\u0142\u0119dem poznawczym.
\nZnacz\u0105ce, psycholog z Princeton Emily Pronin odkry\u0142a, \u017ce \u201ejednostki zauwa\u017caj\u0105 istnienie i dzia\u0142anie b\u0142\u0119d\u00f3w poznawczych i motywacyjnych w du\u017co wi\u0119kszej mierze u innych ni\u017c u siebie\u201d.<\/a>
\n[Artyku\u0142 o r\u00f3\u017cnych b\u0142\u0119dach, mi\u0119dzy innymi i o tym<\/a>]\n

\n

\"\"<\/p>\n

\u00a9 flickr<\/p>\n<\/div>\n

Efekt wspierania decyzji<\/strong> (ang. choice-supportive bias<\/em>)
\nMasz sk\u0142onno\u015b\u0107 do czucia si\u0119 dobrze, gdy dokonasz wyboru, nawet gdy ten wyb\u00f3r ma braki<\/a>. My\u015blisz na przyk\u0142ad, \u017ce tw\u00f3j pies jest niesamowity \u2013 nawet wtedy, gdy od czasu do czasu zdarza mu si\u0119 pogry\u017a\u0107 ludzi \u2013 no i \u017ce inne psy s\u0105 g\u0142upie, skoro nie s\u0105 twoje.
\n[Artyku\u0142 po polsku tutaj<\/a>]\nIluzja grupowania<\/strong> (ang. clustering illusion<\/em>)
\nJest to tendencja do zauwa\u017cania wzoru w przypadkowych zdarzeniach. Stoi ona u podstaw paradoksu hazardzisty<\/a>, na przyk\u0142ad, gdy oczekuje si\u0119, \u017ce pojawienie si\u0119 koloru czerwonego po serii czerwonych na ruletce b\u0119dzie mniej albo bardziej prawdopodobne.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>, i do ciekawego artyku\u0142u tutaj<\/a>]\nConservatism bias<\/strong> (dos\u0142ownie: b\u0142\u0105d konserwatyzmu)
\nZachodzi wtedy, gdy ludzie wierz\u0105 w dowody\/fakty z przesz\u0142o\u015bci bardziej ni\u017c w nowe fakty czy informacje, kt\u00f3re dopiero si\u0119 pojawi\u0142y<\/a>. Du\u017co czasu zaj\u0119\u0142o ludziom zaakceptowanie faktu, \u017ce Ziemia jest okr\u0105g\u0142a, dlatego \u017ce wci\u0105\u017c utrzymywali poprzednie rozumienie, \u017ce Ziemia jest p\u0142aska.
\nKonformizm<\/strong> (ang. conformity<\/em>)
\nJest to sk\u0142onno\u015b\u0107 ludzi do dostosowywania si\u0119 do innych ludzi. Sk\u0142onno\u015b\u0107 ta jest tak silna, \u017ce mo\u017ce prowadzi\u0107 do robienia bardzo dziwacznych rzeczy, jak to pokazuje eksperyment przeprowadzony przez Solomona Asha<\/a>).
\nZapytaj jednego uczestnika eksperymentu i kilku podstawionych uczestnik\u00f3w (kt\u00f3rzy w rzeczywisto\u015bci wsp\u00f3\u0142pracuj\u0105 z eksperymentatorem), kt\u00f3re z linii B, C, D, E s\u0105 tej samej d\u0142ugo\u015bci co linia A. Je\u017celi wszyscy uczestnicy odpowiedz\u0105, \u017ce jest to linia D, prawdziwy badany przyzna racj\u0119 temu obiektywnie fa\u0142szywemu stwierdzeniu w szokuj\u0105cej ilo\u015bci trzech przypadk\u00f3w na cztery<\/a>.<\/p>\n

\u201cNiepokoj\u0105ce jest, \u017ce odkryli\u015bmy tak siln\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do konformizmu w naszym spo\u0142ecze\u0144stwie, \u017ce rozs\u0105dni, inteligentni ludzie o dobrych intencjach sk\u0142onni s\u0105 nazwa\u0107 czarne bia\u0142ym \u2013 napisa\u0142 Ash<\/a>. \u2013 Nasuwaj\u0105 si\u0119 tutaj pytania o to, w jaki spos\u00f3b si\u0119 edukujemy i o warto\u015bci, kt\u00f3re kieruj\u0105 naszym zachowaniem\u201d.<\/p><\/blockquote>\n[Link do polskiej Wiki z opisem eksperymentu Asha tutaj<\/a>]\nPrzekle\u0144stwo wiedzy<\/strong> (ang. Curse of knowledge<\/a><\/em>)
\nGdy dobrze wyedukowani ludzie nie mog\u0105 zrozumie\u0107 zwyczajnych ludzi<\/a>. Na przyk\u0142ad w progranie telewizyjnym \u201cThe Big Bang Theory\u201d (W Polsce emitowany jako Teoria wielkiego podrywu<\/a>) naukowiec Sheldon Cooper ma du\u017ce trudno\u015bci ze zrozumieniem jego s\u0105siadki, kelnerki Penny. [Link po polsku tutaj<\/a>]\nEfekt wabika<\/strong> (ang. decoy effect<\/em>)
\nZjawisko w marketingu<\/a>, gdzie konsumenci dokonuj\u0105 zmiany wyboru pomi\u0119dzy dwiema mo\u017cliwo\u015bciami, gdy zaoferuje si\u0119 im trzeci\u0105 opcj\u0119. Na przyk\u0142ad, otrzymuj\u0105c propozycj\u0119 wyboru mniejszej lub wi\u0119kszej szklanki napoj\u00f3w, mog\u0105 wybra\u0107 mniejsz\u0105; ale gdy zaproponuje si\u0119 im trzeci\u0105 opcj\u0119, szklank\u0119 du\u017co wi\u0119ksz\u0105 od poprzednich, mog\u0105 wybra\u0107 t\u0119, kt\u00f3ra teraz jest \u015bredni\u0105.
\n[Link do polskiego artyku\u0142u tutaj<\/a>]\nDenomination effect<\/strong> (dos\u0142ownie: efekt nomina\u0142u)
\nLudzie s\u0105 bardziej sk\u0142onni wyda\u0107 tak\u0105 sam\u0105 ilo\u015b\u0107 pieni\u0119dzy w ma\u0142ych banknotach ni\u017c w du\u017cych<\/a>.
\n[Link po polsku tutaj<\/a> \u2013 w ostatnim akapicie artyku\u0142u\u2026 chocia\u017c ca\u0142y artyku\u0142 jest ciekawy].<\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\u00a9 Business Insider<\/p>\n<\/div>\n

