\nNajs\u0142ynniejszym z wszystkich dowod\u00f3w na istnienie Boga jest \u201epi\u0119\u0107 dr\u00f3g\u201d \u015bw. Tomasza z Akwinu. Jedn\u0105 z pi\u0119ciu dr\u00f3g, pi\u0105t\u0105, jest dow\u00f3d z istnienia projektu, kt\u00f3remu przyjrzeli\u015bmy si\u0119 ju\u017c poprzednio. Pozosta\u0142e cztery s\u0105 wariantami dowodu z pierwszej przyczyny, kt\u00f3ry tutaj zbadamy.<\/span>
\nDow\u00f3d jest w zasadzie bardzo prosty, naturalny, intuicyjny i zdroworozs\u0105dkowy. Musieliby\u015bmy zacz\u0105\u0107 strasznie komplikowa\u0107 i kombinowa\u0107, by w to w\u0105tpi\u0107 lub si\u0119 o to spiera\u0107. Opiera on si\u0119 na odruchu rozumu, kt\u00f3ry jest nam wsp\u00f3lny: odruchu, kt\u00f3ry m\u00f3wi, \u017ce wszystko potrzebuje wyja\u015bnienia. Nic nie istnieje po prostu bez powodu. Wszystko, co jest, ma jaki\u015b stosowny lub wystarczaj\u0105cy pow\u00f3d, dlaczego jest.<\/span>
\nFilozofowie nazywaj\u0105 to zasad\u0105 wystarczaj\u0105cej przyczyny. U\u017cywamy jej ka\u017cdego dnia, zar\u00f3wno kieruj\u0105c si\u0119 zdrowym rozs\u0105dkiem, jak i w nauce, w filozofii oraz w teologii. Gdyby\u015bmy zobaczyli kr\u00f3lika, kt\u00f3ry nagle pojawi\u0142 si\u0119 na pustym stole, to nie powiedzieliby\u015bmy beznami\u0119tnie: \u201eCze\u015b\u0107, kr\u00f3liku. Przyby\u0142e\u015b znik\u0105d, prawda?\u201d. Nie, szukaliby\u015bmy przyczyny, zak\u0142adaj\u0105c, \u017ce jaka\u015b musi istnie\u0107. Czy kr\u00f3lik spad\u0142 z sufitu? Czy magik umie\u015bci\u0142 go tu, gdy nie patrzyli\u015bmy? Je\u015bli wydaje si\u0119, \u017ce nie ma przyczyny fizycznej, to szukamy przyczyny psychologicznej: by\u0107 mo\u017ce kto\u015b nas zahipnotyzowa\u0142. Jako ostatniej deski ratunku szukamy przyczyny nadprzyrodzonej, cudu. Ale musi by\u0107 jaka\u015b przyczyna. Nigdy nie zaprzeczamy samej zasadzie przyczyny wystarczaj\u0105cej. Nikt nie wierzy w \u201eteori\u0119 wyskoku\u201d: \u017ce rzeczy wskakuj\u0105 w istnienie bez \u017cadnego powodu. By\u0107 mo\u017ce nigdy nie znajdziemy przyczyny, ale musi istnie\u0107 przyczyna wszystkiego, co powstaje.<\/span>
\nCa\u0142y wszech\u015bwiat jest ogromnym po\u0142\u0105czonym \u0142a\u0144cuchem byt\u00f3w, kt\u00f3re powstaj\u0105. Ka\u017cdy z tych byt\u00f3w musi zatem mie\u0107 przyczyn\u0119. Moi rodzice przyczynili si\u0119 do moich narodzin, ich dziadkowie przyczynili si\u0119 do narodzin moich rodzic\u00f3w i tak dalej. Ale nie jest to takie proste. Nie by\u0142bym tutaj bez miliard\u00f3w przyczyn, od Wielkiego Wybuchu poprzez stygni\u0119cie galaktyk i ewolucj\u0119 cz\u0105steczek bia\u0142ka po ma\u0142\u017ce\u0144stwa moich przodk\u00f3w. Wszech\u015bwiat jest ogromnym i skomplikowanym \u0142a\u0144cuchem przyczyn. Ale czy wszech\u015bwiat jako ca\u0142o\u015b\u0107 ma przyczyn\u0119? Czy istnieje pierwsza przyczyna bez przyczyny, transcendentna przyczyna ca\u0142ego \u0142a\u0144cucha