{"id":283,"date":"2017-07-22T11:04:47","date_gmt":"2017-07-22T09:04:47","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=283"},"modified":"2017-07-22T11:04:47","modified_gmt":"2017-07-22T09:04:47","slug":"pojecie-antysemityzmu-i-jego-spoleczne-kulturowe-i-religijne-kosciol-wobec-rasizmu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/pojecie-antysemityzmu-i-jego-spoleczne-kulturowe-i-religijne-kosciol-wobec-rasizmu\/","title":{"rendered":"Poj\u0119cie antysemityzmu i jego spo\u0142eczne, kulturowe i religijne. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu"},"content":{"rendered":"

ks. Grzegorz Ignatowski
\nUniwersytet \u015al\u0105ski<\/em>
\n\u0141\u00f3d\u017a-Katowice<\/em>
\nKwestia wrogich postaw wobec \u017byd\u00f3w, okre\u015blana najcz\u0119\u015bciej terminem \u201eantysemityzm\u201d, zajmowa\u0142a naczelne miejsce w pocz\u0105tkowej fazie dialogu katolicko-\u017cydowskiego. \u017bydzi, cz\u0119sto nawet z pewnym uporem, podczas r\u00f3\u017cnego rodzaju wsp\u00f3lnych konferencji, odst\u0119puj\u0105c niekiedy od ustalonej wcze\u015bniej tematyki, podejmowali ch\u0119tnie zagadnienia dotycz\u0105ce tego rodzaju zachowa\u0144. Stanowisko \u017byd\u00f3w mo\u017cna jednak zrozumie\u0107 w perspektywie Holokaustu (Shoah). Postawa taka wywo\u0142ywa\u0142a jednak u niekt\u00f3rych katolik\u00f3w pewne rozczarowanie. Powodem by\u0142 fakt, \u017ce chrze\u015bcijanie, przyst\u0119puj\u0105c do dialogu, d\u0105\u017cyli przede wszystkim do wymiany pogl\u0105d\u00f3w na tematy \u015bci\u015ble religijne, uwa\u017caj\u0105c, i\u017c spotkanie ze wsp\u00f3\u0142czesnymi wyznawcami judaizmu pomo\u017ce im lepiej zrozumie\u0107 nie tylko biblijny i pobiblijny judaizm, lecz tak\u017ce w\u0142asn\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107. Przypomnijmy, \u017ce r\u00f3wnie\u017c dzisiaj wielu \u017byd\u00f3w, zwolennik\u00f3w spotkania z chrze\u015bcijanami, nie jest sk\u0142onnych do podejmowania rozm\u00f3w na tematy doktrynalne. Powodem takiego stanu rzeczy, pomimo wielu szczerych i powa\u017cnych zapewnie\u0144 ze strony chrze\u015bcijan, jest podejrzliwo\u015b\u0107 o pewne nastawienie misyjne Ko\u015bcio\u0142a.
\nWyrazem zatroskania \u017byd\u00f3w o kwestie dotycz\u0105ce antysemityzmu jest ich zainteresowanie oraz ocena kolejnych dokument\u00f3w Stolicy Apostolskiej po\u015bwi\u0119conych relacjom chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskim. Po uchwaleniu przez Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II Deklaracji o stosunku Ko\u015bcio\u0142a do religii niechrze\u015bcija\u0144skich Nostra aetate<\/em>, w kt\u00f3rej czwarty punkt odnosi si\u0119 do \u017byd\u00f3w, watyka\u0144ska Komisja ds. Kontakt\u00f3w Religijnych z Judaizmem, opracowa\u0142a trzy znacz\u0105ce dokumenty: Wskaz\u00f3wki i sugestie w sprawie wprowadzenia w \u017cycie deklaracji soborowej \u201eNostra aetate\u201d nr\u00a04<\/em> (1 grudnia 1974 r.), \u017bydzi i judaizm w g\u0142oszeniu S\u0142owa Bo\u017cego i katechezie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Wskaz\u00f3wki do w\u0142a\u015bciwego wyja\u015bniania tych zagadnie\u0144<\/em> (25\u00a0czerwca 1985 r.) oraz Pami\u0119tamy: Refleksja nad Szoah<\/em> (16 marca 1998 r.). \u017bydzi, podejmuj\u0105cy si\u0119 oceny tych dokument\u00f3w, znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swoich wypowiedzi przeznaczali na om\u00f3wienie kwestii postaw anty\u017cydowskich[1]<\/a>.
\nPewne wi\u0119c zdziwienie mo\u017ce budzi\u0107 to, \u017ce jeden z dokument\u00f3w na temat rasizmu, wydany przez Papiesk\u0105 Komisj\u0119 Iustitia et Pax<\/em>, zatytu\u0142owany Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu. Wk\u0142ad na rzecz spo\u0142ecze\u0144stwa bardziej braterskiego<\/em> (3 listopada 1988 r.), w kt\u00f3rym do\u015b\u0107 du\u017co miejsca po\u015bwi\u0119cono problematyce anty\u017cydowskich postaw, nie spotka\u0142 si\u0119 z szerszym odd\u017awi\u0119kiem w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 oficjalnie dialogiem z Ko\u015bcio\u0142em katolickim. Nale\u017cy podkre\u015bli\u0107, \u017ce tekst ten nie jest r\u00f3wnie\u017c zbyt cz\u0119sto zamieszczany w zbiorach dokument\u00f3w dotycz\u0105cych relacji chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskich. Zwr\u00f3\u0107my wi\u0119c uwag\u0119 na fakt opublikowania znacz\u0105cych jego cz\u0119\u015bci w polskiej publikacji zatytu\u0142owanej \u017bydzi i judaizm w dokumentach Ko\u015bcio\u0142a katolickiego i nauczaniu Jana Paw\u0142a II (1965-1989)<\/em>, red. W. Chrostowski, R. Rubinkiewicz, Warszawa 1990, s. 76-84.
