{"id":370,"date":"2017-08-04T07:27:14","date_gmt":"2017-08-04T05:27:14","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=370"},"modified":"2017-08-04T07:27:14","modified_gmt":"2017-08-04T05:27:14","slug":"krzyz-znakiem-rozpoznawczym-chrzescijan","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/krzyz-znakiem-rozpoznawczym-chrzescijan\/","title":{"rendered":"Krzy\u017c znakiem rozpoznawczym chrze\u015bcijan"},"content":{"rendered":"

Znak krzy\u017ca pe\u0142ny sw\u00f3j sens uzyskuje dopiero dzi\u0119ki naszemu otwarciu si\u0119 na tajemnic\u0119 krzy\u017ca. Swoj\u0105 zmys\u0142ow\u0105 dotykalno\u015bci\u0105 u\u0142atwia zarazem nam – istotom cielesnym – otwieranie si\u0119 na t\u0119 tajemnic\u0119. Poniewa\u017c za\u015b tajemnica odkupie\u0144czego krzy\u017ca Chrystusa stanowi samo centrum wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, \u0142atwo zrozumie\u0107, dlaczego znak krzy\u017ca sta\u0142 si\u0119 znakiem rozpoznawczym chrze\u015bcijan i chrze\u015bcija\u0144stwa. I wi\u0119cej jeszcze: sta\u0142 si\u0119 symbolem chrze\u015bcija\u0144skiego \u017cycia.
\nTutaj rodzi si\u0119 trudno\u015b\u0107. Nie dotyczy ona tego, \u017ce chrze\u015bcijanie u\u017cywaj\u0105 znaku rozpoznawczego. Ka\u017cda spo\u0142eczno\u015b\u0107, wyodr\u0119bniaj\u0105ca si\u0119 od innych, ma prawo do znak\u00f3w to\u017csamo\u015bci, nawet je\u015bli s\u0105 to znaki umowne. Krzy\u017c za\u015b nie jest znakiem umownym, \u017ar\u00f3d\u0142em tego znaku jest rzeczywista szubienica, do kt\u00f3rej przybito Jednorodzonego Syna Bo\u017cego, na kt\u00f3rej dokona\u0142o si\u0119 odkupienie nas wszystkich. Jest zatem czym\u015b oczywistym, \u017ce ci, kt\u00f3rzy uwierzyli w Ukrzy\u017cowanego Syna Bo\u017cego, maj\u0105 prawo do tego znaku i \u017ce jest on dla nich nie tylko znakiem rozpoznawczym, ale i \u017ar\u00f3d\u0142em niezg\u0142\u0119bionych tre\u015bci duchowych.
\nTrudno\u015b\u0107 jest nast\u0119puj\u0105ca: na krzy\u017cu zawis\u0142o Zbawienie \u015bwiata, chrze\u015bcijanie za\u015b stanowi\u0105 jedynie stosunkowo skromn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 ludzko\u015bci; krzy\u017c Chrystusa jest darem Bo\u017cym dla wszystkich ludzi, chrze\u015bcija\u0144stwo za\u015b jest tylko jedn\u0105 z wielu religii globu ziemskiego. Czy zatem gromadzenie si\u0119 chrze\u015bcijan pod znakiem krzy\u017ca nie uruchamia mechanizm\u00f3w, kt\u00f3re utrudniaj\u0105 uwierzenie w Chrystusa? Przecie\u017c znak rozpoznawczy stosunkowo \u0142atwo mo\u017ce by\u0107 u\u017cyty przeciwko innym grupom ludzkim. Tote\u017c postawmy sobie pytanie nast\u0119puj\u0105ce: Jakiego znaku rozpoznawczego chrze\u015bcijanom mie\u0107 nie wolno? To, \u017ce znak krzy\u017ca rodzi w niekt\u00f3rych niechrze\u015bcijanach odruch odrzucenia, jest poniek\u0105d rzecz\u0105 nieuniknion\u0105. My, chrze\u015bcijanie, powinni\u015bmy jednak – po pierwsze – starannie unika\u0107 u\u017cywania tego znaku przeciwko komukolwiek (za wyj\u0105tkiem jednego tylko szatana, przeciwko kt\u00f3remu krzy\u017c jest broni\u0105 najzupe\u0142niej stosown\u0105). Niestety, w historii bywa\u0142o r\u00f3\u017cnie. Najbardziej spektakularnym wydarzeniem, w kt\u00f3rym podniesiono krzy\u017c przeciwko innym ludziom, by\u0142y wyprawy krzy\u017cowe – czy to przeciwko Saracenom, czy to przeciwko albigensom.
\nPo wt\u00f3re, powinni\u015bmy starannie bada\u0107 samych siebie, czy swoim post\u0119powaniem nie zra\u017camy do krzy\u017ca tych, kt\u00f3rzy w Chrystusa nie wierz\u0105. W filmie Shoah<\/i> znak krzy\u017ca pojawia si\u0119 kilkakrotnie jako symbol \u015bwiata obcego i nie\u017cyczliwego \u017bydom. Je\u015bli kto\u015b s\u0105dzi, \u017ce chrze\u015bcijanie w \u017caden spos\u00f3b nie przyczynili si\u0119 do tego, i\u017c dla wielu \u017byd\u00f3w krzy\u017c tak w\u0142a\u015bnie si\u0119 kojarzy, niech sobie przypomni wysuwany przeciwko nim zarzut bogob\u00f3jstwa czy niekt\u00f3re – pami\u0119tane jeszcze dzi\u015b przez ludzi starszych – ludowe zwyczaje Wielkiego Tygodnia. A jak musia\u0142 si\u0119 kojarzy\u0107 krzy\u017c wielu Indianom, do kt\u00f3rych wyznawcy Ukrzy\u017cowanego Boga przyszli po to, \u017ceby ich ograbi\u0107 i zabija\u0107?