przyczyn? Je\u015bli nie, to istnieje niesko\u0144czony ci\u0105g przyczyn, bez pierwszego ogniwa w wielkim kosmicznym \u0142a\u0144cuchu. Je\u015bli tak, to istnieje wieczny, konieczny, niezale\u017cny, nie wymagaj\u0105cy wyja\u015bnienia byt bez niczego, co by\u0142oby ponad nim, przed nim lub co by go podtrzymywa\u0142o. Musia\u0142by t\u0142umaczy\u0107 zar\u00f3wno sam siebie, jak i wszystko inne, gdy\u017c gdyby potrzebowa\u0142 czego\u015b innego jako wyt\u0142umaczenie, przyczyn\u0119 lub pow\u00f3d, to nie by\u0142by pierwszym i nie by\u0142by przyczyn\u0105 bez przyczyny. Oczywi\u015bcie taki byt musia\u0142by by\u0107 Bogiem. Je\u015bli potrafimy dowie\u015b\u0107, \u017ce istnieje taka pierwsza przyczyna, to dowiedziemy istnienia Boga.<\/span>
\nDlaczego musi istnie\u0107 pierwsza przyczyna? Poniewa\u017c je\u015bli nie istnieje, to ca\u0142y wszech\u015bwiat pozostaje niewyja\u015bniony i naruszyli\u015bmy nasz\u0105 zasad\u0119 wystarczaj\u0105cej przyczyny dla wszystkiego. Je\u015bli nie istnieje \u017cadna pierwsza przyczyna, ka\u017cda poszczeg\u00f3lna rzecz we wszech\u015bwiecie t\u0142umaczy si\u0119 tylko na kr\u00f3tk\u0105 met\u0119 albo w przybli\u017ceniu przez co\u015b innego, ale nic nie t\u0142umaczy si\u0119 na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 albo ostatecznie, i wszech\u015bwiat jako ca\u0142o\u015b\u0107 jest niewyja\u015bniony. Ka\u017cdy byt m\u00f3wi z kolei: \u201eNie licz na mnie w sprawie ostatecznego wyt\u0142umaczenia. Jestem jedynie instrumentem. Co\u015b innego by\u0142o moj\u0105 przyczyn\u0105\u201d. Je\u015bli nic innego nie istnieje, to mamy nieko\u0144cz\u0105ce si\u0119 zrzucanie odpowiedzialno\u015bci. B\u00f3g jest tym, kt\u00f3ry m\u00f3wi: \u201eOdpowiedzialno\u015b\u0107 spoczywa na mnie\u201d.<\/span>
\nJe\u015bli nie istnieje pierwsza przyczyna, to wszech\u015bwiat jest jak wielki \u0142a\u0144cuch o wielu ogniwach, ka\u017cde ogniwo podtrzymywane przez ogniwo nad nim, ale ca\u0142y \u0142a\u0144cuch nie jest przez nic podtrzymywany. Je\u015bli nie istnieje pierwsza przyczyna, to wszech\u015bwiat jest jak poci\u0105g poruszaj\u0105cy si\u0119 bez lokomotywy. Ruch ka\u017cdego wagonu jest wyt\u0142umaczony przez ruch najbli\u017cszego wagonu z przodu: wagon obs\u0142ugi poci\u0105gu porusza si\u0119, poniewa\u017c ci\u0105gnie go wagon towarowy, wagon towarowy porusza si\u0119, poniewa\u017c ci\u0105gnie go wagon ze zwierz\u0119tami, i tak dalej. Ale nie ma lokomotywy, kt\u00f3ra ci\u0105gn\u0119\u0142aby pierwszy wagon i ca\u0142y poci\u0105g. Oczywi\u015bcie co\u015b takiego by\u0142oby niemo\u017cliwe. Ale tak w\u0142a\u015bnie wygl\u0105da wszech\u015bwiat, je\u015bli nie istnieje pierwsza przyczyna: jest to niemo\u017cliwe.<\/span>
