{"id":491,"date":"2017-08-06T09:11:00","date_gmt":"2017-08-06T07:11:00","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=491"},"modified":"2017-08-06T09:11:00","modified_gmt":"2017-08-06T07:11:00","slug":"miejsce-swietych-obrazow-naszej-drodze-boga","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/miejsce-swietych-obrazow-naszej-drodze-boga\/","title":{"rendered":"Miejsce \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w w naszej drodze do Boga"},"content":{"rendered":"

Jako katolik nie umiem pogodzi\u0107 ze sob\u0105 trzech nast\u0119puj\u0105cych fakt\u00f3w. Faktem pierwszym jest znajduj\u0105cy si\u0119 w tek\u015bcie dekalogu zakaz sporz\u0105dzania rze\u017ab i obraz\u00f3w: „Nie b\u0119dziesz czyni\u0142 \u017cadnej rze\u017aby ani \u017cadnego obrazu tego, co jest na niebie wysoko, ani tego, co jest na ziemi nisko, ani tego, co jest w wodach pod ziemi\u0105. Nie b\u0119dziesz oddawa\u0142 im pok\u0142onu i nie b\u0119dziesz im s\u0142u\u017cy\u0142, poniewa\u017c Ja, Pan, tw\u00f3j B\u00f3g, jestem Bogiem zazdrosnym” (Wj\u00a020,4n<\/a>). Faktem drugim s\u0105 s\u0142owa Chrystusa: „Nie s\u0105d\u017acie, \u017ce przyszed\u0142em znie\u015b\u0107 Prawo albo Prorok\u00f3w. Nie przyszed\u0142em znie\u015b\u0107, ale wype\u0142ni\u0107. Zaprawd\u0119 bowiem powiadam wam: Dop\u00f3ki niebo i ziemia nie przemin\u0105, ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni si\u0119 w Prawie, a\u017c si\u0119 wszystko spe\u0142ni” (Mt\u00a05,17n<\/a>). A faktem trzecim jest to, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 uznaje \u015bwi\u0119te obrazy i rze\u017aby, propaguje umieszczanie ich w mieszkaniach, w \u015bwi\u0105tyniach i w r\u00f3\u017cnych miejscach publicznych.<\/i>
\nW nadziei, \u017ce Ksi\u0105dz pomo\u017ce mi rozwi\u0105za\u0107 m\u00f3j problem, pozwol\u0119 sobie na jeszcze jedno pytanie: Kto, kiedy i dlaczego wprowadzi\u0142 do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego obrazy, rze\u017aby itp.? Prosi\u0142bym ponadto o wypowiedzenie si\u0119, jak Ksi\u0105dz ocenia m\u00f3j osobisty pogl\u0105d w tej sprawie. S\u0105dz\u0119 mianowicie, \u017ce B\u00f3g nie zakazuje otacza\u0107 si\u0119 tym wszystkim, z czym mi jest dobrze. Zabrania natomiast oddawania im, tzn. obrazom i rze\u017abom, pok\u0142onu i s\u0142u\u017cenia im. Zabrania wykonywania „z\u0142otego cielca”, zabrania wykonywania r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 tego, czemu oddaje si\u0119 cze\u015b\u0107.<\/i>
\n\u0179r\u00f3d\u0142em wielu nieporozumie\u0144 i b\u0142\u0119d\u00f3w w dziedzinie wiary jest brak dostatecznej troski o to, a\u017ceby problemy szczeg\u00f3\u0142owe stawia\u0107 na w\u0142a\u015bciwym fundamencie, mianowicie na dobrym rozpoznaniu problematyki bardziej og\u00f3lnej. W przypadku Pa\u0144skiego pytania powinni\u015bmy przede wszystkim zastanowi\u0107 si\u0119 w og\u00f3le nad aktualno\u015bci\u0105 przepis\u00f3w Starego Testamentu w epoce Ewangelii. W dwudziestym wieku wiary chrze\u015bcija\u0144skiej naprawd\u0119 ju\u017c nie wypada powtarza\u0107 b\u0142\u0119du przeciwnik\u00f3w Aposto\u0142a Paw\u0142a, kt\u00f3rzy domagali si\u0119 materialnego przestrzegania przepis\u00f3w Moj\u017ceszowych, s\u0105dz\u0105c nies\u0142usznie, \u017ce Chrystus Pan jedynie oczy\u015bci\u0142 nakazy starotestamentalne z doktrynerskiego rygoryzmu.
