Stuart Mili, Herbert Spencer i inni pozyty\u00adwi\u015bci angielscy utrzymuj\u0105, \u017ce, przypuszczaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia lub nawet samo istnienie bytu absolutnego to jest Boga, wyzna\u0107 nale\u017cy, i\u017c Jego natura jest dla nas niemo\u017cliw\u0105 do poznania; dla tego te\u017c doktryna rzeczonych pozytywist\u00f3w otrzyma\u0142a nazw\u0119 agnostycyzmu.<\/p>\n
Chocia\u017c tu na ziemi mo\u017cemy pozna\u0107 Boga, to jednak niezdolni jeste\u015bmy natury Boskiej zrozumie\u0107. W niebie dopiero przy pomocy \u015bwiat\u0142a nadprzyrodzonego b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 nasz rozum bezpo\u015brednio po\u00adznawa\u0107 Istot\u0119 Niesko\u0144czon\u0105. . P\u00f3ki za\u015b jeste\u015bmy na ziemi, nasza naturalna znajomo\u015b\u0107 Boga jest wynikiem rozumo\u00adwania, opartego na istnieniu stworze\u0144 i na ich przymiotach; rozumo\u00adwanie to daje nam pozna\u0107 Boga przez por\u00f3wnania, wzi\u0119te ze stwo\u00adrze\u0144 sko\u0144czonych. Taka jest nauka teologii katolickiej.<\/p>\n
Zapytajmy teraz:<\/p>\n
1) pod jakim wzgl\u0119dem agnostycyzm r\u00f3\u017cni si\u0119 od tej nauki katolickiej?<\/p>\n
2) czy mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107 na zasady agnostycyzmu?<\/p>\n
Oto dwa pytania, kt\u00f3re mamy pokr\u00f3tce rozwa\u017cy\u0107.<\/p>\n
R\u00f3\u017cnice zachodz\u0105ce pomi\u0119dzy agnostycyzmem, a nauk\u0105 ka\u00adtolick\u0105.<\/p>\n
Jedni z agnostyk\u00f3w, jak np. Stuart Mili, uwa\u017caj\u0105 istnie\u00adnie Boga tylko za prawdopodobne; inni, jak Spencer, przyj\u00admuj\u0105 istnienie to jako pewne; ale jedni i drudzy jednozgodnie twier\u00addz\u0105, \u017ce nie mo\u017cemy pozna\u0107 Boga i Jego przymiot\u00f3w, a poj\u0119cia nasze o Bogu s\u0105 ze sob\u0105 sprzeczne.<\/p>\n
Teologia katolicka przeciwnie naucza, a mianowicie, \u017ce posiada\u00admy pewne i prawdziwe poznanie istnienia i natury Boga; \u017ce aczkol\u00adwiek nie przenikamy istoty Jego ani Jego przymiot\u00f3w, to jednak nasze twierdzenia o doskona\u0142o\u015bciach Boskich s\u0105 prawdziwe i pewne, nie s\u0105 ze sob\u0105 w sprzeczno\u015bci, ani si\u0119 te\u017c nawzajem nie wykluczaj\u0105.<\/p>\n
Podstaw\u0105 teorii agnostycznej jest asocjacjonizm, za po\u00admoc\u0105 kt\u00f3rego agnostycy usi\u0142uj\u0105 t\u0142umaczy\u0107 pochodzenie wszystkich naszych my\u015bli i s\u0105d\u00f3w.<\/p>\n
Na mocy asocjacjonizmu uwa\u017caj\u0105 oni za \u017cadne wszelkie po\u00adj\u0119cie, kt\u00f3re by nie by\u0142o urobione przez asocjacj\u0119 czyli po\u0142\u0105czenie danych do\u015bwiadczalnych, przypadkowych, wzgl\u0119dnych i ze \u015bwiata zewn\u0119trznego zapo\u017cyczonych. Na mocy tego\u017c asocjacjonizmu za niedorzeczne uwa\u017caj\u0105 wszelkie poj\u0119cie, z kt\u00f3rem \u0142\u0105czy si\u0119 konie\u00adczno\u015b\u0107 lub absolut. Wreszcie uwa\u017caj\u0105 za sprzeczne wszelkie poj\u0119cie z\u0142o\u017cone z takich pierwiastk\u00f3w, kt\u00f3rych zjednoczenia w jednym i tym samym bycie wyobra\u017ania