\nOto jeszcze jedna analogia. Przypu\u015b\u0107my, \u017ce powiem ci, \u017ce istnieje ksi\u0105\u017cka, kt\u00f3ra t\u0142umaczy wszystko, co chcia\u0142by\u015b wyt\u0142umaczy\u0107. Bardzo chcesz zdoby\u0107 t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119. Pytasz si\u0119, czy j\u0105 mam. M\u00f3wi\u0119, \u017ce nie, \u017ce musz\u0119 j\u0105 wzi\u0105\u0107 od mojej \u017cony. Czy ona j\u0105 ma? Nie, musi j\u0105 wzi\u0105\u0107 od s\u0105siada. Czy on j\u0105 ma? Nie, musi j\u0105 wzi\u0105\u0107 od nauczyciela, kt\u00f3ry musi j\u0105 wzi\u0105\u0107\u2026 i tak dalej, i tak dalej, ad infinitum<\/i>. Nikt w rzeczywisto\u015bci nie ma tej ksi\u0105\u017cki. W tym przypadku nigdy jej nie dostaniesz. Jakkolwiek d\u0142ugi lub kr\u00f3tki by\u0142by \u0142a\u0144cuch po\u017cyczaj\u0105cych, dostaniesz ksi\u0105\u017ck\u0119, tylko je\u015bli kto\u015b rzeczywi\u015bcie j\u0105 ma i nie musi jej po\u017cycza\u0107. C\u00f3\u017c, istnienie jest jak ta ksi\u0105\u017cka. Istnienie jest przekazywane wzd\u0142u\u017c \u0142a\u0144cucha przyczyn, od przyczyny do skutku. Je\u015bli nie istnieje pierwsza przyczyna, \u017caden byt, kt\u00f3ry jest wieczny i samowystarczalny, \u017caden byt, kt\u00f3ry ma istnienie ze swojej natury i nie musi go po\u017cycza\u0107 od kogo\u015b innego, to dar istnienia nigdy nie mo\u017ce by\u0107 podany wzd\u0142u\u017c \u0142a\u0144cucha do innych i nikt go nigdy nie dostanie. Ale przecie\u017c go otrzymali\u015bmy. Istniejemy. Otrzymali\u015bmy dar istnienia od naszych przyczyn w \u0142a\u0144cuchu i otrzyma\u0142 go ka\u017cdy rzeczywisty byt we wszech\u015bwiecie od atom\u00f3w po archanio\u0142y. A tym samym musi istnie\u0107 pierwsza przyczyna istnienia, B\u00f3g.<\/span>
\nU\u017cywaj\u0105c bardziej abstrakcyjnego j\u0119zyka filozofii, dow\u00f3d przebiega nast\u0119puj\u0105co. Ka\u017cdy byt, kt\u00f3ry istnieje, albo istnieje sam z siebie, przez swoj\u0105 istot\u0119 czy natur\u0119, albo nie istnieje sam z siebie. Je\u015bli istnieje przez swoj\u0105 istot\u0119, to istnieje koniecznie i wiecznie oraz wyja\u015bnia sam siebie. Nie mo\u017ce nie istnie\u0107, tak jak tr\u00f3jk\u0105t nie mo\u017ce nie mie\u0107 trzech bok\u00f3w. Z drugiej strony je\u015bli byt istnieje, ale nie przez swoj\u0105 istot\u0119, to potrzebuje przyczyny, powodu z zewn\u0105trz samego siebie dla swojego istnienia. Poniewa\u017c nie wyja\u015bnia sam siebie, co\u015b innego musi go wyja\u015bnia\u0107. Byty, kt\u00f3rych istota nie zawiera powodu dla ich istnienia, byty, kt\u00f3re potrzebuj\u0105 przyczyn, s\u0105 nazywane bytami przygodnymi lub zale\u017cnymi. Byt, kt\u00f3rego istot\u0105 jest istnie\u0107, jest nazywany bytem koniecznym. Wszech\u015bwiat zawiera tylko byty przygodne. B\u00f3g by\u0142by jedynym bytem koniecznym \u2013 gdyby B\u00f3g istnia\u0142. Czy istnieje? Czy konieczny byt istnieje? Oto dow\u00f3d, \u017ce tak. Byty zale\u017cne nie mog\u0105 by\u0107 przyczyn\u0105 siebie samych. Zale\u017c\u0105 od swoich przyczyn. Je\u015bli nie istnieje byt niezale\u017cny, to ca\u0142y \u0142a\u0144cuch byt\u00f3w zale\u017cnych nie zale\u017cy od niczego i nie m\u00f3g\u0142by istnie\u0107. Ale przecie\u017c takie byty istniej\u0105. A wi\u0119c istnieje byt niezale\u017cny.<\/span>
