{"id":791,"date":"2017-08-11T16:20:41","date_gmt":"2017-08-11T14:20:41","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=791"},"modified":"2021-10-26T15:39:28","modified_gmt":"2021-10-26T15:39:28","slug":"nowy-ateizm-wrog","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/nowy-ateizm-wrog\/","title":{"rendered":"NOWY ATEIZM I JEGO WR\u00d3G"},"content":{"rendered":"

Krytyka tzw. nowego ateizmu, czy te\u017c neoateizmu, jak si\u0119 go czasem
\nokre\u015bla, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zaraz po narodzinach tego nieformalnego
\ni niesp\u00f3jnego ruchu. Przebiega\u0142a bodaj z wszystkich kierunk\u00f3w, tak
\nprzewidywalnych (chrze\u015bcija\u0144ska fundamentalna prawica, teologowie
\nislamscy, filozofowie nauki), jak i bardziej zaskakuj\u0105cych (islamscy libera\u0142owie,
\nklasyczni atei\u015bci, postsekulary\u015bci czy wreszcie my\u015bliciele kojarzeni z lewic\u0105).
\nRichard Harries, d\u0142ugoletni biskup Oksfordu i profesor teologii, przywo\u0142uje1
\nwypowied\u017a jednego z \u201ewybitnych filozof\u00f3w\u201d, kt\u00f3ry przez nowych ateist\u00f3w
\n\u201ewstydzi si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o sobie jako o atei\u015bcie\u201d [Amarasingam 2010, xii]. Czym
\njest ten ruch, kt\u00f3ry zdoby\u0142 tak wielk\u0105 popularno\u015b\u0107, wprowadzi\u0142 ateizm do
\ng\u0142\u00f3wnego nurtu publicznych rozwa\u017ca\u0144 i wzbudzi\u0142 tak powszechn\u0105 niech\u0119\u0107 po
\nwszystkich stronach politycznego, religijnego i filozoficznego spektrum?
\nHYBRIS nr 19 (2012)
\nISSN: 1689-4286
\nTOMASZ SIECZKOWSKI
\nUNIWERSYTET \u0141\u00d3DZKI<\/p>\n

https:\/\/drive.google.com\/file\/d\/0BwuuniaB1InLbGtfRDV4QWQ0Yms\/view?usp=sharing<\/a><\/p>\n

HYBRIS nr 19 (2012)<\/b>\u00a0<\/b><\/p>\n

ISSN: 1689-4286<\/b>\u00a0<\/b><\/p>\n

[TOMASZ\u00a0\u00a0<\/b><\/p>\n

SIECZKOWSKI:\/\/\u00a0\u00a0<\/b><\/p>\n

NEW ATHEISM AND ITS\u00a0 ENEMY]\u00a0<\/b><\/p>\n

[ABSTRACT]\u00a0<\/b><\/p>\n

[The popularity of New Atheism in the market of ideas in the last decade is\u00a0 unprecedented. This informal movement introduced radical atheism into\u00a0 the mainstream of public considerations and created a massive resentment\u00a0 amongst philosophers and theologians. Many critiques come predictably\u00a0 from conservative groups, which makes them conventional. But lately also\u00a0 the left-wing thinkers began to turn to religion and its emancipation\u00a0 potential. One of the prominent left-wing thinkers, Terry Eagleton, proposed\u00a0 a wholesale critique of New Atheism in his Reason, Faith, and Revolution.\u00a0 Reflections on the God Debate (2009). What I\u2019m trying to do in this paper is\u00a0 to critically compare his animosity towards New Atheism with his positive\u00a0 project of rehabilitation of an orthodox Christianity, the latter being a means\u00a0 towards realizing Eagleton\u2019s political agenda. This agenda is, I presume,\u00a0 based on theological if not metaphysical notions and sentiments.]<\/span><\/p>\n

34 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

HYBRIS nr 19 (2012)\u00a0<\/span><\/p>\n

ISSN: 1689-4286\u00a0<\/span><\/p>\n

TOMASZ SIECZKOWSKI\u00a0<\/b><\/p>\n

UNIWERSYTET \u0141\u00d3DZKI\u00a0<\/span><\/p>\n

NOWY ATEIZM I JEGO WR\u00d3G\u00a0<\/b><\/p>\n

Nowy ateizm, Eagleton\u00a0<\/i><\/b><\/p>\n

Krytyka tzw. nowego ateizmu, czy te\u017c neoateizmu, jak si\u0119 go czasem\u00a0 okre\u015bla, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zaraz po narodzinach tego nieformalnego\u00a0 i niesp\u00f3jnego ruchu. Przebiega\u0142a bodaj z wszystkich kierunk\u00f3w, tak przewidywalnych (chrze\u015bcija\u0144ska fundamentalna prawica, teologowie\u00a0 islamscy, filozofowie nauki), jak i bardziej zaskakuj\u0105cych (islamscy libera\u0142owie,\u00a0 klasyczni atei\u015bci, postsekulary\u015bci czy wreszcie my\u015bliciele kojarzeni z lewic\u0105).\u00a0 Richard Harries, d\u0142ugoletni biskup Oksfordu i profesor teologii, przywo\u0142uje<\/span>1<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

wypowied\u017a jednego z \u201ewybitnych filozof\u00f3w\u201d, kt\u00f3ry przez nowych ateist\u00f3w\u00a0 \u201ewstydzi si\u0119 m\u00f3wi\u0107 o sobie jako o atei\u015bcie\u201d [Amarasingam 2010, xii]. Czym\u00a0 jest ten ruch<\/span>2<\/span>, kt\u00f3ry zdoby\u0142 tak wielk\u0105 popularno\u015b\u0107, wprowadzi\u0142 ateizm do\u00a0 g\u0142\u00f3wnego nurtu publicznych rozwa\u017ca\u0144 i wzbudzi\u0142 tak powszechn\u0105 niech\u0119\u0107 po\u00a0 wszystkich stronach politycznego, religijnego i filozoficznego spektrum?\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Nowy ateizm (NA) jest ruchem spo\u0142ecznym i intelektualnym,\u00a0 bazuj\u0105cym na zespole antyreligijnych pogl\u0105d\u00f3w czterech swoich\u00a0 prominentnych przedstawicieli. Najm\u0142odszy z nich, urodzony w 1967 roku\u00a0 Sam Harris, w reakcji na ataki 11\/9 opublikowa\u0142 <\/span>The End of Faith: Religion,\u00a0\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

\u00a0<\/span><\/i>\u00a0<\/span><\/i><\/p>\n

1 <\/span>W s\u0142owie wst\u0119pnym do zbioru artyku\u0142\u00f3w pod redakcj\u0105 Amarnatha Amarasingama <\/span>Religion\u00a0 and the New Atheism <\/span><\/i>[Amarasingam 2010].\u00a0<\/span><\/p>\n

2<\/span>Samego okre\u015blenia Nowy Ateizm u\u017cy\u0142 jako pierwszy, jak si\u0119 zdaje, Gary Wolf\u00a0 w zamieszczonym w <\/span>Wired <\/span><\/i>14.11 (listopad 2006) artykule \u201eThe Church of Non-Believers\u201d.<\/span><\/p>\n

35 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

Terror, and the Future of Reason<\/span><\/i>, ksi\u0105\u017ck\u0119, kt\u00f3rej wydanie (2004) uwa\u017ca si\u0119 za inauguracj\u0119 neoateizmu. Ale twarz\u0105 ruchu rych\u0142o sta\u0142 si\u0119 \u2014 i pozostaje ni\u0105 do\u00a0 dzi\u015b \u2014 Richard Dawkins, kt\u00f3rego <\/span>The God Delusion <\/span><\/i>(2006), stanowi\u0105ce\u00a0 \u201ekompendium argument\u00f3w i chwyt\u00f3w retorycznych skierowanych przeciw\u00a0 religii w r\u00f3\u017cnych jej wymiarach\u201d [Gutowski 2012, 12], zdoby\u0142o status mi\u0119dzynarodowego bestsellera i uczyni\u0142o ateizm jednym z, przynajmniej\u00a0 chwilowo, najmodniejszych zagadnie\u0144 w intelektualnej kulturze popularnej.\u00a0 Kolejne lata przynios\u0142y nast\u0119pne publikacje Dawkinsa i Harrisa, wzmo\u017con\u0105\u00a0 dzia\u0142alno\u015b\u0107 nowych ateist\u00f3w w Brights movement i British Humanists\u00a0 Association (organizacjach zrzeszaj\u0105cych zwolennik\u00f3w \u015bwiecko\u015bci sfery\u00a0 publicznej), wielk\u0105 liczb\u0119 kampanii spo\u0142ecznych (s\u0142ynna \u201ekampania\u00a0 autobusowa\u201d w Londynie w pa\u017adzierniku 2008) i debat (np. debata w Toronto\u00a0 25 grudnia 2010 r. mi\u0119dzy Tonym Blairem a Christopherem Hitchensem). Do\u00a0 dw\u00f3ch koryfeuszy do\u0142\u0105czyli tak\u017ce kolejni autorzy: Daniel Dennett (<\/span>Breaking\u00a0 the Spell: Religion as a Natural Phenomenon<\/span><\/i>, 2006) oraz wspomniany\u00a0 Christopher Hitchens (<\/span>God is Not Great: How Religion Poisons Everything<\/span><\/i>,\u00a0 2007). T\u0119 czw\u00f3rk\u0119 zwyk\u0142o si\u0119, w nawi\u0105zaniu do Apokalipsy \u015bw. Jana, okre\u015bla\u0107\u00a0 mianem \u201eczterech je\u017ad\u017ac\u00f3w nowego ateizmu\u201d. Opr\u00f3cz nich do grona\u00a0 neoateist\u00f3w zalicza si\u0119 tak\u017ce fizyka Victora Stengera, chemika Petera Atkinsa,\u00a0 filozofa Anthony\u2019ego Graylinga i biologa Paula Myersa.\u00a0<\/span><\/p>\n

G\u0142\u00f3wne cechy NA, odr\u00f3\u017cniaj\u0105ce go od \u201eklasycznego\u201d ateizmu (przez\u00a0 kt\u00f3ry rozumie si\u0119 tutaj po prostu przekonanie o nieistnieniu boga), da\u0142oby si\u0119\u00a0 wypunktowa\u0107 jak nast\u0119puje:\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>radykalna wrogo\u015b\u0107 wobec religii we wszystkich jej instytucjonalnych i pozainstytucjonalnych postaciach. Wi\u0105\u017ce si\u0119 ona z tym, co Piotr\u00a0 Gutowski [2012, 10] nazwa\u0142 \u201eantydystynkcjonizmem\u201d, czyli\u00a0 uto\u017csamianiem postaw przeciwnik\u00f3w, nawet je\u015bli te nie s\u0105 zbie\u017cne\u00a0 (NA s\u0105 wrogo nastawieni wobec ka\u017cdej, zar\u00f3wno liberalnej, jak\u00a0 i fundamentalistycznej formy religijno\u015bci);<\/span><\/p>\n