przedstawi\u0107 sobie nie mo\u017ce. Posta\u00adwiwszy za\u015b tak\u0105 zasad\u0119, jak\u017ce nie maj\u0105 oni odrzuca\u0107 poj\u0119cia o Bogu, w kt\u00f3rem to poj\u0119ciu nie ma nic przypadkowego, nic sko\u0144czonego; w kt\u00f3rem wszystkie pierwiastki s\u0105 absolutnie konieczne, kt\u00f3re uzmy\u00ads\u0142owi\u0107 si\u0119 nie da przez \u017cadne wyobra\u017cenie, zaczerpni\u0119te ze \u015bwiata stworzonego, kt\u00f3rego to wreszcie poj\u0119cia pierwiastki nie da\u0142yby si\u0119 odnale\u017a\u0107 zjednoczone w stworzeniu. Dla tego te\u017c rzeczeni filozofowie wnioskuj\u0105, \u017ce B\u00f3g, je\u015bli w og\u00f3le istnieje, jest nie do poznania, a poj\u0119cie, jakie sobie o Nim wytwarzamy, \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie mo\u017ce odpowiada\u0107 rzeczywisto\u015bci.<\/p>\n
Spos\u00f3b w jaki dochodzimy do naturalnego poznania Boga, zu\u00adpe\u0142nie inaczej t\u0142umaczy teologia katolicka. Pod\u0142ug niej wychodzimy z danych przypadkowych, dostarczanych nam przez \u015bwiat zewn\u0119trzny, by drog\u0105 rozumowania wykaza\u0107, \u017ce B\u00f3g istnieje i z konieczno\u015bci posiada w spos\u00f3b niesko\u0144czenie wy\u017cszy, ani\u017celi poj\u0105\u0107 mo\u017cemy, wszy\u00adstkie doskona\u0142o\u015bci stworze\u0144. To przypu\u015bciwszy, poznajemy Boga nie inaczej, jak przez por\u00f3wnanie Go ze stworzeniami; poznanie to chocia\u017c nie dozwala nam przenikn\u0105\u0107 i zrozumie\u0107 istoty Bo\u017cej, to wystarcza jednak do okazania nam Boga za pomoc\u0105 cech cha\u00adrakterystycznych, kt\u00f3re odr\u00f3\u017cniaj\u0105 Go od wszystkich innych byt\u00f3w.<\/p>\n
B\u0142\u0119dno\u015b\u0107 twierdze\u0144, stawianych przez agnostycyzm przeciw nauce katolickiej.<\/p>\n
Chc\u0105c oceni\u0107 warto\u015b\u0107 tych twierdze\u0144 agnostycznych, trzeba naprz\u00f3d zbada\u0107 zasady, z kt\u00f3rych one s\u0105 wzi\u0119te. Zasady te, jak wi\u00addzimy, s\u0105 to zasady asocjacjonizmu. Odrzucili\u015bmy ju\u017c i ca\u0142\u0105 teori\u0119 i stosowanie jej przez agnostyk\u00f3w do zasady przyczynowo\u015bci oraz do poj\u0119cia o Bogu. Wykazali\u015bmy, \u017ce cz\u0142owiek posiada dwa sposoby naturalnego poznawania: poznawanie zmys\u0142owe, kt\u00f3remu za przedmiot s\u0142u\u017c\u0105 rzeczy do\u015bwiadczalne i przypadkowe, oraz pozna\u00adwanie rozumowe, kt\u00f3re ma za przedmiot to, co jest konieczne i ab\u00adsolutne.<\/p>\n
Drugie to poznawanie wytwarza si\u0119 nie z tych samych pierwiastk\u00f3w co pierwsze, lecz z pierwiastk\u00f3w zupe\u0142nie odr\u0119bnych.<\/p>\n
Nie wynika ono z asocjacji danych empirycznych, lecz polega na rozumieniu tych danych. Wytwarza si\u0119 nie wtedy, gdy sobie owe dane przedstawiamy, lecz kiedy pojmujemy ich przyczyn\u0119, ko\u00adnieczny ich ze sob\u0105. Zwi\u0105zek i porz\u0105dek logiczny, kiedy tych danych wykazujemy przyczyny i ich nast\u0119pstwa. Poniewa\u017c za\u015b nie mo\u017cna si\u0119 zgodzi\u0107 na zasady, kt\u00f3re agnostycyzm uwa\u017ca za punkt wyj\u015bcia dla siebie, nie mo\u017cna przeto si\u0119 zgodzi\u0107 i na jego wnioski o naturze i przymiotach Boga.<\/p>\n
