{"id":531,"date":"2017-08-06T15:30:21","date_gmt":"2017-08-06T13:30:21","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=531"},"modified":"2017-08-06T15:30:21","modified_gmt":"2017-08-06T13:30:21","slug":"mity-bogdana-motyla-kontra-mit-jezusa-racjonalista-pl","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/mity-bogdana-motyla-kontra-mit-jezusa-racjonalista-pl\/","title":{"rendered":"MITY BOGDANA MOTYLA kontra Mit Jezusa na racjonalista.pl"},"content":{"rendered":"
\n

<\/h2>\n<\/header>\n
\nNiniejszy tekst jest polemik\u0105 z tekstem Bogdana Motyla pt. Mit Jezusa<\/i>[1]<\/sup>, kt\u00f3ry zosta\u0142 zamieszczony w Serwisie Racjonalistycznym Mariusza Agnosiewicza. W tek\u015bcie tym B. Motyl pr\u00f3buje negowa\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 przekazu Nowego Testamentu na temat Jezusa. Motyl czyni to, przeakcentowuj\u0105c pewne pozorne problemy zwi\u0105zane z Nowym Testamentem (dalej: NT), kt\u00f3re w rzeczywisto\u015bci nie istniej\u0105 i wynikaj\u0105 raczej z nieznajomo\u015bci zagadnienia, jakie krytykuje, ni\u017c z rzetelnej krytyki i wiedzy o NT. W rozwa\u017caniach B. Motyla nie ma oczywi\u015bcie nawet odrobiny wysi\u0142ku zmierzaj\u0105cego do tego, aby pr\u00f3bowa\u0107 pozytywnie wyja\u015bni\u0107 kwestie, kt\u00f3re on krytykuje. Przeciwnie, w jego zupe\u0142nie pozbawionych obiektywizmu rozwa\u017caniach wszystko jest podporz\u0105dkowywane wcze\u015bniej przyj\u0119tej tezie, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 przekaz ewangeliczny jest pozbawiony wiarygodno\u015bci. Nie ma co liczy\u0107 u autora na cho\u0107by odrobin\u0119 dobrej woli w ocenie relacji ewangelicznych, zreszt\u0105 ze szkod\u0105 dla niego samego i jego czytelnik\u00f3w, bowiem wiele podnoszonych przez niego kwestii mo\u017cna spokojnie wyja\u015bni\u0107 przy odrobinie intelektualnego wysi\u0142ku i dobrej woli. Aby to zrobi\u0107, wystarczy troch\u0119 wg\u0142\u0119bi\u0107 si\u0119 w pewne kwestie, czego B. Motyl ju\u017c nie zrobi\u0142, a co sko\u0144czy\u0142o si\u0119 namno\u017ceniem wielu b\u0142\u0119dnych danych i wniosk\u00f3w w jego tek\u015bcie, kt\u00f3re fa\u0142szuj\u0105 rzeczywisty obraz omawianych spraw.
\nW celu u\u0142atwienia rozr\u00f3\u017cnienia moich wypowiedzi od komentowanych przeze mnie ni\u017cej wypowiedzi Motyla jego tekst zaznaczam kursyw\u0105<\/i>, natomiast m\u00f3j tekst pozostawiam bez zmian formatu czcionki. Z ca\u0142ego tekstu B. Motyla pomijam pewne mniej istotne fragmenty (np. jego polemik\u0119 z p\u00f3\u017anymi pogl\u0105dami w tradycji chrze\u015bcija\u0144skiej, co niewiele ma wsp\u00f3lnego z wiarygodno\u015bci\u0105 najstarszych i najbardziej istotnych \u017ar\u00f3de\u0142 dotycz\u0105cych pocz\u0105tk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa), za\u015b koncentruj\u0119 si\u0119 g\u0142\u00f3wnie na tych partiach jego wywodu, kt\u00f3re s\u0105 polemik\u0105 z najbardziej zasadniczymi \u017ar\u00f3d\u0142ami dla kszta\u0142towania si\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiego pogl\u0105du na temat Jezusa. B. Motyl pisze:
\nKa\u017cda z ewangelii jest przypisana jednemu konkretnemu autorowi, chocia\u017c tak naprawd\u0119 s\u0105 one p\u0142odem wielu. Ewangelie pocz\u0105tkowo r\u00f3\u017cnorodne w formie i sprzeczne w tre\u015bci, by\u0142y przedmiotem spor\u00f3w w\u015br\u00f3d licznych sekt chrze\u015bcija\u0144skich. Wreszcie kto\u015b spisa\u0142 ustne przekazy, kopi\u015bci je przepisywali, to i owo dodawali, inne rzeczy usuwali, po nich nast\u0119pni robili to samo, a\u017c w ko\u0144cu ukszta\u0142towa\u0142o si\u0119 ich ostateczne brzmienie. Ju\u017c w roku 178 naszej ery, Celsus, rzymski uczony i pisarz wspomina\u0142, \u017ce chrze\u015bcijanie 'trzy, cztery i wi\u0119cej razy przerabiali tekst swojej ewangelii.’<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nO niczym z\u0142ym to jeszcze nie \u015bwiadczy. Przerabianie jakiego\u015b dzie\u0142a nie musi r\u00f3wna\u0107 si\u0119 zmianom istotnych punkt\u00f3w jego tre\u015bci. Ka\u017cdy, kto kiedykolwiek napisa\u0142 jak\u0105\u015b pisemn\u0105 prac\u0119, wie, jak wiele zmian i przer\u00f3bek trzeba w niej potem jeszcze dokonywa\u0107. Zmiany te s\u0105 jednak najcz\u0119\u015bciej czysto kosmetyczne (stylistyka, uk\u0142ad dzie\u0142a) i w znikomy spos\u00f3b wp\u0142ywaj\u0105 na tre\u015b\u0107, przynajmniej nie musz\u0105 na ni\u0105 wp\u0142ywa\u0107.
\nChrze\u015bcija\u0144stwo od zarania swoich dziej\u00f3w jest jedn\u0105 wielk\u0105 zagadk\u0105. Nie ma prawie \u017cadnych \u017ar\u00f3de\u0142 do historii jego pocz\u0105tk\u00f3w oraz rozwoju.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nCo nie b\u0119dzie dalej przeszkadza\u0107 temu samemu Motylowi tak autorytarnie i publicznie wypowiada\u0107 si\u0119 o pocz\u0105tkach chrze\u015bcija\u0144stwa, opieraj\u0105c si\u0119 na Nowym Testamencie, \u201etakim sobie nieznacz\u0105cym\u201d \u017ar\u00f3dle przecie\u017c. Gdzie tu jest konsekwencja? Za\u015b co do zarzutu g\u0142\u00f3wnego, to czy \u201enie ma prawie \u017cadnych \u017ar\u00f3de\u0142 do historii jego pocz\u0105tk\u00f3w oraz rozwoju\u201d? A ca\u0142y Nowy Testament? A pisma wczesnochrze\u015bcija\u0144skie (listy Ignacego czy Klemensa Rzymskiego, uczni\u00f3w Aposto\u0142\u00f3w, Didache<\/i>, pisma Barnaby itd.)? Oczywi\u015bcie \u201eracjonali\u015bci\u201d odrzucaj\u0105 te \u017ar\u00f3d\u0142a (cho\u0107 tak naprawd\u0119 nie do ko\u0144ca, bo cz\u0119sto tworz\u0105 na ich podstawie wiele fantasmagorii), popadaj\u0105 w totalny nihilizm wzgl\u0119dem nich. Niech wi\u0119c nie maj\u0105 \u017calu do historii, skoro odrzucaj\u0105 to, co ona im daje.
\nMilcz\u0105 o chrze\u015bcija\u0144stwie takie powagi staro\u017cytnej historiografii jak Tacyt,<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nNieprawda, Tacyt pisa\u0142 o chrze\u015bcijanach[2]<\/sup>, tak samo jak inny rzymski historyk Swetoniusz, kt\u00f3ry w \u017bywotach Cezar\u00f3w<\/i> pisa\u0142, \u017ce za czas\u00f3w Nerona \u201eukarano torturami chrze\u015bcijan, wyznawc\u00f3w nowego i zbrodniczego zabobonu\u201d. Owo \u201emilczenie powag staro\u017cytnej historiografii\u201d nie jest wi\u0119c tak do ko\u0144ca prawd\u0105.
\nPlutarch, Seneka, Dion Chryzostom, Juwenal, Epiktet. Oni nic nie wiedz\u0105 o rozwijaj\u0105cej si\u0119 nowej religii w Palestynie, Syrii i Azji Mniejszej. Nie wiedz\u0105 o niej tak\u017ce w\u0142adcy Imperium: Tyberiusz, Klaudiusz, Neron i Wespazjan.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nNawet je\u015bli to wszystko by\u0142oby prawd\u0105 (a nie jest), to zn\u00f3w o niczym to nie \u015bwiadczy, bowiem autorzy ci zajmowali si\u0119 po prostu czym\u015b innym ni\u017c religioznawstwo, st\u0105d \u017caden z nich nie poczuwa\u0142 si\u0119 do obowi\u0105zku pisania na ten temat. Ich cele by\u0142y inne, interesowali si\u0119 oni z regu\u0142y polityczn\u0105 histori\u0105 Cesarstwa, nie byli religioznawcami, kt\u00f3rzy mieli wyczerpuj\u0105co opisywa\u0107 wszystkie wyznania i sekty (a by\u0142o ich bardzo du\u017co) \u00f3wczesnego \u015bwiata. Motyl ka\u017ce staro\u017cytnym historykom politologom by\u0107 religiologami, cho\u0107 oni wcale nie pretendowali do tego miana. Powy\u017cszy argument Motyla jest wi\u0119c nietrafny. R\u00f3wnie dobrze kto\u015b za 2000 lat kto\u015b m\u00f3g\u0142by dowodzi\u0107, \u017ce co\u015b takiego jak Serwis Racjonalista M. Agnosiewicza nie istnia\u0142o na pocz\u0105tku XXI wieku, bo w takich czasopismach z tego okresu jak \u201eClaudia\u201d czy \u201ePani domu\u201d nie ma \u017cadnych wzmianek na temat tej strony. Nie mo\u017cna zarzuca\u0107 komu\u015b tego, \u017ce nie napisa\u0142 o czym\u015b, skoro z za\u0142o\u017cenia mia\u0142 pisa\u0107 o czym\u015b zupe\u0142nie innym.
