{"id":565,"date":"2017-08-06T15:57:34","date_gmt":"2017-08-06T13:57:34","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=565"},"modified":"2017-08-06T15:57:34","modified_gmt":"2017-08-06T13:57:34","slug":"zrodla-ateizmu-marksizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/zrodla-ateizmu-marksizm\/","title":{"rendered":"\u0179r\u00f3d\u0142a ateizmu &#8211; Marksizm"},"content":{"rendered":"<header class=\"entry-header\">\n<h2 class=\"entry-title\"><\/h2>\n<\/header>\n<div class=\"entry-content\">\n<p class=\"not\">PRZEDRUKOWANE ZA POZWOLENIEM <a href=\"http:\/\/www.ncregister.com\/\" target=\"_BLANK\" rel=\"noopener noreferrer\">NATIONAL CATHOLIC REGISTER<\/a><\/p>\n<p>Spo\u015br\u00f3d wielu przeciwnik\u00f3w wiary chrze\u015bcija\u0144skiej marksizm nie nale\u017cy z pewno\u015bci\u0105 do najwa\u017cniejszych, najbardziej ol\u015bniewaj\u0105cych czy wywieraj\u0105cych wra\u017cenie filozofii w historii.<br \/>\nAle by\u0142 a\u017c do niedawna w widoczny spos\u00f3b najbardziej wp\u0142ywowy. Por\u00f3wnanie map \u015bwiata z 1917, 1947 i 1987 roku pokazuje, jak niepowstrzymanie przep\u0142ywa\u0142 ten system my\u015bli, zalewaj\u0105c jedn\u0105 trzeci\u0105 \u015bwiata w przeci\u0105gu tylko dw\u00f3ch pokole\u0144 \u2013 wyczyn por\u00f3wnywalny tylko z dwoma dokonaniami w historii: wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo i wczesny islam.<br \/>\nDziesi\u0119\u0107 lat temu ka\u017cdy polityczny lub militarny konflikt na \u015bwiecie, od Ameryki \u015arodkowej po Bliski Wsch\u00f3d, obraca\u0142 si\u0119 wok\u00f3\u0142 osi komunizm \u2013 antykomunizm.<br \/>\nNawet faszyzm sta\u0142 si\u0119 popularny w Europie \u2013 i wci\u0105\u017c jest si\u0142\u0105, z kt\u00f3r\u0105 nale\u017cy si\u0119 liczy\u0107 w Ameryce \u0141aci\u0144skiej \u2013 w du\u017cej mierze dzi\u0119ki jego opozycji do \u201ewidma komunizmu\u201d, jak je nazywa Karol Marks w pierwszym zdaniu<i>Manifestu komunistycznego<\/i>.<br \/>\n<i>Manifest<\/i> nale\u017ca\u0142 do kluczowych moment\u00f3w w historii. Opublikowany w 1848, \u201eroku rewolucji\u201d w ca\u0142ej Europie, jest \u2013 podobnie jak Biblia \u2013 zasadniczo filozofi\u0105 historii: przesz\u0142o\u015bci i przysz\u0142o\u015bci. Ca\u0142a miniona historia zostaje zredukowana do walki klasowej pomi\u0119dzy wyzyskiwaczem a wyzyskiwanym, panem a niewolnikiem, czy te\u017c do walki kr\u00f3la przeciw ludowi, ksi\u0119dza przeciw parafianom, mistrza cechowego przeciw czeladnikowi, a nawet m\u0119\u017ca przeciw \u017conie i rodzic\u00f3w przeciw dzieciom.<br \/>\nJest to wizja historii nawet bardziej cyniczna ni\u017c u Machiavellego. Ca\u0142kowicie neguje si\u0119 lub ignoruje mi\u0142o\u015b\u0107; konkurencja i wyzysk s\u0105 regu\u0142\u0105 uniwersaln\u0105.