Zaiste, wcale by\u015bmy nie poznawali natury Boskiej, gdyby\u015bmy nie byli zdolni poj\u0105\u0107 nic wi\u0119cej nad to, co przypadkowe i do\u00ad\u015bwiadczalne.<\/p>\n
Nale\u017ca\u0142oby za sprzeczne uwa\u017ca\u0107 poj\u0119cie Boga, gdyby pier\u00adwiastki nie daj\u0105ce si\u0119 zestawi\u0107 w bytach sko\u0144czonych, w takich jakie nam \u015bwiat przedstawia, nie mog\u0142y si\u0119 zjednoczy\u0107 i uzupe\u0142ni\u0107 w bycie niesko\u0144czonym.<\/p>\n
Ale nie jest prawd\u0105 jakoby nie by\u0142o innych poj\u0119\u0107 prawdziwych jak tylko te, kt\u00f3re powsta\u0142y z pierwiastk\u00f3w wzi\u0119tych ze \u015bwiata przypa\u00addkowego, nieprawda, \u017ceby wszelkie poj\u0119cie, kt\u00f3rego pierwiastki nie dadz\u0105 si\u0119 odnale\u017a\u0107 w stworzeniach, by\u0142o ju\u017c tern samem sprzeczne. W rzeczywisto\u015bci rozum uznaje za mo\u017cliwe w Bogu to, co nie mo\u00adg\u0142oby istnie\u0107 w stworzeniach, dopuszcza on istnienie doskona\u0142o\u015bci niesko\u0144czonych, kt\u00f3re tylko w Bogu istnie\u0107 mog\u0105.<\/p>\n
Nieprawd\u0105 jest, jakoby wszelkie nasze poznanie by\u0142o wynikiem po\u0142\u0105czonych danych empirycznych. Nieprawd\u0105 jest, \u017ceby doskona\u00ad\u0142o\u015bci Bo\u017ce w ten sam spos\u00f3b znajdowa\u0142y si\u0119 w Bogu, w jaki odno\u015bne przymioty stworzone znajduj\u0105 si\u0119 w stworzeniach. Wszystkie przeto twierdzenia, jakie agnostycyzm stawia przeciw nauce teolog\u00f3w ka\u00adtolickich, utrzyma\u0107 si\u0119 nie dadz\u0105.<\/p>\n
S\u0142ownik apologetyczny wiary katolickiej
\nks. W\u0142adys\u0142aw Szcz\u0119\u015bniak, Warszawa 1894<\/p>\n
A P P R O B A T U R<\/strong> Stuart Mili, Herbert Spencer i inni pozyty\u00adwi\u015bci angielscy utrzymuj\u0105, \u017ce, przypuszczaj\u0105c mo\u017cliwo\u015b\u0107 istnienia lub nawet samo istnienie bytu absolutnego to jest Boga, wyzna\u0107 nale\u017cy, i\u017c Jego natura jest dla nas niemo\u017cliw\u0105 do poznania; dla tego te\u017c doktryna rzeczonych pozytywist\u00f3w otrzyma\u0142a… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1185],"tags":[129,1184,1183],"class_list":["post-4249","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-slownik-apologetyczny-1894","tag-agnostycyzm","tag-asocjacjonizm","tag-slownik-apologetyczny-1894"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4249","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=4249"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4249\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4251,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/4249\/revisions\/4251"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=4249"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=4249"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=4249"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nVarsaviae, d. 1 Novembris 1893 anno.
\nVincentius<\/em>
\nArchiepiscopus Varsavieusis.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"