\nJak wiadomo, wprowadzenie ewangelicznej postawy w stosunku do przepis\u00f3w moj\u017ceszowych Aposto\u0142 Pawe\u0142 ze\u015brodkowa\u0142 na najistotniejszym obrz\u0119dzie starotestamentalnym, obrz\u0119dzie obrzezania. „Albowiem w Chrystusie Jezusie obrzezanie ani jego brak nie maj\u0105 \u017cadnego znaczenia, tylko wiara, kt\u00f3ra dzia\u0142a przez mi\u0142o\u015b\u0107” (Ga\u00a05,6<\/a>; por. 1\u00a0Kor\u00a07,19<\/a>). \u017beby nie pozostawi\u0107 niedom\u00f3wie\u0144, Aposto\u0142 stwierdza nawet rzecz nast\u0119puj\u0105c\u0105: „Je\u017celi poddacie si\u0119 obrzezaniu, Chrystus wam si\u0119 na nic nie przyda” (Ga\u00a05,2<\/a>).
\nCzy\u017cby wi\u0119c Aposto\u0142 Pawe\u0142 nie liczy\u0142 si\u0119 z nauk\u0105 samego Pana Jezusa, kt\u00f3ry przecie\u017c wyra\u017anie m\u00f3wi\u0142, \u017ce nie przyszed\u0142 znie\u015b\u0107 Prawa ani Prorok\u00f3w i \u017ce ani jedna jota, ani jedna kreska nie zmieni si\u0119 w Prawie, a\u017c si\u0119 wszystko wype\u0142ni? Czy\u017cby Pawe\u0142 nie czyta\u0142 w Starym Testamencie, \u017ce to sam B\u00f3g ustanowi\u0142 obrzezanie, aby obowi\u0105zywa\u0142o na zawsze (Rdz\u00a017,13<\/a>)?
\nOt\u00f3\u017c nie tylko liczy\u0142 si\u0119 Aposto\u0142 Pawe\u0142 z nauk\u0105 Pana Jezusa o nieprzemijalno\u015bci Starego Testamentu, ale j\u0105 w\u0142a\u015bnie wprowadza\u0142 w \u017cycie. Pan Jezus nie po to przecie\u017c przyszed\u0142 do nas, \u017ceby przywr\u00f3ci\u0107 Staremu Testamentowi jego pierwotn\u0105 czysto\u015b\u0107, ale \u017ceby go wype\u0142ni\u0107. Przecie\u017c w chwili Jego \u015bmierci zas\u0142ona \u015bwi\u0105tyni rozdar\u0142a si\u0119 na dwoje. Mianowicie w \u015bwietle Jego \u015bmierci i zmartwychwstania okaza\u0142o si\u0119, \u017ce przepisy i obrz\u0119dy Starego Testamentu by\u0142y jakby p\u0105kami, kryj\u0105cymi w sobie wspania\u0142e kwiaty, kt\u00f3rymi B\u00f3g postanowi\u0142 nas obdarzy\u0107 w Chrystusie Jezusie. Kiedy kwiat rozkwita, listki, kt\u00f3re go os\u0142ania\u0142y w p\u0105ku, w kr\u00f3tkim czasie odpadaj\u0105, spe\u0142ni\u0142y ju\u017c bowiem swoje zadanie. To samo sta\u0142o si\u0119 z przepisami i obrz\u0119dami Starego Testamentu: w wierze w Chrystusa otrzymali\u015bmy ju\u017c realnie to, co one zapowiada\u0142y. Tote\u017c odpad\u0142y one jak listki rozkwitni\u0119tych p\u0105k\u00f3w, gdy\u017c by\u0142y „tylko cieniami spraw przysz\u0142ych, a rzeczywisto\u015b\u0107 nale\u017cy do Chrystusa” (Kol\u00a02,17<\/a>).
\nM\u00f3wili\u015bmy o obrzezaniu. Ot\u00f3\u017c ani jedna jota nie przemin\u0119\u0142a ze s\u0142owa Bo\u017cego, \u017ce „przymierze obrzezania b\u0119dzie przymierzem wiecznym” (Rdz\u00a017,13<\/a>). Przemin\u0105\u0142 jedynie nakaz obrzezania cielesnego, przyszed\u0142 ju\u017c bowiem Ten, kt\u00f3ry ma moc odci\u0105\u0107 z nas to wszystko, co nas zniekszta\u0142ca istotnie: „Otrzymali\u015bcie obrzezanie nie z r\u0119ki ludzkiej, lecz Chrystusowe obrzezanie, polegaj\u0105ce na zupe\u0142nym wyzuciu si\u0119 z cia\u0142a grzesznego” (Kol\u00a02,11<\/a>); „Prawdziwym obrzezaniem jest obrzezanie serca, duchowe, a nie wed\u0142ug litery” (Rz\u00a02,29<\/a>; por. Flp\u00a03,3<\/a>).