<br \/>\nTeraz jednak mo\u017ce si\u0119 to zmieni\u0107, wed\u0142ug Marksa, poniewa\u017c teraz, po raz pierwszy w historii nie mamy wielu klas, a tylko dwie: bur\u017cuazj\u0119 (\u201eposiadaj\u0105cych\u201d, w\u0142a\u015bcicieli \u015brodk\u00f3w produkcji) i proletariat (\u201enieposiadaj\u0105cych\u201d, nie b\u0119d\u0105cych w\u0142a\u015bcicielami \u015brodk\u00f3w produkcji).<br \/>\nCi drudzy musz\u0105 sprzedawa\u0107 siebie i swoj\u0105 prac\u0119 w\u0142a\u015bcicielom do czasu rewolucji komunistycznej, kt\u00f3ra \u201ewyeliminuje\u201d (eufemizm oznaczaj\u0105cy morderstwo) bur\u017cuazj\u0119 i w ten spos\u00f3b na zawsze zlikwiduje klasy i konflikt klasowy, ustanawiaj\u0105c milenium pokoju i r\u00f3wno\u015bci. B\u0119d\u0105c wyj\u0105tkowym cynikiem w kwestii przesz\u0142o\u015bci, Marks staje si\u0119 wyj\u0105tkowo naiwny w kwestii przysz\u0142o\u015bci.<br \/>\nCo sprawi\u0142o, \u017ce Marks by\u0142 tym, kim by\u0142? Jakie s\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a jego <i>credo<\/i>?<br \/>\nMarks umy\u015blnie odwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 o 180 stopni od (1) sfery nadprzyrodzonej i (2) wyj\u0105tkowo\u015bci swego \u017cydowskiego dziedzictwa, by przyj\u0105\u0107 (1) ateizm i (2) komunizm. A jednak Marks zachowa\u0142 wszystkie wa\u017cniejsze strukturalne i emocjonalne czynniki religii biblijnej w zsekularyzowanej formie. Marks \u2013 niczym Moj\u017cesz \u2013 jest prorokiem, kt\u00f3ry prowadzi nowy Nar\u00f3d Wybrany, proletariat, z niewoli kapitalizmu do Ziemi Obiecanej komunizmu przez Morze Czerwone krwawej rewolucji \u015bwiatowej i przez pustyni\u0119 czasowego cierpienia dla partii, nowego kap\u0142a\u0144stwa.<br \/>\nRewolucja jest nowym \u201eDniem Jahwe\u201d, Dniem S\u0105du; rzecznicy partii \u2013 nowymi prorokami; a polityczne czystki wewn\u0105trz partii dla zachowania czysto\u015bci ideologicznej s\u0105 nowymi s\u0105dami boskimi nad krn\u0105brno\u015bci\u0105 Wybranych i ich przyw\u00f3dc\u00f3w. Mesjanistyczny ton komunizmu czyni go strukturalnie i emocjonalnie bardziej podobnym do religii ni\u017c jakikolwiek system polityczny z wyj\u0105tkiem faszyzmu.<br \/>\nPodobnie jak Marks przej\u0105\u0142 formy i ducha swojego dziedzictwa religijnego, ale nie jego zawarto\u015b\u0107, tak post\u0105pi\u0142 ze swoim dziedzictwem filozofii heglowskiej, przekszta\u0142caj\u0105c \u201eidealizm dialektyczny\u201d filozofii Hegla w \u201ematerializm dialektyczny\u201d. \u201eMarks postawi\u0142 Hegla na g\u0142owie\u201d, jak to m\u00f3wi\u0105. Marks odziedziczy\u0142 po Heglu siedem radykalnych idei.<br \/>\nMonizm \u2013 idea, \u017ce wszystko jest jednym i \u017ce zdroworozs\u0105dkowe rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy materi\u0105 i duchem jest iluzoryczne. Dla Hegla materia by\u0142a tylko form\u0105 ducha. Dla Marksa duch by\u0142 tylko form\u0105 materii.