{"id":484,"date":"2017-08-06T08:53:04","date_gmt":"2017-08-06T06:53:04","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=484"},"modified":"2017-08-06T08:53:04","modified_gmt":"2017-08-06T06:53:04","slug":"ewangelie-i-apokryfy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/ewangelie-i-apokryfy\/","title":{"rendered":"Ewangelie i apokryfy"},"content":{"rendered":"

Zawsze mnie zastanawia\u0142o, dlaczego wszyscy teologowie i Ko\u015bci\u00f3\u0142 powo\u0142uj\u0105 si\u0119 tylko na cztery Ewangelie. Przecie\u017c wiadomo, \u017ce tekst\u00f3w ewangelicznych jest oko\u0142o sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu. Dlaczego si\u0119 je pomija? W niekt\u00f3rych publikacjach czasami si\u0119 o nich wspomina, ale tylko przelotnie. \u015amiem twierdzi\u0107, \u017ce przeci\u0119tny katolik o nich nic nie wie. Dlaczego Ko\u015bci\u00f3\u0142 je odrzuci\u0142? Czym si\u0119 kierowa\u0142? Ze \u017ar\u00f3de\u0142 wynika, \u017ce synod rzymski w 382 roku przeprowadzi\u0142 podzia\u0142 na pisma kanoniczne i pisma odrzucone przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, tzw. apokryfy. Dlaczego dopiero w 494 roku Ewangelia Piotra dekretem papie\u017ca Gelazego zosta\u0142a zaliczona do apokryf\u00f3w? Do tej pory nie potrafi\u0119 zrozumie\u0107 tej sytuacji: Jezus Chrystus powiada do Piotra, \u017ce jest opok\u0105, na kt\u00f3rej zbuduje Ko\u015bci\u00f3\u0142, a wi\u0119c Piotr jest g\u0142\u00f3wnym filarem, a mimo to papie\u017c i Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a kwalifikuj\u0105 jego ewangeli\u0119 jako apokryf.<\/i>
\nPodnosi Pan typowy problem-widmo i wystarczy rzuci\u0107 na\u0144 \u015bwiat\u0142o fakt\u00f3w, \u017ceby problem znik\u0142. Tak jest z wszystkimi upiorami: one w \u015bwietle znikaj\u0105.
\nOt\u00f3\u017c zaczn\u0119 od stanowczego stwierdzenia, \u017ce ju\u017c Ojcowie II i III wieku nie maj\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 otrzyma\u0142 cztery Ewangelie – ani mniej, ani wi\u0119cej, tylko w\u0142a\u015bnie cztery, za\u015b przypisywanie synodowi rzymskiemu z roku 382 jakiej\u015b kluczowej roli w oddzieleniu Ewangelii kanonicznych od apokryf\u00f3w \u015bwiadczy o naukowej nieodpowiedzialno\u015bci i zwyczajnej nieznajomo\u015bci \u017ar\u00f3de\u0142. Zatem je\u015bli Pan zaczerpn\u0105\u0142 t\u0119 informacj\u0119 z jakiej\u015b ksi\u0105\u017cki: uwaga, bo r\u00f3wnie\u017c inne zawarte w niej twierdzenia mog\u0105 by\u0107 tworem nieodpowiedzialno\u015bci i nonszalancji.
\nNajpierw przypatrzmy si\u0119, co mia\u0142 na ten temat do powiedzenia \u015bwiadek tej miary co \u015bw. Ireneusz, zmar\u0142y w roku 202, kt\u00f3ry – wed\u0142ug staro\u017cytnego \u015bwiadectwa – „sw\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 pisarsk\u0105 rozwija\u0142 g\u0142\u00f3wnie za panowania cesarza Kommoda” (to znaczy w latach 180-193). Dodajmy, \u017ce \u015bw. Ireneusz znajdowa\u0142 si\u0119 w niemal dotykalnej blisko\u015bci Aposto\u0142a Jana: jego mistrz, biskup Smyrny i p\u00f3\u017aniejszy m\u0119czennik Polikarp, by\u0142 bezpo\u015brednim uczniem Aposto\u0142a. Zatem Ireneusz \u017cy\u0142 w czasach, kiedy istnia\u0142a jeszcze \u017cywa \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce aposto\u0142owie najpierw g\u0142osili Ewangeli\u0119, a dopiero p\u00f3\u017aniej utrwalili j\u0105 na pi\u015bmie.