\nJednak\u017ce podnoszenie wielkich grzech\u00f3w historycznych ma r\u00f3wnie\u017c swoje z\u0142e strony. Mo\u017ce u\u015bpi\u0107 wra\u017cliwo\u015b\u0107 na grzechy, jakie my sami pope\u0142niamy, grzechy materialnie znacznie mniejsze, kt\u00f3rymi jednak r\u00f3wnie skutecznie mo\u017cemy utrudnia\u0107 bli\u017anim rozpoznanie w krzy\u017cu znaku zbawienia. Wyobra\u017amy sobie sytuacj\u0119 wr\u0119cz banaln\u0105. Oto moje post\u0119powanie obudzi\u0142o w drugim cz\u0142owieku uzasadnion\u0105 odraz\u0119 moraln\u0105, a zarazem wie on, \u017ce ja jestem chrze\u015bcijaninem, mo\u017ce nawet w spos\u00f3b ostentacyjny. Czy mo\u017cna mu si\u0119 dziwi\u0107, \u017ce znak krzy\u017ca, do kt\u00f3rego ja tak otwarcie si\u0119 przyznaj\u0119, skojarzy mu si\u0119 raczej negatywnie?
\nNiespe\u0142na p\u00f3\u0142tora tysi\u0105ca lat temu \u015bw. Cezary z Arles tak oto upomina\u0142 swoich s\u0142uchaczy, aby nie nadu\u017cywali znaku krzy\u017ca: „C\u00f3\u017c pomo\u017ce, je\u017celi znak krzy\u017ca k\u0142adziemy na czole i na ustach, a wewn\u0105trz w duszy mamy z\u0142o\u017cone zbrodnie i grzechy? Kto bowiem \u017ale my\u015bli, ten i \u017ale m\u00f3wi, \u017ale czyni, je\u015bli si\u0119 nie zechce poprawi\u0107, a gdy si\u0119 \u017cegna, grzech jego nie maleje, lecz si\u0119 powi\u0119ksza. Wielu bowiem jest takich, co id\u0105c kra\u015b\u0107 lub cudzo\u0142o\u017cy\u0107, je\u015bli si\u0119 potkn\u0105, \u017cegnaj\u0105 si\u0119, a jednak od z\u0142ego uczynku si\u0119 nie cofaj\u0105; i nie wiedz\u0105, nieszcz\u0119\u015bni, \u017ce raczej zamykaj\u0105 w sobie diab\u0142y, ni\u017c by je wyrzucali” (Kazanie<\/i> 131).
\nOt\u00f3\u017c wyobra\u017amy sobie – tego tematu \u015bw. Cezary nie porusza – jak takie zachowanie mo\u017ce wp\u0142yn\u0105\u0107 na kogo\u015b niewierz\u0105cego lub nawet na chrze\u015bcijanina, nie utwierdzonego jeszcze w wierze. Kto\u015b mi m\u00f3wi\u0142 o swoim znajomym, kt\u00f3ry podczas ostatniej wojny utraci\u0142 wiar\u0119, widz\u0105c, jak gor\u0105co ludzie si\u0119 modlili podczas bombardowania i jak si\u0119 zachowywali bezpo\u015brednio potem. Niestety, r\u00f3wnie\u017c w sytuacjach znacznie bardziej zwyczajnych mo\u017cna zas\u0142u\u017cy\u0107 sobie na wym\u00f3wk\u0119: „Z waszej przyczyny niewierz\u0105cy blu\u017ani\u0105 krzy\u017cowi Chrystusa”.
\nPowszechne znaczenie zbawcze krzy\u017ca Chrystusa zobowi\u0105zuje nas jednak do czego\u015b znacznie wi\u0119cej, ni\u017c tylko do powstrzymania si\u0119 od u\u017cywania znaku krzy\u017ca przeciwko innym i do uwagi, \u017ceby swoim post\u0119powaniem nie wystawia\u0107 krzy\u017cowi z\u0142ego \u015bwiadectwa. Przez Chrystusa i „przez krew Jego krzy\u017ca”, B\u00f3g „zn\u00f3w pojedna\u0142 wszystko z sob\u0105” (Kol\u00a01,20<\/a>). Zatem wiara w Chrystusa zobowi\u0105zuje do otwierania oczu na dzia\u0142anie tajemnicy odkupienia w\u015br\u00f3d wszystkich ludzi, nie tylko w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan.
\nNie chodzi o to, \u017ceby niechrze\u015bcijanom wmawia\u0107, \u017ce cho\u0107 w Chrystusa nie wierz\u0105, to On i tak w nich dzia\u0142a. Chrystus jest naprawd\u0119 Odkupicielem wszystkich ludzi, przez swoj\u0105 \u015bmier\u0107 na krzy\u017cu naprawd\u0119 „uczyni\u0142 jedno\u015bci\u0105” wrogie cz\u0119\u015bci ludzko\u015bci, „bo zburzy\u0142 rozdzielaj\u0105cy je mur – wrogo\u015b\u0107” (Ef\u00a02,14<\/a>). Tote\u017c my, kt\u00f3rzy\u015bmy w Niego uwierzyli, winni\u015bmy stara\u0107 si\u0119 zauwa\u017ca\u0107 i uszanowa\u0107 to Jego dzia\u0142anie poza widzialnymi granicami Ko\u015bcio\u0142a. Czy\u017c nie wolno bowiem nam, wierz\u0105cym w Niego, Pana wszech\u015bwiata, domy\u015bla\u0107 si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie On dzia\u0142a wsz\u0119dzie tam, gdzie cierpienie i krzywda nie niszcz\u0105 cz\u0142owieka, ale przemieniane s\u0105 w narz\u0119dzia dobra, gdzie ludzie jednaj\u0105 si\u0119 ze swymi nieprzyjaci\u00f3\u0142mi albo gotowi s\u0105 p\u0142aci\u0107 bolesne nawet ceny, byleby nie podj\u0105\u0107 \u017cadnego uczestnictwa w k\u0142amstwie czy w zadawaniu krzywdy?