Ignorowanie czasu trwania<\/strong> (ang. duration neglect<\/em>)
\nKiedy czas trwania zdarzenia nie ma wp\u0142ywu na to, jak jest ono przez nas postrzegane. Na przyk\u0142ad pami\u0119tamy chwilowy b\u00f3l jako r\u00f3wnie silny co d\u0142ugotrwa\u0142y<\/a>.
\n[Dodatkowy link do angielskiej Wiki tutaj<\/a>. Link po polsku tutaj<\/a> odsy\u0142a do fragmentu ksi\u0105\u017cki Daniela Kahnemana \u201ePu\u0142apki my\u015blenia\u201d].
\nHeurystyka dost\u0119pno\u015bci<\/strong> (ang. availability heuristic<\/em>)
\nKiedy ludzie przeceniaj\u0105 znaczenie informacji, kt\u00f3ra w danej chwili jest dla nich dost\u0119pna. Na przyk\u0142ad kto\u015b mo\u017ce polemizowa\u0107, \u017ce palenie nie jest niezdrowe na podstawie \u017cycia swojego dziadka, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 100 lat i pali\u0142 trzy paczki papieros\u00f3w dziennie. Argument, kt\u00f3ry pomija mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce dziadek by\u0142 wyj\u0105tkiem od regu\u0142y.
\n[Jak wida\u0107, nikt nie jest wolny od b\u0142\u0119d\u00f3w my\u015blenia. Autor artyku\u0142u sam przeceni\u0142 wag\u0119 \u0142atwo dost\u0119pnej (dez)informacji.
\nLink do polskiej Wiki tutaj<\/a>. Fragment z wprowadzenia do ksi\u0105\u017cki \u201ePu\u0142apki my\u015blenia\u201d Daniela Kahnemana:<\/p>\n

Innym razem zastanawiali\u015bmy si\u0119 z Amosem nad odsetkiem rozwod\u00f3w w\u015br\u00f3d profesor\u00f3w naszej uczelni. Zauwa\u017cyli\u015bmy, \u017ce kiedy zadajemy sobie takie pytanie, w pami\u0119ci uruchamia nam si\u0119 proces wyszukiwania rozwiedzionych profesor\u00f3w, kt\u00f3rych znali\u015bmy osobi\u015bcie albo ze s\u0142yszenia, a nast\u0119pnie oceniamy liczno\u015b\u0107 kategorii na podstawie tego, jak \u0142atwo by\u0142o nam sobie przypomnie\u0107 odpowiednie przyk\u0142ady. To poleganie na \u0142atwo\u015bci przywo\u0142ania pami\u0119ciowego nazwali\u015bmy \u201eheurystyk\u0105 dost\u0119pno\u015bci\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Szerzej w rozdziale tej samej ksi\u0105\u017cki\u201eNaukowe badanie dost\u0119pno\u015bci naukowej\u201d]\nLuka emaptyczna<\/strong> (ang. empathy gap<\/em>)
\nKiedy ludzie w jednym stanie umys\u0142u nie s\u0105 w stanie zrozumie\u0107 ludzi w innym stanie umys\u0142u<\/a>.
\n[Link do angielskiej Wiki tutaj<\/a>. Link po polsku tutaj<\/a>]\nFrequency illusion<\/strong> (dos\u0142ownie: Iluzja cz\u0119stotliwo\u015bci)
\nWyst\u0119puje wtedy, gdy jakie\u015b s\u0142owo albo rzecz, o kt\u00f3rej dopiero co si\u0119 dowiedzia\u0142e\u015b nagle pojawia si\u0119 wsz\u0119dzie<\/a>. Gdy w\u0142a\u015bnie pozna\u0142e\u015b znaczenie s\u0142owa SAT [SAT \u2013 forma egzaminu w USA, zobacz link<\/a>] zaczynasz je widzie\u0107 w bardzo wielu miejscach.
\n[Link do angielskiej Wiki tutaj<\/a>.]\nPodstawowy b\u0142\u0105d atrybucji<\/strong> (ang. Fundamental attribution error<\/em>)
\nZachodzi wtedy, gdy przypisujesz zachowanie jakiej\u015b osoby wrodzonej cesze jej osobowo\u015bci zamiast okoliczno\u015bci, w jakiej si\u0119 akurat znalaz\u0142a. Na przyk\u0142ad mo\u017cesz my\u015ble\u0107, \u017ce twoja kole\u017canka jest gniewn\u0105 osob\u0105, gdy tak naprawd\u0119 jest zwyczajnie zdenerwowana, bo st\u0142uk\u0142a sobie palec.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>].
\nEfekt Galatei<\/strong> (ang. Galatea effect<\/em>)
\nZachodzi wtedy, gdy ludzie odnosz\u0105 sukces \u2013 albo pora\u017ck\u0119 \u2013 poniewa\u017c my\u015bl\u0105, \u017ce tak powinno by\u0107<\/a>.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>].
\nEfekt halo<\/strong> (ang. Halo effect<\/em>)
\nKiedy czyj\u0105\u015b jedn\u0105 pozytywn\u0105 cech\u0119 widzimy we wszystkim, co dotyczy tej osoby lub rzeczy<\/a>.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>].
\nHard-easy bias<\/strong> (dos\u0142. b\u0142\u0105d trudne-\u0142atwe)
\nW przypadku \u0142atwych do rozwi\u0105zania problem\u00f3w ka\u017cdy jest zbyt pewny siebie<\/a>, a w przypadku trudnych \u2013 niewystarczaj\u0105co pewny siebie.
\n[Dodatkowy link po angielsku tutaj<\/a>. Autor oryginalnego tekstu najwyra\u017aniej przestawi\u0142 trudne z \u0142atwym. Powinno by\u0107: w przypadku problemu trudnego mo\u017cemy przecenia\u0107<\/em> nasz\u0105 szans\u0119 sukcesu czyli by\u0107 zbyt pewni siebie, a w przypadku problemu \u0142atwego mo\u017cemy zani\u017ca\u0107<\/em> szanse sukcesu, czyli by\u0107 zbyt ma\u0142o pewni siebie].
\nHerding<\/strong> (Owczy p\u0119d; dos\u0142ownie: gromadzenie si\u0119 w stado)
\nLudzie maj\u0105 sk\u0142onno\u015b\u0107 do gromadzenia si\u0119, szczeg\u00f3lnie w trudnych i niepewnych czasach<\/a>.
\n[Nienajfortunniejszy opis. Tendencja ludzi do zbierania si\u0119 w grupy, zw\u0142aszcza w trudnych czasach, jest normalnym zachowaniem spo\u0142ecznym, a nie b\u0142\u0119dem poznawczym. Linkowany artyku\u0142 m\u00f3wi o procesie podejmowania decyzji pod wp\u0142ywem zachowania t\u0142umu oraz szukania ratunku poprzez ukrycie si\u0119 w t\u0142umie. Link do polskiej Wiki tutaj<\/a> i tutaj<\/a> (w kontek\u015bcie rynku i zachowa\u0144 konsumenckich). Obszerniej na ten temat mo\u017cna poczyta\u0107 w ksi\u0105\u017cce Gustava Le Bona \u201cPsychologia t\u0142umu\u201d.]\n

