{"id":438,"date":"2017-08-04T20:35:51","date_gmt":"2017-08-04T18:35:51","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=438"},"modified":"2017-08-04T20:35:51","modified_gmt":"2017-08-04T18:35:51","slug":"klopoty-z-prawdomownoscia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/klopoty-z-prawdomownoscia\/","title":{"rendered":"K\u0142opoty z prawdom\u00f3wno\u015bci\u0105"},"content":{"rendered":"

ak si\u0119 zachowa\u0107 wobec w\u015bcibskich indagacji s\u0105siadki, kt\u00f3ra koniecznie chce si\u0119 dowiedzie\u0107 szczeg\u00f3\u0142\u00f3w o przykrym konflikcie wewn\u0105trz naszej rodziny? Niegrzeczn\u0105 by\u0107 nie umiem, a prawda jest taka, \u017ce powiedzie\u0107 jej nie mog\u0119, bo czu\u0142abym si\u0119 poni\u017cona. Wykr\u0119cam si\u0119 jak piskorz, ale zostaje niesmak. Przypomina mi si\u0119 z lat m\u0142odo\u015bci, ale nie dowierzam swojej pami\u0119ci i mo\u017ce to tylko jaka\u015b paramnezja, \u017ce katecheta wyja\u015bni\u0142 nam, jakoby wolno by\u0142o na k\u0142opotliw\u0105 pro\u015bb\u0119 o po\u017cyczenie pieni\u0119dzy odpowiedzie\u0107 niezgodnie z rzeczywisto\u015bci\u0105: „Nie mam”. Czy katecheta m\u00f3g\u0142 tak m\u00f3wi\u0107? A je\u015bli tak, to mo\u017ce istnieje r\u00f3wnie\u017c jaka\u015b analogiczna dopuszczalna furtka, przez kt\u00f3r\u0105 wolno uciec przed nagabywaniem ciekawskich bli\u017anich?<\/i>
\nMam takie poczucie, \u017ce dobrze b\u0119dzie nie zmarnowa\u0107 okazji i przypatrze\u0107 si\u0119 owej „s\u0105siadce”, kt\u00f3r\u0105 bywa zapewne niekiedy ka\u017cdy z nas. Wydaje mi si\u0119, \u017ce by\u0142oby rzecz\u0105 niezmiernie ryzykown\u0105 s\u0105dzi\u0107 o sobie, jakoby nigdy w \u017cyciu nie zdarzy\u0142o mi si\u0119 wtyka\u0107 nosa w nie swoje sprawy. Czy my w og\u00f3le spowiadamy si\u0119 z tego, \u017ce napastowali\u015bmy kogo\u015b swoj\u0105 niezdrow\u0105 ciekawo\u015bci\u0105?
\nJe\u015bli za\u015b si\u0119 z tego nie spowiadamy, to albo jeste\u015bmy wolni od tego grzechu, albo go sobie nie u\u015bwiadamiamy. Pierwsza mo\u017cliwo\u015b\u0107 jest do\u015b\u0107 ma\u0142o prawdopodobna. Bo przypu\u015b\u0107my nawet, \u017ce i mnie, i Pani rzeczywi\u015bcie nigdy nie zdarzy\u0142o si\u0119 – ani w spos\u00f3b pozornie taktowny, ani jawnie po chamsku, to w tym przypadku sprawa stosunkowo drugorz\u0119dna – dr\u0119czy\u0107 ludzi swoim w\u015bcibstwem. Przypuszczam, \u017ce to dobre moralne samopoczucie cechuje bardzo wielu ludzi. Ale w takim razie jak to si\u0119 dzieje, \u017ce ludzie powszechnie cierpi\u0105 od czyjego\u015b natr\u0119ctwa, \u017ce ka\u017cdy z nas po wielekro\u0107 by\u0142 atakowany przez czyj\u0105\u015b niezno\u015bn\u0105 ciekawo\u015b\u0107? Lepiej jednak nie uspokaja\u0107 swojego sumienia tym, \u017ce nie nale\u017cymy przecie\u017c do tych ciekawskich, kt\u00f3rych w\u015bcibstwo jest notoryczne.
