{"id":426,"date":"2017-08-04T20:14:13","date_gmt":"2017-08-04T18:14:13","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=426"},"modified":"2017-08-04T20:14:13","modified_gmt":"2017-08-04T18:14:13","slug":"starozytni-chrzescijanie-temat-reinkarnacji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/starozytni-chrzescijanie-temat-reinkarnacji\/","title":{"rendered":"Staro\u017cytni chrze\u015bcijanie na temat reinkarnacji"},"content":{"rendered":"

Czy to prawda, \u017ce wiara w reinkarnacj\u0119 zosta\u0142a odrzucona przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 dopiero na synodzie w Konstantynopolu w roku 543, a w staro\u017cytnym Ko\u015bciele by\u0142a ona wyznawana powszechnie? Wiele ju\u017c razy spotka\u0142em si\u0119 z tym twierdzeniem.<\/i>
\nProblem reinkarnacji porusza\u0142em na \u0142amach miesi\u0119cznika W drodze a\u017c dwukrotnie, mianowicie w numerze ze stycznia 1978 oraz z listopada 1984 (przedruk pierwszego listu w ksi\u0105\u017cce Szukaj\u0105cym drogi<\/i>, drugiego w Pytaniach nieoboj\u0119tnych<\/i>). Da\u0142em tam podstawowe wyja\u015bnienia, dlaczego doktryna ta jest gruntownie obca wierze chrze\u015bcija\u0144skiej oraz wykaza\u0142em, jak nieuzasadnione s\u0105 twierdzenia niekt\u00f3rych g\u0142osicieli reinkarnacji, jakoby \u015blady tej doktryny znajdowa\u0142y si\u0119 nawet w Nowym Testamencie.
\nZanim przyst\u0105pi\u0119 do pytania, kt\u00f3re z kolei Pan mi teraz stawia, chcia\u0142bym zadeklarowa\u0107, \u017ce nie ma we mnie \u017cadnego zapa\u0142u polemicznego wobec wiary w reinkarnacj\u0119 wyznawanej przez niechrze\u015bcijan. S\u0105dz\u0119 nawet, \u017ce w wierze tej znalaz\u0142o wyraz wiele g\u0142\u0119bokich i prawdziwych intuicji na temat duchowej sytuacji cz\u0142owieka. I tak na przyk\u0142ad w wierze tej dostrzegam wyraz prze\u015bwiadczenia, i\u017c egzystencja cz\u0142owieka przekracza granice \u015bmierci, za\u015b nasze czyny, dobre i z\u0142e, id\u0105 za nami i ogarniaj\u0105 nas znacznie g\u0142\u0119biej, ni\u017c to mo\u017cemy zaobserwowa\u0107. W wierze w reinkarnacj\u0119 niekt\u00f3rzy ludzie znajduj\u0105 wyja\u015bnienie r\u00f3\u017cnorodno\u015bci ludzkich los\u00f3w oraz szans\u0119 przezwyci\u0119\u017cenia tego z\u0142a, kt\u00f3re si\u0119 wok\u00f3\u0142 nich namota\u0142o, nawet je\u015bli si\u0119 to sta\u0142o z ich w\u0142asnej winy.
\nJa jednak jestem chrze\u015bcijaninem. Tajemnice mojej ludzkiej egzystencji staram si\u0119 zrozumie\u0107 w \u015bwietle tego S\u0142o\u0144ca, kt\u00f3remu na imi\u0119 Chrystus. Ot\u00f3\u017c w \u015bwietle s\u0142onecznym okazuje si\u0119 zazwyczaj, jak cz\u0105stkowe, a niekiedy po prostu myl\u0105ce by\u0142o to, co widzia\u0142o si\u0119 w \u015bwietle kagank\u00f3w. Owszem, w nocy \u015bwiat\u0142o kaganka by\u0142o czym\u015b bezcennym i wiele nam pomaga\u0142o w zrozumieniu rzeczywisto\u015bci i swojego w niej miejsca. Z chwil\u0105 jednak, kiedy uwierzyli\u015bmy w Chrystusa Syna Bo\u017cego, noc dla nas przemin\u0119\u0142a, a przybli\u017cy\u0142 si\u0119 dzie\u0144. Ot\u00f3\u017c od Chrystusa dowiedzieli\u015bmy si\u0119, \u017ce ka\u017cdy cz\u0142owiek jest niepowtarzaln\u0105 osob\u0105, a moja cielesno\u015b\u0107 nie jest tylko jak\u0105\u015b zewn\u0119trzn\u0105 pow\u0142ok\u0105 mojej duszy, ale stanowi integraln\u0105, przeznaczon\u0105 do \u017cycia wiecznego cz\u0119\u015b\u0107 mojego cz\u0142owiecze\u0144stwa; od Chrystusa dowiedzia\u0142em si\u0119, \u017ce zmartwychwstan\u0119. A tego wszystkiego nie da si\u0119 pogodzi\u0107 z doktryn\u0105 reinkarnacji.