\nOt\u00f3\u017c wskazuj\u0105c na ten w\u0142a\u015bnie okres, kiedy Ewangelia by\u0142a ju\u017c g\u0142oszona, ale nie by\u0142a jeszcze zapisana, \u015bw. Ireneusz mocno podkre\u015bla, \u017ce nie by\u0142 to bynajmniej okres modyfikowania czy korygowania Ewangelii, bo od samego pocz\u0105tku – cho\u0107 jeszcze nie zapisana – by\u0142a ona nieomylnym s\u0142owem Bo\u017cym. Aposto\u0142owie – pisze w swoim g\u0142\u00f3wnym dziele pt. Adversus haereses<\/i> – „najpierw g\u0142osili Ewangeli\u0119, nast\u0119pnie za\u015b z woli Bo\u017cej przekazali j\u0105 nam w Pismach, by by\u0142a filarem i utwierdzeniem naszej wiary. Nie wolno bowiem tak m\u00f3wi\u0107, \u017ce g\u0142osili j\u0105, zanim posiedli doskonale poznanie. Tak o\u015bmielali si\u0119 twierdzi\u0107 ci, co che\u0142pliwie podawali si\u0119 za poprawiaczy Aposto\u0142\u00f3w. Po zmartwychwstaniu Chrystusa Aposto\u0142owie zostali obleczeni moc\u0105 z wysoka przez przyj\u015bcie Ducha \u015awi\u0119tego i nape\u0142nieni wszystkimi darami i mieli doskona\u0142e poznanie. Wyszli wi\u0119c na kra\u0144ce ziemi, zwiastuj\u0105c Dobr\u0105 Nowin\u0119 o dobrach od Boga i obwieszczaj\u0105c ludziom pok\u00f3j z nieba. Albowiem i wszyscy razem, i ka\u017cdy z osobna mia\u0142 Ewangeli\u0119 Bo\u017c\u0105” (III,1,1).
\nBezpo\u015brednio po tych s\u0142owach \u015bw. Ireneusz m\u00f3wi o napisaniu czterech Ewangelii: „Tak wi\u0119c Mateusz w\u015br\u00f3d Hebrajczyk\u00f3w w ich ojczystym j\u0119zyku napisa\u0142 i wyda\u0142 Ewangeli\u0119, gdy Piotr i Pawe\u0142 g\u0142osili w Rzymie Ewangeli\u0119 i zak\u0142adali Ko\u015bci\u00f3\u0142. Po ich \u015bmierci Marek, ucze\u0144 i t\u0142umacz Piotra, przekaza\u0142 nam na pi\u015bmie to, co Piotr g\u0142osi\u0142. \u0141ukasz za\u015b, towarzysz Paw\u0142a, z\u0142o\u017cy\u0142 w ksi\u0119dze Ewangeli\u0119 przez niego g\u0142oszon\u0105. Nast\u0119pnie Jan, ucze\u0144 Pana, kt\u00f3ry spoczywa\u0142 na piersi Jego, tak\u017ce wyda\u0142 Ewangeli\u0119 za swego pobytu w Efezie”.
\nKilka rozdzia\u0142\u00f3w dalej, w tej samej trzeciej ksi\u0119dze, \u015bw. Ireneusz podaje interesuj\u0105cy argument kosmiczny, dlaczego Ewangelie s\u0105 ani mniej, ani wi\u0119cej, tylko w\u0142a\u015bnie cztery: „Jest jasne, \u017ce nie ma wi\u0119cej ani mniej, tylko te cztery Ewangelie. Poniewa\u017c istniej\u0105 cztery strony \u015bwiata, w kt\u00f3rym \u017cyjemy, i cztery g\u0142\u00f3wne wiatry, a Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest rozsiany po ca\u0142ym \u015bwiecie. A dalej, filarem i utwierdzeniem Ko\u015bcio\u0142a jest Ewangelia i Duch \u017cycia, wobec tego Ko\u015bci\u00f3\u0142 ma cztery filary, kt\u00f3re ze wszystkich stron tchn\u0105 nieskazitelno\u015bci\u0105 i ludzi darz\u0105 \u017cyciem” (III,11,8).
