{"id":422,"date":"2017-08-04T20:06:56","date_gmt":"2017-08-04T18:06:56","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=422"},"modified":"2017-08-04T20:06:56","modified_gmt":"2017-08-04T18:06:56","slug":"czy-dusza-umiera","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/czy-dusza-umiera\/","title":{"rendered":"Czy dusza umiera?"},"content":{"rendered":"

By\u0142am na wyk\u0142adzie biblijnym u adwentyst\u00f3w. Prelegent cytowa\u0142 liczne wypowiedzi Pisma \u015awi\u0119tego, \u017ceby udowodni\u0107, \u017ce dusza umiera razem z cia\u0142em. W ko\u0144cu, \u017ceby pokaza\u0107, czym jest dusza, w\u0142\u0105czy\u0142 lamp\u0119 sto\u0142ow\u0105 do kontaktu. „Prosz\u0119 patrze\u0107 – obja\u015bnia\u0142 – lampa \u015bwieci. \u015awieci dzi\u0119ki pr\u0105dowi, kt\u00f3ry j\u0105 o\u017cywia. Pr\u0105d jest jakby dusz\u0105 tej lampy. Teraz wy\u0142\u0105czam lamp\u0119. Zgas\u0142a. Gdzie jest jej dusza? Czy si\u0119 oddzieli\u0142a od lampy? Nie, duszy po prostu ju\u017c nie ma. Tak samo dzieje si\u0119 z dusz\u0105 cz\u0142owieka w chwili \u015bmierci”. Co Ksi\u0105dz by na to powiedzia\u0142?<\/i>
\n 
\nMy\u015bl\u0119, \u017ce ten pokaz z lamp\u0105 bardzo by si\u0119 spodoba\u0142 Awerroesowi, filozofowi muzu\u0142ma\u0144skiemu, kt\u00f3ry odrzuca\u0142 nie tylko nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 duszy ludzkiej, ale nawet jej indywidualno\u015b\u0107. Awerroes s\u0105dzi\u0142, \u017ce istnieje tylko jedna dusza, wsp\u00f3lna wszystkim ludziom, a kiedy jakiego\u015b cz\u0142owieka przestaje ona o\u017cywia\u0107, jest to r\u00f3wnoznaczne ze \u015bmierci\u0105. Natomiast nowi ludzie pojawiaj\u0105 si\u0119 – zdaniem Awerroesa – w ten spos\u00f3b, \u017ce p\u0142\u00f3d ludzki zostaje pod\u0142\u0105czony do tej jednej, ponadindywidualnej duszy, kt\u00f3ra o\u017cywia wszystkich aktualnie \u017cyj\u0105cych ludzi. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, pokaz z lamp\u0105 obrazuje raczej doktryn\u0119 Awerroesa na temat duszy ni\u017c doktryn\u0119 adwentyst\u00f3w, kt\u00f3rzy nie posuwaj\u0105 si\u0119 jednak do g\u0142oszenia jakiej\u015b duszy kolektywnej.
\nMniejsza jednak o pogl\u0105dy Awerroesa czy adwentyst\u00f3w. Ju\u017c starzy logicy m\u00f3wili, \u017ce comparatio non est ratio – por\u00f3wnanie nie jest \u017cadnym argumentem. Przypatrzmy si\u0119 natomiast, co na temat istnienia cz\u0142owieka po \u015bmierci m\u00f3wi s\u0142owo Bo\u017ce. W\u0142a\u015bnie na przyk\u0142adzie pytania o los po\u015bmiertny cz\u0142owieka mo\u017cna znakomicie pokaza\u0107, jak bardzo Stary Testament zwr\u00f3cony jest ku Chrystusowi. Mianowicie pytanie to jest w Starym Testamencie, a zw\u0142aszcza w jego ksi\u0119gach najwcze\u015bniejszych, ledwie zarysowane, odpowied\u017a za\u015b na to pytanie – wysoce nieprecyzyjna. I jest to zrozumia\u0142e. Przecie\u017c nie czas by\u0142o g\u0142osi\u0107 ludziom o \u017cyciu i szcz\u0119\u015bciu wiecznym, kiedy osi\u0105gni\u0119cie go by\u0142o czym\u015b zupe\u0142nie niemo\u017cliwym. Chrystus mia\u0142 przecie\u017c dopiero przyj\u015b\u0107.