\nEWANGELIE<\/i>
\nNiezgodno\u015b\u0107 fakt\u00f3w historycznych z 'faktami’ ewangelicznymi ukazuje legendarne pochodzenie opowie\u015bci o Jezusie, w kt\u00f3rej zasada: 'kto\u015b m\u00f3wi\u0142, \u017ce podobno kiedy\u015b.\u2026’ stanowi podstawow\u0105 konstrukcj\u0119.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nAle przecie\u017c na tym polega w\u0142a\u015bciwie ca\u0142a historia. Prawie ca\u0142a nasza historia w zakresie swych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w polega na tym, \u017ce \u201ekto\u015b m\u00f3wi\u0142, \u017ce podobno kiedy\u015b\u2026\u201d. Czy z tego powodu Motyl jest wi\u0119c historiofobem? Czy z tego powodu odrzuci on wi\u0119c histori\u0119 \u201ez zasady\u201d? W\u0105tpi\u0119, w przypadku \u201eracjonalistycznych\u201d krytyk\u00f3w jest raczej tak, \u017ce tylko w wypadku chrze\u015bcija\u0144stwa przeszkadza im, \u017ce \u201ekto\u015b komu\u015b powiedzia\u0142 kiedy\u015b\u201d. Reszt\u0119 historii, opartej przecie\u017c na tej samej zasadzie, z regu\u0142y ju\u017c oni, o dziwo, przyjmuj\u0105.
\nEwangeli\u015bci, jakkolwiek potrafi\u0105cy pisa\u0107 i czyta\u0107, nie znali w og\u00f3le politycznych reali\u00f3w \u00f3wczesnej Palestyny. Obca im jest geografia Ziemi \u015awi\u0119tej, mimo, i\u017c jest ona dok\u0142adnie opisana przez \u015bwieckich autor\u00f3w oraz Stary Testament. Niemal ca\u0142a topografia Nowego Testamentu to kilka nazw miast i osad, o kt\u00f3rych wspominaj\u0105 inne \u017ar\u00f3d\u0142a.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nWy\u017cej Motyl kaza\u0142 staro\u017cytnym historykom politologom by\u0107 religiologami, tutaj natomiast ka\u017ce religiologom by\u0107 geografami. Po co? Kolejne pomylenie p\u0142aszczyzn zainteresowa\u0144. Nie wiem, w jakim celu autorzy NT mieliby sporz\u0105dza\u0107 na zasadzie atlasu wyczerpuj\u0105cy spis najwa\u017cniejszych miejscowo\u015bci znajduj\u0105cych si\u0119 na terenie Palestyny. NT jest dzie\u0142em o przes\u0142aniu historiozbawczym, robienie z niego na si\u0142\u0119 jakiego\u015b pe\u0142nego wykazu najwa\u017cniejszych miejscowo\u015bci jest chyba pomyleniem poj\u0119\u0107. Poza tym ST jest o wiele obszerniejszy ni\u017c NT, zawiera\u0142 w dodatku w Ksi\u0119dze Jozuego szczeg\u00f3\u0142owy wykaz miast (do podzia\u0142u pomi\u0119dzy poszczeg\u00f3lne plemiona izraelskie) znajduj\u0105cych si\u0119 w Palestynie \u2013 i ju\u017c cho\u0107by dlatego nie mo\u017cna tych dzie\u0142 por\u00f3wnywa\u0107. U \u201eracjonalistycznych\u201d krytyk\u00f3w Biblii typu Motyla zupe\u0142nie nie istnieje co\u015b takiego jak analizowanie dzie\u0142 pod k\u0105tem w\u0142a\u015bciwych cel\u00f3w ich powstawania, st\u0105d co\u015b tak cz\u0119sto im si\u0119 \u201enie zgadza\u201d. Nie mo\u017cna jednak do danego dzie\u0142a przyk\u0142ada\u0107 jakich\u015b wzi\u0119tych z sufitu cel\u00f3w redakcyjnych, dyskredytuj\u0105c potem te dzie\u0142a z powodu braku ich realizacji, jak to czyni Motyl. Takie post\u0119powanie nie ma nic wsp\u00f3lnego z jakkolwiek poj\u0119t\u0105 konsekwentn\u0105 metodologi\u0105 analizy \u017ar\u00f3de\u0142.
\nSzlak w\u0119dr\u00f3wek Jezusa to tereny pustynne, na kt\u00f3rych le\u017cy niewiele zamieszka\u0142ych miejscowo\u015bci, a wi\u0119c ewangeli\u015bci powinni podawa\u0107 jednakowe nazwy. Tymczasem wed\u0142ug jednej Jezus pochodzi z Nazaretu a zdaniem drugiej, z Kafarnaum.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nNieprawda, to jaki\u015b wymys\u0142 Motyla. \u017baden z tekst\u00f3w NT m\u00f3wi\u0105cych o Kafarnaum (Mt 4,13; 8,5; 11,23; 17,24; Mk 1,21; 2,1; 9,33; \u0141k 4,23.31; 7,1; 10,15; J 2,12; 4,46; 6,17.24.59) nie podaje, \u017ce Jezus stamt\u0105d pochodzi\u0142.
\nPodobna sprzeczno\u015b\u0107 wyst\u0119puje w relacji o wst\u0105pieniu do nieba.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nRzeczywi\u015bcie jest ona podobna, skoro tak samo jej nie ma.
\nEwangelistom znana jest tylko Jerozolima, a Jezioro Genezaret jest dla nich Morzem Galilejskim, jakkolwiek ju\u017c w tamtych czasach zosta\u0142o ono sklasyfikowane w\u0142a\u015bnie jako jezioro, a nie morze.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nJezioro Genezaret jeszcze do dzi\u015b jest podw\u00f3jnie klasyfikowane jako morze i jezioro zarazem, co czyni\u0105 nawet \u017ar\u00f3d\u0142a \u015bwieckie[3]<\/sup>. Klasyfikacja przebiegaj\u0105ca mi\u0119dzy morzem i jeziorem jest momentami p\u0142ynna. Zasada nazewnictwa dopuszcza sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej co\u015b, co jest jeziorem, zwie si\u0119 morzem, np. Morze Kaspijskie, Aralskie i Martwe to w rzeczywisto\u015bci jeziora[4]<\/sup>. Zatem Ewangeli\u015bci nie pope\u0142nili w tym miejscu \u017cadnego b\u0142\u0119du ani niekonsekwencji, nazywaj\u0105c jezioro Genezaret morzem. Po raz kolejny wida\u0107, \u017ce dla kogo\u015b b\u0142\u0119dem co\u015b jest tylko dlatego, \u017ce jest on zwyczajnie niedoinformowany w jakiej\u015b kwestii.
\nNawet kiedy opisuj\u0105 drog\u0119 Jezusa do Jerozolimy, nie wymieniaj\u0105 miejscowo\u015bci lub osad, przez kt\u00f3re musia\u0142 przechodzi\u0107, chocia\u017c w samej Samarii by\u0142o ich ok. trzydzie\u015bci, a w Perei, a\u017c czterdzie\u015bci.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nJak wy\u017cej. Po raz kolejny Motyl ka\u017ce by\u0107 Ewangelistom geografami, cho\u0107 nie wiem, po co by im to by\u0142o.
\nEwangelie ukazuj\u0105 nam naiwnie prostodusznych i nadzwyczaj sk\u0142onnych do filantropii celnik\u00f3w, kt\u00f3rzy nie bacz\u0105c na osobiste dochody, porzucaj\u0105 swoje obowi\u0105zki, aby pod\u0105\u017cy\u0107 za Jezusem, kt\u00f3ry ich’wezwa\u0142’.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nJak wida\u0107, \u201eracjonalistom\u201d nie mie\u015bci si\u0119 zwyczajnie w g\u0142owie pogl\u0105d, \u017ce kto\u015b mo\u017ce porzuci\u0107 sw\u00f3j maj\u0105tek dla religii (rzecz ta zdarza si\u0119 nawet dzi\u015b). Kiedy us\u0142yszymy wi\u0119c od \u201eracjonalist\u00f3w\u201d, \u017ce kto\u015b taki jak \u015bw. Franciszek nie m\u00f3g\u0142 rozda\u0107 maj\u0105tku biednym tylko dlatego, \u017ce komu\u015b takiemu jak Motyl taki wspania\u0142y czyn si\u0119 nie mie\u015bci w g\u0142owie, b\u0119d\u0105c poza granicami jego mo\u017cliwo\u015bci?