\nPodobnie te\u017c – rzecz jasna – ani jedna jota nie przemin\u0119\u0142a ze starotestamentalnego zakazu sporz\u0105dzania bezbo\u017cnych obraz\u00f3w i rze\u017ab. Przypatrzmy si\u0119 najpierw materialnemu wymiarowi tego zakazu, bo dotyczy on zjawisk, kt\u00f3re ju\u017c dawno przemin\u0119\u0142y. Mianowicie nie wolno by\u0142o Izraelitom sporz\u0105dzi\u0107 obraz\u00f3w i rze\u017ab jakichkolwiek bo\u017ck\u00f3w. Ale zakaz ten broni\u0142 ponadto lud Bo\u017cy przed wyobra\u017caniem sobie Boga Prawdziwego na wz\u00f3r pot\u0119g tego \u015bwiata. Bo jak wiadomo, \u00f3wczesna mentalno\u015b\u0107 cz\u0119sto nawiedzana by\u0142a przez pokus\u0119, \u017ceby wyobra\u017ca\u0107 sobie Boga pod postaci\u0105 byka. Obraz byka wydawa\u0142 si\u0119 bowiem idealnie wyra\u017ca\u0107 pot\u0119g\u0119 Boga Prawdziwego. Na tym w\u0142a\u015bnie polega\u0142 grzech, do jakiego da\u0142 si\u0119 skusi\u0107 Aaron, kiedy lud niepokoi\u0142 si\u0119 przed\u0142u\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 nieobecno\u015bci\u0105 Moj\u017cesza (Wj\u00a032<\/a>). Na tym te\u017c polega\u0142a bezbo\u017cno\u015b\u0107 kultu, kt\u00f3ry Bogu Prawdziwemu oddawano w kr\u00f3lestwie p\u00f3\u0142nocnym (1\u00a0Krl\u00a012,28-32<\/a>). „Zamienili sw\u0105 Chwa\u0142\u0119 – p\u0142acze Psalmista nad takim degradowaniem Boga do poziomu pot\u0119g doczesnych – na wizerunek cielca jedz\u0105cego siano” (Ps\u00a0106,20<\/a>; por. Oz\u00a08,5<\/a>).
\nJak Pan widzi, zakaz sporz\u0105dzania rze\u017ab i obraz\u00f3w sta\u0142 si\u0119 dzi\u015b w obu wymienionych wymiarach bezprzedmiotowy. Nie ma ju\u017c dzisiaj religii ba\u0142wochwalczych, wyznaj\u0105cych wielob\u00f3stwo. Zreszt\u0105 w\u0142a\u015bnie chrze\u015bcija\u0144stwo istotnie przyczyni\u0142o si\u0119 do tego, \u017ce one wygas\u0142y. Nikomu te\u017c dzisiaj nie przychodzi do g\u0142owy, \u017ceby Bogu Wszechmocnemu oddawa\u0107 cze\u015b\u0107 w postaci „byka jedz\u0105cego siano” albo w jakim\u015b innym, r\u00f3wnie degraduj\u0105cym Go obrazie.
\nMimo to jednak – dzi\u0119ki \u015bwiat\u0142u Ewangelii – zakaz sporz\u0105dzania bezbo\u017cnych obraz\u00f3w Boga mo\u017cemy odkrywa\u0107 jako zadziwiaj\u0105co aktualny po dzi\u015b dzie\u0144. C\u00f3\u017c z tego bowiem, \u017ce nie sporz\u0105dzamy ju\u017c wizerunk\u00f3w Boga na wz\u00f3r pot\u0119g tego \u015bwiata, skoro w naszych sercach nosimy r\u00f3\u017cne wyobra\u017cenia o Bogu, kt\u00f3re Go poni\u017caj\u0105? Czy\u017c nie zdarza si\u0119 nam, \u017ce od Boga oczekujemy przede wszystkim zabezpieczenia naszej pomy\u015blno\u015bci doczesnej? Albo pr\u00f3bujemy Go uczyni\u0107 wrogiem i naszych nieprzyjaci\u00f3\u0142 i m\u015bcicielem naszych krzywd; oczekujemy od Niego, \u017ce wyr\u00f3wna nam niepowodzenia, b\u0119dzie usuwa\u0142 z\u0142e skutki naszego lenistwa, u\u015bwi\u0119ca\u0142 nasze urazy itp. Naprawd\u0119 wci\u0105\u017c nam jeszcze bardzo daleko do tego, \u017ceby\u015bmy mogli sobie z czystym sercem powiedzie\u0107, i\u017c zakaz sporz\u0105dzania niegodziwych wizerunk\u00f3w Boga wype\u0142niamy co do joty.