36 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>przekonanie o zasadniczej szkodliwo\u015bci religii dla psychicznej i intelektualnej integralno\u015bci cz\u0142owieka (religia jest zak\u0142\u00f3ceniem,\u00a0 nieprawid\u0142owo\u015bci\u0105, podobnie jak wzrokowe czy s\u0142uchowe omamy\u00a0 b\u0105d\u017a schizofrenia) oraz o jednoznacznie ujemnym wp\u0142ywie religijno\u015bci\u00a0 na moralno\u015b\u0107;\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>przekonanie o trwa\u0142ej szkodliwo\u015bci maria\u017cu mi\u0119dzy o\u0142tarzem\u00a0 a tronem, oraz wynikaj\u0105ce z tego przekonanie o zasadniczo religijnym\u00a0 charakterze wi\u0119kszo\u015bci konflikt\u00f3w militarnych (jak r\u00f3wnie\u017c powi\u0105zanie\u00a0 religijno\u015bci z rozmaitymi postaciami terroryzmu, zw\u0142aszcza\u00a0 z terroryzmem islamskim, ale te\u017c irlandzkim);\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>praktycyzm. Jak pisze Jacek Wojtysiak [2012, 170], NA jest bardziej\u00a0 ruchem spo\u0142ecznym ni\u017c stanowiskiem czysto intelektualnym. Autorzy\u00a0 kojarzeni z NA aktywnie dzia\u0142aj\u0105 na rzecz okre\u015blonej zmiany\u00a0 spo\u0142ecznej, organizuj\u0105c konferencje i debaty, akcje uliczne oraz\u00a0 pracuj\u0105c w stowarzyszeniach;\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>niezwyk\u0142a popularno\u015b\u0107, wyra\u017caj\u0105ca si\u0119 w milionach sprzedanych\u00a0 ksi\u0105\u017cek, reakcji w postaci dziesi\u0105tek publikacji ksi\u0105\u017ckowych i setkach\u00a0 g\u0142o\u015bnych debat, jak cho\u0107by wspomniana debata Christophera\u00a0 Hitchensa z Tonym Blairem z 2010 roku w Toronto (na temat <\/span>Is\u00a0 Religion a Force for Good in the World?<\/span><\/i>);\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>scjentystyczny dogmatyzm i racjonalizm, wyra\u017caj\u0105cy si\u0119\u00a0 w przekonaniu, \u017ce metody poznawcze nauk przyrodniczych daj\u0105\u00a0 miarodajny i godny zaufania opis \u015bwiata, kt\u00f3ry uniewa\u017cnia wszelkie\u00a0 pozosta\u0142e, pseudo-naukowe lub pozanaukowe pr\u00f3by jego wyja\u015bnienia\u00a0 (nie przez przypadek czterech g\u0142\u00f3wnych \u017cyj\u0105cych przedstawicieli ruchu\u00a0 to badacze paraj\u0105cy si\u0119 naukami, kt\u00f3re uzna\u0107 mo\u017cna za\u00a0 \u201eprzyrodnicze\u201d). Przekonanie to wi\u0105\u017ce si\u0119 z jednoznacznym\u00a0 odrzuceniem wiary jako \u017ar\u00f3d\u0142a jakiejkolwiek przedmiotowej wa\u017cno\u015bci\u00a0 dla opartych na niej s\u0105d\u00f3w;\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>metodologiczne za\u0142o\u017cenie, \u017ce zjawisko religijno\u015bci, podobnie jak\u00a0 kwesti\u0119 istnienia Boga obdarzonego okre\u015blonymi atrybutami, nale\u017cy\u00a0<\/span><\/p>\n

37 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

bada\u0107 zgodnie z metodologi\u0105 nauk przyrodniczych, czyli weryfikowa\u0107 \/\u00a0 falsyfikowa\u0107 jako okre\u015blon\u0105 hipotez\u0119, np. <\/span>B\u00f3g stworzy\u0142 \u015bwiat w siedem\u00a0 dni <\/span><\/i>to przyk\u0142ad zdania, kt\u00f3re nale\u017ca\u0142oby podda\u0107 naukowej weryfikacji\u00a0 tak samo, jak tez\u0119, \u017ce <\/span>elektrony s\u0105 mniejsze od atom\u00f3w<\/span><\/i>. Obie hipotezy\u00a0<\/span><\/p>\n

w punkcie wyj\u015bcia nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 niczym;\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>eklektyzm metodologiczny: opr\u00f3cz argument\u00f3w filozoficznych\u00a0 i naukowych, przedstawiciele NA stosuj\u0105 \u201edeklaracje metafilozoficzne\u00a0 lub \u015bwiatopogl\u0105dowe (\u2026), has\u0142a publicystyczne czy argumenty\u00a0 perswazyjne\u201d [Wojtysiak 2012, 170].\u00a0<\/span><\/p>\n

W\u015br\u00f3d wielu om\u00f3wie\u0144 Nowego Ateizmu szczeg\u00f3lne miejsce zajmuje\u00a0 krytyka Terry\u2019ego Eagletona, opublikowana nie tak dawno pod postaci\u0105\u00a0 niewielkiej ksi\u0105\u017cki <\/span>Reason, Faith, and Revolution<\/span><\/i>. Eagleton to znany\u00a0 marksistowski krytyk literacki. Jak to mo\u017cliwe, \u017ce teoretyk literatury, a przy\u00a0 okazji polityczny agitator w\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 do debaty na temat na pierwszy rzut oka\u00a0 tak odleg\u0142y od jego naukowych zainteresowa\u0144?\u00a0<\/span><\/p>\n

Kiedy Eagletonowi zaproponowano cykl Terry Lectures, kt\u00f3rych\u00a0 tematyka, jak si\u0119 okaza\u0142o, mia\u0142a dotyczy\u0107 nauki i teologii, ten zgodzi\u0142 si\u0119,\u00a0 my\u015bl\u0105c sobie, \u017ce \u201eignorancja jeszcze nigdy go przed niczym nie powstrzyma\u0142a\u201d [Eagleton 2009, 2]. Efekt ko\u0144cowy tych wyk\u0142ad\u00f3w jest do\u015b\u0107 synkretyczny. Od\u00a0 samego pocz\u0105tku jest to zarazem polemika (miejscami elegancka, miejscami perfidna), wyk\u0142ad teologiczny (\u201eortodoksyjnego\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa), oskar\u017cenie\u00a0 (bezdusznej wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci i liberalnego humanizmu), apel (o lepsz\u0105 praktyk\u0119\u00a0 polityczn\u0105) i krytyka nowoczesnego kapitalizmu. Ca\u0142o\u015b\u0107 jest niesp\u00f3jna,\u00a0 a krytyka nowych ateist\u00f3w, ze szczeg\u00f3lnym uwzgl\u0119dnieniem Dawkinsa\u00a0 i Hitchensa, kt\u00f3rych stopi\u0142 w posta\u0107 \u201eDitchkinsa\u201d<\/span>3<\/span>[Eagleton 2009, 2], wraz z ka\u017cd\u0105 stron\u0105 staje si\u0119 coraz bardziej nudna i przewidywalna, pozostaj\u0105c przez\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

3<\/span>Jest to figura tyle\u017c zabawna, co karko\u0142omna. Opr\u00f3cz jawnej wrogo\u015bci wobec religii Dawkins\u00a0 i Hitchens to autorzy o r\u00f3\u017cnych biografiach, temperamentach, zainteresowaniach\u00a0 i przekonaniach.<\/span><\/p>\n

38 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

ca\u0142y ten czas tak samo natr\u0119tna, a miejscami w infantylny spos\u00f3b okrutna<\/span>4<\/span>.\u00a0 Ale te\u017c, dodajmy, ods\u0142ania ona zasadniczy cel zaanga\u017cowania si\u0119 Eagletona w\u00a0 t\u0119 polemik\u0119, a jest nim, jak zobaczymy, realizacja jego w\u0142asnej politycznej, a\u00a0 by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce metafizycznej agendy.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Polemice Eagletona z NA naprzemiennie towarzysz\u0105 elementy pozytywnej\u00a0 propozycji: do\u015b\u0107 okre\u015blonej co do celu i niezbyt okre\u015blonej co do \u015brodk\u00f3w\u00a0 reformy spo\u0142ecznej w imi\u0119 marksowskich idea\u0142\u00f3w. Ksi\u0105\u017cka sk\u0142ada si\u0119\u00a0 wprawdzie z czterech rozdzia\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych merytoryczn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107 da si\u0119\u00a0 uzasadni\u0107, ale niekt\u00f3re w\u0105tki \u2014 te najwa\u017cniejsze \u2014 przebijaj\u0105 si\u0119 niezale\u017cnie\u00a0 od formalnej struktury wywodu. Na potrzeby niniejszego tekstu p\u00f3jd\u0119 nieco\u00a0 w poprzek logiki narracji Eagletona i podziel\u0119 artyku\u0142 na dwie cz\u0119\u015bci. W\u00a0 pierwszej przedstawi\u0119 krytyk\u0119 nowego ateizmu na podstawie argument\u00f3w Eagletona z <\/span>Reason, Faith, and Revolution<\/span><\/i>, wzbogaconych o kilka nowych\u00a0 sugestii, kt\u00f3re pojawi\u0142y si\u0119 podczas wyk\u0142ad\u00f3w promuj\u0105cych ksi\u0105\u017ck\u0119. Moim\u00a0 celem nie jest obrona Nowych Ateist\u00f3w przed krytyk\u0105 Eagletona (cho\u0107\u00a0 wydaje si\u0119, \u017ce co najmniej kilkukrotnie jest on wobec nich ma\u0142oduszny), a\u00a0 jedynie rekonstrukcja podstawowych zarzut\u00f3w wobec niego[nich?], kt\u00f3ra\u00a0 pomo\u017ce uchwyci\u0107 w swej istocie polityczny cel projektu Eagletona. Nast\u0119pnie\u00a0 om\u00f3wi\u0119, na pierwszy rzut oka kuriozalny, teologiczny projekt autora i\u00a0 przedstawi\u0119 polityczne implikacje tak krytyki Nowego Ateizmu, jak i \u201eteologii\u201d\u00a0 Eagletona, pr\u00f3buj\u0105c znale\u017a\u0107 klucz do zrozumienia motywacji stoj\u0105cej za\u00a0 krytyczn\u0105 argumentacj\u0105 Eagletona. Spr\u00f3buj\u0119 te\u017c pokaza\u0107, \u017ce struktura ta jest\u00a0 ko\u0142owa: tzn. metafizyczna krytyka zostaje przeprowadzona z punktu widzenia\u00a0 cel\u00f3w politycznych, ale te z kolei opieraj\u0105 si\u0119 na pewnej metafizycznej, czy\u00a0 wr\u0119cz teologicznej wizji cz\u0142owieka.\u00a0<\/span><\/p>\n

4<\/span>Cz\u0119sto filipiki Eagletona s\u0105 zreszt\u0105 na lichym poziomie: \u201eIstnieje ciekawy zwi\u0105zek mi\u0119dzy\u00a0 doktryn\u0105 stworzenia z nico\u015bci a zawodowym \u017cyciem Richarda Dawkinsa. Gdyby nie B\u00f3g,\u00a0 Dawkins nie mia\u0142by pracy\u201d [Eagleton 2009, 9].<\/span><\/p>\n

39 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

Dlaczego nie lubimy Nowych Ateist\u00f3w\u00a0<\/b><\/p>\n

Podobnie jak wi\u0119kszo\u015b\u0107 krytyk\u00f3w NA, Eagleton nie koncentruje si\u0119 na\u00a0 wybranym aspekcie teoretycznej i praktycznej propozycji neoateizmu, ale\u00a0 przedstawia <\/span>krytyk\u0119 dywanow\u0105<\/span><\/i>, si\u0119gaj\u0105c\u0105 niemal ka\u017cdego aspektu ich\u00a0 intelektualnej tw\u00f3rczo\u015bci i praktycznego zaanga\u017cowania. Poni\u017csze argumenty\u00a0 stanowi\u0105, moim zdaniem, o istocie argumentacji Eagletona, ale w \u017cadnym\u00a0 razie nie wyczerpuj\u0105 zagadnienia.\u00a0<\/span><\/p>\n

(1) <\/span>Ignorancja teologiczna<\/span><\/i>. To najci\u0119\u017cszy grzech Nowych Ateist\u00f3w,\u00a0 a przynajmniej najcz\u0119\u015bciej pi\u0119tnowany<\/span>5<\/span>. Eagleton pisze o ich interpretacji\u00a0 Nowego Testamentu jako \u201ebezwarto\u015bciowej karykaturze (\u2026) zakorzenionej\u00a0 w takim stopniu ignorancji i przes\u0105du, kt\u00f3ry dor\u00f3wnuje samej religii\u201d\u00a0 [Eagleton 2009, xi]<\/span>6<\/span>. \u017beby by\u0107 ateist\u0105, zdaje si\u0119 sugerowa\u0107 Eagleton [zob.\u00a0 Eagleton 2010], nale\u017cy posiada\u0107 przynajmniej pewne poj\u0119cie o tym, co si\u0119\u00a0 neguje. Z tego powodu jest nader w\u0105tpliwe, \u201eczy w og\u00f3le mog\u0105 by\u0107 nazywani\u00a0 ateistami, skoro nie wydaj\u0105 si\u0119 mie\u0107 zielonego poj\u0119cia o tym, co krytykuj\u0105\u201d\u00a0 [ibid.].\u00a0<\/span><\/p>\n