\nNie wiadomo sk\u0105d u ewangelist\u00f3w wzi\u0119\u0142o si\u0119 miasto Nazaret, z kt\u00f3rego mia\u0142 si\u0119 wywodzi\u0107 Jezus, skoro nie ma takiej nazwy w Starym Testamencie, ani nie wspominaj\u0105 tej miejscowo\u015bci \u015bwieccy (\u017cydowscy i nie \u017cydowscy) pisarze tamtego okresu? Wiadomo, \u017ce miasto Nazaret w og\u00f3le nie istnia\u0142o w pierwszych dw\u00f3ch wiekach naszej ery. Dopiero w III wieku pojawia si\u0119 wie\u015b o tej nazwie. Wynika z tego, \u017ce Nazaret zosta\u0142 w ewangeliach po prostu 'dopisany’ przez p\u00f3\u017aniejszych kopist\u00f3w, co jest prawdopodobnie wynikiem niew\u0142a\u015bciwego zrozumienia s\u0142owa 'nazare\u0144czyk’, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105 ewangeli\u015bci.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nSk\u0105d Motyl wie, \u017ce miasto Nazaret \u201ew og\u00f3le nie istnia\u0142o w pierwszych dw\u00f3ch wiekach naszej ery\u201d? To oczywi\u015bcie spekulacja. Motyl zak\u0142ada, \u017ce skoro nazwa Nazaret pojawia si\u0119 tylko w jednym \u017ar\u00f3dle, to jest to na pewno fa\u0142szerstwo. Takie rozumowanie nie ma nic wsp\u00f3lnego z metodologi\u0105 historyczn\u0105. W obecnych ustaleniach dotycz\u0105cych historii staro\u017cytnej uznaje si\u0119 w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w autentyczno\u015b\u0107 wydarze\u0144, kt\u00f3re by\u0142y wspomniane tylko w jednym \u017ar\u00f3dle<\/b>. Z punktu widzenia niniejszego tekstu najlepszym przyk\u0142adem tego typu sytuacji jest dokonany przez Kwiryniusza spis ludno\u015bci, kt\u00f3ry odby\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie 6 i 7 roku po Chr. Ten fakt ustalono tylko na podstawie jednej relacji historycznej<\/b>, kt\u00f3rej autorem by\u0142 J\u00f3zef Flawiusz[5]<\/sup>, r\u00f3wnie\u017c tak jak autorzy Nowego Testamentu pisz\u0105cy swoj\u0105 histori\u0119 przez pryzmat swych pogl\u0105d\u00f3w religijnych. Nikt jednak z tego powodu nie odrzuca tego ustalenia[6]<\/sup> i nawet sami \u201eracjonali\u015bci\u201d i tzw. nowocze\u015bni krytycy Biblii uznaj\u0105 to ustalenie, gdy powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na wspomniany przez Flawiusza spis Kwiryniusza w celu zdyskredytowania relacji \u0141ukasza zawartej w drugim rozdziale jego Ewangelii[7]<\/sup>. Nawet jeden z niewierz\u0105cych religioznawc\u00f3w zdoby\u0142 si\u0119 na godny uwagi obiektywizm, gdy stwierdzi\u0142: \u201enie mo\u017ce by\u0107 argumentem [\u2026] brak po\u015bwiadczenia przekaz\u00f3w nowotestamentalnych przez inne, pozachrze\u015bcija\u0144skie \u017ar\u00f3d\u0142a (bo przecie\u017c w wielu innych przekazach staro\u017cytnych mamy do czynienia te\u017c z jednorazowo\u015bci\u0105 \u2013 a mimo to nie w\u0105tpimy w ich wiarygodno\u015b\u0107)\u201d[8]<\/sup>. I cho\u0107 krytyk ten nie by\u0142 konsekwentny, skoro w innej swej pracy[9]<\/sup> zarzuca przekazowi nowotestamentowemu w\u0142a\u015bnie to, \u017ce pewne jego relacje nie s\u0105 potwierdzone przez Pliniusza i innych, to jednak powy\u017csza uwaga jest bardzo cenna dla naszych rozwa\u017ca\u0144 (bior\u0105c pod uwag\u0119 to, kto jest autorem tej uwagi). Ponadto historycy czas\u00f3w Jezusa zgodnie nie wspominali ani jednym s\u0142owem o istnieniu pewnych postaci historycznych, takich jak prokonsul Cypru, jak te\u017c pomijali pewne nazwy urz\u0119dowe, takie jak tytu\u0142 namiestnika rzymskiego na Malcie. Nie wspominali te\u017c o nazwach nadawanych pewnym miastom i ludziom. O istnieniu tych nazw i postaci wiemy jednak z pewnych odkry\u0107 archeologicznych (i z Biblii)[10]<\/sup>. Ponadto pozabiblijni autorzy semiccy czas\u00f3w Jezusa r\u00f3wnie\u017c wymieniali nazwy miejscowo\u015bci, kt\u00f3re nie by\u0142y wzmiankowane przez inne \u017ar\u00f3d\u0142a, jednak mimo to nikt ju\u017c nie odrzuca ich relacji. Jednym z takich autor\u00f3w jest J\u00f3zef Flawiusz. W swej Wojnie \u017cydowskiej<\/i> wymienia on takie nikomu innemu nieznane miejscowo\u015bci, jak np. Ormiza<\/i> (I, 19 ,2), Herodejon<\/i> (I, 21, 10), Innano<\/i>(II, 6, 3), Baka<\/i> (III, 3, 1), Saba<\/i> (III, 7, 21), Kafetra<\/i> (IV, 9, 9). R\u00f3wnie\u017c w swym dziele pt. Autobiografia<\/i> (54) Flawiusz wymienia miejscowo\u015b\u0107 o nazwieHomonoia<\/i>. Mimo \u017ce miejscowo\u015bci te s\u0105 nieznane innym pisarzom, \u201eracjonali\u015bci\u201d nie odrzucaj\u0105 jednak relacji Flawiusza ani nie twierdz\u0105, \u017ce zmy\u015bla\u0142 on nazwy tych miejscowo\u015bci. To ostatecznie przes\u0105dza o tym, \u017ce milczenie \u017ar\u00f3de\u0142 \u201e\u015bwieckich\u201d na temat konkretnych danych historycznych nie jest \u017cadn\u0105 wskaz\u00f3wk\u0105 za tym, \u017ceby odrzuca\u0107 jak\u0105\u015b relacj\u0119 biblijn\u0105. Z punktu widzenia stosowanej przez historyk\u00f3w metodologii nie ma wi\u0119c \u017cadnych podstaw ku temu, aby odrzuca\u0107 historyczn\u0105 relacj\u0119 z Ewangelii informuj\u0105c\u0105 nas o istnieniu miasta Nazaret w I wieku naszej ery, tylko dlatego \u017ce nie potwierdza jej inne \u017ar\u00f3d\u0142o historyczne z tego okresu.
\nR\u00f3wnie\u017c Dalmanuta, Naim, Kana, Enon (nieopodal Salim), Kafarnaum, Betsaida, Magdalia, Gerazy\u2026 Umieszczono je co prawda na niekt\u00f3rych mapach biblijnych, kieruj\u0105c si\u0119 raczej intuicj\u0105 ni\u017c mglistymi wskaz\u00f3wkami ewangelist\u00f3w, ale nie ma ich fizycznego \u015bladu. Archeolodzy jeszcze ich ruin nie odnale\u017ali.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nBo niewiele tak naprawd\u0119 jeszcze przeszukali. Archeologia istnieje dopiero jakie\u015b 200 lat, brak danych archeologicznych nie przes\u0105dza o nieistnieniu jakiego\u015b obiektu.
\nNiewiarygodno\u015b\u0107 ewangelist\u00f3w pot\u0119guje nieznajomo\u015b\u0107 tamtejszej flory i fauny oraz zwyczaj\u00f3w \u017byd\u00f3w. \u0141ukasz na przyk\u0142ad bez sensu pisze w jednej z przypowie\u015bci o 'ziarnie gorczycznym’, kt\u00f3re 'uros\u0142o, i sta\u0142o si\u0119 drzewem wielkim, a ptaki niebieskie odpoczywa\u0142y na ga\u0142\u0119ziach jego\u2026’ Gorczyca jest spokrewniona z kapust\u0105, a \u0141ukasz wspomnia\u0142 nieznan\u0105 nam, nowotestamentow\u0105 odmian\u0105, kt\u00f3ra mog\u0142a wyrosn\u0105\u0107 jako 'drzewo wielkie’.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nMotyl nie zna semickich kategorii poj\u0119ciowych, kt\u00f3re s\u0105 obecne w wielu opowiadaniach, operuj\u0105cych na pewnej celowej przesadzie. Tak te\u017c jest w przypadku powy\u017cszej przypowie\u015bci Jezusa, w kt\u00f3rej celowo pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 on pewn\u0105 przesad\u0105 odno\u015bnie do rozmiar\u00f3w gorczycy, w celu zwi\u0119kszenia si\u0142y wymowy swej przypowie\u015bci. W celu ukazania wyst\u0119powania takiego gatunku literackiego w kulturze semickiej warto poda\u0107 tu pewien fragment zachowany na egipskim Papirusie Westcara<\/i>, kt\u00f3ry tak oto scharakteryzowa\u0142 wyczyny pewnego m\u0119drca o imieniu Dedi: \u201eJest on obywatelem maj\u0105cym 110 lat, zjada [dziennie] 500 chleb\u00f3w i jeden udziec bydl\u0119cy, i wypija 100 dzban\u00f3w piwa a\u017c do dnia dzisiejszego. Potrafi odci\u0119t\u0105 g\u0142ow\u0119 z powrotem osadzi\u0107\u201d[11]<\/sup>. Jak wida\u0107, w opowiadaniach m\u0105dro\u015bciowych na Bliskim Wschodzie celowo pos\u0142ugiwano si\u0119 pewn\u0105 przesad\u0105 dla podkre\u015blenia niekt\u00f3rych aspekt\u00f3w danej przypowie\u015bci. Ka\u017cdy czytelnik, w\u0142\u0105cznie z autorem, uznawa\u0142 za rzecz oczywist\u0105, \u017ce Dedi nie mo\u017ce a\u017c tyle zje\u015b\u0107 i wypi\u0107, i \u017ce nie mo\u017ce \u201eodci\u0119tej g\u0142owy z powrotem osadzi\u0107\u201d, mimo to zwraca\u0142 uwag\u0119 na przes\u0142anie opowiadania. Podobnie ka\u017cdy s\u0142uchaj\u0105cy przypowie\u015bci Jezusa cho\u0107 wiedzia\u0142, \u017ce szczeg\u00f3\u0142owo rzecz bior\u0105c, gorczyca nie jest ani drzewem, ani te\u017c najmniejszym ziarnem, to jednak zwraca\u0142 uwag\u0119 na przes\u0142anie owej hiperboli. Nie mo\u017cna dowie\u015b\u0107 b\u0142\u0119du w powy\u017cszej przypowie\u015bci Jezusa tylko dlatego, \u017ce Motyl nie zna pewnych regu\u0142 literackich rz\u0105dz\u0105cych tworzeniem powiastek m\u0105dro\u015bciowych na staro\u017cytnym Bliskim Wschodzie. Owe powiastki mia\u0142y na celu pouczy\u0107 ludzi o pewnych prawdach etycznych, nie mia\u0142y za\u015b na celu by\u0107 precyzyjnym wyk\u0142adem z botaniki czy z innej dziedziny. Ocenianie tych haggad pod\u0142ug takich kryteri\u00f3w jest r\u00f3wnie niew\u0142a\u015bciwe jak mierzenie komu\u015b temperatury za pomoc\u0105 k\u0105tomierza.
\nPoza tym zwierz\u0119ta, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 u ewangelist\u00f3w w przypowie\u015bciach, s\u0105 bardziej typowe dla Grecji lub Azji Mniejszej ni\u017c dla Galilei.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nOczywi\u015bcie nie dowiemy si\u0119 ju\u017c od Motyla, kt\u00f3re to niby zwierz\u0119ta.
\nPodobnie jest ze stadami \u015bwi\u0144, kt\u00f3re opisuje Marek (V: 13). Dziwne, \u017ce silna tradycja \u017byd\u00f3w w przestrzeganiu wskaza\u0144 Starego Testamentu tolerowa\u0142a hodowl\u0119 \u015bwi\u0144, jako nieczystych zwierz\u0105t, budz\u0105cych wstr\u0119t i odraz\u0119. To niemal tak samo, jakby kto\u015b hodowa\u0142 hieny w celach konsumpcyjnych. By\u0107 mo\u017ce znale\u017aliby si\u0119 smakosze, ale czy a\u017c w takiej liczbie, aby hodowa\u0107 ca\u0142e stada tych zwierz\u0105t?<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nST zabrania\u0142 \u017bydom jedynie spo\u017cywania wieprzowiny. Hodowla ni\u0105 w celu np. handlu nie by\u0142a wi\u0119c zabroniona.