\n

\"\"<\/p>\n

\u00a9 youtube<\/p>\n<\/div>\n

Efekt my\u015blenia z perspektywy czasu<\/strong> (za polskim wydaniem \u201ePu\u0142apki my\u015blenia\u201d, albo za Wiki \u2013 efekt \u201ewiedzia\u0142em, \u017ce tak b\u0119dzie\u201d. Po angielsku \u2013 hindsight bias<\/em>)
\nModelka pozuje z now\u0105 premierow\u0105 Noki\u0105 \u201cE90 Communicator\u201d na wystawie w New Dehli 28 czerwca 2007. Oczywi\u015bcie to Apple i Google stan\u0105 si\u0119 dwiema najwa\u017cniejszymi firmami w bran\u017cy telefon\u00f3w \u2013 ale powiedz to Nokii oko\u0142o 2003 roku.
\n[Link po polsku tutaj<\/a> i tutaj.<\/a> Odsy\u0142am r\u00f3wnie\u017c do ksi\u0105\u017cki \u201ePu\u0142apki my\u015blenia\u201d rozdzia\u0142 19, Z\u0142udzenie zrozumienia.]\nHiperboliczne obni\u017cenie warto\u015bci<\/strong> (ang. Hyperbolic discounting<\/em>)
\nTendencja do odniesienia natychmiastowej korzy\u015bci zamiast wi\u0119kszego zysku w dalszej perspektywie<\/a>.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nEfekt ideometryczny<\/strong> (ang. Ideometer effect<\/em>)
\nZachodzi wtedy, gdy jaka\u015b idea, wyobra\u017cenie lub my\u015bl powoduje nie\u015bwiadom\u0105 reakcj\u0119 cia\u0142a<\/a>. Na przyk\u0142ad smutna my\u015bl wywo\u0142uje \u0142zawienie oczu. Wygl\u0105da na to, \u017ce plansze Ouija w ten w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b posiadaj\u0105 sw\u00f3j rozum<\/a>.
\n[Link po polsku tutaj<\/a>]\nZ\u0142udzenie kontroli<\/strong> (ang. Illusion of control<\/em>)
\nTendencja do przeceniania wp\u0142ywu, jaki mamy na bieg wydarze\u0144<\/a>. Przyk\u0142ad fana sportu, kt\u00f3ry my\u015bli, \u017ce jego my\u015bli albo czyny b\u0119d\u0105 mia\u0142y wp\u0142yw na przebieg gry.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a> i do ciekawego artyku\u0142u tutaj<\/a>].
\nEfekt niepotrzebnych informacji<\/strong> (ang. Information bias<\/em>)
\nTendencja do szukania informacji wtedy, gdy nie b\u0119dzie mia\u0142a ona wp\u0142ywu na planowan\u0105 czynno\u015b\u0107<\/a>. Wi\u0119cej informacji nie zawsze jest dobre. I rzeczywi\u015bcie, z mniejsz\u0105 ilo\u015bci\u0105 informacji ludzie cz\u0119sto dokonuj\u0105 trafniejszych przewidywa\u0144.<\/a>
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>. Zobacz r\u00f3wnie\u017c ksi\u0105\u017ck\u0119 \u201cPu\u0142apki my\u015blenia\u201d, David Kahneman has\u0142o \u201cless is more\u201d,czyli \u201emniej znaczy wi\u0119cej\u201d, w rozdziale \u201eLinda \u2013 mniej znaczy wi\u0119cej\u201d]\nEfekt faworyzowania \u201eswoich\u201d<\/strong> (ang. Inter-group bias<\/em>)
\nLudzi nale\u017c\u0105cych do naszej grupy postrzegamy inaczej<\/a> ni\u017c ludzi nienale\u017c\u0105cych do niej albo nale\u017c\u0105cych do innej. [Dodatkowy link do ang. Wiki tutaj<\/a>, link do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nIrrational escalation<\/strong> (dos\u0142ownie: irracjonalna eskalacja lub za Kahnemanem b\u0142\u0105d poniesionych koszt\u00f3w<\/strong>. Z ang. irrational escalation<\/em>, irrational escalation of commitment<\/em> albosunk-cost fallacy<\/em>)
\nKiedy ludzie decyduj\u0105 nieracjonalnie na podstawie przesz\u0142ych racjonalnych decyzji. Mo\u017ce si\u0119 to wydarzy\u0107 na aukcji , gdzie dw\u00f3ch licytuj\u0105cych nap\u0119dzonych rywalizacj\u0105 oferuje wi\u0119cej ni\u017c chcieli wcze\u015bniej zap\u0142aci\u0107. [Link do angielskiej Wiki tutaj<\/a> i tutaj<\/a>, link do polskiej Wiki tutaj<\/a> i tutaj<\/a>]\nDominacja negatywno\u015bci albo inklinacja negatywna<\/strong> (ang. negativity bias<\/em>)
\nTendencja do przyk\u0142adania wi\u0119kszej wagi do do\u015bwiadcze\u0144 negatywnych ni\u017c do pozytywnych. Ludzie z tym uprzedzeniem czuj\u0105, \u017ce \u201ez\u0142o jest silniejsze od dobra\u201d i w danej sytuacji b\u0119d\u0105 bardziej widzie\u0107 zagro\u017cenia ni\u017c korzy\u015bci.
\nPsychologowie twierdz\u0105, \u017ce jest to przystosowanie ewolucyjne<\/a> \u2013 lepiej pomyli\u0107 si\u0119 i wzi\u0105\u0107 ska\u0142\u0119 za nied\u017awiedzia ni\u017c nied\u017awiedzia za ska\u0142\u0119.
\n[Po polsku: odsy\u0142amy do ksi\u0105\u017cki \u201ePu\u0142apki my\u015blenia\u201d, rozdzia\u0142 28 \u201eZdarzenia niekorzystne\u201d)
\nEfekt pomini\u0119cia<\/strong> (ang. Omission bias<\/em>)
\nTendencja do nie-dzia\u0142ania zamiast dzia\u0142ania.
\nPsycholog Art Markman da\u0142 \u015bwietny przyk\u0142ad<\/a> w 2010 roku:<\/p>\n