(2) <\/span>Nierozumienie wiary<\/span><\/i>, wynikaj\u0105ce z uproszczonej, scjentystycznej wizji\u00a0 racjonalno\u015bci. (Tymczasem \u201erozum to nie wszystko\u201d [Eagleton 2009, 109]).\u00a0 Eagleton przeprowadza b\u0142yskotliw\u0105, cho\u0107 powierzchown\u0105 epistemologiczn\u0105\u00a0 krytyk\u0119 racjonalistycznego dogmatyzmu, u\u017cywaj\u0105c wi\u0119kszo\u015bci dost\u0119pnych\u00a0 w tym sporze argument\u00f3w: \u017ce racjonalno\u015b\u0107 to nie to samo, co prawdziwo\u015b\u0107\u00a0 (przekonanie o tym, \u017ce s\u0142o\u0144ce kr\u0105\u017cy wok\u00f3\u0142 ziemi jest racjonalne); \u017ce\u00a0 racjonalno\u015b\u0107 nie jest synonimiczna z poznawczo\u015bci\u0105; \u017ce wiara jest kresem\u00a0 i podstaw\u0105 wszelkiej argumentacji; \u017ce wszelka komunikacja zak\u0142ada (dobr\u0105)\u00a0 wiar\u0119; \u017ce spora cz\u0119\u015b\u0107 osi\u0105gni\u0119\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki jest sprzeczna ze zdrowym\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

5<\/span>Zob. np. [McGrath & McGrath 2007], [Zacharias 2008], [Day 2008], [Feser 2008], [Dickson\u00a0 2010], [Dann 2011].\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

6<\/span>Eagleton wylicza rzeczowe b\u0142\u0119dy pomieszczone u Hitchensa i Dawkinsa w [Eagleton 2009,\u00a0 53\u201354].<\/span><\/p>\n

40 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

rozs\u0105dkiem [Eagleton 2009, 112\u2013128]. To fa\u0142szywe uwznio\u015blenie racjonalno\u015bci\u00a0 jest zarazem (r\u00f3wnie fa\u0142szywym) upokorzeniem wiary, kt\u00f3r\u0105 traktuje si\u0119 z tej\u00a0 perspektywy jako irracjonalny up\u00f3r, a nie jako \u201eznak pewnej wewn\u0119trznej\u00a0 g\u0142\u0119bi, kt\u00f3ry obejmuje rozum, ale tak\u017ce go przekracza\u201d [Eagleton 2009, 139].\u00a0<\/span><\/p>\n

Wszyscy Nowi Atei\u015bci s\u0105 zwolennikami propozycjonalnej teorii Boga, innymi\u00a0 s\u0142owy, s\u0105 przekonani, \u017ce zdanie \u201eWierz\u0119 w Boga\u201d jest synonimem zdania\u00a0 \u201eWiem\/jestem przekonany, \u017ce B\u00f3g istnieje\u201d. Umo\u017cliwia im to pojmowanie wiary w Boga w kategoriach czysto epistemologicznych i w konsekwencji\u00a0 traktowanie Go jako mo\u017cliwego obiektu poznania naukowego. Tymczasem,\u00a0 jak upiera si\u0119 Eagleton, wiara (<\/span>faith<\/span><\/i>) nie zawiera dominuj\u0105cego komponentu\u00a0 poznawczego, jest raczej <\/span>zaufaniem<\/span><\/i>, <\/span>zawierzeniem<\/span><\/i>, i jako taka ma niewiele\u00a0 czy bodaj nie ma nic wsp\u00f3lnego ze zdaniem m\u00f3wi\u0105cym o przy\u015bpieszeniu, z\u00a0 jakim cia\u0142a spadaj\u0105 kierunku centrum grawitacji. B\u00f3g, m\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, nie\u00a0 mo\u017ce by\u0107 przedmiotem nauki. Definiowa\u0107 religie jako systemy spo\u0142eczne, jak\u00a0 czyni to Dennett w <\/span>Breaking the Spell<\/span><\/i>, to jakby \u201episa\u0107 histori\u0119 ziemniaka, definiuj\u0105c go jako rzadki gatunek grzechotnika\u201d [Eagleton 2009, 50]. Jak\u00a0 twierdzi Eagleton, taka teoria Boga i religii jest zwyczajnie fa\u0142szywa:\u00a0 umo\u017cliwia wprawdzie m\u00f3wienie o religii w kontek\u015bcie naukowym, widz\u0105c w\u00a0 doktrynach religijnych amatorskie pr\u00f3by wyja\u015bnienia porz\u0105dku \u015bwiata, ale\u00a0 jednocze\u015bnie uniemo\u017cliwia zrozumienie samego fenomenu religijno\u015bci w\u00a0 g\u0142\u0119bszym, metafizycznym i egzystencjalnym kontek\u015bcie, kt\u00f3rym ten przede\u00a0 wszystkim funkcjonuje.\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

(3) <\/span>Arogancja i pewno\u015b\u0107 siebie, po\u0142\u0105czone z dogmatyzmem\u00a0 i fundamentalizmem<\/span><\/i>. My\u015bl NA zostaje okre\u015blona jako \u201ezarozumia\u0142a,\u00a0 bezkrytyczna i bezrefleksyjna\u201d [Eagleton, 2010]. Nowi Atei\u015bci s\u0105 ignorantami,\u00a0 ale te\u017c cechuje ich cz\u0119sto towarzysz\u0105ca fundamentalizmowi<\/span>7<\/span>arogancja.\u00a0 Bierze si\u0119 ona ze z\u0142ego, panglossia\u0144skiego odczytania wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci. Je\u015bli\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

7<\/span>Reza Aslan wylicza w <\/span>Przedmowie <\/span><\/i>do przywo\u0142ywanego ju\u017c zbioru <\/span>Religion and the New\u00a0 Atheism <\/span><\/i>kilka cech \u0142\u0105cz\u0105cych Nowych Ateist\u00f3w z religijnymi fundamentalistami: przekonanie\u00a0 o posiadaniu prawdy na wy\u0142\u0105czno\u015b\u0107, brak tolerancji dla pogl\u0105d\u00f3w krytyk\u00f3w, nacisk na\u00a0 dos\u0142owne odczytanie \u015bwi\u0119tych ksi\u0105g, redukcjonistyczne traktowanie fenomen\u00f3w religijnych,\u00a0 i wreszcie syndrom obl\u0119\u017conej twierdzy [Amarasingam 2010, xiii].\u00a0<\/span><\/p>\n

41 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107 traktuje si\u0119 jako swego rodzaju ukoronowanie historii\u00a0 post\u0119pu, bagatelizuj\u0105c znaczenie wielkich XX-wiecznych tragedii i cierpienie\u00a0 setek milion\u00f3w ludzi dzisiaj, to \u0142atwo jest odrzuci\u0107 nadziej\u0119, jak\u0105 niesie religia\u00a0 i jej obietnica mi\u0142o\u015bci i odkupienia [Eagleton 2009, 38]. Problem, zdaniem\u00a0 Eagletona, le\u017cy w tym, \u017ce ta diagnoza opiera si\u0119 na b\u0142\u0119dnych przes\u0142ankach\u00a0 i na gargantuicznym wyobra\u017ceniu o tym, czym jest i mo\u017ce by\u0107 post\u0119p\u00a0 ludzko\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

(4) <\/span>Uproszczona wizja procesu dziejowego<\/span><\/i>. Eagleton okre\u015bla Nowych Ateist\u00f3w\u00a0 (a jako teoretyk literatury do\u0142\u0105cza do ich grona znakomitych brytyjskich\u00a0 prozaik\u00f3w: Salmana Rushdiego, Iana McEwana i Martina Amisa) mianem\u00a0 <\/span>liberalnych humanist\u00f3w <\/span><\/i>[Eagleton 2009, 168]. Wierz\u0105 oni w post\u0119p pisany\u00a0 wielk\u0105 liter\u0105. Wierz\u0105 w zdobycze o\u015bwiecenia, w nauk\u0119, rozum, obywatelstwo i humanizm, i je tak\u017ce zapisuj\u0105 wielk\u0105 liter\u0105. Religia jest korelatem\u00a0<\/span><\/p>\n

dzieci\u0119ctwa rodzaju ludzkiego i wraz z owym dzieci\u0119ctwem powinna odej\u015b\u0107\u00a0 w niepami\u0119\u0107. Liniowy rozw\u00f3j ludzko\u015bci jest niepohamowany i ma charakter\u00a0 nie tylko technologiczny i intelektualny, ale tak\u017ce moralny. Ta naiwna wiara\u00a0 w niezak\u0142\u00f3cony rozw\u00f3j zachodniej cywilizacji i linearne nast\u0119pstwo coraz\u00a0 doskonalszych \u015bwiatopogl\u0105d\u00f3w jest nie tylko intelektualnie fa\u0142szywa<\/span>8<\/span>, nie\u00a0 tylko niewra\u017cliwa na \u015blepe zau\u0142ki nowoczesno\u015bci i paradoks samej logiki o\u015bwiecenia, o kt\u00f3rej pisali Horkheimer i Adorno. Jest ona tak\u017ce, i przede\u00a0 wszystkim, niewra\u017cliwa na tragedie wsp\u00f3\u0142czesno\u015bci: utwierdzaj\u0105c nas\u00a0 w dobrym samopoczuciu, ka\u017ce przymyka\u0107 oczy na wszelk\u0105 niesprawiedliwo\u015b\u0107\u00a0 dziej\u0105c\u0105 si\u0119 poza obszarem zamieszkanym przez znieczulon\u0105\u00a0 konsumeryzmem bur\u017cuazj\u0119 (ekonomiczn\u0105 i intelektualn\u0105). Dlatego w\u0142a\u015bnie\u00a0 samo s\u0142owo \u201epost\u0119p\u201d, ideologicznie zanieczyszczone przez apologet\u00f3w\u00a0 racjonalistycznego liberalizmu, nale\u017cy odebra\u0107 zadowolonym z siebie\u00a0 Ditchkinsom i sceptycznym postmodernistom [Eagleton 2009, 84].\u00a0<\/span><\/p>\n

8<\/span>Eagleton [2009, 77] przywo\u0142uje rozstrzygni\u0119cia Charlesa Taylora [2007], kt\u00f3re ukazuj\u0105\u00a0 przemiany europejskiego nowo\u017cytnego \u015bwiatopogl\u0105du w o wiele szerszej perspektywie ni\u017c\u00a0 tylko zast\u0105pienia teologicznego irracjonalizmu przez naukow\u0105 racjonalno\u015b\u0107.<\/span><\/p>\n