\nAktywna \u017cyczliwo\u015b\u0107 – w imi\u0119 Chrystusa i Jego krzy\u017ca – wobec wszystkich ludzi i wszystkich religii nie mo\u017ce, rzecz jasna, prowadzi\u0107 nas do utraty naszej chrze\u015bcija\u0144skiej i katolickiej to\u017csamo\u015bci. Chrystus ukrzy\u017cowany wci\u0105\u017c dla kogo\u015b jest zgorszeniem, a dla kogo\u015b innego g\u0142upstwem, dla nas za\u015b, wierz\u0105cych w Niego, jest „moc\u0105 i m\u0105dro\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105” (1\u00a0Kor\u00a01,23n<\/a>). Tote\u017c mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce ta nasza wiara albo samo tylko realizowanie kt\u00f3rego\u015b z ewangelicznych przykaza\u0144 wzbudzi czyj\u0105\u015b agresj\u0119 przeciw nam lub \u017ce my sami, w obliczu jakich\u015b czysto ludzkich mniema\u0144 na temat Chrystusa lub Ewangelii, poczujemy si\u0119 wezwani do z\u0142o\u017cenia Jemu i Jego nauce \u015bwiadectwa naszej wiary. Chodzi jednak o to, \u017ceby nawet w\u00f3wczas, kiedy ujawnia si\u0119 nasza inno\u015b\u0107 w stosunku do niewierz\u0105cych w Chrystusa, ani nawet w\u00f3wczas, kiedy by\u0107 mo\u017ce zostan\u0119 przez kogo\u015b odrzucony i pot\u0119piony z powodu tej mojej inno\u015bci, nie utraci\u0107 aktywnej \u017cyczliwo\u015bci wobec wszystkich ludzi, nieprzyjaci\u00f3\u0142 nie wy\u0142\u0105czaj\u0105c. Jest to logiczna konsekwencja naszej wiary, \u017ce na krzy\u017cu Chrystus umar\u0142 za wszystkich ludzi, nie tylko za swoich wyznawc\u00f3w.
\nJe\u015bli zatem krzy\u017c Chrystusa jest znakiem rozpoznawczym chrze\u015bcijan, to starannie zwa\u017cajmy na to, aby nie by\u0142 on znakiem naszego oddzielania si\u0119 od innych. Przez swoj\u0105 zbawcz\u0105 \u015bmier\u0107 Chrystus Pan okaza\u0142 bowiem mi\u0142o\u015b\u0107 wszystkim ludziom, a je\u015bli krzy\u017c Jego ustanawia jak\u0105\u015b granic\u0119, to jest to granica, oddzielaj\u0105ca \u015bwiat\u0142o od ciemno\u015bci, roz\u0142\u0105czaj\u0105ca to, co prowadzi do \u017cycia, od tego, co zadaje \u015bmier\u0107. Granica ta nie oddziela ludzi od ludzi, oddziela raczej cz\u0142owieka Bo\u017cego od tego wszystkiego, co we mnie bezbo\u017cne. M\u00f3wi\u0142 o tym Aposto\u0142 Pawe\u0142, \u017ce dzi\u0119ki krzy\u017cowi Chrystusa „\u015bwiat sta\u0142 si\u0119 ukrzy\u017cowany dla mnie, a ja dla \u015bwiata” (Ga\u00a06,14<\/a>).
\nTen uniwersalny wymiar krzy\u017ca Chrystusa znakomicie dostrzeg\u0142 i przedstawi\u0142 Antoni S\u0142onimski, cz\u0142owiek, kt\u00f3rego trudno przecie\u017c pos\u0105dzi\u0107 o chrze\u015bcija\u0144ski prozelityzm. W wierszu pt. Dwie ojczyzny<\/i> pisa\u0142:
\nW ojczy\u017anie twojej do obcych w wierze
\nB\u00f3g si\u0119 nie zni\u017ca.
\nMoja ojczyzna \u015bwiat ca\u0142y bierze
\nW ramiona krzy\u017ca.<\/cite>
\nNie spos\u00f3b by\u0142oby zreszt\u0105 zrozumie\u0107 wielorakie d\u0105\u017cenia chrze\u015bcijan, aby pod znakiem krzy\u017ca umie\u015bci\u0107 ka\u017cde niemal dzia\u0142anie, wr\u0119cz ka\u017cd\u0105 chwil\u0119 \u017cycia, aby znakiem tym znaczy\u0107 ka\u017cd\u0105 nasz\u0105 przestrze\u0144, drogie osoby i szczeg\u00f3lnie wa\u017cne przedmioty – gdyby nie sta\u0142a za tym wiara, \u017ce moc krzy\u017ca Chrystusowego ogarnia ca\u0142\u0105 ludzko\u015b\u0107 i ca\u0142y wr\u0119cz kosmos. W Li\u015bcie do Kolosan czytamy, \u017ce „przez krew Jego krzy\u017ca” jedna si\u0119 z Bogiem i zaznaje pokoju nie tylko „to, co na ziemi”, ale r\u00f3wnie\u017c „to, co w niebiosach” (1,20<\/a>).