\nAutorzy ewangelii, a mo\u017ce kopi\u015bci, nie wiedzieli prawie nic o wydarzeniach, kt\u00f3re opisywali, i uzupe\u0142nili swoje opowiadania hipotezami i literack\u0105 fikcj\u0105, gdy\u017c trzeba to by\u0142o wszystko urealni\u0107 cudami, niezwyk\u0142ymi dokonaniami ich bohatera.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nTak, nie wiadomo, po co siebie samych mieliby oszukiwa\u0107.
\nWed\u0142ug ewangelist\u00f3w, Pi\u0142at mieszka\u0142 w Jerozolimie, podczas gdy wed\u0142ug J\u00f3zefa Flawiusza w Cezarei Nadmorskiej.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\n\u017baden z Ewangelist\u00f3w nie podaje, \u017ce Pi\u0142at na sta\u0142e mieszka\u0142 w Jerozolimie.
\nTu widzimy pocz\u0105tki fa\u0142szowania dziej\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa, kt\u00f3re z czasem kontynuowano coraz \u015bmielej i brutalniej np. na dzie\u0142ach Flawiusza, Pliniusza, Tacyta czy Swetoniusza. Fakt wielo\u015bci ewangelii oraz sprzecznych informacji, kt\u00f3re si\u0119 w nich znajduj\u0105, nie mog\u0105 zosta\u0107 pomini\u0119te milczeniem oraz zlekcewa\u017cone.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nPrzy czym warto nadmieni\u0107, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 tych \u201esprzeczno\u015bci\u201d to jedynie sprzeczno\u015bci istniej\u0105ce z powodu nieporadnych \u201einterpretacji\u201d pewnych \u201eracjonalist\u00f3w\u201d lub z powodu ich zwyk\u0142ej niewiedzy.
\nPisa\u0142em ju\u017c przy innej okazji, \u017ce ilo\u015b\u0107 ewangelii jest wynikiem zabobonnej wiary w magi\u0119 liczb. Chrze\u015bcija\u0144ski pisarz, Ireneusz, fakt istnienia tylko czterech ewangelii, uzasadnia\u0142 czterema wiatrami, czterema objawieniami (Adama, Noego, Moj\u017cesza i Jezusa), czterema zwierz\u0119ta w cherubie oraz czterema mistycznymi w Apokalipsie. Mateusz zapisa\u0142, \u017ce gwiazda chrystusowa nie do s\u0142o\u0144ca si\u0119 zbli\u017cy\u0142a, ale do domku, w kt\u00f3rym znajdowa\u0142o si\u0119 dzieci\u0119. \u0141ukasz z kolei twierdzi, \u017ce Zbawiciel urodzi\u0142 si\u0119 w okresie Paschy, czyli Wielkiejnocy.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nI gdzie tu jest niby jaka\u015b sprzeczno\u015b\u0107?
\nWed\u0142ug Marka (VI: 14) Herod Antypas mia\u0142 by\u0107 'kr\u00f3lem’, podczas gdy by\u0142 tylko tetrarch\u0105 (zarz\u0105dca czwartej cz\u0119\u015bci danego obszaru), o czym m\u00f3wi\u0105 Mateusz (XIV: 1) i \u0141ukasz (IX: 7).<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nMotyl przemilcza\u0142, \u017ce r\u00f3wnie\u017c Mateusz zwie Heroda kr\u00f3lem, w tym samym rozdziale nazywaj\u0105c go tetrarch\u0105 (Mt 14,1.9), co wskazuje, \u017ce Marek, pisz\u0105c o Herodzie jako o \u201ekr\u00f3lu\u201d, nie musia\u0142 nie wiedzie\u0107, \u017ce jest on tetrarch\u0105. Nazwanie Heroda kr\u00f3lem, mimo \u017ce jest on tylko tetrarch\u0105, wcale nie musi by\u0107 b\u0142\u0119dem. W staro\u017cytnym \u015bwiecie semickim dopuszczano nazywanie kr\u00f3lem jakiego\u015b urz\u0119dnika o znacz\u0105cej pozycji na zasadzie grzeczno\u015bciowej, mimo \u017cesensu stricto<\/i> nie by\u0142 on kr\u00f3lem. Dowodem jest cho\u0107by pewna inskrypcja budowlana z Babilonu, gdzie kr\u00f3l Neriglissar nazywa swego ojca Bel-szum-iszkuna \u201ekr\u00f3lem Babilonu\u201d, cho\u0107 nigdy nie by\u0142 on kr\u00f3lem Babilonu w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu. Z tzw. Listy dworskiej, graniastos\u0142upa znalezionego w zachodnim skrzydle pa\u0142acu Nabuchodonozora wiemy, \u017ce Bel-szum-iszkun by\u0142 jedynie gubernatorem \u201eokr\u0119gu Pugudu\u201d[12]<\/sup>. Podobnie czyni Flawiusz, kt\u00f3ry pisa\u0142 w swej Wojnie \u017cydowskiej<\/i> (I, 10, 4) o Hirkanie, \u017ce piastuje on \u201ew\u0142adz\u0119 kr\u00f3lewsk\u0105\u201d, cho\u0107 Hirkan nie by\u0142 stricte<\/i> kr\u00f3lem, tylko etnarch\u0105<\/i>. W tym samym dziele (V, 2, 2) Flawiusz pisa\u0142 o Tytusie jako \u201ekr\u00f3lu\u201d (gr. basileus<\/i>), cho\u0107 nie by\u0142 on wtedy kr\u00f3lem. Na staro\u017cytnym Bliskim Wschodzie tytu\u0142 kr\u00f3la nadawano wi\u0119c pewnym urz\u0119dnikom w sensie grzeczno\u015bciowym, aby przez to ukaza\u0107, \u017ce ich w\u0142adza posiada\u0142a niekwestionowane znaczenie na danym terenie lokalnym. Marek nie pope\u0142ni\u0142 wi\u0119c \u017cadnego b\u0142\u0119du, nazywaj\u0105c Heroda kr\u00f3lem, zarzut Motyla po raz kolejny bierze si\u0119 z niewiedzy odno\u015bnie do zjawisk literackich i zwyczaj\u00f3w przyj\u0119tych w staro\u017cytnej kulturze bliskowschodniej, kt\u00f3re on z takim brakiem zrozumienia krytykuje.
\nNale\u017cy w\u0105tpi\u0107 w wiarygodno\u015b\u0107 relacji \u0141ukasza, bowiem, jak si\u0119 okaza\u0142o, mimo, i\u017c 'z pocz\u0105tku pilnie wszystkiego dochodzi\u0142’, nie do ko\u0144ca sprawdza\u0142 swoje informacje, bo i gdzie oraz u kogo niby mia\u0142 to robi\u0107? W opowie\u015bci o m\u0119ce Jezusa (XXII: 54) nie podaje imienia arcykap\u0142ana, a tylko wspomina, \u017ce dzia\u0142o si\u0119 to w pi\u0119tnastym roku panowania Tyberiusza. Annasz nie by\u0142 najwy\u017cszym kap\u0142anem w Jerozolimie wsp\u00f3lnie z Kajfaszem, gdy\u017c nigdy nie by\u0142o jednocze\u015bnie dw\u00f3ch arcykap\u0142an\u00f3w.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\n\u0141ukasz nigdzie nie podaje, \u017ce Annasz by\u0142 \u201ewsp\u00f3lnie\u201d z Kajfaszem najwy\u017cszym arcykap\u0142anem. W \u0141k 3,2 czytamy jedynie, \u017ce \u201eza najwy\u017cszych kap\u0142an\u00f3w Annasza i Kajfasza skierowane zosta\u0142o s\u0142owo Bo\u017ce do Jana, syna Zachariasza, na pustyni\u201d, jednak mo\u017cna to zinterpretowa\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce Ewangelista, nazywaj\u0105c Annasza arcykap\u0142anem, nawi\u0105zuje do jego funkcji pe\u0142nionej dawniej, nie za\u015b obecnie. Dzisiaj r\u00f3wnie\u017c zachowujemy wobec by\u0142ych premier\u00f3w tytu\u0142 \u201epremiera\u201d, nawet gdy nie pe\u0142ni\u0105 oni ju\u017c tej funkcji. Tak czyniono te\u017c w czasach Jezusa w\u0142a\u015bnie w przypadku tytu\u0142u arcykap\u0142ana, stosuj\u0105c go wobec tych, kt\u00f3rzy arcykap\u0142anami ju\u017c nie byli. Dobrym przyk\u0142adem tego jest \u017cyj\u0105cy i pisz\u0105cy w czasach Jezusa Flawiusz, kt\u00f3ry nazywa \u201earcykap\u0142anem\u201d Ananiasza[13]<\/sup>, kt\u00f3ry w tym czasie arcykap\u0142anem ju\u017c nie by\u0142.
\nMo\u017cemy wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c uzna\u0107, \u017ce Annasz nawet po z\u0142o\u017ceniu z urz\u0119du cieszy\u0142 si\u0119 nadal wielk\u0105 powag\u0105 i autorytetem w\u015br\u00f3d ludu[14]<\/sup>, i cho\u0107 formalnie nie by\u0142 ju\u017c arcykap\u0142anem (por. przypis do \u0141k 3,2 w Biblii Tysi\u0105clecia <\/i>[dalej: BT]), zachowa\u0142 jednak sw\u00f3j tytu\u0142 arcykap\u0142a\u0144ski (por. te\u017c przypis do Dz 4,6 w BT). St\u0105d \u0141ukasz najprawdopodobniej w\u0142a\u015bnie dlatego nazywa go arcykap\u0142anem i wymienia go obok Kajfasza, kt\u00f3ry by\u0142 jego zi\u0119ciem. Nie ma podstaw, aby m\u00f3wi\u0107 tu o jakiej\u015b pomy\u0142ce \u0141ukasza. Zarzucanie \u0141ukaszowi pomy\u0142ki zn\u00f3w wynika raczej z niewiedzy Motyla, o kt\u00f3rym w my\u015bl jego powy\u017cszych s\u0142\u00f3w odniesionych przez niego do \u0141ukasza mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce \u201enie do ko\u0144ca sprawdza\u0142 swoje informacje\u201d.
\nAnnasz by\u0142 arcykap\u0142anem od 6 do 15 roku, natomiast Kajfasz, jego zi\u0119\u0107, od 18 do 23 roku.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nNieprawda, Kajfasz by\u0142 arcykap\u0142anem a\u017c do ok. 37 roku[15]<\/sup>.