Efekt pomini\u0119cia wkrada si\u0119 w nasze domowe spory, niepowodzenia w pracy, a nawet w dyskusje polityczne. W marcu prezydent Obama ponagla\u0142 Kongresdo wprowadzenia reform opieki zdrowotnej. Republikanie maj\u0105 nadziej\u0119, \u017ce ludzie b\u0119d\u0105 obwinia\u0107 Demokrat\u00f3w za problemy, kt\u00f3re mog\u0105 pojawi\u0107 si\u0119 wraz z wprowadzeniem nowego prawa. Ale skoro problemy z opiek\u0105 zdrowotn\u0105 istnia\u0142y ju\u017c wcze\u015bniej, czy rzeczywi\u015bcie [Republikanie] mog\u0105 spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce Demokraci, kt\u00f3rzy wprowadzili nowe prawo, b\u0119d\u0105 obwiniani za przysz\u0142e wyniki bardziej ni\u017c Republikanie, kt\u00f3rzy stali w opozycji? Tak, mog\u0105 \u2013 efekt pomini\u0119cia jest po ich stronie.<\/em><\/p><\/blockquote>\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nEfekt strusia<\/strong> (ang. Ostrich effect<\/em>)<\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\u00a9 Business Insider<\/p>\n<\/div>\n