\nCzytamy wi\u0119c w Starym Testamencie, \u017ce zmarli przebywaj\u0105 w jakim\u015b szeolu, czyli otch\u0142ani, miejscu smutnym, bo dalekim od Boga, tote\u017c w gruncie rzeczy nie jest to prawdziwe \u017cycie, tylko jakie\u015b p\u00f3\u0142istnienie. „Czy dla cieni\u00f3w czynisz cuda? – pyta sm\u0119tnie Psalmista – Czy w grobie si\u0119 opowiada o Twojej \u0142asce, a w szeolu o Twojej wierno\u015bci?” (Ps\u00a088,11n<\/a>)
\nOt\u00f3\u017c zamiast w tego rodzaju tekstach starotestamentalnych szuka\u0107 dowod\u00f3w, jakoby w \u015bmierci dokonywa\u0142o si\u0119 unicestwienie ca\u0142ego cz\u0142owieka, lepiej zauwa\u017cy\u0107 to, co si\u0119 w nich znajduje rzeczywi\u015bcie. Teksty te ods\u0142aniaj\u0105 bowiem co\u015b bardzo wa\u017cnego z tajemnicy \u015bmierci.<\/p>\n

\u015amier\u0107, jak wiemy z biblijnego opowiadania o upadku cz\u0142owieka, stanowi owoc grzechu.<\/h2>\n

 
\nJednak\u017ce to jest w \u015bmierci najgorsze, \u017ce umieramy ciele\u015bnie. \u015amier\u0107 wi\u0105za\u0142a si\u0119 z oddaleniem od Boga, w\u0142a\u015bciwie na zawsze. Dop\u00f3ki nie przyszed\u0142 Chrystus, szeol by\u0142 miejscem przede wszystkim smutnym.
\nOwszem, ju\u017c w Starym Testamencie dociera\u0142a do cz\u0142owieka nadzieja na \u017cycie wieczne, rozja\u015bniaj\u0105ca wyobra\u017cenie na temat szeolu. Oto na przyk\u0142ad fragment Psalmu\u00a073<\/a>:
\nLecz ja zawsze b\u0119d\u0119 z Tob\u0105:
\nTy\u015b uj\u0105\u0142 moj\u0105 prawic\u0119;
\nprowadzisz mnie wed\u0142ug swojej rady
\ni przyjmujesz mi\u0119 na koniec do chwa\u0142y.
\nKogo pr\u00f3cz Ciebie mam w niebie?
\nGdy jestem z Tob\u0105, nie cieszy mnie ziemia.
\nNiszczeje moje cia\u0142o i serce,
\nB\u00f3g jest opok\u0105 mego serca i mym udzia\u0142em na wieki.
\nBo oto gin\u0105 ci, kt\u00f3rzy od Ciebie odst\u0119puj\u0105,
\nTy gubisz wszystkich, co \u0142ami\u0105 wiar\u0119 wobec Ciebie.
\nMnie za\u015b dobrze by\u0107 blisko Boga,
\nw Panu wybra\u0142em sobie schronienie,
\nby opowiada\u0107 wszystkie Jego dzie\u0142a.<\/cite>
\nDla chrze\u015bcijanina jest rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce \u015bwiat\u0142o tej wspania\u0142ej nadziei p\u0142yn\u0119\u0142o od Chrystusa. On sam m\u00f3wi\u0142: „Abraham, ojciec wasz, rozradowa\u0142 si\u0119 z tego, \u017ce ujrza\u0142 M\u00f3j dzie\u0144 – ujrza\u0142 i ucieszy\u0142 si\u0119” (J\u00a08,56<\/a>). S\u0142owa te wskazuj\u0105 na to, \u017ce Chrystus jest Zbawicielem nie tylko ludzi sobie wsp\u00f3\u0142czesnych i wszystkich, kt\u00f3rzy mieli si\u0119 urodzi\u0107 potem, On jest r\u00f3wnie\u017c Zbawicielem wszystkich sprawiedliwych, kt\u00f3rzy \u017cyli przed Nim.