\n\u015awi\u0119ty Tomasz podaje cztery wersje tego podstawowego dowodu.<\/span><\/p>\n\n- Po pierwsze, argumentuje, \u017ce \u0142a\u0144cuch poruszycieli musi mie\u0107 pierwszego poruszyciela, poniewa\u017c nic nie mo\u017ce porusza\u0107 si\u0119 samo (ruch dotyczy tutaj ka\u017cdego rodzaju zmiany, nie tylko zmiany miejsca). Gdyby ca\u0142y \u0142a\u0144cuch poruszaj\u0105cych si\u0119 rzeczy nie mia\u0142 pierwszego poruszyciela, to nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 teraz porusza\u0107, tak jak si\u0119 porusza. Gdyby istnia\u0142 niesko\u0144czony ci\u0105g poruszycieli bez pierwszego poruszyciela, to \u017caden ruch nie m\u00f3g\u0142by si\u0119 zacz\u0105\u0107, a je\u015bli nigdy by si\u0119 nie zacz\u0105\u0142, to nie m\u00f3g\u0142by trwa\u0107 i istnie\u0107 w tej chwili. Ale przecie\u017c trwa i przecie\u017c istnieje w tej chwili. A wi\u0119c zacz\u0105\u0142 si\u0119, i st\u0105d istnieje pierwszy poruszyciel.<\/span><\/li>\n
- Po drugie, rozszerza dow\u00f3d z dowodzenia przyczyny ruchu do dowodzenia przyczyny istnienia albo wystarczaj\u0105cej przyczyny. Argumentuje, \u017ce je\u015bli nie by\u0142oby pierwszej wystarczaj\u0105cej przyczyny, czyli przyczyny powstania wszech\u015bwiata, to nie mog\u0142oby by\u0107 \u017cadnych wt\u00f3rnych przyczyn, gdy\u017c wt\u00f3rne przyczyny (tj. przyczyny maj\u0105ce przyczyny) s\u0105 zale\u017cne od pierwszej przyczyny (tj. spowodowane przez przyczyn\u0119 bez przyczyny). Ale istniej\u0105 wt\u00f3rne przyczyny wok\u00f3\u0142 nas. A wi\u0119c musi istnie\u0107 pierwsza przyczyna.<\/span><\/li>\n
- Po trzecie, argumentuje, \u017ce je\u015bli nie istnia\u0142by \u017caden wieczny, konieczny i nie\u015bmiertelny byt, je\u015bli wszystko mia\u0142oby mo\u017cliwo\u015b\u0107 nieistnienia, ustania bycia, to w\u00f3wczas ta mo\u017cliwo\u015b\u0107 ustania bycia zosta\u0142aby zrealizowana dla wszystkiego. Innymi s\u0142owy, gdyby wszystko mog\u0142o umrze\u0107, to maj\u0105c niesko\u0144czenie du\u017co czasu, wszystko w ko\u0144cu by umar\u0142o. Ale w tym przypadku nic nie mog\u0142oby si\u0119 zacz\u0105\u0107 na nowo. Mieliby\u015bmy powszechn\u0105 \u015bmier\u0107, gdy\u017c byt, kt\u00f3ry przesta\u0142 istnie\u0107, nie mo\u017ce spowodowa\u0107, by on sam lub cokolwiek innego zacz\u0119\u0142o istnie\u0107 na nowo. A je\u015bli nie ma Boga, to czas musia\u0142by by\u0107 niesko\u0144czony, wszech\u015bwiat musia\u0142by istnie\u0107 zawsze, bez \u017cadnego pocz\u0105tku, \u017cadnej pierwszej przyczyny. Ale ta powszechna \u015bmier\u0107 nie nast\u0105pi\u0142a, byty rzeczywi\u015bcie istniej\u0105! Wobec tego musi istnie\u0107 byt konieczny, kt\u00f3ry nie mo\u017ce nie by\u0107, nie mo\u017ce w \u017caden mo\u017cliwy spos\u00f3b przesta\u0107 by\u0107. Jest to opis Boga.<\/span><\/li>\n