<br \/>\nPanteizm \u2013 pogl\u0105d, \u017ce rozr\u00f3\u017cnienie pomi\u0119dzy Stw\u00f3rc\u0105 a stworzeniem (charakterystyczna \u017cydowska idea) jest fa\u0142szywe. Dla Hegla \u015bwiat jest stworzony jako aspekt Boga (Hegel by\u0142 panteist\u0105). Dla Marksa B\u00f3g jest zredukowany do \u015bwiata (Marks by\u0142 ateist\u0105).<br \/>\nHistorycyzm \u2013 idea, \u017ce wszystko si\u0119 zmienia, nawet prawda; \u017ce ponad histori\u0105 nie ma nic, co mog\u0142oby prawd\u0119 os\u0105dzi\u0107; a zatem to, co jest prawdziwe w jednej epoce, staje si\u0119 fa\u0142szywe w innej, i odwrotnie. Innymi s\u0142owy, Czas jest Bogiem.<br \/>\nDialektyka \u2013 idea, \u017ce historia toczy si\u0119 tylko przez konflikt pomi\u0119dzy opozycyjnymi si\u0142ami: \u201eteza\u201d przeciw \u201eantytezie\u201d, ewoluuj\u0105c w \u201ewy\u017csz\u0105 syntez\u0119\u201d. Dotyczy to klas, narod\u00f3w, instytucji i idei. Dialektyczny walc trwa w sali balowej historii a\u017c do momentu, gdy w ko\u0144cu przyjdzie kr\u00f3lestwo Bo\u017ce, kt\u00f3re Hegel praktycznie uto\u017csami\u0142 z pa\u0144stwem pruskim. Marks umi\u0119dzynarodowi\u0142 je do \u015bwiatowego pa\u0144stwa komunistycznego.<br \/>\nIdea konieczno\u015bci albo fatalizm \u2013 idea, \u017ce dialektyka i jej wynik s\u0105 nieuniknione i konieczne, nie za\u015b wolne. Marksizm jest w pewnym sensie kalwi\u0144sk\u0105 predestynacj\u0105 bez boskiego Predestynatora.<br \/>\nPa\u0144stwowo\u015b\u0107 \u2013 idea, \u017ce poniewa\u017c nie istnieje wieczna, ponadhistoryczna prawda ani prawo, pa\u0144stwo jest nadrz\u0119dne i nie mo\u017ce podlega\u0107 krytyce. Marks ponownie umi\u0119dzynarodowi\u0142 tutaj nacjonalizm Hegla.<br \/>\nMilitaryzm \u2013 idea, \u017ce poniewa\u017c nie istnieje uniwersalne naturalne lub wieczne prawo ponad pa\u0144stwami, kt\u00f3re mog\u0142oby by\u0107 podstaw\u0105 os\u0105dzania i rozwi\u0105zywania spor\u00f3w pomi\u0119dzy nimi, wojna jest nieunikniona i konieczna tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo istniej\u0105 pa\u0144stwa.<br \/>\nJak wielu innych antyreligijnych my\u015blicieli od czas\u00f3w Rewolucji Francuskiej, Marks przyj\u0105\u0142 sekularyzm, ateizm i humanizm XVIII-wiecznego \u201eO\u015bwiecenia\u201d, wraz z jego racjonalizmem i wiar\u0105 w nauk\u0119 jako potencjalnie wszechwiedz\u0105c\u0105 oraz technologi\u0105 jako potencjalnie wszechmocn\u0105. Tutaj znowu forma, nastr\u00f3j i funkcja religii biblijnej zostaj\u0105 przeniesione na innego boga i inn\u0105 wiar\u0119. Bowiem racjonalizm jest wiar\u0105, nie dowodem. Wiary, \u017ce ludzki rozum mo\u017ce pozna\u0107 wszystko to, co rzeczywiste, nie mo\u017cna udowodni\u0107 ludzkim rozumem. A przekonanie, \u017ce wszystko to, co rzeczywiste, mo\u017ce by\u0107 udowodnione metod\u0105 naukow\u0105, samo nie mo\u017ce by\u0107 udowodnione metod\u0105 naukow\u0105.