\nNie tra\u0107my z pami\u0119ci faktu, \u017ce s\u0142owa te napisa\u0142 cz\u0142owiek, kt\u00f3ry z ust bezpo\u015brednich \u015bwiadk\u00f3w m\u00f3g\u0142 s\u0142ysze\u0107 o czasach, kiedy Ewangelie nie by\u0142y jeszcze spisane. Ot\u00f3\u017c ju\u017c ten cz\u0142owiek ma jasn\u0105 i ugruntowan\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce Ewangelie apostolskie s\u0105 cztery i tylko cztery.
\nCzy nie by\u0142o jeszcze wtedy apokryficznych ewangelii? Owszem, ju\u017c by\u0142y. „Wyzuci z wszelkiego wstydu zwolennicy Walentyna – pisze Ireneusz – przychodz\u0105 ze swoimi pi\u015bmid\u0142ami, che\u0142pliwie podaj\u0105c, \u017ce maj\u0105 wi\u0119cej Ewangelii, ni\u017c jest w rzeczywisto\u015bci. Posun\u0119li si\u0119 bowiem do tego stopnia zuchwalstwa, i\u017c niedawno sklecon\u0105 przez siebie ksi\u0119g\u0119 nazwali Ewangeli\u0105 Prawdy, cho\u0107 w niczym si\u0119 ona nie zgadza z Ewangeliami aposto\u0142\u00f3w, co wi\u0119cej, nawet u nich samych nie mo\u017ce bez blu\u017anierstwa uchodzi\u0107 za Ewangeli\u0119. Je\u015bli zatem napisana przez nich ewangelia jest ewangeli\u0105 prawdy, a w niczym nie jest podobna do Ewangelii zostawionych przez aposto\u0142\u00f3w, to ka\u017cdy nieuprzedzony cz\u0142owiek mo\u017ce na podstawie tekst\u00f3w stwierdzi\u0107, \u017ce to ju\u017c nie jest Ewangelia prawdy przekazana nam przez aposto\u0142\u00f3w” (III,11,9).
\n„Wprowadzili ponadto [gnostycy] – skar\u017cy si\u0119 na innym miejscu ten\u017ce \u015bw. Ireneusz – niezliczon\u0105 liczb\u0119 apokryf\u00f3w i pism przewrotnych, kt\u00f3re sami sporz\u0105dzili, a\u017ceby zadziwi\u0107 ludzi nierozumnych i nie znaj\u0105cych Pism prawdziwych” (I,20,1). Bezpo\u015brednio po tym stwierdzeniu podany jest konkretny przyk\u0142ad takiej opowie\u015bci, obliczonej na zadziwienie czytelnik\u00f3w, mianowicie autor przedstawia apokryficzn\u0105 scen\u0119 o zachowaniu si\u0119 ma\u0142ego Jezusa w szkole. Dla nas informacja ta jest interesuj\u0105ca dodatkowo z tego powodu, \u017ce scena ta znajduje si\u0119 w zachowanej do dzi\u015b tzw. Ewangelii Tomasza.
\nZarazem wydaje si\u0119, \u017ce w\u015br\u00f3d licznych w\u00f3wczas grup heretyckich, zw\u0142aszcza gnostyckich, nie by\u0142o ani jednej, kt\u00f3ra uznawa\u0142aby bez zastrze\u017ce\u0144 wszystkie cztery Ewangelie, jakimi pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142. Zdarza\u0142o si\u0119 natomiast, \u017ce jaka\u015b grupa, odrzuciwszy trzy pozosta\u0142e Ewangelie, trzyma\u0142a si\u0119 tylko jednej przez siebie wybranej, niekiedy zreszt\u0105 nawet j\u0105 po swojemu przerabiaj\u0105c. „Si\u0142a dowodowa Ewangelii jest tak wielka – pisze o tym \u015bw. Ireneusz – \u017ce nawet sami heretycy daj\u0105 im \u015bwiadectwo i powo\u0142ywaniem si\u0119 na nie usi\u0142uj\u0105 dowodzi\u0107 swojej nauki. Ebionici [odrzucaj\u0105cy bosko\u015b\u0107 Chrystusa Pana] pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 tylko Ewangeli\u0105 wed\u0142ug Mateusza, a przecie\u017c ona sama zbija ich przewrotne mniemania o Chrystusie. Marcjon zn\u00f3w (odrzucaj\u0105cy Boga Starego Testamentu) obci\u0105\u0142 Ewangeli\u0119 wed\u0142ug \u0141ukasza, a przecie\u017c nawet te cz\u0119\u015bci, jakie zostawi\u0142, wystarcz\u0105 do udowodnienia, \u017ce blu\u017ani\u0142 jedynemu