\nSk\u0105d si\u0119 w nas bierze ta niedobra sk\u0142onno\u015b\u0107 do wtr\u0105cania si\u0119 w cudze sprawy? Po prostu cz\u0142owiek jest stworzeniem Bo\u017cym, tote\u017c wszystkie nasze sk\u0142onno\u015bci do grzechu maj\u0105 swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w jakich\u015b wspania\u0142ych dynamizmach, jakie otrzymali\u015bmy od Stw\u00f3rcy, a kt\u00f3re uleg\u0142y w nas wypaczeniu. R\u00f3wnie\u017c w\u015bcibstwo jest wynaturzon\u0105 sk\u0142onno\u015bci\u0105 do dobrego. Wzajemna mi\u0142o\u015b\u0107, do kt\u00f3rej uzdolni\u0142 nas Stw\u00f3rca, powinna si\u0119 mi\u0119dzy innymi wyra\u017ca\u0107 umiej\u0119tno\u015bci\u0105 \u017cyczliwego i ofiarnego zainteresowania si\u0119 drugim cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry mo\u017ce mnie potrzebuje, gotowo\u015bci\u0105 s\u0142uchania go, kiedy mi zaufa i zechce wtajemniczy\u0107 mnie w swoje problemy czy strapienia.
\nNo tak, ale \u017ceby s\u0142ucha\u0107 drugiego cz\u0142owieka z my\u015bl\u0105 o jego dobru, trzeba by wyj\u015b\u0107 poza swoje ego. O ile\u017c wygodniej, zamiast rzeczywi\u015bcie zainteresowa\u0107 si\u0119 drugim cz\u0142owiekiem, przypatrywa\u0107 si\u0119 jego sprawom z pozycji kibica. To nic nie kosztuje, a niekiedy jest takie interesuj\u0105ce! \u017be za\u015b \u015bwiat, w kt\u00f3rym niedostaje wzajemnej mi\u0142o\u015bci, staje si\u0119 \u015bwiatem nieludzkim? \u017be swoj\u0105 postaw\u0105 przyczyniam si\u0119 do atmosfery, w kt\u00f3rej r\u00f3wnie\u017c z moich nieszcz\u0119\u015b\u0107 lub k\u0142opot\u00f3w kto\u015b b\u0119dzie czyni\u0142 kiedy\u015b przedmiot swojej rozrywki? Mniejsza o to!
\nUfam, \u017ce Pani si\u0119 ze mn\u0105 zgodzi: Sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej czuje si\u0119 Pani napastowana przez cudze w\u015bcibstwo, warto r\u00f3wnie\u017c wykorzysta\u0107 jako swoist\u0105 szans\u0119. Poniewa\u017c na w\u0142asnej sk\u00f3rze do\u015bwiadcza Pani, jak ono smakuje, zapewne chwila to szczeg\u00f3lnie stosowna, \u017ceby odnowi\u0107 w sobie nastawienie: „Nie czy\u0144 drugiemu, co tobie niemi\u0142e”. Po prostu warto od czasu do czasu spojrze\u0107 na siebie krytycznie pod k\u0105tem tej zasady. Mimo \u017ce jest ona tak banalnie oczywista, na pewno nieraz j\u0105 \u0142amiemy, mo\u017ce nawet nie zdaj\u0105c sobie z tego sprawy.
\nCa\u0142y \u015bwiat zmieni si\u0119 na lepsze, je\u015bli jeden cz\u0142owiek wi\u0119cej zacznie bardziej konkretnie przejmowa\u0107 si\u0119 przykazaniem mi\u0142o\u015bci bli\u017aniego. Naprawd\u0119 warto z ca\u0142\u0105 dos\u0142owno\u015bci\u0105 uwierzy\u0107 w ten dziwny realizm g\u0142oszony przez Pana Jezusa, \u017ce to z serca ludzkiego pochodzi wszelkie z\u0142o (Mt\u00a015,19<\/a>), tote\u017c nawr\u00f3cenie cho\u0107by tylko jednego cz\u0142owieka tak istotnie zmienia \u015bwiat na lepsze, \u017ce budzi to rado\u015b\u0107 samych nawet anio\u0142\u00f3w Bo\u017cych (\u0141k\u00a015,10<\/a>).