<br \/>\nTrzecim elementem, kt\u00f3ry wp\u0142yn\u0105\u0142 na Marksa obok heglizmu i o\u015bwieceniowego racjonalizmu, by\u0142 redukcjonizm ekonomiczny: redukcja wszystkich spraw do spraw ekonomii. Gdyby Marks czyta\u0142 teraz t\u0119 analiz\u0119, powiedzia\u0142by, \u017ce rzeczywist\u0105 przyczyn\u0105 tych moich idei nie jest zdolno\u015b\u0107 poznania prawdy przez m\u00f3j umys\u0142, ale kapitalistyczne struktury ekonomiczne spo\u0142ecze\u0144stwa, kt\u00f3re mnie \u201ewytworzy\u0142y\u201d. Marks wierzy\u0142, \u017ce wewn\u0105trz cz\u0142owieka my\u015bl jest ca\u0142kowicie zdeterminowana przez materi\u0119, \u017ce cz\u0142owiek jest ca\u0142kowicie zdeterminowany przez spo\u0142ecze\u0144stwo i \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo jest ca\u0142kowicie zdeterminowane przez ekonomi\u0119. Stawia to do g\u00f3ry nogami tradycyjny punkt widzenia, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce umys\u0142 rz\u0105dzi cia\u0142em, cz\u0142owiek rz\u0105dzi spo\u0142ecze\u0144stwem, a spo\u0142ecze\u0144stwo rz\u0105dzi ekonomi\u0105.<br \/>\nNa koniec, Marks przyj\u0105\u0142 od my\u015blicieli \u201esocjalizmu utopijnego\u201d ide\u0119 kolektywnego zarz\u0105dzania w\u0142asno\u015bci\u0105 i \u015brodkami produkcji. Marks stwierdza, \u017ce: \u201eTeoria komunizmu mo\u017ce by\u0107 podsumowana jednym wyra\u017ceniem: zniesienie w\u0142asno\u015bci prywatnej\u201d. Tak naprawd\u0119, to jedyne spo\u0142ecze\u0144stwa w historii, kt\u00f3re kiedykolwiek pomy\u015blnie realizowa\u0142y komunizm w praktyce, to klasztory, kibuce, wsp\u00f3lnoty plemienne i rodziny (kt\u00f3re Marks tak\u017ce chcia\u0142 zlikwidowa\u0107). Wszystkie rz\u0105dy komunistyczne (takie jak w ZSRR) przenios\u0142y w\u0142asno\u015b\u0107 na pa\u0144stwo, a nie na lud. Wiara Marksa, \u017ce pa\u0144stwo \u201ewyga\u015bnie\u201d z w\u0142asnej inicjatywy, gdy tylko wyeliminuje kapitalizm i zast\u0105pi go komunizmem, okaza\u0142a si\u0119 zdumiewaj\u0105co naiwna. Gdy zdob\u0119dzie si\u0119 w\u0142adz\u0119, tylko m\u0105dro\u015b\u0107 i \u015bwi\u0119to\u015b\u0107 s\u0105 w stanie si\u0119 jej wyrzec.<br \/>\nNajwi\u0119ksza atrakcyjno\u015b\u0107 komunizmu, szczeg\u00f3lnie w krajach Trzeciego \u015awiata, le\u017ca\u0142a nie w woli wsp\u00f3lnotowo\u015bci, ale w \u201ewoli mocy\u201d, jak to nazwa\u0142 Nietzsche. Nietzsche wejrza\u0142 g\u0142\u0119biej w serce komunizmu, ni\u017c uczyni\u0142 to Marks.<br \/>\nJak Marks radzi sobie z oczywistymi zastrze\u017ceniami wobec komunizmu: \u017ce znosi on prywatno\u015b\u0107, w\u0142asno\u015b\u0107 prywatn\u0105, indywidualno\u015b\u0107, wolno\u015b\u0107, motywacj\u0119 do pracy, edukacj\u0119, ma\u0142\u017ce\u0144stwo, rodzin\u0119, kultur\u0119, narody, religi\u0119 i filozofi\u0119? Nie zaprzecza, \u017ce komunizm znosi to wszystko, ale twierdzi, \u017ce kapitalizm ju\u017c to uczyni\u0142. Na przyk\u0142ad argumentuje, \u017ce \u201ebur\u017cuj postrzega swoj\u0105 \u017con\u0119 jako zwyk\u0142y \u015brodek produkcji\u201d. W najbardziej delikatnych i wa\u017cnych