\nStanowczo pot\u0119piaj\u0105c tworzenie niegodziwych obraz\u00f3w, kt\u00f3re uw\u0142aczaj\u0105 Bo\u017cej \u015bwi\u0119to\u015bci, Ko\u015bci\u00f3\u0142 r\u00f3wnie stanowczo broni praw wiernych do pos\u0142ugiwania si\u0119 obrazami \u015bwi\u0119tymi. To prawda, \u017ce na gruncie Starego Testamentu nie by\u0142o miejsca na \u015bwi\u0119te obrazy. Wprawdzie czytamy wWj\u00a037,7<\/a> o rze\u017abach cherub\u00f3w, kt\u00f3re by\u0142y umieszczone przy arce przymierza, jednak\u017ce nie mia\u0142y one charakteru \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w, podobnie jak nie maj\u0105 ich figury anio\u0142\u00f3w umieszczone na barokowym o\u0142tarzu. W jednym i drugim przypadku rze\u017aby te spe\u0142nia\u0142y jedynie dwie funkcje: po pierwsze, by\u0142y ozdob\u0105; po wt\u00f3re, poucza\u0142y o okre\u015blonej prawdzie wiary (w tym konkretnym przypadku wyra\u017ca\u0142y ide\u0119, \u017ce Bogu podporz\u0105dkowana jest ca\u0142a pot\u0119ga duch\u00f3w czystych i \u017ce jest On przez nie adorowany). Powtarzam: obraz\u00f3w \u015bwi\u0119tych w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu Stary Testament nie zna\u0142.
\nStary Testament by\u0142 bowiem tym okresem w historii zbawienia, kiedy B\u00f3g przekazywa\u0142 ludziom z ca\u0142\u0105 jednoznaczno\u015bci\u0105 prawd\u0119 o swojej transcendencji wobec wszystkich stworze\u0144. W swoim poprzednim li\u015bcie na temat \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w pt. „Dwie\u00a0cz\u0119\u015bci\u00a0Dekalogu”<\/a> – opublikowanym w ksi\u0105\u017cce Szukaj\u0105cym drogi<\/i><\/a> – zwr\u00f3ci\u0142em uwag\u0119 na to, \u017ce zakaz sporz\u0105dzania obraz\u00f3w nie tylko chroni\u0142 Izraelit\u00f3w przed ba\u0142wochwalstwem, ale przypomina\u0142 te\u017c o tym, \u017ce niesko\u0144czony B\u00f3g przekracza nasze mo\u017cliwo\u015bci wyrazu, a nawet percepcji. T\u0119 transcendencj\u0119 Boga wobec wszelkiego obrazu, jaki mog\u0142oby ogl\u0105da\u0107 ludzkie oko, najmocniej chyba wyra\u017ca zdanie z Ksi\u0119gi Wyj\u015bcia: „Nie b\u0119dziesz m\u00f3g\u0142 ogl\u0105da\u0107 mojego Oblicza, gdy\u017c \u017caden cz\u0142owiek nie mo\u017ce ogl\u0105da\u0107 mojego Oblicza i pozosta\u0107 przy \u017cyciu” (33,20<\/a>).
\nBez tak jasnego u\u015bwiadomienia sobie transcendencji Boga, niczego nie poj\u0119liby\u015bmy z tajemnicy Wcielenia. Przecie\u017c to, \u017ceby B\u00f3g naprawd\u0119, a nie w opowie\u015bci mitologicznej, sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, jest – po ludzku rzecz bior\u0105c – czym\u015b niemo\u017cliwym i absurdalnym. A jednak naprawd\u0119 B\u00f3g sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem! Absolutnie transcendentny wobec wszelkiego stworzenia Syn Bo\u017cy, kt\u00f3rego Oblicza „nie mo\u017ce ogl\u0105da\u0107 \u017caden cz\u0142owiek i pozosta\u0107 przy \u017cyciu”, naprawd\u0119 sta\u0142 si\u0119 jednym z nas. To, co po ludzku by\u0142o niemo\u017cliwe, mo\u017cliwe by\u0142o dla Boga, kt\u00f3ry a\u017c tak bardzo nas ukocha\u0142. W Jezusie Chrystusie niesko\u0144czony B\u00f3g pokaza\u0142 nam swoje Oblicze. Nowy Testament bardzo jednoznacznie to podkre\u015bla, \u017ce Chrystus jest „Obrazem Boga Niewidzialnego” (Kol\u00a01,15<\/a>), „Odblaskiem chwa\u0142y i Odbiciem istoty Jego” (Hbr\u00a01,3<\/a>).
\nTote\u017c dopiero po przyj\u015bciu do nas Boga wcielonego i tylko w\u015br\u00f3d Jego wyznawc\u00f3w sta\u0142o si\u0119 mo\u017cliwe tworzenie i pos\u0142ugiwanie si\u0119 \u015bwi\u0119tymi obrazami. W\u0142a\u015bnie dlatego, \u017ce w Jezusie Chrystusie B\u00f3g nam pokaza\u0142 swoje prawdziwe Oblicze. Przekonali\u015bmy si\u0119 w\u00f3wczas, \u017ce owszem, jest ono \u015bmierciono\u015bne, ale \u015bmierciono\u015bne w spos\u00f3b b\u0142ogos\u0142awiony: zabija ono we mnie cz\u0142owieka grzechu, je\u015bli tylko staram si\u0119 przed Obliczem Syna Bo\u017cego stawa\u0107 w wierze. Za\u015b w swojej istocie ogl\u0105danie Jego Oblicza jest darem \u017cyciodajnym, obdarza nas \u017cyciem wiecznym, kt\u00f3rym przepe\u0142niony jest sam B\u00f3g.