\nCzuj\u0119, \u017ce w tym miejscu niekt\u00f3rzy Czytelnicy ju\u017c bardzo mocno przywo\u0142uj\u0105 mnie do porz\u0105dku: „Przesta\u0144 wreszcie, ksi\u0119\u017ce, m\u00f3wi\u0107 do s\u0105siadki i spr\u00f3buj odpowiedzie\u0107 kobiecie, kt\u00f3ra postawi\u0142a ci przecie\u017c ca\u0142kiem konkretne pytanie”. Zatem przechodz\u0119 ju\u017c do Pani pytania, ale powiem jeszcze tylko jedno s\u0142owo o owej „s\u0105siadce”, kt\u00f3ra zapewne siedzi w ka\u017cdym z nas: ona z wielk\u0105 aprobat\u0105 s\u0142ucha skierowanych przeciwko niej napomnie\u0144, ale prawie nigdy nie domy\u015bla si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie ona jest ich adresatk\u0105. W j\u0119zyku Ewangelii nazywa si\u0119 to za\u015blepieniem.
\nAle Pani pyta o to, czy powinno\u015b\u0107 prawdom\u00f3wno\u015bci nie dopuszcza wyj\u0105tk\u00f3w. Zdarzaj\u0105 si\u0119 przecie\u017c sytuacje, \u017ce za pomoc\u0105 drobnego i nikomu nie szkodz\u0105cego k\u0142amstwa mo\u017cna siebie albo kogo\u015b drugiego obroni\u0107 przed powa\u017cnym k\u0142opotem. Czy r\u00f3wnie\u017c takie k\u0142amstwo jest grzechem? Zdarza si\u0119 r\u00f3wnie\u017c przeciwnie: \u017ce nierozwa\u017cn\u0105 prawdom\u00f3wno\u015bci\u0105 niszczy si\u0119 co\u015b cennego, na przyk\u0142ad zgod\u0119 w rodzinie. Pani stawia sobie pytanie, czy wolno odej\u015b\u0107 od prawdy w obliczu k\u0142opotliwej pro\u015bby albo natr\u0119tnego wchodzenia w nasze osobiste czy rodzinne tajemnice. Od czas\u00f3w \u015bw. Augustyna powtarzane jest pytanie, czy wolno u\u017cy\u0107 k\u0142amstwa, a\u017ceby obroni\u0107 przed \u015bmierci\u0105 \u015bciganego niewinnie cz\u0142owieka. List\u0119 tego typu problem\u00f3w mo\u017cna by wyd\u0142u\u017ca\u0107.
\nOt\u00f3\u017c szukaj\u0105c odpowiedzi na te pytania, warto pami\u0119ta\u0107 o pewnej oczywisto\u015bci: Cz\u0142owiek dlatego ok\u0142amuje drugiego cz\u0142owieka, \u017ce si\u0119 go boi albo chce go wykorzysta\u0107 lub nim zamanipulowa\u0107. W tym jednym k\u0142amstwo jest nieomylne: zawsze sygnalizuje istnienie mi\u0119dzy lud\u017ami jakiego\u015b strachu lub jakiej\u015b przemocy. Gdyby stosunki mi\u0119dzy nami by\u0142y idealne, w pe\u0142ni ludzkie, nie pojawia\u0142aby si\u0119 w nas pokusa m\u00f3wienia nieprawdy. Prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 jest naturalnym owocem zaufania i \u017cyczliwo\u015bci mi\u0119dzy lud\u017ami. Warto to sobie u\u015bwiadomi\u0107, je\u015bli chcemy na przyk\u0142ad nauczy\u0107 prawdom\u00f3wno\u015bci nasze dzieci. Gdzie\u015b tutaj r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy szuka\u0107 odpowiedzi na pytanie, dr\u0119cz\u0105ce wielu rodzic\u00f3w: dlaczego nasze dziecko k\u0142amie?