kwestiach: rodziny i religii, oferuje retoryk\u0119 zamiast logiki, na przyk\u0142ad: \u201eBur\u017cuazyjna mowa-trawa na temat rodziny i wychowania, na temat \u015bwi\u0119tej wsp\u00f3\u0142zale\u017cno\u015bci pomi\u0119dzy rodzicami i dzie\u0107mi, staje si\u0119 doprawdy obrzydliwa\u201d\u2026 A oto jego \u201eodpowied\u017a\u201d na zastrze\u017cenia religijne i filozoficzne: \u201eOskar\u017cenia przeciwko komunizmowi wytaczane z punktu widzenia religijnego, filozoficznego czy og\u00f3lnie ideologicznego nie zas\u0142uguj\u0105 na powa\u017cne rozpatrzenie\u201d.<br \/>\nNajprostszym dowodem na to, \u017ce marksizm si\u0119 myli, jest to, \u017ce jego materializm po prostu przeczy sam sobie. Je\u015bli idee nie s\u0105 niczym wi\u0119cej ni\u017c wytworem si\u0142 materialnych i ekonomicznych tak jak samochody czy buty, to r\u00f3wnie\u017c tylko tym s\u0105 idee komunistyczne. Je\u015bli wszystkie nasze idee s\u0105 zdeterminowane nie przez zrozumienie prawdy, ale przez konieczne ruchy materii, je\u015bli po prostu nie mo\u017cemy nic na to poradzi\u0107, jak porusza si\u0119 nasz j\u0119zyk \u2013 to my\u015bli Marksa nie s\u0105 bardziej prawdziwe ni\u017c my\u015bli Moj\u017cesza. Atakowanie podstaw my\u015bli oznacza atakowanie w\u0142asnego ataku.<br \/>\nAle Marks widzi to i przyznaje. Reinterpretuje s\u0142owa jako bro\u0144, nie jako prawd\u0119. Funkcj\u0105 s\u0142\u00f3w <i>Manifestu<\/i> (i w ko\u0144cu nawet du\u017co d\u0142u\u017cszego, w wi\u0119kszym stopniu pseudonaukowego <i>Kapita\u0142u<\/i>) nie jest udowodnienie tego, co prawdziwe, ale zach\u0119ta do rewolucji. \u201eFilozofowie tylko rozmaicie obja\u015bniali \u015bwiat. Chodzi jednak o to, by go zmieni\u0107\u201d. Marks jest zasadniczo pragmatykiem.<br \/>\nAle nawet na tym pragmatycznym poziomie istnieje sprzeczno\u015b\u0107 sama w sobie. <i>Manifest<\/i> ko\u0144czy si\u0119 owym s\u0142ynnym wezwaniem: \u201eKomuni\u015bci gardz\u0105 zatajaniem w\u0142asnych pogl\u0105d\u00f3w i zamiar\u00f3w. Wyja\u015bniaj\u0105 publicznie, \u017ce ich cele mog\u0105 zosta\u0107 osi\u0105gni\u0119te tylko przez gwa\u0142towny przewr\u00f3t w ca\u0142ym dotychczasowym porz\u0105dku spo\u0142ecznym. Niech dr\u017c\u0105 klasy panuj\u0105ce przed rewolucj\u0105 komunistyczn\u0105. Proletariusze nie maj\u0105 w niej nic do stracenia pr\u00f3cz swych kajdan. Do zdobycia maj\u0105 ca\u0142y \u015bwiat. Proletariusze wszystkich kraj\u00f3w, \u0142\u0105czcie si\u0119!\u201d. Ale to wezwanie jest daremne, bowiem Marks neguje woln\u0105 wol\u0119. Wszystko jest z g\u00f3ry przes\u0105dzone. Rewolucja jest \u201enieuchronna\u201d \u2013 oboj\u0119tnie, czy zdecyduj\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 do niej, czy nie. Nie mo\u017cna odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 do wolnego wyboru i r\u00f3wnocze\u015bnie go negowa\u0107.