\nChrze\u015bcijanie u\u015bwiadomili to sobie bardzo wcze\u015bnie. W spo\u0142ecze\u0144stwie staro\u017cytnym prze\u015bwiadczenie o w\u0119dr\u00f3wce dusz by\u0142o bowiem niezmiernie popularne. Sta\u0142 za nim autorytet tak wielkich filozof\u00f3w, jak Pitagoras i Platon, do kt\u00f3rych do\u0142\u0105czy\u0142 p\u00f3\u017aniej Plotyn. Reinkarnacj\u0119 wyznawano ponadto w rozpowszechnionych na pocz\u0105tku ery chrze\u015bcija\u0144skiej doktrynach gnostyckich oraz w religiach misteryjnych. Tote\u017c w pismach starochrze\u015bcija\u0144skich znajduje si\u0119 wiele \u015bwiadectw odcinania si\u0119 od tej wiary.
\nIch przegl\u0105d rozpocznijmy od bardzo staro\u017cytnej, bo napisanej pod koniec wieku II wypowiedzi Tertuliana. Autor ten ostro przeciwstawia doktryn\u0119 reinkarnacji wierze w zmartwychwstanie. Rozbudowuje przede wszystkim argument psychologiczny, wskazuj\u0105c na irracjonalno\u015b\u0107 uprzedze\u0144 do wiary w zmartwychwstanie, jakie \u017cywi\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy bez trudu wierz\u0105 w dziwaczne i niewiarygodne – zdaniem Tertuliana – wyobra\u017cenia reinkarnacjonist\u00f3w. Tertulian widzi ponadto z ca\u0142\u0105 jasno\u015bci\u0105, \u017ce wiara w zmartwychwstanie broni prawdy o niepowtarzalno\u015bci osoby ludzkiej.
\nPrzypatrzmy si\u0119 samemu tekstowi: „Gdyby jaki\u015b filozof twierdzi\u0142 po my\u015bli Pitagorasa, \u017ce cz\u0142owiek powstaje z mu\u0142a, a w\u0105\u017c z kobiety, i gdyby wszystkie argumenty si\u0142\u0105 wymowy do tego twierdzenia nakr\u0119ci\u0142, to czy\u017cby nie obudzi\u0142 na nie zgody i wiary nie narzuci\u0142? Niejeden pozwoli\u0142by nawet wm\u00f3wi\u0107 sobie, \u017ce musi si\u0119 od potraw mi\u0119snych wstrzyma\u0107, \u017ceby przypadkiem w pieczeni wo\u0142owej nie zje\u015b\u0107 jakiego\u015b swego pradziada. Ale kiedy chrze\u015bcijanin zapewnia, \u017ce z cz\u0142owieka powstanie cz\u0142owiek – i wi\u0119cej: z Gajusa znowu Gajus – to zaraz nie tylko ze zgromadzenia, ale do tego kamieniami t\u0142um go wyp\u0119dzi. (…) Gdyby\u015bmy chcieli po\u017cartowa\u0107, w jakie kto zwierz\u0119 mia\u0142by si\u0119 przemieni\u0107, mo\u017cna by w wolnych chwilach odnale\u017a\u0107 u autor\u00f3w wiele wypowiedzi na ten temat. Poprzesta\u0144my jednak na obronie naszego twierdzenia, \u017ce daleko godniej jest wierzy\u0107, \u017ce z cz\u0142owieka znowu cz\u0142owiek powstanie. Poniewa\u017c za\u015b podstaw\u0105 powrotu jest postanowiony przez Boga s\u0105d, to wyst\u0105pi\u0107 musi koniecznie ta sama osoba, kt\u00f3ra by\u0142a przedtem, \u017ceby otrzyma\u0107 od Boga wyrok za zas\u0142ugi dobre lub z\u0142e” (Apologetyk<\/i> 48).