\nSkoro tak si\u0119 rzeczy maj\u0105, \u0142atwo zrozumie\u0107, dlaczego do prawdom\u00f3wno\u015bci Pan Jezus wzywa\u0142 z tym samym radykalizmem, co do mi\u0142o\u015bci wzajemnej: „Niech wasza mowa b\u0119dzie: Tak, tak; nie, nie. A co nadto jest, od Z\u0142ego pochodzi” (Mt\u00a05,37<\/a>). W \u015blad za Nim chrze\u015bcija\u0144stwo zdecydowanie odrzuci\u0142o plato\u0144sk\u0105 teori\u0119 o dopuszczalno\u015bci tzw. k\u0142amstwa u\u017cytecznego – mimo \u017ce nasz zdrowy rozs\u0105dek zapewne bardzo by j\u0105 popiera\u0142. Bo je\u015bli nawet stosunki mi\u0119dzy nami nie uk\u0142adaj\u0105 si\u0119 jeszcze a\u017c tak dobrze, \u017ceby spontanicznie owocowa\u0142y prawdom\u00f3wno\u015bci\u0105, to w ka\u017cdym razie prawdom\u00f3wno\u015b\u0107 jest wa\u017cnym narz\u0119dziem, dzi\u0119ki kt\u00f3remu mo\u017ce rosn\u0105\u0107 nasze wzajemne zaufanie i szacunek. Tote\u017c jak z jednej strony powinni\u015bmy sobie wzajemnie u\u0142atwia\u0107 prawdom\u00f3wno\u015b\u0107, tak z drugiej strony nale\u017cy by\u0107 prawdom\u00f3wnym r\u00f3wnie\u017c w\u00f3wczas, kiedy to trudne.
\nByleby nie w spos\u00f3b doktrynerski. Doktrynerstwo kompromituje radykalizm Chrystusowego \u017c\u0105dania prawdom\u00f3wno\u015bci. Bo \u017caden to radykalizm, tylko zwyczajna g\u0142upota, a w ka\u017cdym razie naiwno\u015b\u0107, niepokoi\u0107 si\u0119 na przyk\u0142ad o to, czy moralnie dopuszczalne s\u0105 fikcje literackie albo zmy\u015blenia stosowane w \u017cartach. Materialna zawarto\u015b\u0107 takiej mowy s\u0142u\u017cy przecie\u017c czemu\u015b innemu ni\u017c przekazywaniu informacji na temat rzeczywisto\u015bci zgodnie z prze\u015bwiadczeniem m\u00f3wi\u0105cego.
\nPrawdom\u00f3wno\u015b\u0107 nie polega r\u00f3wnie\u017c na tym, \u017ce ka\u017cdemu m\u00f3wi\u0119 wszystko, co tylko wiem, albo wszystko, o co on pyta. Owszem, niekiedy w\u0142a\u015bnie tego ona wymaga, ale jej istota polega na tym, \u017ceby w kontaktach z drugim cz\u0142owiekiem trzyma\u0107 si\u0119 prawdy. Nie zawsze jestem zobowi\u0105zany do m\u00f3wienia znanej mi prawdy, czasem wr\u0119cz nie wolno mi zdradzi\u0107 czyjej\u015b tajemnicy, zawsze jednak winienem unika\u0107 k\u0142amstwa oraz zachowa\u0107 szacunek dla cz\u0142owieka, z kt\u00f3rym rozmawiam.
\nIstniej\u0105 tylko dwie sytuacje, w kt\u00f3rych wolno mi powiedzie\u0107 materialn\u0105 nieprawd\u0119 i nie jest to k\u0142amstwem, podobnie jak potajemne zabranie w skrajnej potrzebie rzeczy niezb\u0119dnej do \u017cycia nie jest kradzie\u017c\u0105. Obie sytuacje, rzecz jasna, \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce nasze wzajemne stosunki wci\u0105\u017c jeszcze s\u0105 g\u0142\u0119boko naznaczone grzechem i daleko im do idea\u0142u. Tote\u017c w obu sytuacjach nale\u017cy d\u0105\u017cy\u0107 do tego, \u017ceby si\u0119ganie po materialn\u0105 nieprawd\u0119 stawa\u0142o si\u0119 w og\u00f3le niepotrzebne.
\nPierwsza z nich to sytuacja, kiedy dla ochrony jakiego\u015b dobra czuj\u0119 si\u0119 zmuszony si\u0119gn\u0105\u0107 po konwencjonalny dwuznacznik, o kt\u00f3rym zar\u00f3wno ja, jak druga strona wiemy, \u017ce mo\u017ce on znaczy\u0107 co\u015b innego, ni\u017c to wynika\u0142oby z u\u017cytych s\u0142\u00f3w. Kiedy na przyk\u0142ad pijak albo cz\u0142owiek znany z tego, \u017ce nie lubi zwraca\u0107 d\u0142ug\u00f3w, prosi mnie o po\u017cyczenie pieni\u0119dzy, wolno mi powiedzie\u0107: „Nie mam”. Istnieje bowiem spo\u0142eczna konwencja, i\u017c taka odpowied\u017a oznacza, \u017ce albo naprawd\u0119 nie mam tych pieni\u0119dzy, albo te\u017c nie chc\u0119 pomaga\u0107 ci w nabyciu w\u00f3dki lub boj\u0119 si\u0119, i\u017c pieni\u0119dzy tych ju\u017c bym wi\u0119cej nie zobaczy\u0142.