\nWyra\u017ca to starochrze\u015bcija\u0144ska prawda, kt\u00f3r\u0105 wyznajemy w Sk\u0142adzie Apostolskim, \u017ce po swojej \u015bmierci i pogrzebie Chrystus „zst\u0105pi\u0142 do piekie\u0142”, czyli do szeolu. Czytamy o tym w Li\u015bcie Aposto\u0142a Piotra: „Chrystus bowiem raz umar\u0142 za grzechy, sprawiedliwy za niesprawiedliwych, aby was do Boga przyprowadzi\u0107; zabity wprawdzie na ciele, ale powo\u0142any do \u017cycia Duchem. W nim poszed\u0142 og\u0142osi\u0107 [zbawienie] nawet duchom zamkni\u0119tym w wi\u0119zieniu, niegdy\u015b niepos\u0142usznym, gdy za dni Noego cierpliwo\u015b\u0107 Bo\u017ca oczekiwa\u0142a” (1\u00a0P\u00a03,18-20a<\/a>). Ukrzy\u017cowany poszed\u0142 wi\u0119c z or\u0119dziem odkupienia nawet do tych, kt\u00f3rzy byli tak bardzo zepsuci, \u017ce z ich powodu – jak czytamy w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym (Rdz\u00a06,6<\/a>) – B\u00f3g „\u017ca\u0142owa\u0142, \u017ce stworzy\u0142 ludzi na ziemi”.
\nZauwa\u017cmy przy okazji, \u017ce w przytoczonej wypowiedzi Aposto\u0142a Piotra znajduje si\u0119 wyraz: „duchom”. Co\u015b jednak przetrwa\u0142o z tych nieszcz\u0119\u015bnik\u00f3w, kt\u00f3rzy zgin\u0119li w potopie, skoro „duchy” ich zdolne by\u0142y us\u0142ysze\u0107 radosn\u0105 nowin\u0119 o odkupieniu! Jako chrze\u015bcijanom nie trzeba nam t\u0142umaczy\u0107, dlaczego Ewangelie – w przeciwie\u0144stwie do Starego Testamentu – g\u0142osz\u0105 nadziej\u0119 na \u017cycie wieczne wyra\u017anie i cz\u0119sto. „Kto we Mnie wierzy – powiada Pan Jezus do Marty, siostry zmar\u0142ego \u0141azarza – cho\u0107by i umar\u0142, \u017cy\u0107 b\u0119dzie. A ka\u017cdy, kto \u017cyje i wierzy we Mnie, nie umrze na wieki” (J\u00a011,25n<\/a>). Gdyby by\u0142o tak, jak nauczaj\u0105 adwenty\u015bci czy \u015bwiadkowie Jehowy – tzn. gdyby cz\u0142owiek w chwili \u015bmierci umiera\u0142 ca\u0142y, razem z dusz\u0105, i gdyby dopiero przy zmartwychwstaniu cia\u0142 mia\u0142 wr\u00f3ci\u0107 do \u017cycia – przytoczone s\u0142owa Pana Jezusa zawiera\u0142yby nieprawd\u0119.