\nSt\u0105d w najstarszych pismach patrystycznych cz\u0119sto wyra\u017cano ide\u0119, \u017ce krzy\u017cem obficie naznaczona jest – bez naszego \u015bwiadomego udzia\u0142u – naturalna przestrze\u0144 cz\u0142owieka, zar\u00f3wno rzeczy stworzone przez Boga, jak przedmioty ukszta\u0142towane przez cz\u0142owieka. „Pomy\u015blcie tylko – powiada \u015bw. Justyn M\u0119czennik ok. 160 roku – czy cokolwiek z tego, co jest na \u015bwiecie, bez tego znaku mo\u017ce istnie\u0107 samo w sobie, albo w jak\u0105kolwiek ca\u0142o\u015b\u0107 si\u0119 sk\u0142ada\u0107? Przecie\u017c okr\u0119t nie zdo\u0142a pru\u0107 morza, je\u015bli nie sterczy w nim dumnie \u00f3w znak wynios\u0142y, zwany \u017caglem. Ziemi nie da si\u0119 ora\u0107 bez krzy\u017ca. Kopacze i rzemie\u015blnicy nie wykonaj\u0105 swej pracy bez narz\u0119dzi o tym w\u0142a\u015bnie kszta\u0142cie”. Co wi\u0119cej, m\u00f3wi Justyn, w samym kszta\u0142cie ludzkiego cia\u0142a Stw\u00f3rca umie\u015bci\u0142 znak krzy\u017ca, i to dwojako: „Ludzka posta\u0107 niczym innym si\u0119 nie r\u00f3\u017cni od kszta\u0142tu zwierz\u0105t nierozumnych, jak w\u0142a\u015bnie tym, \u017ce cz\u0142owiek trzyma si\u0119 prosto i mo\u017ce r\u0119ce rozci\u0105gn\u0105\u0107, a na twarzy jego, pocz\u0105wszy od czo\u0142a, widnieje nos, kt\u00f3ry zwierz\u0119tom s\u0142u\u017cy do oddychania, u cz\u0142owieka za\u015b uwydatnia znak krzy\u017ca” (Apologia<\/i> I,55).
\nUderza ponadto sk\u0142onno\u015b\u0107 Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a do przedstawiania konkretnego krzy\u017ca, na kt\u00f3rym umar\u0142 Chrystus, w wymiarach kosmicznych. I tak na przyk\u0142ad, zdaniem \u015bw. Ireneusza (ok. 202), Chrystus Pan, kiedy Mu rozpi\u0119to r\u0119ce na krzy\u017cu, obj\u0105\u0142 nimi i zgromadzi\u0142 w jedno obie rozproszone cz\u0119\u015bci ludzko\u015bci (Adversus haereses<\/i> V,17,4). Z kolei \u015bw. Cyryl z Jerozolimy (\u2020 386) przedstawia Ukrzy\u017cowanego jako Mocarza, kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 na samym \u015brodku ziemi, a swoimi pot\u0119\u017cnymi r\u0119kami uchwyci\u0142 jej kra\u0144ce: „Rozci\u0105gn\u0105\u0142 r\u0119ce na krzy\u017cu, aby uchwyci\u0107 nimi kra\u0144ce ziemi. Golgota bowiem jest \u015brodkiem ziemi. (…) Rozci\u0105gn\u0105\u0142 swe ludzkie r\u0119ce Ten, kt\u00f3ry utwierdzi\u0142 niebo swymi r\u0119kami duchowymi” (Katecheza<\/i> 13,28).
\nBli\u017aniaczo podobn\u0105 intuicj\u0119 sformu\u0142owa\u0142a w naszym XX wieku – by\u0107 mo\u017ce niezale\u017cnie od Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a – Simone Weil. Krzy\u017c Chrystusa jawi si\u0119 jej jako kosmiczna d\u017awignia, maj\u0105ca moc przemieni\u0107 sens wszech\u015bwiata: „Kiedy ci\u0105\u017cy nad nami ca\u0142y wszech\u015bwiat, nic innego poza samym Bogiem nie mo\u017ce stanowi\u0107 przeciwwagi – poza Bogiem prawdziwym, bo fa\u0142szywi bogowie, nawet nosz\u0105c imi\u0119 prawdziwego, s\u0105 tu bezsilni. (…) Dlatego w\u0142a\u015bnie krzy\u017c jest wag\u0105, na kt\u00f3rej cia\u0142o kruche i lekkie, ale kt\u00f3re by\u0142o cia\u0142em Boga, przewa\u017cy\u0142o ci\u0119\u017car ca\u0142ego \u015bwiata. Daj mi punkt oparcia, a unios\u0119 \u015bwiat. Tym punktem oparcia jest krzy\u017c. Innego by\u0107 nie mo\u017ce. Musi znajdowa\u0107 si\u0119 on na przeci\u0119ciu \u015bwiata i tego, co nie jest \u015bwiatem. Krzy\u017c jest takim w\u0142a\u015bnie przeci\u0119ciem”.
\nWszechogarniaj\u0105ca moc krzy\u017ca wype\u0142nia nie tylko kosmos, ale jest wystarczaj\u0105co pot\u0119\u017cna, aby ogarn\u0105\u0107 skutecznie ka\u017cdego poszczeg\u00f3lnego cz\u0142owieka. \u015aw. Augustyn, w swoich kazaniach i wyk\u0142adach biblijnych wiele razy rozwija alegori\u0119 krzy\u017ca, kt\u00f3ry powinien wype\u0142nia\u0107 wn\u0119trze chrze\u015bcijanina. Materi\u0105 alegorii s\u0105 wymiary krzy\u017cowej szubienicy: „Krzy\u017c jest szeroki w swojej belce poprzecznej, na kt\u00f3rej rozci\u0105gni\u0119to r\u0119ce Wisz\u0105cego. Belka ta oznacza dobre czyny, kt\u00f3re winna cechowa\u0107 w\u0142a\u015bciwa mi\u0142o\u015bci szeroko\u015b\u0107. Jest d\u0142ugi w swojej belce pionowej, si\u0119gaj\u0105cej a\u017c do ziemi. Do tej belki przymocowano plecy i nogi. Oznacza ona wytrwa\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra urzeczywistnia si\u0119 przez d\u0142ugi czas a\u017c do ko\u0144ca. Jest wysoki w swym wierzcho\u0142ku, kt\u00f3ry g\u00f3ruje ponad belk\u0105 poprzeczn\u0105. Wierzcho\u0142ek za\u015b oznacza najwy\u017cszy cel, ku kt\u00f3remu winny by\u0107 zwr\u00f3cone wszystkie czyny. (…) G\u0142\u0119boki za\u015b jest krzy\u017c w tej swojej cz\u0119\u015bci, kt\u00f3r\u0105 jest wbity w ziemi\u0119. Jest ona wprawdzie ukryta i niewidoczna, ale w\u0142a\u015bnie z niej wznosi si\u0119 to, co widoczne i wysokie. Podobnie wszystkie nasze dobra pochodz\u0105 z g\u0142\u0119bi \u0142aski Bo\u017cej, kt\u00f3rej nie da si\u0119 poj\u0105\u0107 ani opisa\u0107” (Homilie na Ewangeli\u0119 Jana<\/i> 118,5).