42 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

(5) <\/span>(Nieu\u015bwiadomiony) maria\u017c z neoliberalnym imperializmem<\/span><\/i>. Jak ju\u017c\u00a0 pisa\u0142em, pocz\u0105tkiem ruchu neoateistycznego by\u0142a publikacja <\/span>The End of Faith <\/span><\/i>Sama Harrisa w bezpo\u015bredniej odpowiedzi na nowojorskie zamachy 9\u00a0 wrze\u015bnia 2001 roku. Nowi Atei\u015bci \u2014 bo za Harrisem poszli i Dawkins, i Hitchens \u2014 pope\u0142nili zasadniczy b\u0142\u0105d kategorialny: uznali, \u017ce za atakami\u00a0 islamskich terroryst\u00f3w stoj\u0105 w pierwszym rz\u0119dzie pobudki natury religijnej,\u00a0 podczas gdy terroryzm islamski jest, zdaniem Eagletona, \u201emotywowany\u00a0 politycznie\u201d<\/span>9<\/span>[Eagleton, 2010]. Radykalny islam jest, pisze Eagleton, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Ajaza Ahmada, wytworem imperialistycznej cywilizacji\u00a0 Zachodu [ibid.]. By udokumentowa\u0107 t\u0119 tez\u0119, Eagleton wylicza klasyczne\u00a0 przypadki instalowania b\u0105d\u017a wspierania krwawych i fundamentalistycznych\u00a0 re\u017cim\u00f3w w r\u00f3\u017cnych zak\u0105tkach globu: Szacha w Iranie, Suharto w Indonezji,\u00a0 Mubaraka w Egipcie [Eagleton 2009, 103\u2013104]. W ten spos\u00f3b, pisze Eagleton,\u00a0 \u201eZach\u00f3d pom\u00f3g\u0142 stworzy\u0107 warunki, kt\u00f3re w przysz\u0142o\u015bci doprowadz\u0105 do\u00a0 atak\u00f3w na jego w\u0142asn\u0105 w\u0142adz\u0119\u201d [Eagleton 2009, 106]. Dochodzimy tym\u00a0 samym do ostrej, lecz w tym kontek\u015bcie logicznej konkluzji: \u201ecz\u0119\u015b\u0107 tzw.\u00a0 nowego ateizmu przynale\u017cy jak gdyby do intelektualnego skrzyd\u0142a wojny\u00a0 z terrorem\u201d [ibid.]. Nie chodzi tu tylko o ma\u0142ostkowy atak na Hitchensa,\u00a0 o kt\u00f3rym Eagleton cz\u0119sto pisze w kontek\u015bcie jego \u201eprzyjaci\u00f3\u0142 z Pentagonu\u201d\u00a0 albo \u201ejego kumpli, kt\u00f3rzy byli architektami Guantanamo\u201d. Grzechem NA jest\u00a0 tutaj w najlepszym wypadku ich hipokryzja, bowiem krytyce religii nigdy nie\u00a0 towarzyszy podobna co do si\u0142y krytyka globalnego kapitalizmu [zob. Eagleton\u00a0 2009, 65], a to kapitalizm proponuje zekonomizowan\u0105 antropologi\u0119\u00a0 i usprawiedliwia kulturow\u0105, ekonomiczn\u0105 i polityczn\u0105 hegemoni\u0119\u00a0 zachodniego liberalizmu. To wybi\u00f3rcze stosowanie moralnego rygoryzmu to\u00a0 nie tylko przejaw wspomnianej hipokryzji, a w najlepszym razie \u015blepoty, ale\u00a0 przede wszystkim wyraz tego rodzaju niewra\u017cliwo\u015bci, kt\u00f3ry jest przyczyn\u0105\u00a0 obecnej kondycji cz\u0142owieka. Najwi\u0119ksz\u0105 przewin\u0105 Nowych Ateist\u00f3w jest to, \u017ce\u00a0 \u201eDitchkins i jemu podobni s\u0105 zwolennikami politycznego <\/span>status quo<\/span><\/i>\u201d\u00a0 [Eagleton 2009, 64]. Chodzi o to, jak s\u0142usznie przekonuje Joseph Blankholm\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

9<\/span>Podobnie rzecz si\u0119 ma z b\u0142\u0119dn\u0105 diagnoz\u0105 sporu w Irlandii, kt\u00f3ry Hitchens, zdaniem\u00a0 Eagletona, okre\u015bla jako religijny, abstrahuj\u0105c od czynnika politycznego.\u00a0<\/span><\/p>\n

43 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

[2010], \u017ce przekaz Nowego Ateizmu jest jaskrawo dychotomiczny i porusza si\u0119\u00a0 w Schmitta logice polityczno\u015bci: posiadamy liberalnych i humanistycznych\u00a0 przyjaci\u00f3\u0142, oraz zewn\u0119trznych i wewn\u0119trznych wrog\u00f3w, kt\u00f3rych okre\u015blamy\u00a0 wsp\u00f3lnym mianem os\u00f3b religijnych. Jeste\u015bmy wi\u0119c, jako Zach\u00f3d, reaktywni,\u00a0 u\u017cywaj\u0105c Nietzschea\u0144skiego schematu. Potrzebujemy wroga, przez\u00a0 negatywne odniesienie do kt\u00f3rego b\u0119dziemy w stanie sami si\u0119 okre\u015bli\u0107. Je\u015bli\u00a0 spojrzymy na Nowy Ateizm z tej perspektywy, to pozornie kuriozalne\u00a0 uto\u017csamienie humanistycznego Nowego Ateizmu z imperializmem\u00a0 przebranym za \u201ewojn\u0119 z terrorem\u201d (Dawkins otwarcie sprzeciwia\u0142 si\u0119\u00a0 interwencji w Iraku) staje si\u0119 nieco mniej kontrowersyjne.\u00a0<\/span><\/p>\n

(6) <\/span>Niemo\u017cno\u015b\u0107 zbudowania solidarnej wsp\u00f3lnoty <\/span><\/i>z idea\u0142ami NA jako\u00a0 podstaw\u0105. \u015awiadczy o tym cho\u0107by antyislamska histeria, jaka ow\u0142adn\u0119\u0142a\u00a0 Zachodem po zamachach w Nowym Jorku, Madrycie i Londynie. Tak\u017ce\u00a0 wskutek bezpardonowych atak\u00f3w Nowych Ateist\u00f3w i idiotycznych\u00a0 wypowiedzi czo\u0142owych brytyjskich intelektualist\u00f3w (Eagleton przytacza\u00a0 skandaliczne wypowiedzi Martina Amisa o konieczno\u015bci zastosowania\u00a0 zbiorowej odpowiedzialno\u015bci wobec muzu\u0142man\u00f3w i o islamskich\u00a0 spo\u0142ecze\u0144stwach jako \u201emniej wyewoluowanych\u201d) nie tylko opisana powy\u017cej\u00a0 polaryzacja zosta\u0142a intelektualnie usprawiedliwiona, ale tak\u017ce \u201erasizm\u00a0 ponownie sta\u0142 si\u0119 intelektualnie szanowanym stanowiskiem\u201d<\/span>10 <\/span>[Eagleton\u00a0 2009, 34].\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

10 <\/span>Sp\u00f3r z Amisem, w kt\u00f3rym racja stoi po stronie Eagletona, toczy\u0142 si\u0119 nie tylko na \u0142amach\u00a0 poczytnych angielskich dziennik\u00f3w (Amis \u2014 nieprzekonuj\u0105co \u2014 pr\u00f3bowa\u0142 ratowa\u0107 si\u0119\u00a0 w <\/span>Timesie<\/span><\/i>, <\/span>Observerze <\/span><\/i>i <\/span>Guardianie<\/span><\/i>), ale powr\u00f3ci\u0142 we wst\u0119pie do nowego wydania <\/span>Ideologii <\/span><\/i>(2007), gdzie Eagleton w do\u015b\u0107 niecny spos\u00f3b \u015bledzi genealogi\u0119 islamofobii Martina,\u00a0 przyr\u00f3wnuj\u0105c j\u0105 do mizoginii oraz rzekomego antysemityzmu i homofobii Kingsleya Amisa.\u00a0 Publikacja Eagletona sta\u0142a si\u0119 przyczynkiem skandalu. G\u0142os zabra\u0142a nawet wdowa po\u00a0 Kingsleyu, pisarka Elisabeth Jane Howard, kt\u00f3ra napisa\u0142a \u2014 co jest niezwykle ciekawe\u00a0 w kontek\u015bcie naszych rozwa\u017ca\u0144 \u2014 \u201e<\/span>I have never even heard of this man Eagleton. But he<\/span>\u00a0 <\/span>seems to be a rather lethal combination of having been a Roman Catholic and become<\/span>\u00a0 <\/span>a Marxist \u2014 that strikes me as a rather uncomfortable progression, to put it mildly\u201d. Geoffrey <\/span>\u00a0<\/span>Levy, \u201cSpicier than a novel, the literary feud raging between the Amis dynasty and the<\/span>\u00a0 <\/span>Marxist critic\u201d, <\/span>Daily Mail<\/span><\/i>, 11 October 2007 (<\/span>http:\/\/www.dailymail.co.uk\/news\/article-<\/span><\/p>\n

44 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

(7) <\/span>Wylewanie dziecka z k\u0105piel\u0105<\/span><\/i>, czyli marnowanie emancypacyjnego potencja\u0142u chrze\u015bcija\u0144stwa. Potencja\u0142 ten zosta\u0142 wprawdzie dawno utracony [por. Eagleton 2009, 166], co nie znaczy, \u017ce lewica mo\u017ce pozwoli\u0107 sobie na\u00a0 zignorowanie tego, \u017ce w teologii odnale\u017a\u0107 mo\u017cemy tego rodzaju krytyczn\u0105\u00a0 refleksj\u0119, kt\u00f3ra pomo\u017ce nam znale\u017a\u0107 odpowiedzi na dr\u0119cz\u0105ce nas dzisiaj\u00a0 pytania. \u201e\u015awiecka lewica mo\u017ce wiele nauczy\u0107 si\u0119 od religii\u201d [Eagleton 2009,\u00a0 149].\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Czas na komentarz przynajmniej do cz\u0119\u015bci wyliczonych powy\u017cej\u00a0 zarzut\u00f3w. Eagleton, s\u0142usznie zreszt\u0105, zarzuca Ditchkinsowi ignorancj\u0119\u00a0 w kwestiach teologicznych. Sam nie uwa\u017ca si\u0119 za eksperta, ale poniewa\u017c\u00a0 przed niemal p\u00f3\u0142wieczem fascynowa\u0142 go Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki w dobie\u00a0 Soboru Watyka\u0144skiego II, postanowi\u0142 przedstawi\u0107 swoj\u0105 wersj\u0119\u00a0 chrze\u015bcija\u0144skiej teologii, \u017ceby tym samym\u2026 dowie\u015b\u0107, jak bardzo myl\u0105 si\u0119 Nowi\u00a0 Atei\u015bci. Pope\u0142nia tym samym du\u017c\u0105 niezr\u0119czno\u015b\u0107, poniewa\u017c staje si\u0119 \u017cywym\u00a0 dowodem na Ditchkinsow\u0105 krytyk\u0119 religii: jak mamy szanowa\u0107 teologi\u0119, skoro\u00a0 wyk\u0142ad na jej temat \u2014 i to najzupe\u0142niej powa\u017cnie \u2014 mo\u017ce przeprowadzi\u0107,\u00a0 cho\u0107by i wybitny, teoretyk literatury? Obaj (Ditchkins i Eagleton) nie s\u0105\u00a0 teologami i obaj przedstawiaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie swoje interpretacje:\u00a0 solidarno\u015bciowo-emancypacyjna interpretacja Nowego Testamentu nie jest\u00a0 ostatecznie ani lepsza, ani gorsza od akcentuj\u0105cej przemoc i okrucie\u0144stwo\u00a0 interpretacji Starego Testamentu<\/span>11<\/span>. Zreszt\u0105 tezy Eagletona bywaj\u0105 lustrzanym\u00a0 odbiciem tez Ditchkinsa: zarzuca on mu na przyk\u0142ad, \u017ce wszelkie niecne\u00a0 post\u0119pki ludzi wierz\u0105cych przypisuje on ich religijno\u015bci, ale sam litani\u0119\u00a0 chwalebnych czyn\u00f3w innych wierz\u0105cych postaci podpisuje pod ich religijno\u015b\u0107,\u00a0 by wymieni\u0107 tylko Martina Luthera Kinga i tybeta\u0144skich mnich\u00f3w buddyjskich\u00a0 [Eagleton 2009, 99\u2013100]. Wreszcie, trudno powa\u017cnie bra\u0107 zarzut Eagletona,\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

486941\/Spicier-novel-literary-feud-raging-Amis-dynasty-Marxist-critic.html<\/span>).\u00a0<\/span><\/p>\n

11 <\/span>Abstrahuj\u0105c ju\u017c od tego, \u017ce Nowych Ateist\u00f3w w gruncie rzeczy nie interesuje \u017cadna\u00a0 interpretacja teologii, a ona sama jest dla nich wa\u017cna o tyle tylko, o ile jest legitymuj\u0105c\u0105\u00a0 podstaw\u0105 niesprawiedliwych (ich zdaniem) instytucji politycznych i religijnych.<\/span><\/p>\n

45 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

\u017ce NA traktuj\u0105 \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi wielkich religii w spos\u00f3b uproszczony i\u00a0 instrumentalny, skoro sam Eagleton traktuje religijne dziedzictwo\u00a0 chrze\u015bcija\u0144stwa w dok\u0142adnie taki sam spos\u00f3b. Co wi\u0119cej, tak\u017ce Eagletonowska\u00a0 krytyka propozycjonalnej teorii Boga nie jest do ko\u0144ca zasadna: z tego, \u017ce\u00a0 niekt\u00f3rzy teologowie interpretuj\u0105 zdanie \u201ewierz\u0119 w Boga\u201d tak, jak czyni to\u00a0 Eagleton, nie wynika, \u017ce jest to stanowisko powszechne. Historia teologii to\u00a0 tak\u017ce historia pr\u00f3b dowiedzenia <\/span>istnienia <\/span><\/i>Boga jako stw\u00f3rcy. Zebra\u0142 j\u0105 i uporz\u0105dkowa\u0142, w do\u015b\u0107 nieeagletonowskim duchu, Richard Swinburne [zob.\u00a0 Swinburne 2004].\u00a0<\/span><\/p>\n