\nOt\u00f3\u017c w Ko\u015bciele katolickim wierzymy, i\u017c prawdziwa jest obietnica Chrystusa, \u017ce wszystkich, kt\u00f3rzy do Niego nale\u017c\u0105, wskrzesi w dniu ostatecznym (J\u00a06,39n<\/a>). Ale wierzymy r\u00f3wnie\u017c, \u017ce prawdziwa jest Jego obietnica, i\u017c kto wierzy w Niego, „nie umrze na wieki” (J\u00a011,26<\/a>). Pierwsza dotyczy wskrzeszenia cia\u0142, druga obietnica m\u00f3wi o tym, \u017ce nawet \u015bmier\u0107 cia\u0142a nie przerywa naszej jedno\u015bci z Chrystusem, je\u015bli tylko byli\u015bmy z Nim z\u0142\u0105czeni w \u017cyciu doczesnym.<\/p>\n

Przypatrzmy si\u0119 teraz licznym wypowiedziom Nowego Testamentu, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce obietnica Chrystusa: „Kto zachowa moj\u0105 nauk\u0119, nie zazna \u015bmierci na wieki” (J\u00a08,52<\/a>) obejmuje r\u00f3wnie\u017c okres mi\u0119dzy naszym odej\u015bciem z tego \u015bwiata a wskrzeszeniem naszych cia\u0142.<\/h2>\n

 
\nZacznijmy od najstarszego listu \u015bw. Paw\u0142a – od 1 Listu do Tesaloniczan – w kt\u00f3rym czytamy, \u017ce Chrystus „za nas umar\u0142, aby\u015bmy – czy to gdy czuwamy, czy gdy za\u015bniemy – razem z Nim \u017cyli” (5,10<\/a>). Celowo zaczynam od tego tekstu, bo \u015bmier\u0107 cia\u0142a jest w nim nazwana za\u015bni\u0119ciem, a zarazem stwierdza si\u0119 tu wyra\u017anie, \u017ce r\u00f3wnie\u017c po tym za\u015bni\u0119ciu wyznawcy Chrystusa nadal \u017cyj\u0105 razem z Nim. Prelegent, kt\u00f3rego wyk\u0142adu Pani wys\u0142ucha\u0142a, prawdopodobnie zatrzyma\u0142 si\u0119 szczeg\u00f3lnie nad metafor\u0105 snu, \u017ceby tekstami, w kt\u00f3rych \u015bmier\u0107 nazywa si\u0119 snem, uzasadni\u0107 swoj\u0105 tez\u0119, \u017ce ca\u0142y cz\u0142owiek umiera, a w ka\u017cdym razie \u017ce przez \u015bmier\u0107 wpada w stan absolutnej nie\u015bwiadomo\u015bci. Jak Pani widzi, Aposto\u0142 Pawe\u0142 s\u0105dzi\u0142 inaczej: m\u00f3wi\u0142, \u017ce r\u00f3wnie\u017c wtedy gdy „za\u015bniemy”, b\u0119dziemy \u017cyli razem z Chrystusem.
\nW innym miejscu m\u00f3wi o tym jeszcze wyra\u017aniej: „Wiemy, \u017ce jak d\u0142ugo pozostajemy w ciele, jeste\u015bmy pielgrzymami, z daleka od Pana. Albowiem wed\u0142ug wiary, a nie dzi\u0119ki widzeniu post\u0119pujemy. Mamy jednak nadziej\u0119… i chcieliby\u015bmy raczej opu\u015bci\u0107 nasze cia\u0142o i stan\u0105\u0107 w obliczu Pana” (2\u00a0Kor\u00a05,6-8<\/a>). \u015amier\u0107 zatem jest tu nazwana „opuszczeniem cia\u0142a”. Nie ca\u0142y wi\u0119c cz\u0142owiek umiera. To, co we mnie stanowi o moim „ja”, nie ulegnie zniszczeniu, lecz opu\u015bci cia\u0142o i stanie w obliczu Pana.