- Po czwarte, musi istnie\u0107 r\u00f3wnie\u017c pierwsza przyczyna doskona\u0142o\u015bci, dobra czy warto\u015bci. Oceniamy rzeczy jako bardziej lub mniej doskona\u0142e, dobre czy warto\u015bciowe. Je\u015bli takie warto\u015bciowanie nie jest fa\u0142szywy i bezsensowne, je\u015bli dusze s\u0105 w rzeczywisto\u015bci bardziej doskona\u0142e ni\u017c \u015blimaki, to musi istnie\u0107 rzeczywiste kryterium doskona\u0142o\u015bci, by umo\u017cliwi\u0107 tak\u0105 hierarchi\u0119, gdy\u017c byt jest oceniany wy\u017cej w hierarchii doskona\u0142o\u015bci tylko o tyle, o ile jest bli\u017cej tego kryterium, najbardziej doskona\u0142ego idea\u0142u. Je\u015bli nie istnieje najdoskonalszy byt, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by by\u0107 tym kryterium doskona\u0142o\u015bci, wszystkie nasze warto\u015bci albo s\u0105dy s\u0105 pozbawione sensu i niemo\u017cliwe. Taki najbardziej doskona\u0142y byt albo rzeczywisty idea\u0142 doskona\u0142o\u015bci jest kolejnym opisem Boga.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
Istnieje jedna wsp\u00f3lna logiczna struktura dla wszystkich czterech dowod\u00f3w. Zamiast dowodzi\u0107 Boga wprost, dowodz\u0105 Go one nie wprost, obalaj\u0105c ateizm. Albo istnieje pierwsza przyczyna, albo nie. Dowody przygl\u0105daj\u0105 si\u0119 \u201enie\u201d i obalaj\u0105 je, pozostawiaj\u0105c jedyn\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce B\u00f3g istnieje.<\/span>
\nKa\u017cda z czterech dr\u00f3g zwraca uwag\u0119 na to samo dla wszystkich czterech r\u00f3\u017cnych rodzaj\u00f3w przyczyny: po pierwsze, przyczyny ruchu; po drugie, przyczyny pocz\u0105tku istnienia; po trzecie, przyczyny obecnego istnienia; i po czwarte; przyczyny dobra lub warto\u015bci. Wsp\u00f3lnym punktem jest to, \u017ce je\u015bli nie by\u0142oby pierwszej przyczyny, niemo\u017cliwa by by\u0142a przyczyna wt\u00f3rna, a przyczyny wt\u00f3rne istniej\u0105 (poruszani poruszyciele, przyczynowi przyczyniacze, zale\u017cne i \u015bmiertelne byty i mniej-ni\u017c-w-pe\u0142ni-doskona\u0142e byty). Wobec tego musi istnie\u0107 pierwsza przyczyna ruchu, pocz\u0105tku, istnienia i doskona\u0142o\u015bci.<\/span>
\nJak m\u00f3g\u0142by kto\u015b wywin\u0105\u0107 si\u0119 z tej \u015bcis\u0142ej logiki? Oto cztery sposoby, na jakie pr\u00f3buj\u0105 tego r\u00f3\u017cni filozofowie.