\nMi\u0119dzy latami 15 a 18 by\u0142o jeszcze trzech g\u0142\u00f3wnych kap\u0142an\u00f3w, nieznanych nam z nazwiska. Dzieje Apostolskie wprowadzaj\u0105 jeszcze wi\u0119kszy zam\u0119t do tej kwestii, bowiem wymieniaj\u0105 najwy\u017cszego kap\u0142ana Annasza z pomniejszaniem znaczenia Kajfasza. (Dz. A. IV: 6).<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nNonsens. W Dz 4,6 nie ma \u017cadnego \u201epomniejszania\u201d Kajfasza. Jedynie si\u0119 go wymienia obok Annasza, zaznaczaj\u0105c, \u017ce s\u0105 oni z rodu kap\u0142a\u0144skiego. Ka\u017cdy, kto si\u0119 o tym chce przekona\u0107, niech zwyczajnie zajrzy do Dz 4,6.
\nWed\u0142ug ewangelii \u0141ukasza w czasie wyst\u0105pienia Jana, tetrarch\u0105 abile\u0144skim by\u0142 pono\u0107 Lizaniusz. Jest to ciekawa informacja, zwa\u017cywszy na fakt, \u017ce znamy krain\u0119 o tej nazwie, natomiast cz\u0142owiek o tym nazwisku rz\u0105dzi\u0142 w latach 40 \u2013 36 p.n.e. i zosta\u0142 stracony przez Antoniusza.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nMotyl jest tu po raz kolejny w b\u0142\u0119dzie, zn\u00f3w wyci\u0105gaj\u0105c b\u0142\u0119dne wnioski z powodu swego niedoinformowania. Odnaleziono bowiem w Abila inskrypcj\u0119, kt\u00f3ra m\u00f3wi o \u201ewyzwole\u0144cu tetrarchy Lizaniasza\u201d. Inskrypcja ta jest datowana na lata 14-29 po Chr.[16]<\/sup>. Archeologia potwierdzi\u0142a wi\u0119c w tym wypadku to, co \u0141ukasz napisa\u0142 o Lizaniaszu. Nawet obdarzana wielk\u0105 estym\u0105 przez \u201eracjonalist\u00f3w\u201d Uta Ranke-Heinemann jest bardziej na bie\u017c\u0105co w tej sprawie, bowiem podaje w zgodzie z ow\u0105 inskrypcj\u0105, \u017ce wspomniany przez \u0141ukasza Lizaniasz \u017cy\u0142 jeszcze przynajmniej w 28 roku n.e.[17]<\/sup>.
\nJan. <\/b>Jego ewangelia jest najbardziej teologiczn\u0105 ze wszystkich. Autor robi wszystko, aby zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 wiernych, \u017ce Jezus jest Mesjaszem, synem bo\u017cym. T\u0119 ewangeli\u0119 przypisuje si\u0119 Janowi, kt\u00f3ry by\u0142 'umi\u0142owanym przez Jezusa uczniem’, tym samym, kt\u00f3rego Zbawiciel trzyma\u0142 na kolanach. Pocz\u0105tkowo datowano jej okres powstania na lata 90 \u2013 100, ale obecnie uwa\u017ca si\u0119, \u017ce od oko\u0142o roku 60 ka\u017cda data jest do przyj\u0119cia. Nale\u017cy jednak w\u0105tpi\u0107, czy to on jest rzeczywi\u015bcie jej autorem. Jan, podobnie jak jego ojciec Zebedeusz oraz brat Jakub, by\u0142 rybakiem. Jezus nazwa\u0142 Jakuba oraz Jana 'synami gromu’, co ma \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek z ich porywczym charakterem oraz sk\u0142onno\u015bciami do walki zbrojnej. Jezusowi takie towarzystwo z pewno\u015bci\u0105 nie przysparza splendoru. Byli to rzezimieszki, kt\u00f3rzy poza rybo\u0142\u00f3wstwem zajmowali si\u0119 rozbojem, a z pewno\u015bci\u0105 nie nale\u017celi do elity religijnych intelektualist\u00f3w, roztrz\u0105saj\u0105cych zawi\u0142o\u015bci pos\u0142annictwa syna bo\u017cego. Jest wr\u0119cz nieprawdopodobnym, aby ten prostak, rybak-Jan posiada\u0142 umiej\u0119tno\u015b\u0107 pisania i czytania, a jego intelekt pojmowa\u0142 to wszystko, co zawar\u0142 w swojej ewangelii. Prawdopodobnie mamy tu do czynienia z jakim\u015b innym Janem, kt\u00f3ry na skutek pewnych analogii oraz fakt\u00f3w zawartych w ewangelii, uto\u017csamiono z tym’umi\u0142owanym przez Jezusa’.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nMocno to naci\u0105gane. Chyba tylko kto\u015b wyj\u0105tkowo p\u0142ytko my\u015bl\u0105cy mo\u017ce zak\u0142ada\u0107, \u017ce gwa\u0142towno\u015b\u0107 charakteru od razu musi si\u0119 wi\u0105za\u0107 ze \u201esk\u0142onno\u015bciami do walki zbrojnej\u201d. R\u00f3wnie\u017c bezpodstawny jest zarzut, \u017ce \u201eprosty rybak\u201d nie m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 intelektualist\u0105 i teologiem, kt\u00f3ry umia\u0142 czyta\u0107 i pisa\u0107. W czasach Jezusa nawet pro\u015bci ludzie \u017cyj\u0105cy w Palestynie musieli by\u0107 zarazem dobrze wykszta\u0142ceni, zna\u0107 grek\u0119, bowiem wymaga\u0142a tego \u00f3wczesna sytuacja polityczno urz\u0119dowa w kraju[18]<\/sup>. Ten proces osi\u0105gano g\u0142\u00f3wnie dzi\u0119ki samokszta\u0142ceniu si\u0119, co oczywi\u015bcie wyklucza tez\u0119 Motyla, \u017ce je\u015bli kto\u015b by\u0142 \u201eprostym rybakiem\u201d, to musia\u0142 ju\u017c by\u0107 cz\u0142owiekiem ciemnym. Niski status spo\u0142eczny sprzyja ciemnocie, ale jej bezwzgl\u0119dnie nie implikuje.
\nZnawcy staro\u017cytnego prawa rzymskiego i \u017cydowskiego od dawna badali przebieg procesu Jezusa, i zazwyczaj zgodnie stwierdzali, \u017ce autorzy ewangelii przedstawili zupe\u0142nie zmy\u015blon\u0105 i niezgodn\u0105 ze stanem faktycznym \u00f3wczesn\u0105 procedur\u0119 s\u0105dow\u0105.<\/i>
\nWed\u0142ug ewangelii, Jezus razem z aposto\u0142ami spo\u017cy\u0142 w czwartek wieczorem wielkanocnego barana. Noc\u0105, uda\u0142 si\u0119 za rzek\u0119 Cedron (Kidron) do ogrod\u00f3w w Getsemane, w kt\u00f3rym by\u0142a stara, nie u\u017cytkowana ju\u017c wyt\u0142aczarnia oleju. Poca\u0142unek Judasza, jak\u017ce romantyczny spos\u00f3b wskazania Mistrza, dope\u0142ni\u0142 jego los\u00f3w: Jezus zosta\u0142 pojmany. Natychmiast, w nocy, zosta\u0142 postawiony przed Kajfaszem, u kt\u00f3rego zebrali si\u0119 wyrwani z \u0142\u00f3\u017cek starsi z ludu, uczeni w Pi\u015bmie i sanhedryn. Jezus by\u0142 s\u0105dzony przez ca\u0142\u0105 noc. Nazajutrz, w pi\u0105tek, odes\u0142ano go do Pi\u0142ata i jeszcze tego samego dnia dokonano egzekucji, a poniewa\u017c zbli\u017ca\u0142 si\u0119 sabat, zw\u0142oki zdj\u0119to z krzy\u017ca i pochowano. Poza nim ukrzy\u017cowano dw\u00f3ch \u0142otr\u00f3w. Tak opisuje rzecz Mateusz.<\/i>
\nMarek nie wspomina o Kajfaszu, tylko m\u00f3wi o 'najwy\u017cszym kap\u0142anie’, oraz nadmienia, \u017ce opr\u00f3cz starszych, sanhedrynu i uczonych w Pi\u015bmie, zebrali si\u0119 wszyscy kap\u0142ani.<\/i>
\n\u0141ukasz r\u00f3wnie\u017c nie wymienia Kajfasza, natomiast pisze, \u017ce nazajutrz z domu arcykap\u0142ana poprowadzono Jezusa do sanhedrynu, os\u0105dzono i poprowadzono go najpierw do Annasza, nast\u0119pnie od Annasza do Kajfasza<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nMotyl pogubi\u0142 si\u0119 zupe\u0142nie w tym miejscu. Zauwa\u017cmy, \u017ce na pocz\u0105tku powy\u017cszego akapitu twierdzi on, \u017ce \u0141ukasz \u201enie wymienia Kajfasza\u201d, chwilk\u0119 dalej jednak Motyl pisze, \u017ce wedle \u0141ukasza Jezusa \u201eos\u0105dzono i poprowadzono go najpierw do Annasza, nast\u0119pnie od Annasza do Kajfasza\u201d. Nietrudno dostrzec, \u017ce wyw\u00f3d ten jest sam w sobie sprzeczny. W rzeczywisto\u015bci \u0141ukasz nie pisze o Kajfaszu w kontek\u015bcie procesu Jezusa. \u0141ukasz wymienia Kajfasza tylko raz w swej Ewangelii (\u0141k 3,2) i tylko raz w Dziejach Apostolskich (Dz 4,6).
\ni od Kajfasza do Pi\u0142ata, a ten z kolei odes\u0142a\u0142 go do Heroda. Herod na powr\u00f3t odes\u0142a\u0142 Jezusa do Pi\u0142ata i w\u00f3wczas nast\u0105pi\u0142a egzekucja.<\/i>
\nJan z kolei twierdzi, \u017ce poprowadzono go najpierw do Annasza, nast\u0119pnie od Annasza do Kajfasza i od Kajfasza do Pi\u0142ata. Ewangeli\u015bci nawet nie s\u0105 w stanie zgodnie poda\u0107 kolejno\u015bci przes\u0142uchania Jezusa.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nW rzeczywisto\u015bci nie ma tu mi\u0119dzy nimi \u017cadnej niezgodno\u015bci, bowiem czwarty Ewangelista uzupe\u0142nia relacj\u0119 synoptyk\u00f3w o szczeg\u00f3\u0142y. Motyl, jak wida\u0107, nie bardzo ma poj\u0119cie o tym, co to jest niezgodno\u015b\u0107. Niezgodno\u015b\u0107 wyst\u0119puje wtedy, gdy jedna relacja przeczy drugiej, w tym wypadku nie mamy za\u015b do czynienia z czym\u015b takim.