\nZ kontekstu wynika, \u017ce to „opuszczenie cia\u0142a” nawet dla \u017carliwie wierz\u0105cego Paw\u0142a nie jest samo w sobie czym\u015b po\u017c\u0105danym. Przeciwnie, „udr\u0119czeni wzdychamy, pozostaj\u0105c w tym przybytku, bo nie chcieliby\u015bmy go utraci\u0107” (w. 4). Skoro jednak nie przyszed\u0142 jeszcze czas na ostateczne uwielbienie cia\u0142a, to chrze\u015bcijanin „chcia\u0142by raczej opu\u015bci\u0107 cia\u0142o”, \u017ceby tylko „stan\u0105\u0107 w obliczu Pana”. Wed\u0142ug adwentyst\u00f3w \u015bmier\u0107 cia\u0142a wprowadza cz\u0142owieka w otch\u0142a\u0144 nie\u015bwiadomo\u015bci. Wed\u0142ug Aposto\u0142a Paw\u0142a przeciwnie: po opuszczeniu cia\u0142a, a wi\u0119c jeszcze przed zmartwychwstaniem, wiara ust\u0105pi widzeniu (w. 7). Gdy teraz, chocia\u017c dzi\u0119ki wierze mamy ju\u017c jak\u0105\u015b znajomo\u015b\u0107 Boga, jeste\u015bmy „z daleka od Pana”, to w\u00f3wczas b\u0119dziemy „z Nim” (w. 6 i 9).
\nW tym samym duchu wypowiada si\u0119 Pawe\u0142 w Li\u015bcie do Filipian: „Dla mnie bowiem \u017cy\u0107 – to Chrystus, a umrze\u0107 – to zysk. Je\u015bli bowiem \u017cy\u0107 w ciele – to dla mnie owocna praca, co mam wybra\u0107? Nie umiem powiedzie\u0107. Z dw\u00f3ch stron doznaj\u0119 nalegania: pragn\u0119 odej\u015b\u0107, a by\u0107 z Chrystusem, bo to o wiele lepsze, pozostawa\u0107 za\u015b w ciele – to bardziej dla was konieczne” (Flp\u00a01,21-24<\/a>; por. Rz\u00a014,8<\/a>). Tote\u017c Apokalipsa z naciskiem podkre\u015bla, \u017ce „ju\u017c teraz b\u0142ogos\u0142awieni s\u0105 ci, kt\u00f3rzy umieraj\u0105 w Panu” (14,13<\/a>).
\nOt\u00f3\u017c ludzi, kt\u00f3rzy „odeszli z cia\u0142a”, w Nowym Testamencie nazywa si\u0119 niekiedy duszami. Apokalipsa m\u00f3wi o „duszach zabitych dla S\u0142owa Bo\u017cego”, kt\u00f3re „dono\u015bnym g\u0142osem wo\u0142a\u0142y” (Ap\u00a06,9<\/a>; por. 20,4<\/a>). Za\u015b kamienowany Szczepan modli\u0142 si\u0119: „Panie Jezu, przyjmij ducha mego” (Dz\u00a07,59<\/a>). Z kolei Aposto\u0142 Piotr powiada, \u017ce „celem wiary naszej” jest „zbawienie dusz” (1\u00a0P\u00a01,9<\/a>), a czekaj\u0105cych na Chrystusa w szeolu nazywa duchami (1\u00a0P\u00a03,19<\/a>).
\nNie s\u0105 to oczywi\u015bcie wszystkie teksty biblijne, z kt\u00f3rych wynika, \u017ce \u015bmier\u0107 nie mo\u017ce istotnie zapanowa\u0107 nad tymi, kt\u00f3rzy z\u0142\u0105czeni s\u0105 z samym \u0179r\u00f3d\u0142em \u017cycia, z Bogiem. „Dusze sprawiedliwych s\u0105 w r\u0119ku Boga – czytamy w jednej z ostatnich ksi\u0105g starotestamentalnych, w Ksi\u0119dze M\u0105dro\u015bci (3,1-3<\/a>) i nie dosi\u0119gnie ich m\u0119ka. Zda\u0142o si\u0119 oczom g\u0142upich, \u017ce pomarli, zej\u015bcie ich poczytano za nieszcz\u0119\u015bcie i odej\u015bcie od nas za unicestwienie, a oni trwaj\u0105 w pokoju”.