Bogu. Ci za\u015b, kt\u00f3rzy wyodr\u0119bniaj\u0105 Jezusa od Chrystusa i twierdz\u0105, \u017ce Chrystus pozosta\u0142 niecierpi\u0119tliwy, a cierpia\u0142 Jezus [chodzi tu o jedn\u0105 z ga\u0142\u0119zi doket\u00f3w], odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 do Ewangelii wed\u0142ug Marka. Gdyby jednak zechcieli j\u0105 przeczyta\u0107 z mi\u0142o\u015bci\u0105 prawdy, to mogliby si\u0119 poprawi\u0107. Z kolei walentynianie pos\u0142uguj\u0105 si\u0119 w szerokim zakresie Ewangeli\u0105 wed\u0142ug Jana, celem uzasadnienia swoich par [kt\u00f3re, ich zdaniem, emanuj\u0105 z B\u00f3stwa], a przecie\u017c ona w\u0142a\u015bnie demaskuje ich k\u0142amliwe twierdzenia, jak to wykazali\u015bmy w ksi\u0119dze pierwszej” (III,11,7).
\nRzecz jasna, \u015bw. Ireneusz nie jest jedynym tak wczesnym \u015bwiadkiem faktu, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mia\u0142 w\u0105tpliwo\u015bci co do tego, \u017ce Ewangelie s\u0105 cztery i tylko cztery. Owszem, miano niekiedy w\u0105tpliwo\u015bci na temat kanoniczno\u015bci innych pism Nowego Testamentu (pisa\u0142em o tym w li\u015bcie pt. „Sk\u0105d wiemy, \u017ce Pismo \u015awi\u0119te jest Pismem \u015awi\u0119tym?”<\/a>, wydrukowanym w ksi\u0105\u017cce Pytania nieoboj\u0119tne<\/i><\/a>). Nie wida\u0107 jednak \u015blad\u00f3w, \u017ceby kt\u00f3ry\u015b z wczesnych nauczycieli Ko\u015bcio\u0142a odrzuca\u0142 kt\u00f3r\u0105\u015b z czterech Ewangelii albo przyjmowa\u0142 ich wi\u0119cej ni\u017c cztery. Ma\u0142o tego, ju\u017c wsp\u00f3\u0142czesny Ireneuszowi Syryjczyk Tacjan (wiekiem kilka lat od niego by\u0107 mo\u017ce starszy) sporz\u0105dzi\u0142 Syntez\u0119 czterech Ewangelii<\/i>, tzw. Diatessaron<\/i>. Pomy\u015ble\u0107, \u017ce tak wcze\u015bnie! Na ca\u0142e dwie\u015bcie lat przed wspomnianym synodem rzymskim, kt\u00f3remu kto\u015b chcia\u0142by przypisa\u0107 w zakresie naszego tematu znaczenie niezgodne z faktami.
\nR\u00f3wnie\u017c z ko\u0144ca II wieku pochodzi s\u0142ynny „fragment Muratoriego”, zawieraj\u0105cy katalog ksi\u0105g Nowego Testamentu. W tek\u015bcie, jaki si\u0119 zachowa\u0142, wspomina si\u0119 tylko o Ewangeliach \u0141ukasza i Jana, jednak Ewangelia \u0141ukasza jest tam nazwana trzeci\u0105, za\u015b Ewangelia Jana czwart\u0105, zatem nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce autor tego katalogu przyjmowa\u0142 cztery Ewangelie. Tekst oryginalny „fragmentu Muratoriego” wraz z przek\u0142adem polskim znajdzie Pan w trzecim wydaniu ksi\u0105\u017cki ks. E. D\u0105browskiego Prolegomena do Nowego Testamentu<\/i> (s. 55-58). Warto mo\u017ce jeszcze zauwa\u017cy\u0107, \u017ce starochrze\u015bcija\u0144ski autor tego „fragmentu” wyra\u017anie odr\u00f3\u017cnia apokryfy heretyckie od apokryf\u00f3w napisanych w dobrej wierze. O pierwszych pisze, \u017ce „nie wolno ich wprowadza\u0107 do Ko\u015bcio\u0142a katolickiego, nie wypada bowiem miesza\u0107 \u017c\u00f3\u0142ci z miodem” (w. 66-67), za\u015b o apokryfie napisanym w dobrej wierze powiada tak: „Czyta\u0107 go wprawdzie mo\u017cna, nie mo\u017cna go jednak podawa\u0107 ludowi w Ko\u015bciele ani mi\u0119dzy prorokami, kt\u00f3rych liczba zosta\u0142a zamkni\u0119ta, ani mi\u0119dzy aposto\u0142ami, [kt\u00f3rych liczba te\u017c jest zamkni\u0119ta] do ko\u0144ca czas\u00f3w” (w. 77-80).