\nWarto jednak prze\u0142amywa\u0107 takie konwencje w kierunku jednoznacznej prawdom\u00f3wno\u015bci. Opowiada\u0142 mi znajomy, pe\u0142en dumy ze swojej \u017cony, \u017ce przywo\u017c\u0105c zza granicy – w czasach PRL – jakie\u015b trefne ksi\u0105\u017cki, postanowi\u0142a m\u00f3wi\u0107 wy\u0142\u0105cznie prawd\u0119. Czu\u0142a bowiem co\u015b niedobrego w rozpowszechnionej u nas konwencji, znanej i podr\u00f3\u017cnym, i celnikom, \u017ce „nie mam” na pytanie o przywiezione ksi\u0105\u017cki mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c oznacza\u0107: „nawet je\u017celi mam, to wola\u0142bym, \u017ceby mi ich pan nie konfiskowa\u0142”. Kiedy wi\u0119c celnik zapyta\u0142 j\u0105 o ksi\u0105\u017cki, odpowiedzia\u0142a zgodnie z prawd\u0105. Celnik zapyta\u0142 nast\u0119pnie o tytu\u0142y. Kiedy je wyliczy\u0142a, celnik jakby nigdy nic zako\u0144czy\u0142 odpraw\u0119.
\nOsobi\u015bcie czuj\u0119 s\u0142abo\u015b\u0107 do takiej prawdom\u00f3wno\u015bci, nawet gdyby mia\u0142a si\u0119 zako\u0144czy\u0107 konfiskat\u0105 ksi\u0105\u017cek. Je\u015bli bowiem skonfiskowano mi ksi\u0105\u017cki, mimo \u017ce u\u017cy\u0142em owego konwencjonalnego dwuznacznika, znaczy to tylko tyle, \u017ce celnik mnie jednak przechytrzy\u0142. Wymowa konfiskaty jest znacznie wi\u0119ksza, je\u015bli ja nie pr\u00f3bowa\u0142em przechytrzy\u0107 celnika, bo prawo do posiadania tych ksi\u0105\u017cek uwa\u017cam za co\u015b oczywistego.
\nDruga sytuacja, w kt\u00f3rej wolno mi si\u0119ga\u0107 po materialn\u0105 nieprawd\u0119, dotyczy obrony przed agresj\u0105, jaka jest dokonywana na mnie lub na kim\u015b innym. Jednak nawet w\u00f3wczas s\u0142uszniej jest niekiedy trzyma\u0107 si\u0119 po prostu prawdom\u00f3wno\u015bci. Rzecz jasna, nie w sytuacji, kiedy z\u0142oczy\u0144cy \u015bcigaj\u0105 cz\u0142owieka i pytaj\u0105 mnie, kt\u00f3r\u0119dy on ucieka\u0142. Ale na przyk\u0142ad w przedstawionym przez Pani\u0105 przypadku by\u0107 mo\u017ce najpro\u015bciej by\u0142oby spokojnie i mo\u017cliwie z \u017cyczliwo\u015bci\u0105 wyja\u015bni\u0107 s\u0105siadce, \u017ce jej pytania dotycz\u0105 sprawy dla Pani bolesnej, ale \u017ce wola\u0142aby Pani spraw swojej rodziny nie wynosi\u0107 na zewn\u0105trz. Dopiero je\u015bli Pani nie widzi innego wyj\u015bcia przed cudzym w\u015bcibstwem, wolno u\u017cy\u0107 materialnej nieprawdy, czyli – jak to nazywa najwybitniejszy u nas znawca tego zagadnienia, ks. Tadeusz \u015alipko, autor ksi\u0105\u017cki pt. Zagadnienie godziwej obrony sekretu<\/i> oraz szeregu artyku\u0142\u00f3w na ten temat – „mowy defensywnej”.
\nO. Jacek Salij \u2013 \u201ePoszukiwania w wierze\u201d<\/i>
\n