\nSam Pan Jezus powiedzia\u0142 kiedy\u015b przypowie\u015b\u0107 o bogaczu i \u0141azarzu, kt\u00f3rej akcja rozgrywa si\u0119 zaraz po \u015bmierci bohater\u00f3w przypowie\u015bci, a wi\u0119c jeszcze przed zmartwychwstaniem. Znaczenie tej przypowie\u015bci dla naszego tematu trafnie ujmuje kard. Ratzinger: „Mo\u017cna, rzecz jasna, powiedzie\u0107, \u017ce przebywanie ubogiego na \u0142onie Abrahama, a bogacza w miejscu m\u0119ki nie jest w\u0142a\u015bciwym przedmiotem nauki tej przypowie\u015bci. Jej istot\u0119 stanowi ostrze\u017cenie przed niebezpiecze\u0144stwem, p\u0142yn\u0105cym z posiadania bogactw. Niemniej oczywiste jest i to, \u017ce G\u0142osiciel przypowie\u015bci widzi w wyst\u0119puj\u0105cych w niej obrazach trafne okre\u015blenie rzeczywisto\u015bci czekaj\u0105cej cz\u0142owieka. Tekst paraboli \u015bwiadczy wi\u0119c wyra\u017anie, \u017ce wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo podziela\u0142o wiar\u0119 \u017byd\u00f3w w \u017cycie pozagrobowe”<\/a>1<\/sup><\/a> .
\nZreszt\u0105 czy\u017c Pan Jezus nie obieca\u0142 \u0142otrowi, \u017ce jeszcze dzi\u015b b\u0119dzie z Nim w raju (\u0141k\u00a023,43<\/a>)? Niestety, mo\u017cna by\u0107 tak przywi\u0105zanym do swojego b\u0142\u0119du, \u017ce jest si\u0119 gotowym raczej Pismo \u015awi\u0119te zniekszta\u0142ci\u0107, byleby postawi\u0107 na swoim. G\u0142osiciele \u015bmierci ca\u0142kowitej twierdz\u0105 niekiedy, \u017ce w obietnicy, jak\u0105 Pan Jezus da\u0142 dobremu \u0142otrowi, powinno si\u0119 przestawi\u0107 interpunkcj\u0119: „Zaprawd\u0119 powiadam ci dzi\u015b: Ze Mn\u0105 b\u0119dziesz w raju” – b\u0119dziesz ze Mn\u0105, ale dopiero za setki, a mo\u017ce nawet za tysi\u0105ce lat. Nie liczy si\u0119 dla nich to, \u017ce fraza ta – tak cz\u0119sta w Ewangelii – ani razu nie zawiera wyrazu „dzi\u015b”. Nie zastanawiaj\u0105 si\u0119 nad tym, \u017ce t\u0105 sztuczk\u0105 nie da si\u0119 unicestwi\u0107 wymowy innych tekst\u00f3w, kt\u00f3re dopiero co przytoczyli\u015bmy.<\/p>\n

Istota problemu le\u017cy jednak gdzie indziej. Chodzi tu mianowicie o prawid\u0142owe odczytanie stosunku mi\u0119dzy Starym a Nowym Testamentem.<\/h2>\n

 
\nNie wolno bowiem przeciwstawia\u0107 sobie obu tych cz\u0119\u015bci Pisma \u015awi\u0119tego w taki spos\u00f3b, \u017ceby prowadzi\u0142o to do pomniejszania b\u0105d\u017a Starego, b\u0105d\u017a Nowego Testamentu. Pismo \u015awi\u0119te stanowi jedn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107: Stary Testament nie tylko prowadzi do Nowego, ale otrzymuje z niego \u015bwiat\u0142o Chrystusa, kt\u00f3re ods\u0142ania w nim nie przeczuwane przedtem g\u0142\u0119bie.