\nNatomiast zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce w dzie\u0144 egzekucji Jezusa, on i jego aposto\u0142owie spo\u017cywali wielkanocnego barana i, \u017ce egzekucja odby\u0142a si\u0119 dzie\u0144 sabatu. Z tego wynika, \u017ce Jezus obchodzi\u0142 Pasch\u0119 w czwartek, czyli zgodnie z \u017cydowskim prawem, gdy\u017c Pasch\u0119 obchodzono w dzie\u0144 14 ksi\u0119\u017cyca, w miesi\u0105cu Nizan (kwiecie\u0144). Czternasty dzie\u0144 miesi\u0105ca jest pe\u0142ni\u0105, a zatem egzekucja Jezusa odby\u0142a si\u0119 nazajutrz, po pe\u0142ni.<\/i>
\nTymczasem trzej ewangeli\u015bci, Mateusz, Marek i \u0141ukasz, powiadaj\u0105, \u017ce w chwili \u015bmierci Jezusa, nast\u0105pi\u0142o wielkie, prawie trzy godziny trwaj\u0105ce za\u0107mienie s\u0142o\u0144ca. Ot\u00f3\u017c za\u0107mienie s\u0142o\u0144ca nie mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 w czasie pe\u0142ni, tylko na nowiu ksi\u0119\u017cyca.<\/i>
\nO tym doskonale wiedzia\u0142 \u015bw. Augustyn (354-430). Wiedzia\u0142 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce Pascha nie mog\u0142a przypa\u015b\u0107 na nowiu i, \u017ce za\u0107mienie s\u0142o\u0144ca nie mog\u0142o si\u0119 zdarzy\u0107 w czasie pe\u0142ni.<\/i>
\nW swoim dziele 'O pa\u0144stwie Bo\u017cym’ (III, 15) pisze: '\u017be to ostatnie za\u0107mienie nie zdarzy\u0142o si\u0119 na zasadzie sta\u0142ych prawide\u0142 kr\u0105\u017cenia cia\u0142 niebieskich, dowodzi nam ta okoliczno\u015b\u0107, i\u017c by\u0142a wtedy pascha \u017cydowska, przypadaj\u0105ca zawsze podczas pe\u0142ni. A zwyczajne za\u0107mienie s\u0142o\u0144ca mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107 tylko pod koniec ksi\u0119\u017cyca.’<\/i>
\nTote\u017c, dowodzi Augustyn, skoro s\u0142o\u0144ce za\u0107mi\u0142o si\u0119 w tym czasie, to tylko cudownym sposobem. Jego zdaniem, widok nies\u0142ychanego okrucie\u0144stwa i bezbo\u017cno\u015bci \u017byd\u00f3w, przybijaj\u0105cych Jezusa do krzy\u017ca, spowodowa\u0142o, \u017ce \u015bwiat\u0142o dnia zosta\u0142o zaciemnione.<\/i>
\nAle \u015bw. Augustyn inaczej okre\u015bla dat\u0119 egzekucji Jezusa. W wy\u017cej cytowanym dziele (XVIII, 54) pisze: 'Ot\u00f3\u017c umar\u0142 Chrystus za konsulatu dw\u00f3ch Gemin\u00f3w (Bli\u017aniak\u00f3w), (czyli w roku 29 naszej ery \u2013 B. M.) \u00f3smego dnia przed kalendami kwietniowymi.’<\/i>
\nIstotnie, w roku 29 przed nasz\u0105 er\u0105 nast\u0105pi\u0142o wielkie za\u0107mienie s\u0142o\u0144ca w Azji Mniejszej, ale mia\u0142o ono miejsce 24 listopada. Mi\u0119dzy 25 marca a 24 listopada jest spory przedzia\u0142 czasu, a\u017c 8 miesi\u0119cy. Tote\u017c \u015bw. Augustyn nie to za\u0107mienie mia\u0142 na my\u015bli, gdy\u017c pisze, \u017ce to, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105 ewangelie, 'by\u0142o cudowne’.<\/i>
\nTen\u017ce Augustyn kwesti\u0119 cudowno\u015bci nie przenosi na fazy ksi\u0119\u017cyca, ale przeciwnie, powiada, \u017ce Pascha mog\u0142a si\u0119 odby\u0107 tylko w okresie pe\u0142ni ksi\u0119\u017cyca, z czego wynika, i\u017c przypuszcza\u0142, \u017ce25 marca 29 roku n.e. by\u0142a pe\u0142nia.<\/i>
\nTymczasem w\u00f3wczas ksi\u0119\u017cyc znajdowa\u0142 si\u0119 w ostatniej kwadrze, a wi\u0119c nie by\u0142o przepisanych prawem \u017cydowskim warunk\u00f3w do prawowitego \u015bwi\u0119cenia Paschy. Prawowierni pisarze Ko\u015bcio\u0142a podawali r\u00f3\u017cne daty \u015bmierci Jezusa. Ireneusz (130\/140-ok.202) lokuje \u015bmier\u0107 Jezusa w czasach cesarza Klaudiusza (41 p.n.e. -54 n.e.). Euzebiusz (ok.264-ok.340) uwa\u017ca\u0142, \u017ce Jezus umar\u0142 nie w 15 roku panowania Tyberiusza (14 p.n.e.-37 n.e.), lecz w 19 roku, czyli o 4 lata p\u00f3\u017aniej.<\/i>
\nWidzimy wi\u0119c, \u017ce skoro ewangelie nie mog\u0105 da\u0107 nam odpowiedzi na podstawowe pytanie: kiedy nast\u0105pi\u0142 proces i egzekucja Jezusa, musi to wyja\u015bni\u0107 nauka \u015bwiecka. Ewangelie bowiem nie dostarczaj\u0105 nam \u017cadnego warto\u015bciowego z punktu widzenia nauki, historycznego materia\u0142u dowodowego, a jakie\u015b inne, dla nas niemal bezwarto\u015bciowe.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nTo chyba \u017carty. Przecie\u017c wy\u017cej Motyl nigdzie nie dowi\u00f3d\u0142, \u017ce Ewangelie nie daj\u0105 nam odpowiedzi na pytanie, \u201ekiedy nast\u0105pi\u0142 proces Jezusa\u201d (przeciwnie, na podstawie danych w nich zawartych wiadomo dzi\u015b, \u017ce Jezus zosta\u0142 ukrzy\u017cowany najprawdopodobniej 7 kwietnia 30 roku[19]<\/sup>). Wy\u017cej Motyl analizowa\u0142 bowiem tylko wypowiedzi p\u00f3\u017aniejszych Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rzy nie byli zgodni w tej kwestii.
\nGdzie Jezus zosta\u0142 pojmany, gdzie odby\u0142 si\u0119 jego proces, a nast\u0119pnie egzekucja?<\/i>
\nWed\u0142ug ewangelii, Jezus zosta\u0142 pojmany w folwarku Getsemane, a stracony na Golgocie. Poza ewangeliami, \u017cadne inne \u017ar\u00f3d\u0142a nie podaj\u0105 tych dw\u00f3ch nazw. \u017bydowski historyk, J\u00f3zef Flawiusz (37-ok.100), zostawi\u0142 nam bardzo szczeg\u00f3\u0142owy opis Jerozolimy, ale nie wspomina Getsemany oraz Golgoty!<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nSkoro Golgota nie le\u017ca\u0142a w Jerozolimie, tylko poza ni\u0105 (por. J 19,20), to nic dziwnego, \u017ce Flawiusz jej nie wymienia w swym opisie Jerozolimy. Co do Getsemane, to r\u00f3wnie\u017c nie powinno nikogo dziwi\u0107, \u017ce w tekstach pozabiblijnych nie natrafiamy na wzmiank\u0119 o tym ogrodzie, posiadaj\u0105cym dla chrze\u015bcijan tak wielkie znaczenie z wiadomego powodu. By\u0142 to bowiem niewielki zagajniczek znajduj\u0105cy si\u0119 gdzie\u015b na zboczu G\u00f3ry Oliwnej[20]<\/sup>, traktowany jako jej integralna cz\u0119\u015b\u0107. Wprost niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 by\u0142oby pisa\u0107 o niemal ka\u017cdym zagajniczku okolic Jerozolimy, st\u0105d nic dziwnego, \u017ce w zachowanych do dzi\u015b \u017ar\u00f3d\u0142ach z tamtego okresu pomija si\u0119 to miejsce. Po co kto\u015b poza chrze\u015bcijanami, dla kt\u00f3rych miejsce to ma szczeg\u00f3lne znaczenie, mia\u0142by po\u015bwi\u0119ca\u0107 temu wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0119? Historycy tamtych czasach pomijali o wiele wa\u017cniejsze sprawy, np. postacie urz\u0119dnik\u00f3w rzymskich (patrz wy\u017cej). Nie ma te\u017c powodu ku temu, aby odrzuca\u0107 relacj\u0119 NT odno\u015bnie do istnienia Golgoty. Jak wy\u017cej wspomnia\u0142em, historycy ustalaj\u0105 fakty nawet na podstawie relacji tylko jednego \u017ar\u00f3d\u0142a. Tak jest z wy\u017cej przeze mnie wspomnianym spisie Kwiryniusza z 6 roku n.e., o kt\u00f3rym wspomina tylko Flawiusz, a mimo to historycy uznaj\u0105 na podstawie tej relacji odbycie si\u0119 tego spisu.
\nWystarczy, jak wida\u0107, wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 takie cho\u0107by podstawowe pytania odno\u015bnie do tej kwestii \u2013 i w \u015bwietle tego zarzuty Motyla staj\u0105 si\u0119 bezpodstawne.