<br \/>\nIstniej\u0105 powa\u017cne praktyczne zastrze\u017cenia do komunizmu, tak jak te dwa zastrze\u017cenia filozoficzne. Przede wszystkim jego przewidywania po prostu si\u0119 nie sprawdzi\u0142y. Rewolucja nie wydarzy\u0142a si\u0119 wtedy i tam, gdzie Marks przewidywa\u0142. Kapitalizm nie znikn\u0105\u0142, nie znikn\u0119\u0142y te\u017c pa\u0144stwo, rodzina czy religia. A komunizm nie przyni\u00f3s\u0142 zadowolenia i r\u00f3wno\u015bci nigdzie, gdzie zdoby\u0142 w\u0142adz\u0119.<br \/>\nJedyne, co Marks potrafi\u0142 zrobi\u0107, to odgrywa\u0107 Moj\u017cesza i prowadzi\u0107 g\u0142upc\u00f3w z powrotem do niewoli egipskiej (przyziemno\u015bci). Prawdziwy Wyzwoliciel czeka za kulisami na b\u0142azna, kt\u00f3ry teraz \u201eprzez godzin\u0119 puszy si\u0119 i miota na scenie\u201d, by poprowadzi\u0107 swych towarzyszy, \u201eg\u0142upc\u00f3w w drodze ku prochom \u015bmierci\u201d<a class=\"anc\" href=\"http:\/\/apologetyka.katolik.pl\/category\/ateizm\/page\/5\/#1sym\" name=\"1anc\"><sup>[1]<\/sup><\/a>\u2013 temat, z kt\u00f3rym filozofowie marksistowscy nie chc\u0105 si\u0119 zmierzy\u0107.<br \/>\n<b>Przypisy:<\/b><br \/>\n<a href=\"http:\/\/apologetyka.katolik.pl\/category\/ateizm\/page\/5\/#1anc\" name=\"1sym\"><sup>[1]<\/sup><\/a> W. Shakespeare, <i>Makbet<\/i>, t\u0142um. S. Bara\u0144czak, Pozna\u0144 1992, akt V, scena 5, s. 136.<br \/>\n<i>t\u0142um. Jan J. Franczak<\/i><\/p>\n<p class=\"copy\"><i>Przedrukowane za pozwoleniem National Catholic Register<\/i><\/p>\n<p class=\"copy\">Peter Kreeft, <i>The Pillars of Unbelief \u2013 Freud<\/i><br \/>\n<i>The National Catholic Register<\/i>, (January-February 1988).<\/p>\n<p class=\"copy\">Copyright \u00a9 1988 National Catholic Register<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.ncregister.com\/\">www.ncregister.com<\/a><\/p>\n<p class=\"copy\">\u00a9 PETER KREEFT<br \/>\n<a href=\"http:\/\/www.peterkreeft.com\/\" target=\"_blank\" rel=\"noopener noreferrer\">http:\/\/www.peterkreeft.com<\/a><\/p>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>PRZEDRUKOWANE ZA POZWOLENIEM NATIONAL CATHOLIC REGISTER Spo\u015br\u00f3d wielu przeciwnik\u00f3w wiary chrze\u015bcija\u0144skiej marksizm nie nale\u017cy z pewno\u015bci\u0105 do najwa\u017cniejszych, najbardziej ol\u015bniewaj\u0105cych czy wywieraj\u0105cych wra\u017cenie filozofii w historii. Ale by\u0142 a\u017c do niedawna w widoczny spos\u00f3b najbardziej wp\u0142ywowy. Por\u00f3wnanie map \u015bwiata z&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974],"tags":[],"class_list":["post-565","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/565","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=565"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/565\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=565"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=565"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=565"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}