\nPodkre\u015blmy, \u017ce dla \u015bw. Augustyna nie jest to alegoria czysto dowolna. W Kazaniu 53<\/i> wyk\u0142ad tej alegorii Biskup Hippony poprzedza nast\u0119puj\u0105cym stwierdzeniem: „Albowiem nie na pr\u00f3\u017cno wybra\u0142 tak\u0105 \u015bmier\u0107 – Ten, w kt\u00f3rego mocy by\u0142o umrze\u0107 lub nie podda\u0107 si\u0119 \u015bmierci. Je\u015bli w mocy Jego by\u0142o umrze\u0107 lub nie umrze\u0107, dlaczego nie m\u00f3g\u0142 w\u0142a\u015bnie w ten spos\u00f3b umrze\u0107? Nie na pr\u00f3\u017cno wybra\u0142 przeto krzy\u017c, na kt\u00f3rym ukrzy\u017cuje ciebie na tym \u015bwiecie”. Zatem ca\u0142a ta kosmiczna – a zarazem potencjalnie dog\u0142\u0119bna w ka\u017cdym poszczeg\u00f3lnym cz\u0142owieku – moc krzy\u017ca wynika z konkretnej m\u0119ki, jak\u0105 przyj\u0105\u0142 na siebie Syn Bo\u017cy. Jest to moc obiektywna, nasz\u0105 wiar\u0105 jej nie kreujemy, ale jedynie j\u0105 rozpoznajemy i na ni\u0105 si\u0119 otwieramy: „Je\u015bli znaczymy si\u0119 krzy\u017cem Pa\u0144skim, to nie ze wzgl\u0119du na kar\u0119, jaka Panu zosta\u0142a wymierzona, ale ze wzgl\u0119du na pow\u00f3d, dla kt\u00f3rego Pan j\u0105 poni\u00f3s\u0142. Albowiem gdyby kara mia\u0142a tak\u0105 moc, mia\u0142aby j\u0105 r\u00f3wnie\u017c podobna kara poniesiona przez \u0142otr\u00f3w” (Kazanie 285<\/i> 2). Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, moc krzy\u017ca p\u0142ynie wy\u0142\u0105cznie st\u0105d, \u017ce umar\u0142 na nim – umar\u0142 rzeczywi\u015bcie, w prawdziwym ciele i w konkretnym momencie historycznym – Syn Bo\u017cy.
\nKrzy\u017c jest wi\u0119c nie tylko znakiem rozpoznawczym dla chrze\u015bcijan, jest centralnym symbolem wiary chrze\u015bcija\u0144skiej. St\u0105d r\u00f3\u017cne gesty, dzia\u0142ania i przedmioty, okre\u015blaj\u0105ce ten symbol, wyra\u017caj\u0105 zarazem niezwykle g\u0142\u0119bokie tre\u015bci duchowe, jakie w symbolu tym s\u0105 zawarte.
\nLogicznie pierwszym dzia\u0142aniem tego typu jest znak krzy\u017ca kre\u015blony na czole na samym pocz\u0105tku \u017cycia chrze\u015bcija\u0144skiego, mianowicie podczas udzielania sakramentu chrztu i bierzmowania. Ju\u017c \u015bw. Cyprian (\u2020 258) znak ten wi\u0105\u017ce z biblijn\u0105 piecz\u0119ci\u0105, oznaczaj\u0105c\u0105 przynale\u017cno\u015b\u0107 do Boga i przeznaczenie do zbawienia (Do Kwiryna<\/i> 2,22). Ot\u00f3\u017c ci, kt\u00f3rych opiecz\u0119towano znakiem krzy\u017ca, stali si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Chrystusa, tote\u017c winni ca\u0142e swoje \u017cycie umieszcza\u0107 w przestrzeni Jego \u0142aski. „Najpierw – wyja\u015bnia \u015bw. Cyryl w trzeciej katechezie mistagogicznej – namaszczono was na czole, aby\u015bcie wolni byli od wstydu, z kt\u00f3rym chodzi\u0142 wsz\u0119dzie pierwszy grzeszny cz\u0142owiek, i ods\u0142oni\u0119t\u0105 twarz\u0105 jak w zwierciadle odbijali chwa\u0142\u0119 Pa\u0144sk\u0105. Nast\u0119pnie na uszach, aby\u015bcie otrzymali uszy, kt\u00f3re s\u0142uchaj\u0105 Bo\u017cych tajemnic, uszy, o kt\u00f3rych powiedzia\u0142 Izajasz (50,4<\/a>): I da\u0142 mi Pan ucho do s\u0142uchania; oraz Pan Jezus w Ewangelii: Kto ma uszy, niech s\u0142ucha. Potem na nozdrzach, aby\u015bcie po przyj\u0119ciu boskiej oliwy m\u00f3wili: Jeste\u015bmy wonno\u015bci\u0105 Chrystusa dla Boga mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy id\u0105 na zbawienie (2\u00a0Kor\u00a02,15<\/a>). Wreszcie na piersiach – aby\u015bcie przyodziani w pancerz sprawiedliwo\u015bci, stawili \u015bmia\u0142o czo\u0142a szata\u0144skim zakusom (Ef\u00a06,11.14<\/a>)”.