<\/span><\/p>\n\n- Po pierwsze, wielu m\u00f3wi, \u017ce te dowody nie dowodz\u0105 Boga, tylko jakiej\u015b niejasnej pierwszej lub innej przyczyny. \u201eB\u00f3g Abrahama, Izaaka i Jakuba, ale nie B\u00f3g filozof\u00f3w i uczonych\u201d, wo\u0142a Pascal, kt\u00f3ry by\u0142 \u017carliwym chrze\u015bcijaninem, ale nie wierzy\u0142, \u017ce mo\u017cna logicznie dowie\u015b\u0107 Bo\u017cego istnienia. To prawda, \u017ce dowody nie dowodz\u0105 wszystkiego, co chrze\u015bcijanie rozumiej\u0105 przez Boga, ale dowodz\u0105 jednak transcendentnego, wiecznego, nieprzyczynowego, nie\u015bmiertelnego, samoistnego, wszechdoskona\u0142ego bytu. To z pewno\u015bci\u0105 brzmi bardziej jak B\u00f3g ni\u017c jak Superman! Jest to ca\u0142kiem spory kawa\u0142ek Boga, w ka\u017cdym razie \u2013 du\u017co za du\u017cy do strawienia dla jakiegokolwiek ateisty.<\/span><\/li>\n
- Po drugie, niekt\u00f3rzy filozofowie, jak Hume, m\u00f3wi\u0105, \u017ce poj\u0119cie przyczyny jest niejednoznaczne i nie da si\u0119 go zastosowa\u0107 poza fizycznym wszech\u015bwiatem do Boga. Jak mo\u017cna u\u017cywa\u0107 tego samego okre\u015blenia na to, czym s\u0105 chmury wobec deszczu, czym s\u0105 rodzice wobec dzieci, czym s\u0105 autorzy wobec ksi\u0105\u017cek i czym jest B\u00f3g wobec wszech\u015bwiata? Odpowiedzi\u0105 jest to, \u017ce poj\u0119cie przyczyny jest analogiczne \u2013 to znaczy, \u017ce r\u00f3\u017cni si\u0119 jako\u015b, ale nie ca\u0142kowicie, gdy przechodzimy z jednego przyk\u0142adu do drugiego. Ludzkie ojcostwo jest podobne<\/i> do Bo\u017cego ojcostwa, a fizyczna przyczynowo\u015b\u0107 jest podobna do Bo\u017cej przyczynowo\u015bci. Spos\u00f3b, w jaki autor poczyna ksi\u0105\u017ck\u0119 w swoim umy\u015ble, nie jest r\u00f3wnie\u017c dok\u0142adnie tym samym sposobem, w jaki kobieta poczyna dziecko w swoim ciele, ale oba sposoby nazywamy przyczynami. To zastrze\u017cenie jest dobre, by podkre\u015bli\u0107, \u017ce nie rozumiemy w pe\u0142ni, jak B\u00f3g powoduje wszech\u015bwiat, chocia\u017c rozumiemy, jak rodzice powoduj\u0105 istnienie dzieci albo chmury powoduj\u0105 deszcz. Ale poj\u0119cie zachowuje swoje znaczenie. Przyczyna jest sine qua non<\/i> skutku: nie ma przyczyn \u2013 nie ma skutku. Je\u015bli nie ma \u017cadnego stw\u00f3rcy, to nie ma \u017cadnego stworzenia, je\u015bli nie ma \u017cadnego Boga, to nie ma \u017cadnego wszech\u015bwiata.<\/span><\/li>\n
- Po trzecie, czasami si\u0119 argumentuje (np. Bertrand Russell), \u017ce w tym dowodzie istnieje sprzeczno\u015b\u0107 sama w sobie, gdy\u017c jedn\u0105 z przes\u0142anek jest to, \u017ce wszystko potrzebuje przyczyny, ale wniosek jest taki, \u017ce istnieje co\u015b (B\u00f3g), co nie potrzebuje przyczyny. Dziecko, kt\u00f3re pyta: \u201eKto stworzy\u0142 Boga?\u201d, w rzeczywisto\u015bci my\u015bli o tym zastrze\u017ceniu. Odpowied\u017a jest bardzo prosta: ten dow\u00f3d nie u\u017cywa przes\u0142anki, \u017ce wszystko potrzebuje przyczyny. Wszystko w ruchu potrzebuje przyczyny, wszystko, co zale\u017cne, potrzebuje przyczyny; wszystko, co niedoskona\u0142e, potrzebuje przyczyny.<\/span><\/li>\n