\nOczywi\u015bcie, \u017ce Oblicze Bo\u017ce jest w Jezusie Chrystusie os\u0142oni\u0119te naszym cz\u0142owiecze\u0144stwem. Nie po to jednak Syn Bo\u017cy os\u0142oni\u0142 swoje Boskie Oblicze nasz\u0105 ludzk\u0105 natur\u0105, \u017ceby je przed nami zas\u0142oni\u0107, ale \u017ceby\u015bmy je potrafili w\u0142a\u015bnie zobaczy\u0107. Podobnie jak okulary przyciemniamy nie po to, \u017ceby nie widzie\u0107 s\u0142o\u0144ca, ale w\u0142a\u015bnie po to, \u017ceby m\u00f3c je widzie\u0107. Je\u015bli za\u015b komu\u015b si\u0119 wydaje, \u017ce jest to argumentacja naci\u0105gana, niech sobie przypomni wypowiedzi samego Pana Jezusa: „Kto Mnie widzi, widzi Tego, kt\u00f3ry Mnie pos\u0142a\u0142” (J\u00a012,45<\/a>); „Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 tak\u017ce i Ojca. Dlaczego wi\u0119c m\u00f3wisz: Poka\u017c nam Ojca?” (J\u00a014,9<\/a>)
\nSam Pan widzi, \u017ce przyj\u015bcie Syna Bo\u017cego spowodowa\u0142o sytuacj\u0119 absolutnie now\u0105 w stosunku do Starego Testamentu, a zarazem nie przekre\u015bli\u0142o ono Starego Testamentu, tylko przynios\u0142o jego wype\u0142nienie. Ot\u00f3\u017c je\u015bli Jezus jest Synem Bo\u017cym, to Jego przyj\u015bcie do nas nie by\u0142o – rzecz jasna – tylko trzydziestokilkuletnim epizodem w ludzkich dziejach. Syn Bo\u017cy przyszed\u0142 na nasz\u0105 ziemi\u0119, \u017ceby by\u0107 z nami przez wszystkie dni a\u017c do sko\u0144czenia \u015bwiata. Pod k\u0105tem naszego tematu zdanie to wyra\u017amy nast\u0119puj\u0105co: Ten, kt\u00f3ry jest „Obrazem Boga Niewidzialnego”, „Odblaskiem chwa\u0142y i Odbiciem istoty Jego”, chce by\u0107 z nami przez wszystkie dni a\u017c do sko\u0144czenia \u015bwiata.
\nOt\u00f3\u017c Ten, kt\u00f3ry dla nas przyj\u0105\u0142 ludzkie cia\u0142o, r\u00f3wnie\u017c swoj\u0105 dzisiejsz\u0105 obecno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d nas lubi naznacza\u0107 jak\u0105\u015b form\u0105 widzialno\u015bci. M\u00f3wi\u0142 na przyk\u0142ad, \u017ce b\u0119dzie obecny wsz\u0119dzie tam, gdzie dwoje lub troje zgromadzi si\u0119 w Jego imi\u0119 (Mt\u00a018,20<\/a>). Domaga\u0142 si\u0119 od nas, \u017ceby\u015bmy nie wstydzili si\u0119 wyznawa\u0107 Go przed lud\u017ami (Mt\u00a010,32n<\/a>). Oczekuje naszego \u015bwiadectwa (Mt\u00a05,16<\/a>). Czyni nas swoimi uczniami poprzez obmycie nas materialn\u0105 wod\u0105 chrztu, karmi nas prawdziwie i poi Cia\u0142em i Krwi\u0105 pod postaciami materialnego pokarmu i napoju. Jego s\u0142owo, natchnione przez Ducha \u015awi\u0119tego, zapisane jest na widzialnym papierze atramentem lub farb\u0105 drukarsk\u0105.
\nPo prostu taka jest natura wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, \u017ce nieustannie pragnie ona przekracza\u0107 granice mi\u0119dzy tym, co widzialne, a tym, co niewidzialne: to, co niewidzialne, chce wyra\u017ca\u0107 w spos\u00f3b widzialny, a tym, co widzialne, pragnie pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 w swojej drodze ku temu, co niewidzialne. Nie mo\u017ce by\u0107 inaczej, skoro chrze\u015bcija\u0144stwo jest wiar\u0105 w Boga, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem.