Ignorowanie niebezpiecznych lub negatywnych informacji przez \u201echowanie g\u0142owy w piasek\u201d, . [Link po polsku tutaj<\/a>]\nEfekt wyniku<\/strong> (ang. Outcome bias<\/em>)
\nOcenianie decyzji na podstawie wyniku zamiast ocenienia, jak decyzja by\u0142a podejmowana w danej chwili<\/a>.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nZbytnia pewno\u015b\u0107 siebie<\/strong> (ang. Overconfidence<\/em>)
\nNiekt\u00f3rzy z nas s\u0105 zbyt pewni swoich mo\u017cliwo\u015bci<\/a>, a to powoduje, \u017ce podejmujemy wi\u0119ksze ryzyko w codziennym \u017cyciu.
\n[Link po polsku tutaj<\/a>]\nNadmierny optymizm<\/strong> (ang. Overoptymism<\/em>)
\nZachodzi wtedy, gdy wierzymy, \u017ce \u015bwiat jest lepszym miejscem, ni\u017c w rzeczywisto\u015bci jest. Nie jeste\u015bmy przygotowani na niebezpiecze\u0144stwa i przemoc, kt\u00f3re mo\u017cemy napotka\u0107<\/a>. Niemo\u017cno\u015b\u0107 zaakceptowania pe\u0142nego spektrum ludzkiej natury sprawia, \u017ce \u0142atwiej wystawiamy si\u0119 na doznanie krzywdy.
\n[Link po polsku tutaj<\/a>.]\nB\u0142\u0105d pesymizmu<\/strong> (ang. Pessimism bias<\/em>)
\nPrzeciwie\u0144stwo nadmiernego optymizmu. Pesymi\u015bci przeceniaj\u0105 negatywne konsekwencje dzia\u0142a\u0144 w\u0142asnych lub innych ludzi<\/a>.
\nEfekt placebo<\/strong> (ang. Placebo effect<\/em>)
\nPrzekonanie, \u017ce wiara w zachodzenie jakiego\u015b procesu pomaga temu procesowi zaistnie\u0107<\/a>. Jest to podstawowa zasada dzia\u0142ania cykl\u00f3w rynkowych, jak i jedna z cech wspomagaj\u0105cych og\u00f3lnie poj\u0119te leczenie medyczne.
\n[Link po polsku tutaj<\/a> i do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nZ\u0142udzenie planowania<\/strong> (ang. Planning fallacy<\/em>)
\nSk\u0142onno\u015b\u0107 do zani\u017cania oceny ilo\u015bci czasu potrzebnego do zako\u0144czenia zadania<\/a>.
\n[Link po polsku tutaj<\/a> i do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nRacjonalizacja po zakupie lub racjonalizacja zakupu<\/strong> (ang. Post-purchase rationalization<\/em> znany r\u00f3wnie\u017c (za ang. Wikipedi\u0105) jako Buyer\u2019s <\/em>Stockholm Syndrome<\/em><\/a>)
\nPo zakupie wierzymy, \u017ce towar by\u0142 warty swojej ceny<\/a>.
\n[Link po polsku tutaj<\/a>. Dotyczy zar\u00f3wno zakupu rzeczy, jak i sytuacji, gdy \u201ekupujemy\u201d jak\u0105\u015b opini\u0119 albo pogl\u0105dy \u2013 link do bardzo ciekawego artyku\u0142u i dyskusji tutaj<\/a> (ang.)]\nTorowanie lub Efekt torowania<\/strong> (ang. Priming lub priming effect<\/em>)
\nTorowanie zachodzi w\u00f3wczas, gdy po przedstawieniu ci jakiej\u015b idei, zaczynasz z wi\u0119ksz\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 identyfikowa\u0107 powi\u0105zane idee.
\nWe\u017amy za przyk\u0142ad eksperyment opisany na stronie Less Wrong<\/a>:<\/p>\n

Przypu\u015b\u0107my, \u017ce prosisz ludzi bior\u0105cych udzia\u0142 w badaniu, \u017ceby nacisn\u0119li jeden przycisk, kiedy zobacz\u0105 ci\u0105g liter uk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 w jakie\u015b s\u0142owo, a inny przycisk, gdy ci\u0105g liter nie uk\u0142ada si\u0119 w s\u0142owo. (Przyk\u0142ad z oryginalnego teksu: s\u0142owa \u201cbanack\u201d i \u201cbanner\u201d). Potem pokazujesz im ci\u0105g liter uk\u0142adaj\u0105cy si\u0119 w \u201cwoda\u201d. Potem badani znacznie szybciej zidentyfikuj\u0105 ci\u0105g \u201cpi\u0107\u201d jako s\u0142owo. Jest to znane jako efekt torowania poznawczego (cognitive priming).<\/em><\/p><\/blockquote>\n

Torowanie uaktywnia te\u017c znacznie szersze skojarzenia. Je\u015bli zobaczenie s\u0142owa \u201ewoda\u201d uaktywnia rozpoznanie s\u0142owa \u201epi\u0107\u201d, najprawdopodobniej uaktywni te\u017c dostrze\u017cenie s\u0142\u00f3w takich jak \u201erzeka\u201d, \u201eszklanka\u201d czy \u201echlapa\u0107\u201d.
\n[Link po polsku tutaj<\/a>]\nZ\u0142udzenie pro-innowacyjno\u015bci<\/strong> (ang. Pro-innovation bias<\/em>)
\nKiedy pomys\u0142odawca zmian ma sk\u0142onno\u015b\u0107 do przeceniania u\u017cyteczno\u015bci i niedoceniania ogranicze\u0144 proponowanego pomys\u0142u<\/a>. Brzmi znajomo, Dolino Krzemowa?
\nOdwlekanie<\/strong> (ang. Procrastination<\/em>)
\nDzia\u0142anie pod wp\u0142ywem chwili kosztem inwestowania w przysz\u0142o\u015b\u0107<\/a>.
\n[Link po polsku tutaj<\/a>]\nReaktancja<\/strong> (ang. Reactance<\/em>)
\nPragnienie robienia przeciwnej rzeczy do tej, kt\u00f3rej oczekiwa\u0142 od nas kto\u015b inny<\/a>, w celu udowodnienia swojej wolno\u015bci wyboru.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nNiedawno\u015b\u0107<\/strong> (ang. Recency<\/em>)
\nTendencja do traktowania ostatniej informacji jako wa\u017cniejszej od starszych informacji<\/a>.
\n[Podobne do b\u0142\u0119du \u0142atwo\u015bci poznawczej (ang. congitive ease<\/em>), opisanego szerzej w \u201ePu\u0142apkach my\u015blenia\u201d, rozdzia\u0142 5. Podobne w tym sensie, \u017ce ostatnie informacje przywo\u0142ujemy z pami\u0119ci z du\u017co wi\u0119ksz\u0105 \u0142atwo\u015bci\u0105 ni\u017c starsze. Zobacz te\u017c has\u0142o heurystyka dost\u0119pno\u015bci.]\nWzajemno\u015b\u0107<\/strong> (ang. Reciprocity<\/em>)
\nPrzekonanie, \u017ce uczciwo\u015b\u0107 powinna g\u00f3rowa\u0107 nad innymi warto\u015bciami<\/a> nawet wtedy, gdy nie jest to w naszym najlepszym interesie.
\nRegression bias<\/strong> (za Kahnemanem \u2013 zjawisko powrotu do \u015bredniej<\/strong>, z ang. regression to the mean<\/em>)
\nLudzie podejmuj\u0105 dzia\u0142ania w odpowiedzi na sytuacje ekstremalne. Potem, gdy sytuacja staje si\u0119 mniej ekstremalna, przypisuj\u0105 sobie zas\u0142ug\u0119 za t\u0119 zmian\u0119, kiedy tak naprawd\u0119 bardziej prawdopodobne wyt\u0142umaczenie jest takie, \u017ce to po prostu sytuacja powr\u00f3ci\u0142a do \u015bredniej<\/a>.
\n[I zn\u00f3w odsy\u0142amy czytelnik\u00f3w do ksi\u0105\u017cki Daniela Kahnemana \u201ePu\u0142apki my\u015blenia\u201d \u2013 rozdzia\u0142 17, Powr\u00f3t do \u015bredniej.]\nZ\u0142udzenie pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci albo z\u0142udzenie samokontroli<\/strong> (ang. Restraint bias<\/em>)<\/p>\n