\nW podobnym duchu rozprawia si\u0119 Tertulian z doktryn\u0105 reinkarnacji w swoim nie spolszczonym jeszcze dziele O duszy<\/i> (31-35).
\nTen sam pogl\u0105d, ale w duchu znacznie mniej polemicznym, wyra\u017ca wsp\u00f3\u0142czesny Tertulianowi Minucjusz Feliks. Mianowicie pr\u00f3buje on przekona\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych sobie pogan, \u017ce doktryna reinkarnacji powsta\u0142a z niejasnego i wypaczonego przeczucia, i\u017c zmartwychwstaniemy: „Co si\u0119 tyczy zmartwychwstania, to s\u0142awniejsi z filozof\u00f3w – najpierw Pitagoras, a przede wszystkim Platon – wypowiedzieli si\u0119 niejasno i po\u0142owicznie. Ucz\u0105 bowiem, \u017ce po rozwi\u0105zaniu wi\u0119z\u00f3w cielesnych dusze same w dalszym ci\u0105gu wiecznie istniej\u0105 i w inne, coraz to nowe cia\u0142a raz po raz przechodz\u0105. Celem wyko\u015blawienia prawdy dodaj\u0105 i to jeszcze, \u017ce dusze ludzkie wracaj\u0105 do bydl\u0105t, ptak\u00f3w i dzikich zwierz\u0105t. Jest to twierdzenie godne nie powa\u017cnego filozofa, ale pozwalaj\u0105cego sobie na grube \u017carty autora mit\u00f3w” (Octavius<\/i> 34,6n).
\nBezpo\u015bredni\u0105 polemik\u0119 z doktryn\u0105 reinkarnacji przeprowadzi\u0142 w tym samym czasie, pod koniec II wieku, biskup Lyonu, \u015bw. Ireneusz, um\u0119czony w roku 202 za wyznawanie wiary chrze\u015bcija\u0144skiej. W ksi\u0119dze drugiej swojego olbrzymiego dzie\u0142a Adversus haereses<\/i> – wci\u0105\u017c niestety nie prze\u0142o\u017conego na j\u0119zyk polski – po\u015bwi\u0119ci\u0142 naszemu tematowi obszerny rozdzia\u0142 33. Jest to jeden z czterech rozdzia\u0142\u00f3w, w kt\u00f3rych Ireneusz rozprawia si\u0119 z gnostycyzmem Szymona Maga i Karpokratesa. Przeciwko wierze w reinkarnacj\u0119 \u015bw. Ireneusz formu\u0142uje m.in. nast\u0119puj\u0105cy argument: „Ich pogl\u0105d o przenoszeniu si\u0119 z cia\u0142a w cia\u0142o obalamy argumentem, \u017ce dusze nie pami\u0119taj\u0105 nic z tego, co by\u0142o przedtem. (…) Przecie\u017c dusza pami\u0119ta to, co podczas snu ujrza\u0142a w kr\u00f3ciutkim momencie w samej tylko wyobra\u017ani. (…) O ile\u017c bardziej powinna by pami\u0119ta\u0107 te rzeczy, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych jakoby przebywa\u0142a przez d\u0142ugie lata i przez ca\u0142y ci\u0105g poprzedniego \u017cycia. Tote\u017c Platon, \u00f3w staro\u017cytny Ate\u0144czyk, kt\u00f3ry jako pierwszy wprowadzi\u0142 ten pogl\u0105d, nie mog\u0105c tego wyt\u0142umaczy\u0107, wymy\u015bli\u0142 nap\u00f3j zapomnienia, s\u0105dz\u0105c, \u017ce ucieknie w ten spos\u00f3b od tej trudno\u015bci. Nie przeprowadzaj\u0105c \u017cadnego dowodu, twierdzi apodyktycznie, i\u017c dusze wchodz\u0105ce w obecne \u017cycie, zanim jeszcze wejd\u0105 w cia\u0142a, pij\u0105 nap\u00f3j zapomnienia, podany przez demona czuwaj\u0105cego nad tym wej\u015bciem. I nawet si\u0119 Platon nie spostrzeg\u0142, \u017ce popada w wi\u0119ksz\u0105 jeszcze trudno\u015b\u0107. Skoro bowiem nap\u00f3j zapomnienia mo\u017ce po wypiciu zmaza\u0107 pami\u0119\u0107 wszystkich wydarze\u0144, to sk\u0105d ty o tym wiesz, Platonie? Przecie\u017c teraz dusza twoja jest w ciele, a zanim w nie wesz\u0142a, zosta\u0142a napojona przez demona lekarstwem zapomnienia”.