\nPyta Pan, kto wprowadzi\u0142 do Ko\u015bcio\u0142a obrazy i rze\u017aby. Bardzo jestem Panu wdzi\u0119czny za tak sformu\u0142owane pytanie, bo pomog\u0142o mi ono u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce nie uczyni\u0142 tego \u017caden sob\u00f3r, synod czy papie\u017c. Obrazy pojawi\u0142y si\u0119 w staro\u017cytnym Ko\u015bciele w trakcie organicznego rozwoju \u015bwiadomo\u015bci wiary. Po prostu bardzo wcze\u015bnie chrze\u015bcijanie zacz\u0119li odczuwa\u0107 potrzeb\u0119, \u017ceby swojej wierze w Boga wcielonego dawa\u0107 wyraz r\u00f3wnie\u017c za po\u015brednictwem sztuk plastycznych.
\nProsz\u0119 sobie wyobrazi\u0107, \u017ce w katakumbach cmentarza Pryscylli w Rzymie zachowa\u0142 si\u0119 obraz Matki Bo\u017cej oraz obraz Dobrego Pasterza z roku ok. 210. Na rzymskim cmentarzu Domitylli znajduje si\u0119 obraz Dobrego Pasterza z roku ok. 250 oraz scena Daniela w jaskini Iw\u00f3w, datowana na lata 253-268. Na odkopanym pod bazylik\u0105 \u015bw. Piotra cmentarzu watyka\u0144skim znajduje si\u0119 grobowiec poga\u0144skiej rodziny Juliusz\u00f3w, kt\u00f3ra na prze\u0142omie II i III wieku przyj\u0119\u0142a wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 i w zwi\u0105zku z tym postanowi\u0142a zmieni\u0107 dekoracje grobowca. Ot\u00f3\u017c na \u015bcianach tego grobowca znajduje si\u0119 m.in. obraz Jonasza w paszczy potwora oraz obraz Dobrego Pasterza w otoczeniu owiec. Podstawowe wiadomo\u015bci na temat pocz\u0105tk\u00f3w plastyki chrze\u015bcija\u0144skiej znajdzie Pan w podr\u0119czniku ks. Franciszka Stopniaka pt. U \u017ar\u00f3de\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwa. Archeologia<\/i>. Podano tam m.in. informacj\u0119, \u017ce zachowa\u0142o si\u0119 ponad trzysta malowanych lub rze\u017abionych przedstawie\u0144 Chrystusa Dobrego Pasterza pochodz\u0105cych z III wieku, a wi\u0119c jeszcze z okresu prze\u015bladowa\u0144 chrze\u015bcija\u0144stwa (s. 85).
\n„Ikonografia Chrystusa – wyja\u015bnia Jan Pawe\u0142 II w li\u015bcie apostolskim z 4 grudnia 1987, napisanym z okazji tysi\u0105c dwusetnej rocznicy II Soboru Nicejskiego – wi\u0105\u017ce si\u0119 z nasz\u0105 wiar\u0105 w rzeczywisto\u015b\u0107 Wcielenia i w jego niewyczerpane znaczenie dla Ko\u015bcio\u0142a i \u015bwiata. Ko\u015bci\u00f3\u0142 aprobuje ten rodzaj sztuki, poniewa\u017c jest prze\u015bwiadczony, \u017ce B\u00f3g, kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 w Jezusie Chrystusie, rzeczywi\u015bcie odkupi\u0142 i u\u015bwi\u0119ci\u0142 cia\u0142o oraz ca\u0142y \u015bwiat dost\u0119pny poznaniu zmys\u0142owemu, to znaczy ca\u0142ego cz\u0142owieka obdarzonego pi\u0119cioma zmys\u0142ami i \u017ce uczyni\u0142 to dlatego, aby cz\u0142owiek m\u00f3g\u0142 – jak poucza Kol\u00a03,10<\/a> – \u00abwci\u0105\u017c si\u0119 odnawia\u0107 wed\u0142ug obrazu Tego, kt\u00f3ry go stworzy\u0142\u00bb”.
\nWspomina Pan o swoich oporach wobec oddawania czci \u015bwi\u0119tym obrazom. S\u0105dz\u0119, \u017ce opory te wyra\u017caj\u0105 t\u0119sknot\u0119 Pa\u0144skiej duszy za us\u0142yszeniem tradycyjnej nauki Ko\u015bcio\u0142a na ten temat. Ostatnio przypomnia\u0142 j\u0105 Jan Pawe\u0142 II, w\u0142a\u015bnie w cytowanym ju\u017c li\u015bcie: „Sob\u00f3r Nicejski II uroczy\u015bcie potwierdzi\u0142 tradycyjne rozgraniczenie pomi\u0119dzy \u00abprawdziw\u0105 adoracj\u0105\u00bb, kt\u00f3ra \u00abwed\u0142ug naszej wiary odnosi si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do boskiej natury\u00bb, a \u00aboddawaniem czci\u00bb, kt\u00f3re dotyczy obraz\u00f3w, \u00abbowiem ten, kto pada na twarz przed obrazem, pada na twarz przed osob\u0105, kt\u00f3r\u0105 obraz ten wyobra\u017ca\u00bb”. Ot\u00f3\u017c powy\u017csz\u0105 nauk\u0119 g\u0142osi\u0142 ju\u017c \u015bw. Bazyli, kt\u00f3ry w roku 375 napisa\u0142, \u017ce „cze\u015b\u0107 oddawana obrazom dotyczy Osoby, kt\u00f3r\u0105 obraz przedstawia” (O Duchu \u015awi\u0119tym<\/i> 18,45).