\nZgodnie z \u017cydowskimi prawodawstwem, sanhedryn urz\u0119dowa\u0142 w t. zw. 'liszkat ha-gazit’. By\u0142 to prawdopodobnie dziedziniec \u015bwi\u0105tyni lub wspomniany przez Flawiusza 'Xystos’. W ka\u017cdym b\u0105d\u017a razie s\u0105d nad Jezusem nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 odby\u0107 w prywatnym domu Annasza lub Kajfasza.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nTen wniosek jest b\u0142\u0119dny, bowiem wynika z za\u0142o\u017cenia, \u017ce \u201e\u017cydowskie prawodawstwo\u201d, o jakim m\u00f3wi Motyl, bezspornie odnosi si\u0119 do okresu, jaki nas interesuje. Tymczasem prawda jest taka, \u017ce \u201eSzczeg\u00f3\u0142owe \u017ar\u00f3d\u0142a wymog\u00f3w prawnych zwi\u0105zanych z \u017cydowskim procesem s\u0105dowym s\u0105 nam znane dopiero z pism z II w. po Chr. i odzwierciedlaj\u0105 faryzeuszowskie b\u0105d\u017a rabinackie tradycje, kt\u00f3re mog\u0142y jeszcze nie istnie\u0107 w czasach Jezusa\u201d[21]<\/sup>. Zastrze\u017cenie to maj\u0105 na uwadze tak\u017ce inni badacze[22]<\/sup>. Powy\u017cszy wniosek Motyla jest b\u0142\u0119dny r\u00f3wnie\u017c dlatego, \u017ce wynika z za\u0142o\u017cenia, i\u017c proces Jezusa by\u0142 formalnym zdarzeniem, przeprowadzonym zgodnie z \u00f3wczesnymi wymogami prawnymi. Tego r\u00f3wnie\u017c nie wiadomo.
\nW czasie, kiedy oskar\u017cono, a nast\u0119pnie skazano Jezusa, nie istnia\u0142a ju\u017c instytucja 'starszych’ (sekenim), a w\u0142adza s\u0105dowa nie spoczywa\u0142a ju\u017c w r\u0119kach arcykap\u0142ana, natomiast tak zwani 'uczeni w Pi\u015bmie’ (sofrim) stracili tak dalece na znaczeniu, \u017ce mogli co najwy\u017cej uczy\u0107 dzieci.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nA sk\u0105d Motyl o tym wie, skoro \u201eSzczeg\u00f3\u0142owe \u017ar\u00f3d\u0142a wymog\u00f3w prawnych zwi\u0105zanych z \u017cydowskim procesem s\u0105dowym s\u0105 nam znane dopiero z pism z II w. po Chr. i odzwierciedlaj\u0105 faryzeuszowskie b\u0105d\u017a rabinackie tradycje, kt\u00f3re mog\u0142y jeszcze nie istnie\u0107 w czasach Jezusa\u201d[23]<\/sup>?
\nJ\u00f3zef Flawiusz wymienia co prawda arcykap\u0142ana Kajfasza, ale zachodzi w\u0105tpliwo\u015b\u0107, czy, jak przypuszcza Drews, nie mamy tu do czynienia z interpolacj\u0105, gdy\u017c Talmud w traktacie 'Joma’ (9a) wymienia wszystkich kap\u0142an\u00f3w drugiej \u015bwi\u0105tyni, kt\u00f3rzy byli na urz\u0119dzie d\u0142u\u017cszy czas. Kajfasz mia\u0142 urz\u0119dowa\u0107 18 lat, a mimo to, Talmud go nie wymienia, tymczasem wymienia jakiego\u015b Izmaela ben Feabi, kt\u00f3ry urz\u0119dowa\u0142 tylko 10 lat.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nTutaj natykamy si\u0119 na istne kuriozum, gdzie w celu rozstrzygni\u0119cia, jak by\u0142o naprawd\u0119 w I wieku, dyskredytuje si\u0119 przekaz Flawiusza z I wieku za pomoc\u0105 przekazu talmudycznego, kt\u00f3ry pochodzi z okresu o 200-300 lat p\u00f3\u017aniejszego. My\u015bl\u0119, \u017ce nie wymaga dalszego komentarza ta istna anarchia nie maj\u0105ca metodologicznie nic wsp\u00f3lnego z rzetelnym podej\u015bciem historycznym.
\nWed\u0142ug Talmudu (Sanhedryn 40a) mo\u017cna by\u0142o co prawda wyda\u0107 w dniu os\u0105dzenia wyrok uniewinniaj\u0105cy, ale nigdy skazuj\u0105cy!<\/i>
\nAle wed\u0142ug jednej ewangelii s\u0105d odbywa si\u0119 noc\u0105 w prywatnym domu i zaraz zapada skazuj\u0105cy wyrok.. Natomiast w relacji drugiej, jednym ci\u0105giem odbywa si\u0119 proces, nast\u0119pnie zostaje wydany wyrok, i wreszcie egzekucja.<\/i>
\nW przypadku Jezusa nie by\u0142o w\u0142a\u015bciwie winy karalnego blu\u017anierstwa. \u015awiadek, kt\u00f3ry takowe us\u0142ysza\u0142, powinien by\u0142 ostrzec blu\u017ani\u0105cego, i w\u00f3wczas, kiedy ten nie us\u0142ucha\u0142 ostrze\u017cenia, spraw\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 s\u0105d.<\/i>
\nZ kolei rozdzieranie szat mia\u0142o miejsce tylko w\u00f3wczas, je\u017celi blu\u017ani\u0105cy wymawia\u0142 t. zw. 'tetragamaton’, czyli cztery litery imienia Jahwe. W przypadku wymienienia innego okre\u015blenia Boga, szat nie rozdzierano. (Sanhedryn 56 a)<\/i>
\nR\u00f3wnie\u017c w Talmudzie czytamy (Baba kamma 82 b), \u017ce jednego dnia nie by\u0142o wolno wykona\u0107 wi\u0119cej ni\u017c jedn\u0105 egzekucj\u0119, a tym bardziej trzech! W ewangeliach zapisano, \u017ce wraz z Jezusem ukrzy\u017cowano dw\u00f3ch przest\u0119pc\u00f3w. Nie mog\u0142y zapada\u0107 wyroki \u015bmierci w sabat i w dniach innych \u015bwi\u0105t, gdy\u017c zgodnie z \u00f3wczesnym prawem \u017cydowskim, wyrok musia\u0142 by\u0107 wykonany w ci\u0105gu 24 godzin, a wi\u0119c egzekucja wypada\u0142by w sabat lub inny dzie\u0144 \u015bwi\u0119ty.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nTutaj mamy ca\u0142y czas to samo, czyli ekstrapolowanie p\u00f3\u017aniejszych danych prawnych z Talmudu<\/i> na instytucje rabinizmu istniej\u0105ce ok. 300 lat wcze\u015bniej, kt\u00f3re tym samym nie musia\u0142y si\u0119 rz\u0105dzi\u0107 takimi w\u0142a\u015bnie regu\u0142ami prawnymi, jakie opisuje Talmud<\/i>.
\nKara \u015bmierci u \u017byd\u00f3w nie by\u0142a aktem zemsty, lecz zgodnie z ich kodeksem biblijnym, usuni\u0119ciem z\u0142a 'z pomi\u0119dzy Izraela’. Mimo wszystko pewien element humanitaryzmu by\u0142 tu obecny, gdy\u017c skaza\u0144com dawano wino wymieszane z kadzid\u0142em, aby go odurzy\u0107 i sprawi\u0107 mu l\u017cejsz\u0105 \u015bmier\u0107. Ewangeliczna 'mieszanka’ octu i \u017c\u00f3\u0142ci, jak\u0105 podano Jezusowi, nie ma \u017cadnego umocowania w znanych nam przekazach, a zasadno\u015b\u0107 jej podania, jest niezrozumia\u0142a.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nKolejny sztuczny problem stworzony przez Motyla. Tak naprawd\u0119 w kwestii powy\u017cszej mieszanki octu i \u017c\u00f3\u0142ci podanej Jezusowi wisz\u0105cemu na krzy\u017cu dok\u0142adnie wiadomo, o co chodzi. Ca\u0142\u0105 spraw\u0119 wyja\u015bnia nam tekst z J 19,28-29, sk\u0105d dowiadujemy si\u0119, \u017ce ocet podano Jezusowi dlatego, \u017ce chcia\u0142o mu si\u0119 pi\u0107. Ocet to by\u0142 \u201epospolity nap\u00f3j warstw biedniejszych\u201d[24]<\/sup>. Podanie Jezusowi w\u0142a\u015bnie octu mia\u0142o by\u0107 czym\u015b w rodzaju szyderstwa z jego m\u0119ki[25]<\/sup> (por. te\u017c Ps 69,22), bowiem ocet wbrew pro\u015bbie spragnionego Jezusa wzmaga\u0142 tylko dalsze pragnienie (por. przypis do Ps 69,22 w BT). Napojenie ukrzy\u017cowanego to by\u0142 spos\u00f3b na przyspieszenie jego \u015bmierci. To by wyja\u015bnia\u0142o, dlaczego t\u0142um powstrzymywa\u0142 tego, kt\u00f3ry podawa\u0142 ocet, m\u00f3wi\u0105c: \u201ePoczekaj! Zobaczymy, czy przyjdzie Eliasz, aby Go wybawi\u0107\u201d (Mt 27,49). Nie ma wi\u0119c w tym \u017cadnej \u201enierozwi\u0105zanej tajemnicy\u201d.
\nW og\u00f3le ewangeliczne opowiadania oraz r\u00f3\u017cne szczeg\u00f3\u0142y, maj\u0105 wyra\u017anie cechy mistyczne, a nie s\u0105 na pewno autentycznymi wydarzeniami. Na przyk\u0142ad, gra, kt\u00f3r\u0105 zabawiali si\u0119 \u017co\u0142nierze w czasie rozprawy Jezusa, by\u0142a gr\u0105 planszow\u0105, i polega\u0142a na rzucaniu kostk\u0105 o czterech \u015bciankach, a pionek w wyniku wskaza\u0144 kostki by\u0142 przesuwany z miejsca startowego na inne miejsce, w kt\u00f3rym graj\u0105cy m\u00f3g\u0142 by\u0107 'odziany p\u0142aszczem purpurowym’, 'ukoronowany’ czy 'obdarzony ber\u0142em’. Ten, kt\u00f3ry jako ostatni ko\u0144czy\u0142 gr\u0119, zostawa\u0142 'kr\u00f3lem’ i zagarnia\u0142 ca\u0142\u0105 pul\u0119. Czy\u017c ewangeli\u015bci s\u0142ysz\u0105c na przyk\u0142ad co\u015b o tej grze, mogli 'urealni\u0107’ j\u0105 w swoich relacjach, powierzaj\u0105c g\u0142\u00f3wn\u0105 rol\u0119 Jezusowi?<\/i>
\nNie b\u0119d\u0119 dalej opisywa\u0142 innych 'fenomen\u00f3w’ ewangelicznych, zw\u0142aszcza sposobu spe\u0142niania si\u0119 wielu proroctw, gdy\u017c szczeg\u00f3\u0142owo opisa\u0142em je w ksi\u0105\u017cce.<\/i>
\nBior\u0105c po uwag\u0119 wszystko, co wy\u017cej powiedzia\u0142em, nale\u017cy stwierdzi\u0107, \u017ce wed\u0142ug \u017ar\u00f3de\u0142 chrze\u015bcija\u0144skich nie wiemy jak by\u0142o, a tylko dowiadujemy si\u0119, jak by\u0107 musia\u0142o. Pobo\u017cne \u017cyczenia, podbudowane literack\u0105 fikcj\u0105, w kt\u00f3rych obowi\u0105zek wiary, zast\u0119puj\u0105 fakty.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nNie, mamy przekaz staro\u017cytny, kt\u00f3ry \u201eracjonali\u015bci\u201d typu Motyla tak w\u0142a\u015bnie interpretuj\u0105. Czy to jednak oznacza, \u017ce \u00f3w przekaz jest tak niewiarygodny, jak oni uwa\u017caj\u0105? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Ich zestaw uprzedze\u0144 i naturalistycznych za\u0142o\u017ce\u0144 wobec przekazu NT (wedle tych za\u0142o\u017ce\u0144 wszystko, co jest w NT, jest bajk\u0105) nie musi by\u0107 wcale podej\u015bciem jedynie s\u0142usznym. To jedynie ich interpretacja, kt\u00f3rej zreszt\u0105 nie potrafi\u0105 uzasadni\u0107 jako czego\u015b akurat jedynie s\u0142usznego.