\nG\u0142\u00f3wnym jednak powodem, dla kt\u00f3rego \u015bw. Ireneusz odrzuca reinkarnacj\u0119, jest prze\u015bwiadczenie, \u017ce cia\u0142o nie jest czym\u015b zewn\u0119trznym wobec osoby ludzkiej, ale j\u0105 wsp\u00f3\u0142tworzy: „Podobnie jak ka\u017cdy z nas otrzymuje utworzone przez Boga cia\u0142o, tak samo ka\u017cdy ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105 dusz\u0119. B\u00f3g nie jest przecie\u017c tak ubogi ani nie cierpi niedostatku, \u017ceby nie by\u0142 w stanie ka\u017cdemu cia\u0142u da\u0107 w\u0142asn\u0105 dusz\u0119”. Wyw\u00f3d ko\u0144czy si\u0119 wyznaniem wiary w zmartwychwstanie ka\u017cdego cz\u0142owieka, w ca\u0142ej jego duchowo-cielesnej to\u017csamo\u015bci.
\nNad wyraz interesuj\u0105ce \u015bwiadectwo odrzucenia doktryny reinkarnacji z\u0142o\u017cy\u0142, o ca\u0142e pokolenie starszy od \u015bw. Ireneusza, Tertuliana i Minucjusza Feliksa, \u015bw. Justyn, p\u00f3\u017aniejszy m\u0119czennik za wiar\u0119 (\u2020 167). Mianowicie na pocz\u0105tku Dialogu z \u017bydem Tryfonem<\/i> opowiada dzieje swojego nawr\u00f3cenia. By\u0142 filozofem, wyznawc\u0105 platonizmu, prze\u015bwiadczonym m.in. o prawdziwo\u015bci reinkarnacji. Momentem prze\u0142omowym w jego \u017cyciu by\u0142a rozmowa ze starcem, wyznawc\u0105 Chrystusa. Ot\u00f3\u017c Justyn z ca\u0142\u0105 pokor\u0105 relacjonuje, jak starzec \u00f3w ods\u0142ania\u0142, punkt po punkcie, ca\u0142\u0105 niedorzeczno\u015b\u0107 jego prze\u015bwiadcze\u0144 o reinkarnacji. Radz\u0119 Panu dotrze\u0107 do tego tekstu, jest on bowiem zbyt d\u0142ugi, \u017ceby go tutaj przytoczy\u01071<\/sup> .