\nW\u0142a\u015bnie ta totalno\u015b\u0107 w oddaniu si\u0119 Chrystusowi, do jakiej wzywa sakrament chrztu, wyja\u015bnia fakt, \u017ce znak krzy\u017ca szybko sta\u0142 si\u0119 dla chrze\u015bcijan znakiem, ma\u0142o to nawet powiedzie\u0107, codziennym – wszed\u0142 bowiem we wszystkie zakamarki codziennego \u017cycia chrze\u015bcijanina. Seri\u0119 \u015bwiadectw na ten temat otwiera Tertulian: „Przy ka\u017cdym kroku lub ruszeniu si\u0119 z miejsca, przy ka\u017cdym przyj\u015bciu i odej\u015bciu, przy wci\u0105ganiu obuwia, przy myciu si\u0119, przy stole, przy zapalaniu \u015bwiate\u0142, przy uk\u0142adaniu na spoczynek, przy siadaniu i przy ka\u017cdej czynno\u015bci dnia codziennego znaczymy czo\u0142o znakiem krzy\u017ca” (De corona<\/i> 3). Z tekstu wolno wnioskowa\u0107, \u017ce w chwili jego napisania w roku 211 – tak widoczna obecno\u015b\u0107 krzy\u017ca w chrze\u015bcija\u0144skim \u017cyciu codziennym by\u0142a zwyczajem utrwalonym, o pocz\u0105tkach zapewne ju\u017c w\u00f3wczas niepami\u0119tnych.
\n\u017beby nie mno\u017cy\u0107 tu podobnych wypowiedzi, przytocz\u0119 jeszcze tylko \u015bwiadectwo \u015bw. Cyryla z Jerozolimy: „Nie wstyd\u017amy si\u0119 wyzna\u0107 Ukrzy\u017cowanego! Ufnie uczy\u0144my znak krzy\u017ca palcami na czole i na wszystkim, na chlebie, kt\u00f3ry spo\u017cywamy, na kielichu, kt\u00f3ry pijemy, przy wej\u015bciu i wyj\u015bciu, przed snem k\u0142ad\u0105c si\u0119 na spoczynek, przy wstawaniu, chodzeniu i spoczynku. Jest on wielk\u0105 obron\u0105. Nie musz\u0105 za niego p\u0142aci\u0107 ubodzy, trudzi\u0107 si\u0119 s\u0142abi. Od Boga jest dany jako \u0142aska. Krzy\u017c jest znakiem wierz\u0105cych, postrachem szatan\u00f3w. W krzy\u017cu triumfuje nad nimi wierny, je\u017celi si\u0119 nim znaczy z ufno\u015bci\u0105. Na widok krzy\u017ca przypominaj\u0105 sobie Ukrzy\u017cowanego. L\u0119kaj\u0105 si\u0119 Tego, kt\u00f3ry smokowi star\u0142 g\u0142ow\u0119. Ce\u0144 t\u0119 piecz\u0119\u0107, a poniewa\u017c jest darmo dana, tym wi\u0119cej czcij Dobroczy\u0144c\u0119” (Katecheza<\/i> 13,36).
\nSzczeg\u00f3lnie przekonuj\u0105cym dowodem na to, \u017ce znak krzy\u017ca by\u0142 bardzo cz\u0119sto u\u017cywany przez staro\u017cytnych chrze\u015bcijan, s\u0105 \u015bwiadectwa Ojc\u00f3w o odruchowym \u017cegnaniu si\u0119 w sytuacjach zgo\u0142a wierze przeciwnych. „Mo\u017ce gdy ich co w cyrku przestraszy – narzeka \u015bw. Augustyn na niekonsekwentnych chrze\u015bcijan – natychmiast si\u0119 \u017cegnaj\u0105 i stoj\u0105 tam, maj\u0105c na czole to, od czego odst\u0105pili” (Obja\u015bnienia Psalm\u00f3w<\/i> 50,1). Natomiast historyk Sozomen zapisa\u0142 plotk\u0119, jak\u0105 powtarzali sobie chrze\u015bcijanie, \u017ce sam Julian Apostata, „przynaglony odruchem dawniejszego nawyku, ca\u0142kiem zrozumia\u0142ym u chrze\u015bcijanina zaskoczonego niebezpieczn\u0105 sytuacj\u0105, sam nie wiedz\u0105c jak i kiedy, uczyni\u0142 na sobie znak krzy\u017ca \u015bwi\u0119tego” (Historia Ko\u015bcio\u0142a<\/i> V,2).
\nNa koniec dotkn\u0105\u0107 przynajmniej wypada wielkiego tematu znaku krzy\u017ca, u\u015bwi\u0119caj\u0105cego przestrze\u0144 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105. Chodzi o krzy\u017c znacz\u0105cy mieszkania wyznawc\u00f3w Chrystusa, miejsca pracy, o krzy\u017ce przydro\u017cne, a\u017c po krzy\u017ce nagrobne i cmentarne, wyra\u017caj\u0105ce nadziej\u0119 na zmartwychwstanie i \u015bwiadcz\u0105ce o tej nadziei wobec \u017cywych. Ot\u00f3\u017c wizerunek Ukrzy\u017cowanego jest nie tylko obrazem Odkupiciela, kt\u00f3ry przez swoj\u0105 \u015bmier\u0107 otworzy\u0142 nam drog\u0119 do \u017cycia wiecznego, jest r\u00f3wnie\u017c obrazem Kr\u00f3la, kt\u00f3remu winni\u015bmy z rado\u015bci\u0105 poddawa\u0107 ca\u0142e nasze \u017cycie i przed kt\u00f3rym staniemy – po zako\u0144czeniu naszych dni jako przed S\u0119dzi\u0105. Kr\u00f3lewsko\u015b\u0107 Ukrzy\u017cowanego podkre\u015bla zar\u00f3wno korona (na krucyfiksach roma\u0144skich by\u0142a to wr\u0119cz korona kr\u00f3lewska), jak umieszczane zazwyczaj na krucyfiksach oskar\u017cenie, kt\u00f3re doprowadzi\u0142o do skazania Go na \u015bmier\u0107 (INRI – Jesus Nasarenus Rex Judeorum<\/i>; Jezus z Nazaretu, Kr\u00f3l \u017bydowski). S\u0119dziowska godno\u015b\u0107 Chrystusa szczeg\u00f3lnie wyra\u017anie podkre\u015blona jest na krucyfiksach wschodnich<\/a>1<\/sup><\/a> .