\nPrzede wszystkim jednak dzie\u0142a starochrze\u015bcija\u0144skie, kt\u00f3rych zachowa\u0142o si\u0119 wcale nie tak ma\u0142o, a w kt\u00f3rych znajduje si\u0119 tysi\u0105ce cytat\u00f3w i odniesie\u0144 do Ewangelii, \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce ju\u017c w okresie prze\u015bladowa\u0144 Ko\u015bci\u00f3\u0142 uznawa\u0142 wszystkie cztery Ewangelie i \u017cadnych innych, i nie mia\u0142 co do tego \u017cadnych waha\u0144. W\u0142a\u015bnie le\u017c\u0105 na moim stole trzy pierwsze tomy Biblia patristica<\/i>, kt\u00f3re s\u0105 indeksem biblijnych przytocze\u0144 i aluzji, jakie znajduj\u0105 si\u0119 w ca\u0142ej zachowanej literaturze chrze\u015bcija\u0144skiej pierwszych trzech wiek\u00f3w, i mog\u0119 z ca\u0142\u0105 odpowiedzialno\u015bci\u0105 powiedzie\u0107, \u017ce wyraz „tysi\u0105ce”, kt\u00f3rego przed chwil\u0105 u\u017cy\u0142em, nale\u017cy rozumie\u0107 dos\u0142ownie.
\nZ ca\u0142\u0105 te\u017c odpowiedzialno\u015bci\u0105 mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce twierdzenie, jakoby „dopiero w 494 roku Ewangelia Piotra dekretem papie\u017ca Gelazego zosta\u0142a zaliczona do apokryf\u00f3w”, jest wierutn\u0105 bzdur\u0105. Prawdy w tym twierdzeniu tylko tyle, \u017ce faktycznie znajduje si\u0119 ona na sporz\u0105dzonej przez tego papie\u017ca li\u015bcie apokryf\u00f3w. Tzw. Ewangeli\u0119 Piotra wyda\u0142 po polsku ks. Marek Starowieyski (Apokryfy Nowego Testamentu<\/i>, KUL 1980, t.1, cz. 2, s. 409-419). Powsta\u0142a ona prawdopodobnie w po\u0142owie II wieku w \u015brodowisku katolik\u00f3w syryjskich, ale cho\u0107 jest to tekst i wczesny, i nieheretycki, nie wida\u0107 \u015blad\u00f3w, \u017ceby gdziekolwiek, bodaj w samej tylko Syrii, by\u0142 on uwa\u017cany za tekst \u015bwi\u0119ty.
\nIstnieje natomiast wiele \u015bwiadectw innych: \u017ce z osob\u0105 Aposto\u0142a Piotra staro\u017cytny Ko\u015bci\u00f3\u0142 wi\u0105za\u0142 Ewangeli\u0119 \u015bw. Marka. Cytowa\u0142em ju\u017c wypowied\u017a \u015bw. Ireneusza, \u017ce „Marek, ucze\u0144 i t\u0142umacz Piotra, przekaza\u0142 nam na pi\u015bmie to, co Piotr g\u0142osi\u0142”. Ot\u00f3\u017c informacja ta powtarza si\u0119 niejednokrotnie u pisarzy starochrze\u015bcija\u0144skich. Niech Pan zwr\u00f3ci uwag\u0119, jak przedstawia Ewangeli\u0119 Marka w pierwszej po\u0142owie III wieku Orygenes, jego bowiem wypowiedzi\u0105 na temat czterech Ewangelii zachowan\u0105 dzi\u0119ki znanemu ze swej skrupulatno\u015bci Euzebiuszowi z Cezarei – chcia\u0142bym zako\u0144czy\u0107 przytoczenia \u017ar\u00f3d\u0142owe.