\nW tym miejscu warto sobie u\u015bwiadomi\u0107, jak bardzo ewangeliczne jest nasze pragnienie, a\u017ceby Panu Jezusowi oddawa\u0107 cze\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c naszym cia\u0142em. Przecie\u017c to zrozumia\u0142e, \u017ce kiedy w wierze spotykamy Chrystusa, pojawia si\u0119 w nas podobny odruch jak w m\u0119drcach ze Wschodu, kt\u00f3rzy „upadli na twarz i z\u0142o\u017cyli Mu pok\u0142on” (Mt\u00a02,11<\/a>). Kiedy za\u015b przychodzimy do Niego z jak\u0105\u015b pro\u015bb\u0105, mamy tak\u0105 sam\u0105 potrzeb\u0119 jak Kananejka, kt\u00f3ra „upad\u0142a przed Nim i prosi\u0142a: Panie, dopom\u00f3\u017c mi!” (Mt\u00a015,25<\/a>) I nieraz chcieliby\u015bmy si\u0119 przy\u0142\u0105czy\u0107 do \u015blepego od urodzenia, kt\u00f3ry pe\u0142en wdzi\u0119czno\u015bci wyzna\u0142 wiar\u0119 „i odda\u0142 Mu pok\u0142on” (J\u00a09,38<\/a>). I do aposto\u0142\u00f3w, kt\u00f3rzy, rozpoznawszy w Chrystusie Pana wszech\u015bwiata, „upadli przed Nim m\u00f3wi\u0105c: Prawdziwie jeste\u015b Synem Bo\u017cym!” (Mt\u00a014,33<\/a>) Kiedy za\u015b ogarnia nas dzi\u0119kczynienie za Jego \u015bmier\u0107 i zmartwychwstanie, chcia\u0142oby si\u0119 podej\u015b\u0107 do Niego razem ze \u015bwi\u0119tymi niewiastami, „obj\u0105\u0107 Go za nogi i odda\u0107 Mu pok\u0142on” (Mt\u00a028,9<\/a>).
\nOt\u00f3\u017c obraz Ukrzy\u017cowanego czy inny wizerunek Pana Jezusa ogromnie u\u0142atwia nawi\u0105zanie z Nim takiego w\u0142a\u015bnie, serdecznego, a zarazem adoracyjnego spotkania. Tote\u017c je\u015bli kto\u015b dopatruje si\u0119 w \u015bwi\u0119tych obrazach jakiego\u015b podobie\u0144stwa do ba\u0142wochwalczych pos\u0105g\u00f3w, po prostu uleg\u0142 za\u015blepieniu i nie widzi r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy \u015bwiat\u0142em a ciemno\u015bci\u0105. Jak to wspaniale wyrazi\u0142 prze\u015bladowany przez ikonoklast\u00f3w biskup Konstantynopola, \u015bw. German (\u2020 733): ich nauka „podwa\u017ca ca\u0142\u0105 Bo\u017c\u0105 ekonomi\u0119 wed\u0142ug cia\u0142a”.
\n„Wszak – zacytujmy po raz ostatni list apostolski Jana Paw\u0142a II – patrz\u0105c na ludzkie oblicze Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry jest \u00abObrazem Boga Niewidzialnego\u00bb, mo\u017cna dostrzec S\u0142owo, kt\u00f3re sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em Baranka Bo\u017cego, kt\u00f3ry g\u0142adzi grzechy \u015bwiata. Dlatego sztuka mo\u017ce ukazywa\u0107 ludzk\u0105 twarz Chrystusa i kierowa\u0107 tych, kt\u00f3rzy j\u0105 kontempluj\u0105, ku niewys\u0142owionej tajemnicy tego Boga, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem dla naszego zbawienia. Papie\u017c Hadrian pisa\u0142: \u00abGdy patrzymy na obraz ukazuj\u0105cy cia\u0142o, kt\u00f3re Syn Bo\u017cy zechcia\u0142 przyj\u0105\u0107 dla naszego zbawienia, Jego widzialne oblicze przyci\u0105ga nas i prowadzi nasz\u0105 dusz\u0119 ku niewidzialnemu majestatowi Boga. W ten spos\u00f3b adorujemy i czcimy samego Odkupiciela, wys\u0142awiamy Go w duchu, albowiem napisane jest: B\u00f3g jest duchem. I dlatego my w duchu naszym s\u0142awimy Jego b\u00f3stwo\u00bb”.