Ale ca\u0142a powy\u017cej streszczona krytyka teologicznej ignorancji nowych\u00a0 ateist\u00f3w (bo podpadaj\u0105 pod ni\u0105 przecie\u017c tak\u017ce i Dennett oraz niewspominani\u00a0 przez Eagletona Stenger i Harris<\/span>12<\/span>) nie jest zasadniczym celem\u00a0 Eagletonowskiej anty-antyreligijnej krucjaty. (\u201eAntagonizm mi\u0119dzy\u00a0 Ditchkinsem a lud\u017ami takimi jak ja jest wi\u0119c tyle\u017c polityczny, co teologiczny\u201d\u00a0 [Eagleton 2009, 36]). To, \u017ce Ditchkins nie jest teologiem, a \u015bwi\u0119te ksi\u0119gi s\u0142u\u017c\u0105\u00a0 mu wy\u0142\u0105cznie jako leksykon cytat\u00f3w, kt\u00f3rymi \u0142atwo manipulowa\u0107 poza\u00a0 kontekstem, jest nader oczywiste i bez znajomo\u015bci krytyki Eagletona. Co\u00a0 wi\u0119cej, bior\u0105c pod uwag\u0119 kontekst ideologiczny ataku nowych ateist\u00f3w daje\u00a0 si\u0119 ona usprawiedliwi\u0107. Ale to w\u0142a\u015bnie ideologia racjonalistycznego\u00a0 humanizmu jest g\u0142\u00f3wnym celem ataku Eagletona i \u2014 w jego oczach \u2014 najwi\u0119ksz\u0105 s\u0142abo\u015bci\u0105 intelektualist\u00f3w promuj\u0105cych jednoznaczny odwr\u00f3t od\u00a0 religijno\u015bci instytucjonalnej b\u0105d\u017a pozainstytucjonalnej. Dlatego w\u0142a\u015bnie to, co\u00a0 przy ma\u0142ostkowym odczytaniu propozycji Eagletona jest jej najwi\u0119ksz\u0105 wad\u0105,\u00a0 czyli amatorska rekonstrukcja \u201eortodoksyjnego, zgodnego z Pismem\u00a0 i tradycyjnego\u201d chrze\u015bcija\u0144stwa [Eagleton 2009, 47]<\/span>13<\/span>, staje si\u0119 zarazem\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

12 <\/span>To pomini\u0119cie Harrisa (od kt\u00f3rego wszystko si\u0119 zacz\u0119\u0142o) i Stengera (prominentnego cz\u0142onka\u00a0 ruchu) jest bez w\u0105tpienia drobn\u0105 usterk\u0105 polemiki Eagletona.\u00a0<\/span><\/p>\n

13 <\/span>Eagleton uczciwie przyznaje, \u017ce ma o teologii chrze\u015bcija\u0144skiej niewielkie poj\u0119cie i jego\u00a0 uj\u0119cie mo\u017ce nie by\u0107 prawdziwe. Zaznacza przy tym, \u017ce, po pierwsze, taki opis chrze\u015bcija\u0144stwa\u00a0 z pewno\u015bci\u0105 nie jest g\u0142upi, z\u0142y czy absurdalny (czym podwa\u017ca tez\u0119 ateist\u00f3w, \u017ce teologi\u0105\u00a0 zajmowa\u0107 si\u0119 w og\u00f3le nie warto), oraz po drugie, \u017ce mo\u017ce s\u0142u\u017cy\u0107 jako alegoria naszej\u00a0 politycznej i historycznej kondycji [Eagleton 2009, 33]. Warto tu doda\u0107, \u017ce propozycja\u00a0<\/span><\/p>\n

46 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

najwi\u0119ksz\u0105 zalet\u0105, kiedy w toku lektury odkrywamy, czemu w istocie ma\u00a0 s\u0142u\u017cy\u0107. A s\u0142u\u017cy\u0107 ma skonstruowaniu narracji postuluj\u0105cej zmian\u0119 praktyki\u00a0 spo\u0142ecznej i politycznej, kt\u00f3rej celem ma by\u0107 spo\u0142eczny egalitaryzm\u00a0 i spo\u0142eczna sprawiedliwo\u015b\u0107, niwelowanie dysproporcji ekonomicznych\u00a0 i ujmowanie si\u0119 za s\u0142abszymi. Radykalny ateizm, releguj\u0105c w niebyt szeroko\u00a0 rozumian\u0105 religijno\u015b\u0107, wylewa dziecko z k\u0105piel\u0105: pozbywa si\u0119 inherentnej\u00a0 instytucjonalnym religiom opresyjno\u015bci, ale zarazem, twierdzi Eagleton,\u00a0 marnuje niedoceniany potencja\u0142 emancypacyjny tkwi\u0105cy\u00a0 w nowotestamentowym chrze\u015bcija\u0144stwie. Nie dajmy si\u0119 zatem zwie\u015b\u0107\u00a0 Eagletonowskim filipikom pod adresem teologicznej nieudolno\u015bci NA: krytyka\u00a0 Eagletona jest polityczna, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce metafizyczna. I bardzo dobrze, \u017ce\u00a0 taka jest.\u00a0<\/span><\/p>\n

Bowiem niezale\u017cnie od intencji samych NA, konsekwencj\u0105 postulat\u00f3w\u00a0 neoateistycznych jest eradykacja duchowo\u015bci, ujednowymiarowienie\u00a0 cz\u0142owieka, uczynienie z niego bezwolnego konsumenta, przedmiotu i narz\u0119dzia ideologii p\u00f3\u017anego kapitalizmu. Kultura, jak\u0105 rodzi p\u00f3\u017any\u00a0 kapitalizm, rzeczywi\u015bcie promuje bezmy\u015blny hedonizm, seksualn\u0105 obsesj\u0119 i\u00a0 moralny niedostatek [Eagleton 2009, 42\u20133]. Remedium proponowane przez\u00a0 religijnych fundamentalist\u00f3w jest oczywi\u015bcie jeszcze gorsze od samej choroby,\u00a0 ale nie powinno si\u0119 przecie\u017c odrzuca\u0107 wszystkich idei religijnych tylko dlatego,\u00a0 \u017ce s\u0105 one zniekszta\u0142cane przez niebezpiecznych ludzi, tak jak zapewne Terry\u00a0 Eagleton nie odrzuca teorii ewolucji tylko dlatego, \u017ce jej or\u0119downikiem jest\u00a0 Richard Dawkins. Religia, przyznaje Eagleton, powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na Marksa,\u00a0 \u201epowinna by\u0107 starannie odszyfrowywana, a nie arogancko odrzucana\u201d\u00a0 [Eagleton 2009, 90].\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

teologiczna Eagletona bazuje na tym, co napisa\u0142 we <\/span>Wprowadzeniu <\/span><\/i>do <\/span>The Gospels: Jesus\u00a0 Christ <\/span><\/i>[Eagleton, Fraser (red.), 2007].<\/span><\/p>\n

47 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

Wyboista droga do lepszego \u015bwiata\u00a0<\/i><\/b><\/p>\n

\u017beby osi\u0105gn\u0105\u0107 cel polityczny, trzeba najpierw przeformu\u0142owa\u0107 samo\u00a0 poj\u0119cie wiary, aby da\u0142o si\u0119 je wyzyska\u0107 dla celu spo\u0142ecznej emancypacji.\u00a0 \u0141atwo teraz zauwa\u017cy\u0107, czemu mia\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 krytyka wiary jako przekonania\u00a0 \u201ewiem, \u017ce\u2026\u201d. Wiara, miast by\u0107 prostym uznaniem prawdziwo\u015bci tezy \u201eistnieje\u00a0 najwy\u017cszy byt\u201d, zawiera ju\u017c w sobie komponent polityczny, jest bowiem\u00a0 \u201eswego rodzaju zobowi\u0105zaniem, kt\u00f3re wyra\u017anie wida\u0107 na ko\u0144cu drogi\u00a0 cz\u0142owieka, gdy b\u0142\u0105dz\u0105c w ciemno\u015bci, b\u00f3lu i oszo\u0142omieniu wci\u0105\u017c pozostaje\u00a0 wierny obietnicy przeobra\u017caj\u0105cej mi\u0142o\u015bci\u201d [Eagleton 2009, 37]. \u015awi\u0119te ksi\u0119gi\u00a0 judaizmu i chrze\u015bcija\u0144stwa s\u0105, zdaniem Eagletona, \u017ar\u00f3d\u0142em wa\u017cnej wiedzy na\u00a0 fundamentalne tematy[o rzeczach fundamentalnych, czyli \u015bmierci itd.]?, czyli\u00a0 \u015bmier\u0107, \u017cycie, mi\u0142o\u015b\u0107 itp., kt\u00f3re lewica zbyt d\u0142ugo ignorowa\u0142a. Czas, by\u00a0 w ko\u0144cu je podj\u0119\u0142a, nawet je\u015bli inspiracj\u0105 ma by\u0107 Nowy Testament [zob.\u00a0 Eagleton 2009, xii].\u00a0<\/span><\/p>\n

Krytyka propozycjonalnej teorii Boga otwiera Eagletonowi drog\u0119 do\u00a0 przedstawienia w\u0142asnej koncepcji chrze\u015bcija\u0144stwa. B\u00f3g nie jest w niej stw\u00f3rc\u0105\u00a0 \u015bwiata, a sama religia jego wyja\u015bnieniem. B\u00f3g jest raczej \u201etym, co\u00a0 podtrzymuje byt wszechrzeczy przez swoj\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107, i by\u0142by tym samym, nawet\u00a0 gdyby \u015bwiat nie mia\u0142 pocz\u0105tku\u201d [Eagleton 2009, 7]. Poniewa\u017c teologia\u00a0 Eagletona ma by\u0107 \u201eortodoksyjna\u201d, nie ma tu mowy o zaprzeczaniu tezy\u00a0 o stworzeniu \u015bwiata w chrze\u015bcija\u0144skiej doktrynie. Chodzi raczej o odwr\u00f3cenie\u00a0 proporcji polegaj\u0105ce na uznaniu, \u017ce B\u00f3g nie jest <\/span>w pierwszej kolejno\u015bci <\/span><\/i>stw\u00f3rc\u0105 i wytw\u00f3rc\u0105 \u015bwiata, lecz mi\u0142o\u015bci\u0105 i dobr\u0105 wol\u0105: stworzy\u0142 \u015bwiat \u201ejako\u00a0 dar. (\u2026) Stworzy\u0142 go z mi\u0142o\u015bci, a nie potrzeby\u201d [Eagleton 2009, 8]. B\u00f3g nie jest\u00a0 zatem starotestamentowym patriarch\u0105, s\u0119dzi\u0105 czy oskar\u017cycielem, lecz\u00a0 \u201ekochankiem, przyjacielem, wsp\u00f3\u0142oskar\u017conym i obro\u0144c\u0105\u201d [Eagleton 2009, 20].\u00a0<\/span><\/p>\n

Tak pojmowany B\u00f3g mo\u017ce stanowi\u0107 cenn\u0105 ideologiczn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0119 dla politycznej lewicy, jest bowiem \u201eswego rodzaju ci\u0105g\u0142\u0105 krytyk\u0105\u00a0 instrumentalnego rozumu\u201d [Eagleton 2009, 10]. Uosobieniem tej idei jest\u00a0 Chrystus, kt\u00f3rego Nowy Testament przedstawia jako bezdomnego i pozbawionego wszelkiej w\u0142asno\u015bci spo\u0142ecznego wyrzutka. Jego posta\u0107<\/span><\/p>\n