\n

\"\"<\/p>\n

\u00a9 flickr<\/p>\n<\/div>\n

Przecenianie w\u0142asnej pow\u015bci\u0105gliwo\u015bci w obliczu pokusy<\/a>.
\n[Link do angielskiej Wiki tutaj<\/a>, link do polskiego artyku\u0142u mi\u0119dzy innymi m\u00f3wi\u0105cego o iluzji samokontroli tutaj<\/a>.]\nSalience<\/strong> (dos\u0142. wyr\u00f3\u017cnianie si\u0119, wydatno\u015b\u0107, wystawanie)
\nNasza sk\u0142onno\u015b\u0107 do koncentrowania si\u0119 na naj\u0142atwiej rozpoznawalnej cesze<\/a> osoby lub poj\u0119cia.
\nNiewra\u017cliwo\u015b\u0107 na zakres<\/strong> (ang. Scope insensitivity<\/em> albo Scope neglect<\/em>)
\nZachodzi wtedy, gdy gotowo\u015b\u0107 do zap\u0142acenia za co\u015b nie ma zwi\u0105zku ze skal\u0105 wyniku.
\nZe strony Less Wrong<\/a>:<\/p>\n

Kiedy\u015b trzy grupy badanych zapytano, ile s\u0105 w stanie zap\u0142aci\u0107 \u017ceby uratowa\u0107 2 tysi\u0105ce\/20 tysi\u0119cy\/200 tysi\u0119cy ptak\u00f3w w\u0119drownych przed utopieniem si\u0119 w ka\u0142u\u017cach ropy. Odpowiedzi brzmia\u0142y: 80 dolar\u00f3w, 78 dolar\u00f3w i 88 dolar\u00f3w. To jest w\u0142a\u015bnie niewra\u017cliwo\u015b\u0107 na zakres: liczba uratowanych ptak\u00f3w \u2013 zakres altruistycznego dzia\u0142ania \u2013 mia\u0142a znikomy wp\u0142yw na gotowo\u015b\u0107 poniesienia koszt\u00f3w.<\/p><\/blockquote>\n[Badanie opisane r\u00f3wnie\u017c w \u201ePu\u0142apkach my\u015blenia\u201d, rozdzia\u0142 8, w podrozdziale: Zbiory i prototypy.]\nSeer-sucker illusion<\/strong> (dos\u0142ownie: iluzja wiedz\u0105cy-naiwniak)
\nNadmierne poleganie na wskaz\u00f3wkach ekspert\u00f3w, zwi\u0105zane te\u017c z unikaniem odpowiedzialno\u015bci. Pytamy ekspert\u00f3w o ich prognozy, kiedy tak naprawd\u0119 maj\u0105 tak\u0105 sam\u0105 szans\u0119 podania trafnej, jak i reszta spo\u0142ecze\u0144stwa. Innymi s\u0142owy dla ka\u017cdego przepowiadacza znajdzie si\u0119 jaki\u015b naiwniak<\/a>.
\nSelektywna percepcja<\/strong> (ang. Selective perception<\/em>)
\nZachodzi wtedy, gdy pozwalamy naszym przekonaniom mie\u0107 wp\u0142yw na to, jak postrzegamy \u015bwiat<\/a>.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a> i do artyku\u0142u po polsku tutaj<\/a>.]\nSelf-enhancing transmission bias (b\u0142\u0105d autowaloryzacji)<\/strong>
\nKa\u017cdy w wi\u0119kszym stopniu dzieli si\u0119 sukcesami ni\u017c pora\u017ckami<\/a>. To prowadzi do fa\u0142szywego postrzegania rzeczywisto\u015bci i niemo\u017cno\u015bci poprawnego ocenienia sytuacji.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a>]\nZ\u0142udzenie status quo<\/strong> (ang. Status quo bias<\/em>)
\nSk\u0142onno\u015b\u0107 do preferowania sytuacji, jaka jest<\/a>. Jest to podobna sk\u0142onno\u015b\u0107 do \u201cniech\u0119ci do ponoszenia strat\u201d (ang. loss aversion<\/em>), gdzie ludzie wol\u0105 unika\u0107 strat zamiast szuka\u0107 zysk\u00f3w.
\n[Artyku\u0142 po polsku tutaj<\/a>.]\nStereotypowanie<\/strong> (ang. Stereotyping<\/em>)
\nOczekiwanie, \u017ce jaka\u015b osoba lub grupa os\u00f3b ma okre\u015blone cechy, bez posiadania prawdziwych informacji o jednostce (lub grupie)<\/a>. Poj\u0119cie to t\u0142umaczy szybkie oceny, o jakich pisa\u0142 Malcolm Gladwell w ksi\u0105\u017cce \u201eBlink\u201d<\/a>. Aczkolwiek oczekiwanie stereotypu ma pewien sens, ludzie z zasady tego nadu\u017cywaj\u0105.
\n[Link do polskiej Wiki tutaj<\/a> i tutaj<\/a>.]\nSurvivorship bias<\/strong> (dos\u0142. b\u0142\u0105d prze\u017cywalno\u015bci )
\nB\u0142\u0105d polegaj\u0105cy na skupianiu si\u0119 na tylko na przyk\u0142adach przetrwania powoduj\u0105cy, \u017ce \u017ale oceniamy sytuacj\u0119<\/a>. Na przyk\u0142ad mo\u017cemy my\u015ble\u0107, \u017ce bycie przedsi\u0119biorc\u0105 jest \u0142atwym zadaniem, poniewa\u017c nie s\u0142yszeli\u015bmy o tych, kt\u00f3rym si\u0119 nie powiod\u0142o.
\nTragedia wsp\u00f3lnego pastwiska<\/strong> (ang. Tragedy of the commons<\/em>)
\nNadu\u017cywamy wsp\u00f3lnych zasob\u00f3w, poniewa\u017c nie jest w interesie kt\u00f3rejkolwiek poszczeg\u00f3lnej osoby zachowanie ich<\/a>. T\u0142umaczy to nadu\u017cycia naturalnych zasob\u00f3w, oportunizm i wszelkie dzia\u0142ania jednostek, kt\u00f3re bior\u0105 g\u00f3r\u0119 nad interesem wsp\u00f3lnym.
\n[Artyku\u0142 po polsku tutaj<\/a> \u2013 na stronie 2; uzupe\u0142niaj\u0105cy artyku\u0142 tutaj<\/a>.]\nUnit bias <\/strong>(dos\u0142ownie: b\u0142\u0105d jednej miary)
\nWierzymy, \u017ce istnieje optymalna miara<\/a> albo uniwersalnie potwierdzona w\u0142a\u015bciwa ilo\u015b\u0107 czego\u015b. T\u0142umaczy to, dlaczego jemy wi\u0119cej, gdy dostajemy wi\u0119ksze porcje.
\nZero-risk bias<\/strong> (dos\u0142. z\u0142udzenie zerowego ryzyka)
\nPreferencja do zmniejszania jednego ma\u0142ego ryzyka do zera przy istniej\u0105cej opcji osi\u0105gni\u0119cia wi\u0119kszej redukcji przy wi\u0119kszym ryzyku<\/a> (ale nie do zera). Ta sk\u0142onno\u015b\u0107 jest bliska naszemu pragnieniu kontrolowania rzeczy, na kt\u00f3re mamy wp\u0142yw (chocia\u017cby by\u0142y to drobne rzeczy) w przeciwie\u0144stwie do kontrolowania rzeczy wi\u0119kszej, bardziej znacz\u0105cej, kt\u00f3rej jednak nie mo\u017cemy przewidzie\u0107 rezultat\u00f3w.<\/p>\n