\nDzisiaj jakby zmala\u0142a nieco, nawet w\u015br\u00f3d gorliwych chrze\u015bcijan, \u015bwiadomo\u015b\u0107 konsekwencji, jakie z wiary w zmartwychwstanie wynikaj\u0105 dla naszego rozumienia samych siebie. St\u0105d zdarza si\u0119 niekiedy, \u017ce idea reinkarnacji potrafi dzi\u015b kusi\u0107 nawet niekt\u00f3rych chrze\u015bcijan. Pierwsi chrze\u015bcijanie – tak w ka\u017cdym razie mo\u017cna wnioskowa\u0107 z ich pism – ja\u015bniej ni\u017c my rozumieli sens wiary w zmartwychwstanie i chroni\u0142o ich to przed uleganiem obcym Ewangelii wyobra\u017ceniom na temat po\u015bmiertnego losu cz\u0142owieka. Oto co pisze Atengoras z Aten, jeszcze jeden pisarz chrze\u015bcija\u0144ski z II wieku, w swojej rozprawie pt. O zmartwychwstaniu umar\u0142ych<\/i> (15):
\n„Ca\u0142a w og\u00f3le natura ludzka zbudowana jest z nie\u015bmiertelnej duszy i z cia\u0142a, kt\u00f3re zosta\u0142o zespolone z dusz\u0105 w akcie stworzenia. B\u00f3g nie udzieli\u0142 oddzielnie tego stworzenia, egzystencji i ca\u0142ego \u017cycia naturze samej duszy, i oddzielnie naturze cia\u0142a, lecz przyzna\u0142 te dary ludziom zbudowanym z obu element\u00f3w, aby te same elementy, z kt\u00f3rych ludzie powstaj\u0105 i dzi\u0119ki kt\u00f3rym \u017cyj\u0105, po zako\u0144czeniu \u017cycia dosz\u0142y do jakiego\u015b jednego i wsp\u00f3lnego celu. (…) Tym, kto otrzyma\u0142 umys\u0142 i rozum jest ca\u0142y cz\u0142owiek, a nie sama tylko dusza. A zatem cz\u0142owiek zbudowany z obu element\u00f3w musi trwa\u0107 zawsze, nie mo\u017ce jednak przetrwa\u0107, je\u015bli nie zmartwychwstanie”. Rzecz jasna, \u017ce przy takim rozumieniu cz\u0142owieka nie ma miejsca na pomys\u0142y z reinkarnacj\u0105.
\nNawet Orygenes, wielki teolog z pierwszej po\u0142owy III wieku, kt\u00f3rego b\u0142\u0119dn\u0105 nauk\u0119 na temat preegzystencji dusz pot\u0119pi\u0142 synod w Konstantynopolu w roku 543, zwalcza\u0142 doktryn\u0119 reinkarnacji. W swoim fundamentalnym dziele apologetycznym pt. Przeciw Celsusowi<\/i> (III,75) powiada, zostawiwszy na boku trosk\u0119 o wytworno\u015b\u0107 j\u0119zyka: „leczymy tych, kt\u00f3rzy cierpi\u0105 na g\u0142upi\u0105 wiar\u0119 w reinkarnacj\u0119”; a w innym miejscu (VIII,30): „nie wierzymy w w\u0119dr\u00f3wk\u0119 dusz ani w to, \u017ce dusze wchodz\u0105 w cia\u0142a nierozumnych zwierz\u0105t” (por. IV,l7 i 83; V,49; VII,32). Stara\u0142 si\u0119 te\u017c Orygenes wyznawa\u0107 w ca\u0142ej rozci\u0105g\u0142o\u015bci biblijn\u0105 wiar\u0119 w zmartwychwstanie cia\u0142: „Bezpodstawnie przypisuje nam Celsus twierdzenie, \u017ce nie posiadamy nic lepszego i cenniejszego ni\u017c cia\u0142o. Wyra\u017anie przecie\u017c m\u00f3wimy, \u017ce dusza, zw\u0142aszcza dusza rozumna, jest cenniejsza od wszelkiego cia\u0142a, albowiem w\u0142a\u015bnie dusza, a nie cia\u0142o, posiada piecz\u0119\u0107 odci\u015bni\u0119t\u0105 na obraz Stworzyciela. (…) Skoro Celsus nam zarzuca, \u017ce t\u0119sknimy do cia\u0142a, to niechaj si\u0119 dowie, (…) \u017ce t\u0119sknimy do wszystkiego, co B\u00f3g obieca\u0142 sprawiedliwym: po\u017c\u0105damy zatem i spodziewamy si\u0119 zmartwychwstania sprawiedliwych” (VIII,49).