48 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

i nauczanie winny sta\u0107 si\u0119 drogowskazami dla ideolog\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnej lewicy.\u00a0 Poniewa\u017c nasze \u017cycie, podobnie jak ca\u0142y wszech\u015bwiat, pozbawione jest celu\u00a0 [<\/span>pointless<\/span><\/i>], r\u00f3wnie\u017c moralno\u015b\u0107 wynikaj\u0105ca z takiej teologii nie mo\u017ce by\u0107\u00a0 \u015bcis\u0142ym rygoryzmem puryta\u0144skiego fundamentalizmu. Wr\u0119cz przeciwnie,\u00a0 sprowadza si\u0119 ona do postulatu szcz\u0119\u015bliwego, pe\u0142nego \u017cycia w wolno\u015bci,\u00a0 kt\u00f3rej, jako stworzeni na obraz i podobie\u0144stwo Boga, jeste\u015bmy wcieleniem\u00a0 [Eagleton 2009, 17]. Je\u015bli wolno\u015b\u0107 t\u0119 b\u0119dziemy realizowa\u0107 nie w moralnym\u00a0 rygoryzmie, tylko w mi\u0142osierdziu jako w czynnej partycypacji w otrzymanym\u00a0 od Boga darze, to nasze cele moralne zmieni\u0105 si\u0119 z pracowitej troski\u00a0 o indywidualne zbawienie w trosk\u0119 o bli\u017anich. Religia z doktrynerskiego\u00a0 aparatu represji moralnej zmieni si\u0119 w \u201ekarmienie g\u0142odnych, odwiedzanie\u00a0 chorych i ochron\u0119 biednych, osieroconych i owdowia\u0142ych przed przemoc\u0105\u00a0 bogatych\u201d [Eagleton 2010, 19].\u00a0<\/span><\/p>\n

Rozpatrywane w tej optyce chrze\u015bcija\u0144stwo jest w swojej istocie\u00a0 rewolucyjne, jest, jak pisze Eagleton, \u201eawangardow\u0105 epifani\u0105 tego, co\u00a0 absolutnie nowe\u201d, projektem rz\u0105d\u00f3w \u201esprawiedliwo\u015bci i braterstwa\u201d\u00a0 [Eagleton 2009, 23]. Richard Dawkins ubolewa w <\/span>God Delusion <\/span><\/i>nad\u00a0 stosunkiem Jezusa do rodziny. Ale, jak \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, krytyka poj\u0119cia\u00a0 rodziny wynikaj\u0105ca z lektury Nowego Testamentu nie oburza Eagletona.\u00a0 Wi\u0119cej nawet, jest dok\u0142adnie tym momentem, w kt\u00f3rym bodaj najwyra\u017aniej\u00a0 wida\u0107 politycznie emancypacyjny charakter chrze\u015bcija\u0144stwa: \u201eruch ku\u00a0 sprawiedliwo\u015bci przecina tradycyjne wi\u0119zy krwi, podobnie jak etniczne,\u00a0 spo\u0142eczne i narodowe podzia\u0142y. Sprawiedliwo\u015b\u0107 jest g\u0119stsza ni\u017c krew\u201d\u00a0 [Eagleton 2009, 31]<\/span>14<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

Zgodnie z powy\u017cszymi sugestiami mo\u017cna dialektycznie\u00a0 przeinterpretowa\u0107 pozosta\u0142e elementy chrze\u015bcija\u0144skiej wizji \u015bwiata, kt\u00f3re\u00a0 Dawkins <\/span>et consortes <\/span><\/i>postrzegaj\u0105 jednowymiarowo i stronniczo. Dziesi\u0119\u0107\u00a0 przykaza\u0144 odnosi si\u0119 bardziej do poj\u0119\u0107 spo\u0142ecznej i ekonomicznej\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

14 <\/span>Jest to, niestety, pewien problem. Eagleton, portretuj\u0105c Jezusa jako niezainteresowanego\u00a0 rodzin\u0105 bojownika o ziemsk\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107, kre\u015bli mimo wszystko niemi\u0142y dla oka obraz\u00a0 politycznego lidera niewra\u017cliwego na potrzeby najbli\u017cszych. Dawkins ma tu wiele racji:\u00a0 projekt polityczny realizowany kosztem najbli\u017cszych mo\u017cna odczytywa\u0107 jako dehumanizuj\u0105cy.<\/span><\/p>\n

49 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

sprawiedliwo\u015bci, ni\u017c do moralnych nakaz\u00f3w Boga-arbitra [Eagleton 2009, 66].\u00a0 Celibat nie jest zaprzeczeniem warto\u015bci cielesno\u015bci i erotycznego po\u017c\u0105dania,\u00a0 lecz wyrazem wielkiej mi\u0142o\u015bci do Boga, kt\u00f3ra ka\u017ce po\u015bwi\u0119ci\u0107 co\u015b, co jest\u00a0 warto\u015bciowe. Instytucja celibatu nie jest zatem dowodem na grzeszno\u015b\u0107 cia\u0142a,\u00a0 ale na wag\u0119 seksualno\u015bci i cielesno\u015bci. Innymi s\u0142owy, jest dok\u0142adnie\u00a0 odwrotno\u015bci\u0105 wulgarnych interpretacji Hitchensa. Podobnie, \u015bmier\u0107 Jezusa\u00a0 nie jest samob\u00f3jstwem, ale m\u0119cze\u0144sk\u0105 ofiar\u0105, podczas kt\u00f3rej z\u0142o\u017cone zostaje\u00a0 to, co najcenniejsze. To dialektyczne spojrzenie na nowotestamentowe\u00a0 wydarzenia pozwala wreszcie Eagletonowi zinterpretowa\u0107 \u015bmier\u0107 Chrystusa\u00a0 na krzy\u017cu nie jako wulgarny spektakl pogardy do cielesno\u015bci i wyraz\u00a0 specyficznie katolickiego kultu \u015bmierci, lecz jako przes\u0142anie m\u00f3wi\u0105ce o tym, \u017ce\u00a0 \u201ecierpienie fizyczne jest jednoznacznie form\u0105 z\u0142a\u201d [Eagleton 2009, 28].\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

To wszystko nie oznacza wcale, \u017ce ko\u015bcio\u0142y poprowadz\u0105 masy do\u00a0 wolno\u015bci i sprawiedliwo\u015bci. Chrze\u015bcija\u0144stwo jako instytucje ju\u017c dawno\u00a0 zdradzi\u0142o spraw\u0119 s\u0142abych i wykluczonych, brataj\u0105c si\u0119 z bogatymi i pot\u0119\u017cnymi.\u00a0 Okrucie\u0144stwo i hipokryzja religii s\u0105 cz\u0119ste i wyra\u017anie widoczne. Chrze\u015bcijan\u00a0 \u201eoburza widok kobiecej piersi, ale znacznie mniej bulwersuj\u0105 ich obsceniczne\u00a0 nier\u00f3wno\u015bci mi\u0119dzy bogatymi a biednymi\u201d [Eagleton 2009, 55]. Liczne, cz\u0119sto\u00a0 systemowe przest\u0119pstwa pope\u0142niane przez duchownych zas\u0142uguj\u0105 na\u00a0 publiczne pot\u0119pienie, i pod tym wzgl\u0119dem krytyka NA jest warto\u015bciowa\u00a0 i uzasadniona [Eagleton 2009, 49].\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

Nie ma te\u017c powrotu do religijnie uzasadnianej monarchii i do ca\u0142o\u015bci\u00a0 politycznych usp\u00f3jnianych transcendentn\u0105 teleologi\u0105. To, \u017ce powr\u00f3t taki nie\u00a0 jest mo\u017cliwy, nie powinno nam jednak zaciemnia\u0107 teologicznych \u017ar\u00f3de\u0142 naszej\u00a0 nowoczesnej polityczno\u015bci. Warto w tym miejscu przywo\u0142a\u0107 intelektualny\u00a0 i ideologiczny testament Tony\u2019ego Judta. <\/span>Ill Fares The Land <\/span><\/i>Judta i <\/span>Reason and\u00a0 Revolution <\/span><\/i>Eagletona to ksi\u0105\u017cki nios\u0105ce jednobrzmi\u0105ce polityczne przes\u0142anie,\u00a0 wi\u0119cej nawet, to ksi\u0105\u017cki dok\u0142adnie na ten sam temat, mimo \u017ce jedna dotyczy\u00a0 los\u00f3w <\/span>welfare state<\/span><\/i>, a druga jest krytyk\u0105 Nowego Ateizmu. Ale zasadniczym\u00a0 tematem obu jest przysz\u0142o\u015b\u0107 wsp\u00f3lnoty politycznej i walka ze skutkami i z przyczynami narastaj\u0105cego ekonomicznego rozwarstwienia. Religia, s\u0105dzi<\/span><\/p>\n

50 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

Judt, od zawsze by\u0142a podstawowym gwarantem sp\u00f3jno\u015bci spo\u0142ecznej i\u00a0 politycznej. O\u015bwiecenie i jego konsekwencje w postaci rewolucji przemys\u0142owej a p\u00f3\u017aniej informatycznej uczyni\u0142o ten rodzaj uzasadnienia\u00a0 zb\u0119dnym, ale ani humanistyczne mity O\u015bwiecenia, ani bezdyskusyjna\u00a0 arbitralno\u015b\u0107 naukowych odpowiedzi na pytania epistemologiczne nie by\u0142y\u00a0 w stanie osi\u0105gn\u0105\u0107 tego rodzaju efektu, kt\u00f3ry wsp\u00f3lnotom dawa\u0142a religia.\u00a0 M\u00f3wi\u0105c kr\u00f3tko, by\u0142y bezradne wobec zadania kreowania warto\u015bci jako\u00a0 regulatywnych idei post\u0119powania wsp\u00f3lnot i wytyczania cel\u00f3w moralnych\u00a0 spajaj\u0105cych wsp\u00f3lnoty w co\u015b wi\u0119cej ni\u017c zamieszkuj\u0105ce dane terytorium\u00a0 indywidualne jednostki realizuj\u0105ce \u2014 w krytykowanym przez obu liberalnym\u00a0 projekcie \u2014 w\u0142asne cele, korzystaj\u0105ce przy tym z politycznie gwarantowanego\u00a0 zasobu wolno\u015bci negatywnej. Nie oznacza to, \u017ce panosz\u0105cy si\u0119 wsp\u00f3\u0142cze\u015bnie w\u00a0 zachodniej cz\u0119\u015bci globu model liberalny, technokratyzm nauki czy\u00a0 posto\u015bwieceniowy humanizm wyprane s\u0105 z warto\u015bci. Wr\u0119cz przeciwnie\u00a0 warto\u015bci, na kt\u00f3rych spoczywaj\u0105 (wolno\u015b\u0107, prawda, rozum, post\u0119p) s\u0105\u00a0 widoczne, ale w rzeczywisto\u015bci s\u0105 tylko skarla\u0142ymi <\/span>resp<\/span><\/i>. zmodyfikowanymi\u00a0 warto\u015bciami tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej<\/span>15<\/span>, pozbawionymi jednak\u00a0 fundamentalnego elementu, kt\u00f3ry tamte posiada\u0142y, czyli mocy nadawania\u00a0 sp\u00f3jno\u015bci wsp\u00f3lnotom. Idea nieskr\u0119powanego post\u0119pu naukowego jest\u00a0 strywializowan\u0105 wersj\u0105 teleologii zbawienia, pozostaje jednak mitem jak\u00a0 tamta: przecz\u0105 jej fakty samej historii nauki. Co wi\u0119cej, wbrew apologetom\u00a0 scjentyzmu, post\u0119p naukowy jest w najlepszym razie oboj\u0119tny moralnie, a\u00a0 bywa \u2014 Eagleton cz\u0119sto przywo\u0142uje Hiroszim\u0119 i Holocaust \u2014 wr\u0119cz moralnie\u00a0 odra\u017caj\u0105cy, tymczasem post\u0119p chrze\u015bcija\u0144stwa to post\u0119p przede wszystkim\u00a0 moralny, post\u0119p ku idealnej wsp\u00f3lnocie, bowiem religijno\u015b\u0107 nie mo\u017ce nie\u00a0 przegl\u0105da\u0107 si\u0119 w moralno\u015bci.\u00a0<\/span><\/p>\n

Powracamy tu do problemu zdiagnozowanego jako hipokryzja kapitalizmu. Eagleton pisze o tym w <\/span>Reason, Faith, and Revolution<\/span><\/i>, a my\u015bl\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