- Po czwarte, cz\u0119sto pada pytanie, dlaczego nie mo\u017ce istnie\u0107 niesko\u0144czony ci\u0105g bez pierwszego bytu. Niesko\u0144czony ci\u0105g jest ca\u0142kowicie do przyj\u0119cia w matematyce: liczby ujemne zmierzaj\u0105 do niesko\u0144czono\u015bci tak samo jak liczby dodatnie. A wi\u0119c dlaczego czas nie mo\u017ce by\u0107 jak seria liczb, bez najwy\u017cszej liczby czy to ujemnej (bez pierwszej w przesz\u0142o\u015bci), czy te\u017c dodatniej (bez ostatniej w przysz\u0142o\u015bci)? Odpowied\u017a jest taka, \u017ce rzeczywiste byty nie s\u0105 podobne do liczb: potrzebuj\u0105 przyczyn, gdy\u017c \u0142a\u0144cuch rzeczywistych byt\u00f3w porusza si\u0119 w jednym tylko kierunku, od przesz\u0142o\u015bci do przysz\u0142o\u015bci, a przysz\u0142o\u015b\u0107 jest powodowana przez przesz\u0142o\u015b\u0107. Liczby dodatnie nie s\u0105 powodowane przez liczby ujemne. Faktycznie istnieje w serii liczb odpowiednik pierwszej przyczyny: liczba jeden. Gdyby nie istnia\u0142a pierwsza liczba ca\u0142kowita dodatnia, \u017cadna jednostka pocz\u0105tkowa, nie mog\u0142oby w konsekwencji istnie\u0107 dodawanie jednostek. Dwa to dwie jedynki, trzy do trzy jedynki, i tak dalej. Gdyby nie by\u0142o pierwszego, to nie mog\u0142oby by\u0107 drugiego ani trzeciego.<\/span><\/li>\n<\/ul>\n
Je\u015bli ten dow\u00f3d staje si\u0119 zbyt wymy\u015blny, to najlepiej powr\u00f3ci\u0107 do tego, co pewne i jasne: do intuicyjnego punktu, od kt\u00f3rego zacz\u0119li\u015bmy. Nie ka\u017cdy potrafi zrozumie\u0107 wszystkie abstrakcyjne szczeg\u00f3\u0142y dowodu z pierwszej przyczyny, ale ka\u017cdy rozumie jego punkt podstawowy; jak to C.S. Lewis powiedzia\u0142: \u201eCzu\u0142em w ko\u015bciach, \u017ce wszech\u015bwiat nie wyja\u015bnia sam siebie\u201d.<\/span><\/p>\n\n\n\n| Napisa\u0142:\u00a0 PETER KREEFT <\/b><\/span>\u00a0\u00a0<\/b><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n t\u0142um. Jan J. Franczak<\/i><\/span>
\nFragment ksi\u0105\u017cki Fundamentals of the Faith<\/i> (Podstawy wiary<\/i>) wydanej przez Ignatius Press<\/span><\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Najs\u0142ynniejszym z wszystkich dowod\u00f3w na istnienie Boga jest \u201epi\u0119\u0107 dr\u00f3g\u201d \u015bw. Tomasza z Akwinu. Jedn\u0105 z pi\u0119ciu dr\u00f3g, pi\u0105t\u0105, jest dow\u00f3d z istnienia projektu, kt\u00f3remu przyjrzeli\u015bmy si\u0119 ju\u017c poprzednio. Pozosta\u0142e cztery s\u0105 wariantami dowodu z pierwszej przyczyny, kt\u00f3ry tutaj… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974,1011],"tags":[],"class_list":["post-505","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm","category-istnienie-boga"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/505","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=505"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/505\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=505"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=505"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=505"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}} | |