\nKiedy mowa o znaczeniu krzy\u017c\u00f3w u\u015bwi\u0119caj\u0105cych przestrze\u0144, warto mo\u017ce przypomnie\u0107 dwie wypowiedzi Jana Paw\u0142a II, wyg\u0142oszone podczas jego pierwszej polskiej pielgrzymki. Papie\u017c zwraca uwag\u0119 na to, \u017ce materialne przedmioty wiary s\u0105 znakiem \u0142\u0105czno\u015bci pokole\u0144 w tej samej wierze, i to znakiem poniek\u0105d aktywnym, maj\u0105cym sw\u00f3j udzia\u0142 w g\u0142oszeniu tej wiary. „Bo przecie\u017c – m\u00f3wi\u0142 Ojciec \u015awi\u0119ty na B\u0142oniach Gnie\u017anie\u0144skich 3 czerwca 1979 – i mury, i wie\u017ce ko\u015bcielne, i krzy\u017ce przydro\u017cne, i obrazy \u015bwi\u0119te na \u015bcianach dom\u00f3w i izb – wszystko to w jaki\u015b spos\u00f3b katechizuje. I od tej wielkiej syntetycznej katechezy \u017cycia: przesz\u0142o\u015bci i tera\u017aniejszo\u015bci – zale\u017cy wiara przysz\u0142ych pokole\u0144”.
\nKilka dni p\u00f3\u017aniej, w swoim przem\u00f3wieniu w Nowej Hucie, ten aspekt krzy\u017ca podkre\u015bli\u0142 Papie\u017c jeszcze dobitniej: „Tam, gdzie stawia si\u0119 krzy\u017c, powstaje znak, \u017ce dotar\u0142a ju\u017c Dobra Nowina o zbawieniu cz\u0142owieka przez Mi\u0142o\u015b\u0107. Tam, gdzie stawia si\u0119 krzy\u017c, powstaje znak, \u017ce rozpoczyna si\u0119 ewangelizacja. Niegdy\u015b ojcowie nasi na r\u00f3\u017cnych miejscach polskiej ziemi stawiali krzy\u017ce na znak, \u017ce dotar\u0142a ju\u017c do nich Ewangelia, \u017ce rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 ewangelizacja – i \u017ce trwa nienaruszona”.
\nNa zako\u0144czenie warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 chwil\u0119 szczeg\u00f3lnej uwagi samemu znakowi prze\u017cegnania si\u0119. Bez \u017cadnej przesady mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce streszcza si\u0119 w nim sama istota wiary chrze\u015bcija\u0144skiej i a\u017c trudno wyj\u015b\u0107 ze zdumienia, \u017ce w tak prostym i kr\u00f3tkim obrz\u0119dzie mog\u0142o si\u0119 zmie\u015bci\u0107 tak wiele najg\u0142\u0119bszych tre\u015bci.
\nZatem – po pierwsze – gest krzy\u017ca, kt\u00f3ry wykonujemy \u017cegnaj\u0105c si\u0119, wyra\u017ca nasz\u0105 wiar\u0119 w Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry dla nas sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, a na krzy\u017cu dokona\u0142 naszego odkupienia, za\u015b Jego zmartwychwstanie jest dla nas obietnic\u0105 i gwarancj\u0105 \u017cycia wiecznego. Innymi s\u0142owy, gest ten wyra\u017ca nasz\u0105 wiar\u0119, \u017ce moc\u0105 swojej m\u0119cze\u0144skiej \u015bmierci na krzy\u017cu Chrystus Syn Bo\u017cy uzdrawia nas z wszelkich zniszcze\u0144, jakie spowodowa\u0142y w nas nasze grzechy, i zwraca nas – marnotrawne dzieci swojemu Ojcu. „Za wielk\u0105 cen\u0119 zostali\u015bcie nabyci, chwalcie wi\u0119c Boga w waszym ciele” (1\u00a0Kor\u00a06,20<\/a>).
\nPo wt\u00f3re, gest krzy\u017ca wyra\u017ca ponadto nasz\u0105 wiar\u0119, \u017ce z\u0142o doznawane – choroby, nieszcz\u0119\u015bcia, krzywdy, niezrozumienie u drugich itp. – nie jest z\u0142em ostatecznym i je\u015bli nie mo\u017cna go unikn\u0105\u0107, nale\u017cy przemienia\u0107 je w krzy\u017c niesiony na wz\u00f3r Chrystusa (por. Mt 16,24<\/a>). M\u00f3wi\u0105c inaczej, gest ten wyra\u017ca wiar\u0119, \u017ce nasz Odkupiciel ma moc wype\u0142nia\u0107 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105 doznawane przez nas z\u0142o i przemienia\u0107 je w co\u015b dla nas pozytywnego, w co\u015b, co sprawia w nas dojrzewanie na \u017cycie wieczne.