\nNa zako\u0144czenie jeszcze dwie uwagi. Pierwsza b\u0119dzie dotyczy\u0107 religijnego sensu obraz\u00f3w Matki Bo\u017cej oraz innych \u015bwi\u0119tych. Znakomicie problem ten przedstawi\u0142 w roku 426 \u015bw. Cyryl z Aleksandrii: „Je\u015bli sporz\u0105dzamy obrazy pobo\u017cnych ludzi, to przecie\u017c nie w tym celu, \u017ceby ich uwielbia\u0107 jako bog\u00f3w, ale \u017ceby – patrz\u0105c na nich – pobudza\u0107 si\u0119 do wsp\u00f3\u0142zawodnictwa z nimi. Natomiast obrazy Chrystusa sporz\u0105dzamy w tym celu, a\u017ceby dusz\u0119 nasz\u0105 pobudza\u0107 do mi\u0142owania Go” (Obja\u015bnienie Psalm\u00f3w<\/i> 113,16).
\nDo drugiej uwagi natchn\u0119\u0142o mnie studium Congara na temat kategorii „s\u0142ucha\u0107” i „widzie\u0107” w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. Ot\u00f3\u017c sam\u0105 istot\u0105 starotestamentalnej postawy wobec Boga by\u0142o s\u0142uchanie Go. S\u0142owo „s\u0142ucha\u0107” pojawia si\u0119 w Starym Testamencie oko\u0142o tysi\u0105ca stu razy. Ewangelia wprowadza harmoni\u0119 mi\u0119dzy obu tymi kategoriami, a nawet na pierwszym miejscu stawia widzenie: „Szcz\u0119\u015bliwe oczy wasze, \u017ce widz\u0105, i uszy wasze, \u017ce s\u0142ysz\u0105” (Mt\u00a013,16<\/a>). Dlatego za\u015b widzenie wysuwa si\u0119 na pierwsze miejsce, bo ostatecznym naszym przeznaczeniem jest ogl\u0105danie Go twarz\u0105 w twarz. Zdaniem Congara, to nie jest przypadek, \u017ce protestantyzm ma tendencj\u0119 do odrzucania zar\u00f3wno sakrament\u00f3w, jak \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w, jak samej nawet mszy \u015bwi\u0119tej. Nie jest r\u00f3wnie\u017c przypadkiem, \u017ce szczeg\u00f3lnie mocno znaczenie \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w podkre\u015bla si\u0119 w prawos\u0142awiu i w og\u00f3le w duchowo\u015bci chrze\u015bcijan wschodnich. Duchowo\u015b\u0107 protestancka jest bowiem ma\u0142o wra\u017cliwa na obecno\u015b\u0107 rzeczywisto\u015bci zmartwychwstania ju\u017c teraz, za\u015b chrze\u015bcija\u0144stwo wschodnie, przeciwnie: bardzo intensywnie stara si\u0119 otwiera\u0107 na zst\u0119powanie \u017cycia wiecznego ju\u017c w nasze \u017cycie doczesne.
\nSpr\u00f3bujmy zauwa\u017cy\u0107, jak bardzo religijne zrozumienie dla \u015bwi\u0119tych obraz\u00f3w mo\u017ce uszlachetni\u0107 ca\u0142\u0105 nasz\u0105 wyobra\u017ani\u0119. Mianowicie cz\u0142owieka, kt\u00f3ry potrafi z wiar\u0105 stan\u0105\u0107 przed \u015bwi\u0119tym obrazem, nie trzeba przekonywa\u0107, \u017ce oczyma cielesnymi potrafimy ogl\u0105da\u0107 r\u00f3wnie\u017c rzeczy duchowe. Wielka szkoda, \u017ce wsp\u00f3\u0142czesna kultura niemal zupe\u0142nie zdolno\u015b\u0107 t\u0119 zagubi\u0142a. Mo\u017ce nie by\u0142oby tego „obrazoburstwa z nadmiaru”, kt\u00f3rym przepe\u0142nione s\u0105 nasze ulice, kina i telewizja. Tw\u00f3rca tego terminu, Gilbert Durand, „obrazoburstwem z nadmiaru” nazywa cechuj\u0105c\u0105 wielu wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi, samych zreszt\u0105 malarzy i rze\u017abiarzy nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c, niewra\u017cliwo\u015b\u0107 na g\u0142\u0119bsze wymiary, jakie mog\u0105 znajdowa\u0107 si\u0119 w obrazie. Jednak jest to ju\u017c problem og\u00f3lnokulturowy, kt\u00f3ry z wiar\u0105 wi\u0105\u017ce si\u0119 tylko po\u015brednio.
\nO. Jacek Salij \u2013 \u201ePoszukiwania w wierze\u201d<\/i>
\n