15 <\/span>O czym nieustannie przypominaj\u0105 postsekulary\u015bci, na kt\u00f3rych Eagleton zdaje si\u0119 patrze\u0107\u00a0 z sympati\u0105. Jak pisze, \u201eLiberalna doktryna wolno\u015bci wywodzi si\u0119 mi\u0119dzy innymi z\u00a0 chrze\u015bcija\u0144skiego poj\u0119cia wolnej woli, a liberalna wiara w post\u0119p jest dalekim echem\u00a0 chrze\u015bcija\u0144skiej idei opatrzno\u015bci\u201d [Eagleton 2009, 17].<\/span><\/p>\n

51 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

rozwija podczas wyk\u0142adu promuj\u0105cego ksi\u0105\u017ck\u0119 na Columbia University.\u00a0 Spo\u0142ecze\u0144stwa wolnorynkowe s\u0105, jego zdaniem, zasadniczo \u015bwieckie,\u00a0 relatywistyczne, technokratyczne, pragmatyczne i materialistyczne, czy wr\u0119cz\u00a0 \u201eze swej istoty ateistyczne\u201d [Eagleton 2009, 39]. Jednak by uzasadni\u0107 swoje\u00a0 dzia\u0142ania, potrzebuj\u0105 warto\u015bci, kt\u00f3re mia\u0142yby bardziej ponadczasowy\u00a0 (chcia\u0142oby si\u0119 powiedzie\u0107: metafizyczny) charakter. Kapitalistyczn\u0105 ekonomi\u0119\u00a0 nazywa Eagleton baz\u0105, natomiast religijne i metafizyczne warto\u015bci \u2014 nadbudow\u0105. USA s\u0105 doskona\u0142ym przyk\u0142adem permanentnego odwo\u0142ywania\u00a0 si\u0119 do owej nadbudowy, by uzasadni\u0107 pragmatyczne, bazowe dzia\u0142ania.\u00a0 Eagleton zdaje si\u0119, za Nietzschem, sugerowa\u0107 \u2014 aby intencje gospodarek\u00a0 kapitalistycznych by\u0142y bardziej czytelne, co nie znaczy czyste \u2014 ca\u0142kowite\u00a0 porzucenie nadbudowy [zob. Eagleton 2010]. Trudno powiedzie\u0107, co takie\u00a0 porzucenie nadbudowy (czyli porzucenie metafizyczno-religijnej gry\u00a0 j\u0119zykowej) mia\u0142oby nam wi\u0119cej da\u0107, ale z pewno\u015bci\u0105 obna\u017cy\u0142oby hipokryzj\u0119\u00a0 Zachodu. Zobaczyliby\u015bmy wtedy, \u017ce kr\u00f3l jest nagi.\u00a0<\/span><\/p>\n

To niezdecydowanie co do wyboru okre\u015blonej drogi ideologicznej (czy\u00a0 chodzi\u0142oby tylko o obna\u017cenie hipokryzji wroga, czy tak\u017ce o pozytywny projekt,\u00a0 a je\u015bli tak, to jaki, jak uzasadniany i za pomoc\u0105 jakich \u015brodk\u00f3w realizowany) przenika zreszt\u0105 ca\u0142\u0105 polemik\u0119 Eagletona z NA. Eagleton teologii b\u0119dzie broni\u0142\u00a0 cho\u0107by dlatego, \u017ce jest ona ostatnim schronieniem g\u0142\u0119bokiej my\u015bli\u00a0 w bezdusznym \u015bwiecie nowoczesno\u015bci, ale nie mo\u017ce si\u0119 zdoby\u0107 na jawny gest\u00a0 odwo\u0142ania si\u0119 do transcendencji, co sprawia, \u017ce jego moralizm i ideologiczne\u00a0<\/span><\/p>\n

aspiracje s\u0105 podatne na krytyk\u0119. \u015awietnie opisuje to w swojej \u2014 krytycznej \u2014 recenzji Jeremy Kessler [2009]. Eagleton, zdaniem Kesslera, szuka przestrzeni\u00a0 pomi\u0119dzy czyst\u0105 wolno\u015bci\u0105 i czystym determinizmem, sk\u0142aniaj\u0105c si\u0119 przy tym\u00a0 do traktowania \u015bwiata jako daru, czyli tak, jak traktuje go teologia, a nie\u00a0 nauka. Ale \u017ceby powa\u017cnie wzi\u0105\u0107 koncepcj\u0119 \u015bwiata jako daru raczej ni\u017c\u00a0 podporz\u0105dkowanej nam przyrody, nale\u017cy zdoby\u0107 si\u0119 na zawierzenie\u00a0 transcendencji, na kt\u00f3re Eagleton nie mo\u017ce si\u0119 zdoby\u0107 [zob. Kessler, 2009].\u00a0 Czyni to z wywodu Eagletona litani\u0119 pobo\u017cnych \u017cycze\u0144 i intuicji. Bez\u00a0 w\u0105tpienia szlachetnych, ale zbudowanych na bardziej jeszcze kruchych\u00a0<\/span><\/p>\n

podstawach ni\u017c prostolinijny i dogmatyczny przekaz Nowych Ateist\u00f3w.<\/span><\/p>\n

52 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

Jeszcze inny problem wynika z b\u0142yskotliwego om\u00f3wienia przez\u00a0 Eagletona kwestii rozumu i wiary, czy raczej b\u0142\u0119dnego dychotomizowania tych\u00a0 porz\u0105dk\u00f3w przez liberalnych humanist\u00f3w. Eagleton zarzuca NA uproszczone,\u00a0 czy zwyczajnie fa\u0142szywe pojmowanie rozumu jako autonomicznej w\u0142adzy\u00a0 poznawczej, niezale\u017cnej od element\u00f3w wiary. Ale sam pope\u0142nia podobny \u2014 epistemologiczny \u2014 b\u0142\u0105d: je\u015bli NA traktuj\u0105 rozum zbyt w\u0105sko, to on postrzega\u00a0 wiar\u0119 zbyt szeroko, uto\u017csamiaj\u0105c przekonanie o rych\u0142ym powt\u00f3rnym\u00a0 nadej\u015bciu Jezusa z wiar\u0105 we w\u0142asne dzieci i nadej\u015bcie sprawiedliwej\u00a0 wsp\u00f3lnoty. Poj\u0119cie wiary, kt\u00f3re obejmuje tak\u0105 mnogo\u015b\u0107 emocjonalnych,\u00a0 psychofizycznych i poznawczych inklinacji, traci jakikolwiek eksplanacyjny\u00a0 sens. Co wi\u0119cej, skoro Eagleton ch\u0119tnie przyznaje, \u017ce nie wierzy w \u017cadne\u00a0 religijne dogmaty chrze\u015bcija\u0144stwa, a ceni je (chrze\u015bcija\u0144stwo) wy\u0142\u0105cznie za\u00a0 polityczny potencja\u0142 emancypacyjny, kt\u00f3ry w procesie historycznym zosta\u0142\u00a0 zaprzepaszczony, ale kt\u00f3ry da si\u0119 by\u0107 mo\u017ce wypreparowa\u0107 z Nowego\u00a0 Testamentu, to nie ma \u017cadnego powodu, by konstruowa\u0107 tak obszerne\u00a0 poj\u0119cie wiary. Je\u015bli bowiem czyni to po to, by epistemologicznie\u00a0 uprawomocni\u0107 marzenie o sprawiedliwo\u015bci i r\u00f3wno\u015bci<\/span>16 <\/span>\u2014 w czym nie ma nic\u00a0 z\u0142ego, podobnie jak w doszukiwaniu si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144stwie\u00a0 paradygmatycznych \u017ar\u00f3de\u0142 tych poj\u0119\u0107 \u2014 to wyrz\u0105dza sobie i lewicy\u00a0 nied\u017awiedzi\u0105 przys\u0142ug\u0119, skoro polityczne ambicje sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej\u00a0 zr\u00f3wnane zostaj\u0105 z wiar\u0105 w niepokalane pocz\u0119cie Marii, spacerami Chrystusa\u00a0 po wodzie i nieomylno\u015bci\u0105 papie\u017ca. W\u015br\u00f3d miriad\u00f3w zjawisk\u00a0 psychologicznych, kt\u00f3re okre\u015bli\u0107 mogliby\u015bmy mianem wiary, jest tak\u017ce \u015blepa\u00a0 wiara, kt\u00f3rej mimo wysi\u0142k\u00f3w Terry\u2019ego Eagletona i religijnych apologet\u00f3w nie\u00a0 da si\u0119 uto\u017csami\u0107 z wiar\u0105 Dawkinsa czy Stengera w twierdzenia nauki czy\u00a0 naukowy post\u0119p.\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

16 <\/span>Ku temu, jak si\u0119 zdaje, zmierza konkluzja jego ksi\u0105\u017cki. Dychotomiczny podzia\u0142 rozum \/ wiara\u00a0 sugeruje tez\u0119, \u017ce jedyne uzasadnione przekonanie [<\/span>conviction<\/span><\/i>], to przekonanie o charakterze\u00a0 naukowym. Tym samym ci, kt\u00f3rzy nie opieraj\u0105 swoich przekona\u0144 na naukowych\u00a0 przes\u0142ankach, lecz wychylaj\u0105 si\u0119 lekko w stron\u0119 metafizyki (jak polityczni reformatorzy\u00a0 i agitatorzy), pozbawieni zostaj\u0105 prawa g\u0142osu, czy mo\u017ce raczej prawa do prawdy. Dlatego\u00a0 jeszcze gorszy od Ditchkinsowego scjentyzmu jest dla Eagletona postmodernizm, kt\u00f3ry ka\u017cde\u00a0 przekonanie traktuje jako dogmatyczne, a zatem podejrzane [zob. Eagleton 2009, 136].<\/span><\/p>\n

53 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

Mo\u017cna te\u017c zasadnie zarzuci\u0107 Eagletonowi, \u017ce zbyt ma\u0142o m\u00f3wi\u00a0 o realizacji projektowanej wsp\u00f3lnoty, na kt\u00f3r\u0105 sk\u0142ada\u0107 by si\u0119 musia\u0142y:\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>mi\u0142o\u015b\u0107 polityczna, jako odr\u00f3\u017cniona od prywatnej mi\u0142o\u015bci promowanej\u00a0 przez liberalizm;\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>rekoncyliacja rozumu i wiary w pokojowej wsp\u00f3lnocie [Eagleton 2009,\u00a0 149];\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>wybaczenie win, w tym d\u0142ug\u00f3w biednym pa\u0144stwom [Eagleton 2009,\u00a0 149];\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>raczej opieka nad natur\u0105 ni\u017c jej bezlitosne wykorzystywanie [Eagleton\u00a0 2009, 149];\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>wzajemne zrozumienie zamiast egoistycznego indywidualizmu\u00a0 [Eagleton 2009, 149];\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>sprawiedliwe zasady redystrybucji, na czele z progresywn\u0105 skal\u0105\u00a0 podatkow\u0105, s\u0142u\u017c\u0105ce niwelacji spo\u0142ecznego i ekonomicznego\u00a0 rozwarstwienia;\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>powstrzymanie kulturowej i politycznej ekspansji kapitalizmu w jego\u00a0 wydaniu ekonomicznym i ideologicznym: praktycznego materializmu,\u00a0 politycznego pragmatyzmu, moralnego i kulturowego relatywizmu\u00a0 i filozoficznego sceptycyzmu [Eagleton 2009, 142];\u00a0<\/span><\/p>\n

\u2219 <\/span>odwr\u00f3t od konfliktu cywilizacji (tego, co uniwersalne, racjonalne,\u00a0 nastawione na zysk, kolonizuj\u0105ce) i kultury (zwyczajowe,\u00a0 spontaniczne, a-racjonalne, kolonizowane), albo przynajmniej\u00a0 zbudowanie nowej relacji mi\u0119dzy jedn\u0105 a drug\u0105 [Eagleton 2009, 155],\u00a0 czyli trzecia droga mi\u0119dzy pu\u0142apkami uniwersalizmu i kulturalizmu<\/span>17<\/span>.\u00a0<\/span><\/p>\n