\nFaktem jest, \u017ce Orygenes naucza\u0142 o preegzystencji dusz. Za pomoc\u0105 tej doktryny usi\u0142owa\u0142 wyt\u0142umaczy\u0107 r\u00f3\u017cnice w mo\u017cliwo\u015bciach duchowych i moralnych, jakie istniej\u0105 mi\u0119dzy lud\u017ami. S\u0105dzi\u0142, \u017ce broni w ten spos\u00f3b prawdy o sprawiedliwo\u015bci Boga, nie zauwa\u017cy\u0142 za\u015b, \u017ce niszczy t\u0119 prawd\u0119 o cz\u0142owieku, jaka wynika z wiary w zmartwychwstanie. Ta opinia Orygenesa autorytatywnie odrzucona zosta\u0142a, jak wspomnieli\u015bmy, w roku 543 na synodzie w Konstantynopolu2<\/sup> . Nigdy jednak nie stanowi\u0142a ona powa\u017cniejszej pokusy dla Ko\u015bcio\u0142a. Zdecydowanych krytyk\u00f3w tej opinii znajdziemy nawet w\u015br\u00f3d najbardziej \u017carliwych zwolennik\u00f3w teologii Orygenesa3<\/sup> . Warto mo\u017ce jeszcze wspomnie\u0107, i\u017c Porfiriusz (232-304), ostatni chyba wybitny filozof poga\u0144ski czas\u00f3w staro\u017cytnych, wprowadzi\u0142 znamienn\u0105 poprawk\u0119 do doktryny o reinkarnacji: twierdzi\u0142, \u017ce dusze po \u015bmierci wracaj\u0105 tylko w cia\u0142a ludzkie, nigdy w zwierz\u0119ce. Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a z satysfakcj\u0105 odnotowuj\u0105 t\u0119 zmian\u0119, nie zmienia to jednak ich negatywnego stosunku do ca\u0142ej doktryny. \u015aw. Augustyn (354-430) na przyk\u0142ad tak oto ocenia nauk\u0119 Porfiriusza: „Wed\u0142ug pism Platona dusze ludzkie po \u015bmierci wracaj\u0105 do cia\u0142, i to nawet do cia\u0142 zwierz\u0119cych. (…) Porfiriuszowi jednak\u017ce s\u0142usznie si\u0119 to nie podoba\u0142o. By\u0142 przekonany, \u017ce dusze ludzkie powracaj\u0105 wy\u0142\u0105cznie do cia\u0142 ludzkich, naturalnie nie do tych, kt\u00f3re opu\u015bci\u0142y, lecz do innych, nowych. Wstydzi\u0142 si\u0119 zapewne uwierzy\u0107 w tamto pierwsze, nie mog\u0105c si\u0119 pogodzi\u0107 z my\u015bl\u0105, \u017ce matka obr\u00f3cona mo\u017ce w mulic\u0119, mia\u0142aby wozi\u0107 swego syna; nie wstydzi\u0142 si\u0119 za\u015b uwierzy\u0107 w to drugie, nie bior\u0105c pod uwag\u0119, \u017ce matka, obr\u00f3cona w m\u0142od\u0105 dziewczyn\u0119, mog\u0142aby po\u015blubi\u0107 syna” (Pa\u0144stwo Bo\u017ce<\/i> X,30). I powiada \u015bw. Augustyn: „O ile\u017c pi\u0119kniej wierzy\u0107 w to, \u017ce dusze raz tylko przychodz\u0105 do w\u0142asnych cia\u0142, ni\u017c w to, \u017ce tylekro\u0107 wracaj\u0105 do cia\u0142 r\u00f3\u017cnych!”
\nSkoro ju\u017c jeste\u015bmy przy \u015bw. Augustynie, przypomn\u0119 jeszcze, co s\u0105dzi\u0142 on o plato\u0144skiej teorii reminiscencji, kt\u00f3r\u0105 pr\u00f3buj\u0105 dzi\u015b odgrzewa\u0107 niekt\u00f3rzy wsp\u00f3\u0142cze\u015bni zwolennicy reinkarnacji: „Platon, ten s\u0142awny filozof, usi\u0142uje przekona\u0107 nas, \u017ce dusze \u017cy\u0142y ju\u017c tutaj na ziemi, zanim jeszcze z\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 z cia\u0142em. St\u0105d, jego zdaniem, pochodzi, \u017ce poznanie jest raczej przypominaniem sobie rzeczy ju\u017c znanych, ni\u017c poznawaniem nowych rzeczy. Opowiada na przyk\u0142ad, \u017ce jaki\u015b ch\u0142opiec, kt\u00f3remu stawiano pytania z zakresu geometrii, odpowiada\u0142 jak wielce do\u015bwiadczony mistrz. (…) Nie nale\u017cy chyba wierzy\u0107 temu, \u017ce Pitagoras z Samos pami\u0119ta\u0142 pewne rzeczy tego rodzaju, poznawszy je przedtem z do\u015bwiadczenia w czasie jednego z pobyt\u00f3w na ziemi w innym ciele; albo temu, co inni opowiadaj\u0105, \u017ce im si\u0119 to przydarzy\u0142o. S\u0105 to k\u0142amliwe wspomnienia, podobne do tego, czego najcz\u0119\u015bciej do\u015bwiadczamy w marzeniach sennych, gdy\u017c wydaje si\u0119 nam, \u017ce przypominamy sobie co\u015b, co\u015bmy uczynili albo powiedzieli, chocia\u017c tego ani\u015bmy czynili, ani m\u00f3wili. Zdarza si\u0119, \u017ce takie sny nawiedzaj\u0105 ludzi nawet na jawie, do czego przyczyniaj\u0105 si\u0119 z\u0142e i k\u0142amliwe duchy, kt\u00f3rym zale\u017cy na budzeniu takich fa\u0142szywych mniema\u0144 o w\u0119dr\u00f3wce dusz, a\u017ceby ludzi w b\u0142\u0105d wprowadza\u0107” (O Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej<\/i> XII,15,24).