\nDlaczego w faktach, kt\u00f3rych wielka mnogo\u015b\u0107 podana jest w ewangeliach, nie ma nawet jednego, kt\u00f3ry nie budzi\u0142by sprzecznych opinii?<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nBo nigdy nie brak\u0142o r\u00f3\u017cnego rodzaju m\u0105cicieli.
\nU kleru z papie\u017cem na czele nie masz pokory, ale pych\u0119 i wy\u017cszo\u015b\u0107.<\/i>
\nOdpowied\u017a:
\nW poj\u0119ciu antykleryka\u0142\u00f3w na pewno, obiektywnie \u2013 jest z tym oczywi\u015bcie r\u00f3\u017cnie. A poza tym czy u \u201eracjonalist\u00f3w\u201d istnieje pokora, brak pychy i poczucia wy\u017cszo\u015bci w stosunku do np. ludzi innego \u015bwiatopogl\u0105du (np. wierz\u0105cych)? Gdzie te cechy mo\u017cna znale\u017a\u0107 w powy\u017cszych wywodach B. Motyla? Czy tam gdzie\u015b jest pokora w tych rozwa\u017caniach, brak poczucia wy\u017cszo\u015bci i pychy? Niech ka\u017cdy, kto dok\u0142adnie przeczyta\u0142 ten tekst, odpowie sobie sam na to pytanie.<\/p>\n
Jan Lewandowski<\/em><\/div>\n
\nP\u00a0R\u00a0Z\u00a0Y\u00a0P\u00a0I\u00a0S\u00a0Y\u00a0:<\/strong>
\n[1]<\/sup> Bogdan Motyl, Mit Jezusa<\/i>, http:\/\/www.racjonalista.pl\/kk.php\/s,3234.
\n[2]<\/sup> Por. Tacyt, Annales<\/i>, 15, 44-45. Temu, \u017ce Tacyt pisa\u0142 o chrze\u015bcijanach, nie przecz\u0105 dzi\u015b ju\u017c nawet badacze niewierz\u0105cy, kt\u00f3rzy uznaj\u0105 wspomniany fragment z Rocznik\u00f3w<\/i> Tacyta za przynajmniej cz\u0119\u015bciowo b\u0119d\u0105cy jego autorstwa; por. np. J. Keller, Katolicyzm<\/i>, Warszawa 1979, s. 27-28; ten\u017ce, Jezus<\/i>, w: Od Moj\u017cesza do Mahometa<\/i>, red. J. Keller, Warszawa 1987, s. 120-121; Z. Poniatowski, \u0179r\u00f3d\u0142a do wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/i>, w: Katolicyzm staro\u017cytny jako forma rozwoju pierwotnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/i>, red. J. Keller, Warszawa 1969, s. 72.
\n[3]<\/sup> Por. np. Nowa encyklopedia powszechna PWN<\/i>, t. VI, Warszawa 1997, s. 509-510.
\n[4]<\/sup> Por. Encyklopedia Britannica<\/i> (edycja polska), t. XXVII, Pozna\u0144 2002, s. 304.
\n[5]<\/sup> Por. W.J. Harrington, Klucz do Biblii<\/i>, Warszawa 1997, s. 166.
\n[6]<\/sup> Trafnie podsumowa\u0142 to Ricciotti: \u201eO tym, \u017ce August nakaza\u0142 sporz\u0105dzi\u0107 spis ludno\u015bci &171;ca\u0142ego (zamieszka\u0142ego) \u015bwiata\u00bb, czyli ca\u0142ego Imperium Rzymskiego, pisze co prawda tylko \u0141ukasz. Je\u017celi jednak inne dokumenty o tym nie wspominaj\u0105, to jeszcze z tego nie wynika, \u017ce \u0141ukasz nie ma racji. Dow\u00f3d oparty na przemilczaniu, jak to powszechnie wiadomo, jest w nauce historii najs\u0142abszym i zwodniczym argumentem. W\u015br\u00f3d wielu przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re by mo\u017cna przytoczy\u0107 na ten temat, wystarczy wspomnie\u0107 w\u0142a\u015bnie nasz przypadek, czyli spis dokonany w Judei w roku 6-7 po Chr., kt\u00f3ry zosta\u0142 zanotowany jedynie przez J\u00f3zefa Flawiusza, i chocia\u017c nie brak w tej relacji pewnych nie\u015bcis\u0142o\u015bci logicznych i chronologicznych, to jednak na og\u00f3\u0142 nie podaje si\u0119 go w w\u0105tpliwo\u015b\u0107\u201d, G. Ricciotti, \u017bycie Jezusa Chrystusa<\/i>, Warszawa 1954, s. 189. Mniej wi\u0119cej tak samo ujmuje to E. D\u0105browski: \u201ePodobnie zreszt\u0105 i o spisie p\u00f3\u017aniejszym nie wspomina \u017caden z historyk\u00f3w rzymskich, ale jedynie J\u00f3zef Flawiusz. A przecie\u017c na tej podstawie nie b\u0119dziemy podawa\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 samego faktu\u201d, E. D\u0105browski, Nowy Testament na tle epoki<\/i>, t. I, Pozna\u0144 1958, s. 248.
\n[7]<\/sup> Por. np. U. Ranke-Heinemann, Nie i Amen<\/i>, Gdynia 1994, s. 22n; Z. Kosidowski, Opowie\u015bci Ewangelist\u00f3w<\/i>, Warszawa 1979, s. 204-205; J. Keller,Jezus<\/i>, dz. cyt., s. 137.
\n[8]<\/sup> Z. Poniatowski, Powstanie i rozw\u00f3j wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/i>, w:Katolicyzm staro\u017cytny\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 137.
\n[9]<\/sup> Ten\u017ce, \u0179r\u00f3d\u0142a do wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/i>, w: Katolicyzm staro\u017cytny\u2026<\/i>, dz. cyt., s. 73.
\n[10]<\/sup> Por. Wst\u0119p do Nowego Testamentu<\/i>, Pozna\u0144 1996, s. 286-287.
\n[11]<\/sup> Za: J. Synowiec, Izrael opowiada swoje dzieje<\/i>, Krak\u00f3w 1998, s. 109.
\n[12]<\/sup> Por. szczeg\u00f3\u0142y wraz z dalsz\u0105 bibliografi\u0105 do tego zagadnienia w: C.O. Jonsson, Kwestia Czas\u00f3w Pogan<\/i>, Gdynia 2002, s. 146-147.<\/i>
\n[13]<\/sup> J\u00f3zef Flawiusz, Wojna \u017cydowska<\/i>, II, 17, 9.
\n[14]<\/sup> Wi\u0119cej na ten temat patrz w: E. D\u0105browski, Nowy Testament na tle epoki<\/i>, t. II, dz. cyt., s. 166-167.
\n[15]<\/sup> Por. Encyklopedia biblijna<\/i>, Warszawa 1999, s. 500; D. Rops, Dzieje Chrystusa<\/i>, Warszawa 1995, s. 434; E. D\u0105browski, Nowy Testament na tle epoki<\/i>, t. II, dz. cyt., s. 167. Por. te\u017c przypis do Dz 4,6 w Biblii Tysi\u0105clecia<\/i>.
\n[16]<\/sup> Por. J. McDowell, Przewodnik apologetyczny<\/i>, Warszawa 2002, s. 62. Tekst tej inskrypcji mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 w: F.F. Bruce, Wiarygodno\u015b\u0107 pism Nowego Testamentu<\/i>, Katowice 2003, s. 113.
\n[17]<\/sup> Por. U. Ranke-Heinemann, Nie i Amen<\/i>, dz. cyt., s. 28.
\n[18]<\/sup> Por. E. D\u0105browski, Nowy Testament na tle epoki<\/i>, t. II, dz. cyt., s. 161.
\n[19]<\/sup> Uzasadnienie tego pogl\u0105du mo\u017cna znale\u017a\u0107 np. w: W.J. Harrington, Klucz do Biblii<\/i>, dz. cyt., s. 168-169.
\n[20]<\/sup> Por. Encyklopedia biblijna<\/i>, dz. cyt., s. 338; por. te\u017c E. D\u0105browski, Podr\u0119czna encyklopedia biblijna<\/i>, t. II, Pozna\u0144 \u2013 Warszawa \u2013 Lublin 1959, s. 184.
\n[21]<\/sup> Por. tam\u017ce, <\/i>s. 1000.
\n[22]<\/sup> Por. D. Rops, Dzieje Chrystusa<\/i>, dz. cyt., s. 435, przypis 4.
\n[23]<\/sup> Por. Encyklopedia biblijna<\/i>, dz. cyt., s. 1000.
\n[24]<\/sup> Tam\u017ce, s. 861.
\n[25]<\/sup> Tam\u017ce.\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Niniejszy tekst jest polemik\u0105 z tekstem Bogdana Motyla pt. Mit Jezusa[1], kt\u00f3ry zosta\u0142 zamieszczony w Serwisie Racjonalistycznym Mariusza Agnosiewicza. W tek\u015bcie tym B. Motyl pr\u00f3buje negowa\u0107 wiarygodno\u015b\u0107 przekazu Nowego Testamentu na temat Jezusa. Motyl czyni to, przeakcentowuj\u0105c pewne pozorne problemy… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1024],"tags":[],"class_list":["post-531","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mity-racjonalista-pl"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/531","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=531"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/531\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=531"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=531"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=531"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}