Powy\u017csza lista pobo\u017cnych \u017cycze\u0144 nie mo\u017ce by\u0107 jednak \u017ar\u00f3d\u0142em\u00a0 politycznej zmiany, nie m\u00f3wi bowiem nic o \u015brodkach, a jedynie o celu. Je\u015bli\u00a0 kapitalistyczny kr\u00f3l jest nagi dlatego, \u017ce wyprany jest z warto\u015bci, na kt\u00f3rych\u00a0\u00a0<\/span><\/p>\n

\u00a0<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

17 <\/span>Ale nie na spos\u00f3b Rorty\u2019ego (jeste\u015bmy przygodn\u0105 kultur\u0105, ale nasze warto\u015bci traktujemy\u00a0 tak, jakby by\u0142y uniwersalne) [por. Eagleton 2009, 160\u2013161].<\/span><\/p>\n

54 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

powsta\u0142, to socjalistyczny projekt Eagletona jest nagi z powodu trudno\u015bci\u00a0 w okre\u015bleniu warunk\u00f3w mo\u017cliwo\u015bci powstania sprawiedliwej wsp\u00f3lnoty.\u00a0 \u0141atwo stwierdzi\u0107, co nale\u017cy zmieni\u0107 lub porzuci\u0107: zatomizowan\u0105 wizj\u0119\u00a0 jednostki, kontraktualne spojrzenie na relacje mi\u0119dzyludzkie, utylitarystyczn\u0105\u00a0 wersj\u0119 etyki, doktrynaln\u0105 podejrzliwo\u015b\u0107 wobec doktryn, zubo\u017cone poczucie\u00a0 wsp\u00f3lnotowo\u015bci, pe\u0142n\u0105 samozadowolenia wiar\u0119 w post\u0119p itp. [Eagleton 2009,\u00a0 94]. Trudno natomiast oczekiwa\u0107, \u017ce zmiana tego rodzaju przydarzy nam si\u0119 sama z siebie. Nie wiadomo nawet, czy Eagleton m\u00f3wi o przysz\u0142o\u015bci\u00a0 spo\u0142ecze\u0144stw zachodnich, czy o przysz\u0142o\u015bci globalnej. W tym pierwszym\u00a0 wypadku za metod\u0119 post\u0119pu od biedy mo\u017cna by\u0142oby uzna\u0107 stopniowe\u00a0 samoograniczanie, w tym drugim dochodz\u0105 liczne i jak na razie\u00a0 nierozwi\u0105zywalne problemy mi\u0119dzykulturowej komunikacji i lokalnych\u00a0 szowinizm\u00f3w.\u00a0<\/span><\/p>\n

Projekt wsp\u00f3lnoty, w kt\u00f3rej regulatywnymi ideami by\u0142yby mi\u0142o\u015b\u0107,\u00a0 zaufanie i solidarno\u015b\u0107, sk\u0142ania do zadania pytania, jakie s\u0105 rzeczywiste\u00a0 powody tak radykalnej polemiki Eagletona. Wymienione chwil\u0119 temu\u00a0 warto\u015bci nie s\u0105 a\u017c tak odleg\u0142e od politycznych marze\u0144 NA. \u017baden\u00a0<\/span><\/p>\n

z przedstawicieli tego nurtu nie jest bezwarunkowym apologet\u0105\u00a0 neoliberalizmu i spo\u0142ecznych nier\u00f3wno\u015bci. NA jest popularny ponad miar\u0119, ale\u00a0 jego destrukcyjny wp\u0142yw na wsp\u00f3lnoty jest przeceniany. Rzeczywi\u015bcie,\u00a0 Eagleton nie zarzuca neoateistom \u015bwiadomego wspierania okrucie\u0144stw\u00a0<\/span><\/p>\n

globalnego kapitalizmu, ale g\u0142\u00f3wnie nie do\u015b\u0107 odwa\u017cn\u0105 i ca\u0142o\u015bciow\u0105 ich krytyk\u0119. Co wi\u0119cej, a przyznaje to sam Eagleton, neoateistyczne krytyki religii\u00a0 zawieraj\u0105 ca\u0142\u0105 mas\u0119 wa\u017cnych i merytorycznie zasadnych spostrze\u017ce\u0144, kt\u00f3re,\u00a0 je\u015bliby pomy\u015ble\u0107 o ich praktycznej aplikacji, uczyni\u0142yby funkcjonowanie\u00a0 wsp\u00f3lnot jednoznacznie lepszym (systemowe przypadki wykorzystywania\u00a0 nieletnich przez duchownych, pozycja kobiet w spo\u0142ecze\u0144stwach jawnie b\u0105d\u017a\u00a0 niejawnie teokratycznych itp.). Dlaczego wi\u0119c pod pr\u0119gierzem krytyki\u00a0 ustawia\u0107 akurat tych, kt\u00f3rzy \u017ar\u00f3d\u0142a niesprawiedliwo\u015bci upatruj\u0105 w tym, co\u00a0 przecie\u017c sam Eagleton uwa\u017ca za jedynie dogodn\u0105, ale przecie\u017c nie jedyn\u0105\u00a0<\/span><\/p>\n

alegori\u0119 my\u015blenia o cz\u0142owieku w pozapragmatycznych kategoriach? Z mojej\u00a0 rekonstrukcji wy\u0142ania si\u0119 zatem nast\u0119puj\u0105cy wniosek: istot\u0105 sporu mi\u0119dzy\u00a0<\/span><\/p>\n

55 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

Terrym Eagletonem a NA nie s\u0105 ani <\/span>techniczne <\/span><\/i>kwestie teologiczne, ani og\u00f3lny\u00a0 projekt polityczny. Je\u015bli my\u015bl lewicowa strategicznie zaczyna m\u00f3wi\u0107 g\u0142osem teologicznej ortodoksji, pr\u00f3buj\u0105c tchn\u0105\u0107 \u017cycie w jej wypalone, cho\u0107 zapewne szlachetne projekty, to mo\u017ce by\u0107 to dow\u00f3d na jej intelektualn\u0105 otwarto\u015b\u0107, ale\u00a0 tak\u017ce na jej ideologiczn\u0105 i pragmatyczn\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107. Terry Eagleton uwa\u017ca si\u0119 za\u00a0 przedstawiciela <\/span>tragicznego humanizmu<\/span><\/i>. Stanowisko to postuluje mo\u017cliwo\u015b\u0107\u00a0 zmiany jedynie w obliczu konfrontacji z najgorsz\u0105 degeneracj\u0105. Implikacja\u00a0 takiego stanowiska jest w swej istocie teologiczna: odkupienie musi by\u0107\u00a0 poprzedzone przez upadek. Mo\u017ce wi\u0119c jest tak, \u017ce r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy\u00a0 Eagletonem a Nowymi Ateistami wcale nie jest polityczna, lecz w\u0142a\u015bnie metafizyczna i teologiczna. Przeciwnie do konkluzji Eagletona, wydawa\u0142oby\u00a0 si\u0119 wtedy, \u017ce stoj\u0105c po stronie technologicznego post\u0119pu p\u00f3\u017anej\u00a0 nowoczesno\u015bci, Nowi Atei\u015bci w istocie dzia\u0142aj\u0105 wraz z tragicznym duchem\u00a0 dziej\u00f3w na nasz\u0105 (Eagletona) korzy\u015b\u0107: przybli\u017caj\u0105c upadek, zapowiadaj\u0105 rych\u0142e\u00a0 nadej\u015bcie lepszego.<\/span><\/p>\n

56 <\/span>[TOMASZ SIECZKOWSKI ]\u00a0<\/span><\/p>\n

BIBLIOGRAFIA\u00a0<\/b><\/p>\n

Amarasingam, Amarnath (ed.), (2010), <\/span>Religion and the New Atheism.\u00a0 A Critical Appraisal<\/span><\/i>, Leiden.\u00a0<\/span><\/p>\n

Blankholm, Joseph (2010), <\/span>Terry Eagleton, New Atheism, and the War on\u00a0 Terror<\/span><\/i>, Immanent Frame.\u00a0<\/span><\/p>\n

(<\/span>www.blog.ssrc.org\/tif\/2010\/11\/12\/terry-eagleton-new-atheism and-the-war-on-terror\/<\/span>, 9\/5\/2012)\u00a0<\/span><\/p>\n

Dann, G. Elijah (2011), <\/span>Philosophy, Religion and Religious Belief After Rorty<\/span><\/i>,\u00a0 [w:] Richard Rorty, <\/span>An Ethics for Today<\/span><\/i>, New York, ss. 27\u201376.\u00a0<\/span><\/p>\n

Day, Vox (2008), <\/span>The Irrational Atheist<\/span><\/i>, Dallas.\u00a0<\/span><\/p>\n

Dickson, Rory (2010), <\/span>Religion as Phantasmagoria: Islam in The End of Faith<\/span><\/i>,\u00a0 [w:] [Amarasingam 2010, 37\u201354].\u00a0<\/span><\/p>\n

Eagleton, Terry, Fraser, Giles (ed.) (2007), <\/span>The Gospels: Jesus Christ<\/span><\/i>, London:\u00a0 Verso.\u00a0<\/span><\/p>\n

Eagleton, Terry (2009), <\/span>Reason, Faith, and Revolution. Reflections on the God\u00a0 Debate<\/span><\/i>, London.\u00a0<\/span><\/p>\n

Eegleton, Terry (2010), <\/span>The New Atheism and the War on Terror<\/span><\/i>, Institute for<\/span>\u00a0 <\/span>Religion, Culture, and Public Life, Columbia University<\/span>\u00a0 <\/span>(<\/span>www.ircpl.org\/2010\/event\/terry-eagleton-the-new-atheism-and the-war-on-terror<\/span>, 8\/5\/2012).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Feser, Edward (2008), <\/span>The Last Superstition: A Refutation of the New Atheism<\/span><\/i>,\u00a0 Indiana.\u00a0<\/span><\/p>\n

Gutowski, Piotr (2012), <\/span>Czym jest \u201enowy ateizm\u201d<\/span><\/i>, [w:] [S\u0142omka 2012, 7\u201345]. <\/span>Judt, Tony (2010), <\/span>Ill Fares the Land<\/span><\/i>, New York.<\/span><\/p>\n

57 <\/span>[NEW ATHEISM AND ITS ENEMY]\u00a0<\/span><\/p>\n

Kessler, Jeremy (2009), <\/span>Humanist, Heal Thyself<\/span><\/i>, Open letters Monthly. An Arts<\/span>\u00a0 <\/span>and Literature Review (<\/span>www.openlettersmonthjly.com\/book review-reason-faith-revolution-terry-eagleton\/<\/span>, 9\/5\/2012).<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

McGrath, Alister, McGrath Collicut,[?] Joanna (2007), <\/span>The Dawkins Delusion?\u00a0 Atheist Fundamentalism and the Denial of the Divine<\/span><\/i>, Illinois.\u00a0<\/span><\/p>\n

S\u0142omka, Marek (red.), (2012), <\/span>Nauki przyrodnicze a nowy ateizm<\/span><\/i>, Lublin:\u00a0 Wydawnictwo KUL.\u00a0<\/span><\/p>\n

Swinburne, Richard (2004), <\/span>The Existence of God<\/span><\/i>, 2<\/span>nd <\/span>edition, Oxford.<\/span> Taylor, Charles (2007), <\/span>A Secular Age<\/span><\/i>, London.<\/span>\u00a0<\/span><\/p>\n

Wojtysiak, Jacek (2012), <\/span>Jak dyskutowa\u0107 z nowym (i nienowym) ateizmem?<\/span><\/i>,\u00a0 [w:] [S\u0142omka 2012, 169\u2013192].\u00a0<\/span><\/p>\n

Zacharias, Ravi (2008), <\/span>The End of Reason<\/span><\/i>.\u00a0<\/span><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Krytyka tzw. nowego ateizmu, czy te\u017c neoateizmu, jak si\u0119 go czasem okre\u015bla, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 zaraz po narodzinach tego nieformalnego i niesp\u00f3jnego ruchu. Przebiega\u0142a bodaj z wszystkich kierunk\u00f3w, tak przewidywalnych (chrze\u015bcija\u0144ska fundamentalna prawica, teologowie islamscy, filozofowie nauki), jak i bardziej zaskakuj\u0105cych… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[954],"tags":[],"class_list":["post-791","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly-naukowe-ateizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=791"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":3944,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/791\/revisions\/3944"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}