\nOt\u00f3\u017c doktryna adwentyst\u00f3w oraz \u015bwiadk\u00f3w Jehowy o materialno\u015bci i \u015bmiertelno\u015bci duszy ludzkiej opiera si\u0119 na niekt\u00f3rych sformu\u0142owaniach Starego Testamentu, kt\u00f3re nie maj\u0105 w sobie jeszcze tej jasno\u015bci, jak\u0105 widzieli\u015bmy w przytoczonych wypowiedziach nowotestamentalnych. Tamte niejasne i nieprecyzyjne sformu\u0142owania skierowane by\u0142y jednak ku prawdzie, \u017ce jest w cz\u0142owieku jaki\u015b pierwiastek niematerialny i \u017ce nie ca\u0142y cz\u0142owiek w chwili \u015bmierci umiera. Nawet duchowo\u015b\u0107 \u017cydowska, kt\u00f3ra rozwija\u0142a si\u0119 na gruncie samego tylko Starego Testamentu, prawd\u0119 t\u0119 w nim odnalaz\u0142a.
\nTymczasem g\u0142osiciele materialno\u015bci i \u015bmiertelno\u015bci duszy zatrzymuj\u0105 si\u0119 szczeg\u00f3lnie nad takimi wypowiedziami, jak przytoczony wy\u017cej fragment Psalmu 88<\/a> (w. 11n), ale swoj\u0105 interpretacj\u0105 pozbawiaj\u0105 je w\u0142a\u015bciwej im nieprecyzyjno\u015bci. W ten spos\u00f3b je zniekszta\u0142caj\u0105, bo precyzuj\u0105 ich sens przez zanegowanie otwarcia tych tekst\u00f3w na wymiar transcendentny wobec cielesno\u015bci i \u015bmiertelno\u015bci cz\u0142owieka. Tymczasem teksty te s\u0105 obiektywnie na ten wymiar otwarte, jak na to wskazuje nie tylko rozw\u00f3j \u015bwiadomo\u015bci eschatologicznej, po\u015bwiadczony w Nowym Testamencie, ale r\u00f3wnie\u017c rozw\u00f3j duchowo\u015bci \u017cydowskiej.
\nJednak\u017ce nawet z czysto ludzkiego punktu widzenia taka pr\u00f3ba zatrzymania \u015bwiadomo\u015bci na pierwszym etapie rozwoju jest b\u0142\u0119dem – pozbawia bowiem t\u0119 \u015bwiadomo\u015b\u0107 momentu dynamicznego, kt\u00f3ry przecie\u017c ju\u017c w pierwszym jej etapie si\u0119 zawiera\u0142. Ot\u00f3\u017c sk\u0142onno\u015b\u0107 do budowania utopii archaizuj\u0105cych, ch\u0119\u0107 powrotu do samego pocz\u0105tku, jest charakterystyczna zw\u0142aszcza dla radykalnych protestant\u00f3w, kt\u00f3rzy ka\u017cdy rozw\u00f3j historyczny w dziedzinie wiary gotowi s\u0105 traktowa\u0107 jako dzie\u0142o ducha tego \u015bwiata. W tym przypadku postawa ta wyrazi\u0142a si\u0119 wrogo\u015bci\u0105 wobec prawd zawartych w samym nawet Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym. Mentalno\u015bci tej tak bardzo wstr\u0119tny jest rozw\u00f3j \u015bwiadomo\u015bci w dziedzinie wiary, \u017ce odrzuca ona niekt\u00f3re prawdy zawarte w Nowym Testamencie – tylko dlatego, \u017ce stanowi\u0105 one krok naprz\u00f3d w stosunku do objawienia starotestamentalnego.
\n[<\/span>\u00ab<\/a>]\u00a0 J. Ratzinger, <\/span>Eschatologia<\/i>, Pozna\u0144 1985, s. 143.<\/span><\/a>
\nO. Jacek Salij \u2013 \u201ePoszukiwania w wierze\u201d<\/i>
\n