\nTego rodzaju \u015bwiadectw mo\u017cna by cytowa\u0107 jeszcze wiele i wiele. S\u0105dz\u0119 jednak, \u017ce przytoczone tu teksty wystarcz\u0105, \u017ceby wyrobi\u0142 Pan sobie pogl\u0105d na temat warto\u015bci argument\u00f3w u\u017cywanych przez ludzi, kt\u00f3rzy pr\u00f3buj\u0105 propagowa\u0107 doktryn\u0119 reinkarnacji w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan. Niestety, s\u0105 to argumenty ca\u0142kowicie k\u0142amliwe. Nie chodzi tu bynajmniej o przeoczenie jakiego\u015b patrystycznego tekstu ani o b\u0142\u0105d lub odmienno\u015b\u0107 w interpretowaniu tej czy innej wypowiedzi Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Mamy tu do czynienia z jawn\u0105 i niew\u0105tpliw\u0105 insynuacj\u0105, jakoby Ko\u015bci\u00f3\u0142 staro\u017cytny wierzy\u0142 dok\u0142adnie odwrotnie, ni\u017c wierzy\u0142 naprawd\u0119. Smutne to, bardzo to smutne.
\n <\/p>\n

    \n
  1. [\u00ab]\u00a0 \u015aw. Justyn, Apologia – Dialog z \u017bydem Tryfonem<\/i>, Pozna\u0144 1926, t\u0142um. A. Lisiecki, s. 104-107. [str_128]<\/li>\n
  2. [\u00ab]\u00a0 „Kanon 1. Je\u015bli kto\u015b m\u00f3wi lub s\u0105dzi, \u017ce dusze ludzkie istnia\u0142y uprzednio jako duchy i jako \u015bwi\u0119te moce, ale \u017ce – sprzykrzywszy sobie ogl\u0105danie Boga – ku z\u0142emu si\u0119 zwr\u00f3ci\u0142y i przez to ozi\u0119b\u0142y w mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej i st\u0105d otrzyma\u0142y nazw\u0119 dusz i za kar\u0119 zrzucone zosta\u0142y w cia\u0142a – niech b\u0119dzie wy\u0142\u0105czony ze spo\u0142eczno\u015bci wiernych” – Breviarium fidei. Kodeks doktrynalnych wypowiedzi Ko\u015bcio\u0142a<\/i>, Pozna\u0144 1964, opr. J. M. Szymusiak i S. G\u0142owa, s. 231.<\/li>\n
  3. [\u00ab]\u00a0 Np. wielki entuzjasta Orygenesa, \u015bw. Grzegorz z Nyssy (335-394) odrzuca j\u0105 stanowczo w dziele O stworzeniu cz\u0142owieka<\/i> 28 (PG 44,229-233) oraz w Dialogu o duszy i zmartwychwstaniu<\/i> (Wyb\u00f3r pism<\/i>, Warszawa 1974, t\u0142um. W. Kania, s. 65-70). Podobnie \u015bw. Grzegorz z Nazjanzu (330-390), Mowa 37,15.<\/li>\n<\/ol>\n

    O. Jacek Salij \u2013 \u201ePoszukiwania w wierze\u201d<\/i>
    \n