Komentarz SOTT.net<\/strong>: To, czego brakuje na tej li\u015bcie to na przyk\u0142ad:
\nNormalcy bias<\/strong> (dos\u0142. b\u0142\u0105d normalno\u015bci, uznawania zjawisk za normalne, gdy takimi nie s\u0105). Ten b\u0142\u0105d, gdy nie zostanie rozpoznany, mo\u017ce mie\u0107 fatalne skutki dla wielu ludzi w zbli\u017caj\u0105cych si\u0119 niespokojnych czasach. Link do angielskiej Wiki tutaj<\/a>.<\/p><\/blockquote>\n

Od Pracowni:<\/strong> W\u0105tek na Forum Cass o b\u0142\u0119dzie normalno\u015bci (ang.) tutaj<\/a>
\nPrzyk\u0142ad z w\u0105tku:<\/p>\n

[\u2026] W 1999 r. przez trzy dni przetoczy\u0142a si\u0119 przez stan Oklahoma seria niszczycielskich tornad. W\u015br\u00f3d nich by\u0142o jedno monstrum o potwornej sile, p\u00f3\u017aniej nazwane Bridge Creek-Moore F5. Cz\u0105stka nazwy \u201eF5\u201d pochodzi od skali Fujita, kt\u00f3ra zaczyna si\u0119 od EF1, a ko\u0144czy na EF5, i jest miar\u0105 si\u0142y tornada. Si\u0142\u0119 F5 osi\u0105ga mniej ni\u017c 1% tornad. Przy F4 samochody fruwaj\u0105, a domy si\u0119 unosz\u0105 w powietrze. \u017beby tornado osi\u0105gn\u0119\u0142o si\u0142\u0119 F5, wiej\u0105cy w nim wiatr musi osi\u0105gn\u0105\u0107 pr\u0119dko\u015b\u0107 ponad 300 km\/godz. Wiatr w Bridge Creek-Moore osi\u0105gn\u0105\u0142 ok. 470km\/h.
\nOstrze\u017cenia og\u0142oszono z 13-minutowym wyprzedzeniem, jednak wielu ludzi nie zrobi\u0142o nic przed nadci\u0105gni\u0119ciem potwora. Oci\u0105gali si\u0119 i mieli nadziej\u0119, \u017ce zab\u00f3jca ich oszcz\u0119dzi. Nie pr\u00f3bowali szuka\u0107 schronienia. Ostatecznie bestia zniszczy\u0142a 8 tysi\u0119cy dom\u00f3w i zabi\u0142a 36 os\u00f3b. Z pewno\u015bci\u0105 zgin\u0119\u0142oby o wiele wi\u0119cej ludzi, gdyby komunikatu w og\u00f3le nie by\u0142o. Dlaczego wi\u0119c tylu ludzi zignorowa\u0142o ostrze\u017cenie? [\u2026]<\/blockquote>\n