\nPo trzecie, gestowi krzy\u017ca towarzyszy wyznanie Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej. Zatem wyznajemy w\u00f3wczas nasz\u0105 wiar\u0119, \u017ce B\u00f3g jest Mi\u0142o\u015bci\u0105 oraz \u017ce ostatecznym naszym powo\u0142aniem jest przeb\u00f3stwienie, uczestnictwo w synostwie Bo\u017cym Syna Jednorodzonego i wiekuiste zjednoczenie – wraz z Nim i w Jego Duchu z Przedwiecznym Ojcem.
\nPo czwarte, wyznania Naj\u015bwi\u0119tszej Tr\u00f3jcy dokonujemy przez powt\u00f3rzenie formu\u0142y, kt\u00f3ra zosta\u0142a nad nami wypowiedziana w momencie chrztu. Znak krzy\u017ca przypomina zatem, \u017ce przez chrzest zostali\u015bmy zanurzeni w Ojcu i w Synu, i w Duchu \u015awi\u0119tym, oraz uobecnia nam wezwanie i obietnic\u0119, kt\u00f3re st\u0105d wynikaj\u0105. Poniewa\u017c za\u015b jest to znak w\u0142a\u015bnie krzy\u017ca, w spos\u00f3b naturalny uprzytamnia nam prawd\u0119, \u017ce „my wszyscy, kt\u00f3rzy otrzymali\u015bmy chrzest zanurzaj\u0105cy w Chrystusa Jezusa, zostali\u015bmy zanurzeni w Jego \u015bmier\u0107” (Rz\u00a06,3<\/a>).
\nPo pi\u0105te, znak ten kre\u015blimy na swoim ciele. Wyznajemy w ten spos\u00f3b – w ka\u017cdym razie winni\u015bmy wyznawa\u0107 – religijny szacunek dla swojego cia\u0142a, kt\u00f3re Duch \u015awi\u0119ty chce przemieni\u0107 w sw\u00f3j przybytek, wprz\u0119gn\u0105\u0107 w s\u0142u\u017cb\u0119 dobru i doprowadzi\u0107 do chwalebnego zmartwychwstania. Zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na to, \u017ce znak krzy\u017ca jest szczeg\u00f3lnie stosownym \u015brodkiem, za pomoc\u0105 kt\u00f3rego mog\u0119 okaza\u0107 swojemu cia\u0142u religijny szacunek, mimo \u017ce wci\u0105\u017c jeszcze mieszka w nim „stary cz\u0142owiek”, kt\u00f3rego nale\u017cy wraz z Chrystusem ukrzy\u017cowa\u0107 (por. Rz\u00a06,6.12<\/a>; 8,23<\/a>).
\nWreszcie – po sz\u00f3ste – znak krzy\u017ca jest dla wierz\u0105cych w Chrystusa skuteczn\u0105 obron\u0105 przeciw szatanowi. „To, co by\u0142o naszym przeciwnikiem, B\u00f3g usun\u0105\u0142 z drogi, przygwo\u017adziwszy do krzy\u017ca. Po rozbrojeniu Zwierzchno\u015bci i W\u0142adz, jawnie wystawi\u0142 je na widowisko, powi\u00f3d\u0142szy je dzi\u0119ki Niemu w triumfie” (Kol\u00a02,14n<\/a>). Ten apotropiczny sens znaku krzy\u017ca bardzo cz\u0119sto podkre\u015blali Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a, wydobywa\u0142y go nawet niekt\u00f3re teksty cytowane wy\u017cej (zw\u0142aszcza \u015bw. Cyryla z Jerozolimy). Przywo\u0142am tu mo\u017ce jeszcze wypowied\u017a \u015bw. Hipolita Rzymskiego (\u2020 235) – nie tylko ze wzgl\u0119du na staro\u017cytno\u015b\u0107 tego \u015bwiadectwa. Mianowicie Hipolit bardzo interesuj\u0105co uzasadnia, sk\u0105d si\u0119 bierze tak wielka moc znaku krzy\u017ca przeciwko szatanowi – znak ten bowiem dokonuje niejako uobecnienia chrztu: „Starajcie si\u0119 zawsze os\u0142ania\u0107 swoje czo\u0142o znakiem krzy\u017ca. Jest to bowiem znak m\u0119ki, dany przeciwko szatanowi, je\u017celi kto\u015b czyni go z wiar\u0105, a nie dla dogodzenia ludziom, ale \u017ceby przez znajomo\u015b\u0107 u\u017cywa\u0107 go jako pancerza. Wr\u00f3g bowiem, widz\u0105c duchow\u0105 cnot\u0119 wychodz\u0105c\u0105 z serca – tak jakby dokona\u0142o si\u0119 jawne obmycie – dr\u017c\u0105c poczyna ucieka\u0107, kiedy nie ust\u0119pujesz mu, a pobudzasz samego siebie [do Bo\u017cej s\u0142u\u017cby]” (Tradycja apostolska<\/i> 42).
\n
\n[<\/span>\u00ab<\/a>]\u00a0 „Dolna poprzeczka jest odpowiednikiem <\/span>suppedaneum<\/i>, na kt\u00f3rym spoczywa\u0142y nogi Chrystusa, przebite dwoma gwo\u017adziami. Poprzeczka ta na greckich ikonach jest horyzontalna, natomiast na rosyjskich jest najcz\u0119\u015bciej pochy\u0142a. To pochylenie, przechodz\u0105ce od prawej strony Chrystusa ku lewej, zawiera pewien sens symboliczny – oto s\u0105d: usprawiedliwienie dobrego \u0142otra i pot\u0119pienie z\u0142ego” (W. \u0141osski, „Krzy\u017c”, <\/span>Novum<\/i> 1981 nr 1-2, s. 35).<\/span><\/a>
\nO. Jacek Salij \u2013 \u201ePoszukiwania w wierze\u201d<\/i>
\n