\n„Na podstawie tradycji – pisze Orygenes, przyst\u0119puj\u0105c do komentowania Ewangelii Mateusza – dowiedzia\u0142em si\u0119 w sprawie czterech Ewangelii, kt\u00f3re jedynie jako niew\u0105tpliwe uznaje Ko\u015bci\u00f3\u0142 Bo\u017cy istniej\u0105cy pod niebem. Ot\u00f3\u017c pierwsz\u0105 z nich napisa\u0142 dawny celnik, a potem aposto\u0142 Jezusa Chrystusa, Mateusz. Wyda\u0142 j\u0105 dla wiernych pochodzenia \u017cydowskiego, a pisa\u0142 w j\u0119zyku hebrajskim. Drug\u0105 za\u015b jest Ewangelia wed\u0142ug Marka, kt\u00f3ry j\u0105 u\u0142o\u017cy\u0142 wed\u0142ug wskaz\u00f3wek Piotra, i dlatego Piotr w swym Li\u015bcie katolickim uznaje go za syna, kiedy m\u00f3wi: „Pozdrawia was Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Babilonie, wybrany razem z wami, i Marek, syn m\u00f3j” (1\u00a0P\u00a05,13<\/a>). Trzeci\u0105 jest Ewangelia wed\u0142ug \u0141ukasza, zatwierdzona przez Paw\u0142a, a napisana dla tych, kt\u00f3rzy wywodz\u0105 si\u0119 z pogan. Ostatni\u0105 wreszcie jest Ewangelia wed\u0142ug Jana” (Historia ko\u015bcielna<\/i> VI,25,4-6).
\nPodsumowuj\u0105c: My\u015bl\u0119, \u017ce Pan podzieli m\u00f3j smutek z tego powodu, \u017ce kto\u015b w swojej walce z wiar\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 pos\u0142uguje si\u0119 tak nierzetelnymi – chcia\u0142oby si\u0119 wr\u0119cz powiedzie\u0107: bezczelnymi – argumentami. Ja naprawd\u0119 rozumiem to, \u017ce kto\u015b nie wierzy w Chrystusa. Rozumiem nawet to, \u017ce kto\u015b serdecznie nie lubi wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, za\u015b o Ko\u015bciele ma mniemanie jak najgorsze. Staram si\u0119 rozumie\u0107 jeszcze i to, \u017ce kto\u015b chce przekazywa\u0107 innym swoje zw\u0105tpienie w wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Istniej\u0105 jednak granice, kt\u00f3rych w folgowaniu swoim emocjom przekracza\u0107 nie wolno. Jedn\u0105 z takich barier, kt\u00f3rych domaga si\u0119 zwyczajna przyzwoito\u015b\u0107, jest elementarny szacunek dla fakt\u00f3w. Szczeg\u00f3ln\u0105 za\u015b bezczelno\u015bci\u0105 jest powo\u0142ywanie si\u0119 na fakty, kt\u00f3re w og\u00f3le nie mia\u0142y miejsca. Rozumiem, \u017ce autorowi przytoczonych przez Pana twierdze\u0144 by\u0142oby bardzo na r\u0119k\u0119, gdyby dopiero synod rzymski z roku 382 wydoby\u0142 cztery Ewangelie spo\u015br\u00f3d kilkudziesi\u0119ciu dotychczas r\u00f3wnorz\u0119dnych tekst\u00f3w, i gdyby dopiero papie\u017c Gelazy zdegradowa\u0142 tzw. Ewangeli\u0119 Piotra do rz\u0119du apokryf\u00f3w. Ale nie umiem zrozumie\u0107 tego, \u017ce nie zabrak\u0142o mu czelno\u015bci, \u017ceby – wbrew ca\u0142ej oczywisto\u015bci \u017ar\u00f3de\u0142 – twierdzi\u0107, i\u017c tak faktycznie by\u0142o.<\/p>\n\n\n\n
<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

O. Jacek Salij \u2013 \u201ePoszukiwania w wierze\u201d<\/i>
\n