Artyku\u0142 po polsku tutaj<\/a>. Z niego \u2013 przet\u0142umaczona definicja z angielskiej Wiki:<\/p>\n

Normalcy bias<\/strong> to stan psychiczny osi\u0105gany przez ludzi w przypadku jakiej\u015b katastrofy. Ludzie niedoceniaj\u0105 zar\u00f3wno szanse wyst\u0105pienia katastrofy jak i jej mo\u017cliwe efekty. Jest to efekt sytuacji, w kt\u00f3rych ludzie nie przygotowuj\u0105 si\u0119 dostatecznie na nadej\u015bcie tej katastrofy, a w szerszym zakresie, gdy rz\u0105dy wy\u0142\u0105czaj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwo z przygotowa\u0144. Uzasadnieniem dla tego stanu jest stwierdzenie, \u017ce skoro katastrofa nigdy nie nast\u0105pi\u0142a, to nie wydarzy si\u0119 r\u00f3wnie\u017c w przysz\u0142o\u015bci. Stan przyczynia si\u0119 r\u00f3wnie\u017c do nieumiej\u0119tno\u015bci radzenia sobie z nietypow\u0105 sytuacj\u0105. Ludzie w tym stanie maj\u0105 problemy z odpowiednim reagowaniem na zdarzenia, kt\u00f3rych nigdy wcze\u015bniej nie do\u015bwiadczyli. Ludzie r\u00f3wnie\u017c maj\u0105 tendencj\u0119 do interpretowania sygna\u0142\u00f3w ostrzegawczych w najbardziej optymistyczny spos\u00f3b.<\/p><\/blockquote>\n

Mo\u017cna jeszcze wspomnie\u0107 efekt posiadania \u2013 link tutaj<\/a>.
\nT\u0142umaczenie: PRACowniA<\/a>
\nLink do artyku\u0142u na SOTT.net<\/a><\/p>\n

\n
\n

Logika<\/h2>\n

Podstawowe definicje<\/h3>\n

Antynomia<\/strong> (paradoks; ang. antinomy, paradox) jest to para zda\u0144, z kt\u00f3rych ka\u017cde w r\u00f3wnym stopniu zas\u0142uguje na przyj\u0119cie, lecz jednocze\u015bnie s\u0105 one mi\u0119dzy sob\u0105 sprzeczne i dlatego nie mo\u017cna przyj\u0105\u0107 obu.
\nEntymemat<\/strong> = wnioskowanie dedukcyjne, w kt\u00f3rym jaka\u015b przes\u0142anka zosta\u0142a przemilczana, najcz\u0119\u015bciej ze wzgl\u0119du na jej oczywisto\u015b\u0107. Przes\u0142anka entymematyczna, tj. niewypowiedziana w s\u0142owach, bywa niekiedy zdaniem, kt\u00f3rego wnioskuj\u0105cy nie u\u015bwiadamia sobie aktualnie. Zdarza si\u0119, \u017ce jest to zdanie fa\u0142szywe lub bezpodstawnie przyj\u0119te. St\u0105d, ujawnianie przes\u0142anek entymematycznych jest jednym ze sposob\u00f3w wykrywania b\u0142\u0119d\u00f3w.
\nOnus probandi<\/strong> (\u0142ac. ci\u0119\u017car dowodzenia). Mianem tym okre\u015bla si\u0119 regu\u0142\u0119 dyskutowania, na kim w danej sytuacji dyskusyjnej spoczywa obowi\u0105zek uzasadnienia swego stanowiska. Tak no. gdy jedna ze stron wyg\u0142asza twierdzenie, a druga wstrzymuje si\u0119 od zaj\u0119cia stanowiska, obowi\u0105zek uzasadnienia ci\u0105\u017cy na zwolenniku tego twierdzenia.
\nB\u0142\u0105d formalny.<\/strong> Zwany jako non sequitur (\u0142ac. nie wynika). Dotyczy wnioskowania dedukcyjnego i pope\u0142niany jest wtedy, gdy z przes\u0142anek nie wynika logicznie wniosek mimo uwzgl\u0119dnienia wszystkich przes\u0142anek. Wnioskowanie, w kt\u00f3rym pope\u0142niono b\u0142\u0105d formalny, mo\u017ce (cho\u0107 nie musi) prowadzi\u0107 od prawdziwych przes\u0142anek do fa\u0142szywego wniosku.
\nB\u0142\u0105d materialny<\/strong> (nieformalny). B\u0142\u0105d pope\u0142niony we wnioskowaniu wtedy, gdy przynajmniej jedna z przes\u0142anek jest zdaniem fa\u0142szywym. Takie wnioskowanie mo\u017ce (ale nie musi) prowadzi\u0107 do fa\u0142szywego wniosku. Gdy wnioskowanie obarczone b\u0142\u0119dem materialnym stanowi cz\u0119\u015b\u0107 sk\u0142adow\u0105 jakiego\u015b dowodzenia, wtedy m\u00f3wi si\u0119, \u017c\u0119 w danym dowodzeniu pope\u0142niono b\u0142\u0105d materialny.
\n\u0179r\u00f3d\u0142o: Ma\u0142a encyklopedia logiki<\/i> Zak\u0142ad Narodowy Imienia Ossoli\u0144skich, 1970<\/p>\n

<\/a>Sofizmaty nieformalne<\/h2>\n

1. B\u0142\u0119dny dylemat (ang. false dilemma)<\/h4>\n

Za\u0142o\u017cenie we wnioskowaniu, \u017ce istniej\u0105 tylko dwie odpowiedzi w danej sytuacji, podczas gdy mo\u017ce istnie\u0107 wiele r\u00f3\u017cnych rozwi\u0105za\u0144, np.<\/p>\n