\nPrzypomnijmy, \u017ce poprzedniczk\u0105 Komisji Iustitia et Pax<\/em> by\u0142a Papieska Komisja Studi\u00f3w Iustitia et Pax<\/em>, kt\u00f3ra powo\u0142ana zosta\u0142a przez Paw\u0142a VI 6 stycznia 1967 r., pierwotnie na pi\u0119\u0107 lat.Iustitia et Pax<\/em> utworzona zosta\u0142a jako odpowied\u017a Paw\u0142a VI na apel, kt\u00f3ry zawarty zosta\u0142 w Konstytucji duszpasterskiej o Ko\u015bciele w \u015bwiecie wsp\u00f3\u0142czesnym Gaudium et spes<\/em>, nr 90. Czytamy w nim: \u201eW obliczu bezmiaru trosk, kt\u00f3re dzi\u015b jeszcze dr\u0119cz\u0105 wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 rodzaju ludzkiego, a r\u00f3wnocze\u015bnie w celu powszechnego wspierania sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci Chrystusa do ubogich, Sob\u00f3r uznaje za rzecz bardzo korzystn\u0105 utworzenie jakiej\u015b organizacji Ko\u015bcio\u0142a powszechnego, kt\u00f3rej zadaniem by\u0142oby pobudzanie wsp\u00f3lnoty katolik\u00f3w do popierania rozwoju kraj\u00f3w znajduj\u0105cych si\u0119 w potrzebie, a tak\u017ce sprawiedliwo\u015bci spo\u0142ecznej mi\u0119dzy narodami\u201d[2]<\/a>. Pawe\u0142 VI, wydaj\u0105c jedno motu proprio<\/em>, powo\u0142a\u0142 jednocze\u015bnie Komisj\u0119 Iustitia et Pax<\/em> oraz Rad\u0119 \u015awieckich. Obie instytucje mia\u0142y wsp\u00f3lnego przewodnicz\u0105cego i wsp\u00f3\u0142przewodnicz\u0105cego. Osobno, dwie Komisje, mia\u0142y tylko sekretarzy. Pierwszym przewodnicz\u0105cym Komisji by\u0142 arcybiskup Ou\u00e9bec \u2013 Maurice Roy, a w jej pracach uczestniczy\u0142 wroc\u0142awski kardyna\u0142 Boles\u0142aw Kominek. Wa\u017cna rola przyznana zosta\u0142a r\u00f3wnie\u017c komisjom krajowym. W Polsce, zgodnie z decyzj\u0105 108. Konferencji Plenarnej Episkopatu Polski, Komisja Iustitia et Pax<\/em> utworzona zosta\u0142a 4 maja 1968 r. Pierwszym jej przewodnicz\u0105cym zosta\u0142 prof. Czes\u0142aw Strzeszewski.
\nSta\u0142e struktury Komisji Iustitia et Pax<\/em> okre\u015blone zosta\u0142y przez Paw\u0142a VI
\n10 grudnia 1976 r. Sprecyzowano w\u00f3wczas szczeg\u00f3\u0142owe cele Komisji. Jej zadaniem jest studiowanie, pog\u0142\u0119bianie i rozpowszechnianie spo\u0142ecznej nauki Ko\u015bcio\u0142a. Cz\u0142onkowie komisji i jej doradcy maj\u0105 za zadanie badanie w aspekcie doktrynalnym i pastoralnym problem\u00f3w dotycz\u0105cych sprawiedliwo\u015bci, pokoju i praw cz\u0142owieka. Ko\u0144cz\u0105c uwagi na temat powstania i zada\u0144 Komisji Iustitia et Pax<\/em>, nale\u017cy doda\u0107, \u017ce 28 czerwca 1988 r. Jan Pawe\u0142 II og\u0142osi\u0142 Konstytucj\u0119 Apostolsk\u0105 Pastor bonus<\/em>, kt\u00f3r\u0105 zosta\u0142a przeprowadzona reforma Kurii Rzymskiej i okre\u015blone szczeg\u00f3\u0142owe przepisy jej funkcjonowania. Konstytucja zacz\u0119\u0142a obowi\u0105zywa\u0107 od 1 marca 1989 r. Komisja Iustitia et Pax<\/em> przemianowana zosta\u0142a na Papiesk\u0105 Rad\u0119 Iustitia et Pax<\/em>.
\nCz\u0142onkowie Komisji prowadzili o\u017cywion\u0105 dzia\u0142alno\u015b\u0107 ekumeniczn\u0105. Podj\u0119cie razem z innymi chrze\u015bcijanami inicjatyw w dziedzinie kwestii spo\u0142ecznych wynika\u0142o z dw\u00f3ch zasadniczych powod\u00f3w. Pierwszym z nich by\u0142a uwaga Soboru zawarta w cytowanym ju\u017c numerze 90 Gaudium et spes<\/em>. Postuluje si\u0119 w nim, aby katolicy, podejmuj\u0105c si\u0119 zadania budowania \u201ewsp\u00f3lnoty narod\u00f3w w pokoju i braterstwie, d\u0105\u017cyli do czynnej i pozytywnej wsp\u00f3\u0142pracy […] z bra\u0107mi od\u0142\u0105czonymi, kt\u00f3rzy wyznaj\u0105 z nimi zasad\u0119 mi\u0142o\u015bci ewangelicznej\u201d. Drugim powodem, kt\u00f3ry zapewne zdecydowa\u0142 o utworzeniu w 1968 r. SODEPAX\u2019u \u2013 Wsp\u00f3lnego Komitetu \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i Papieskiej Komisji Iustitia et Pax<\/em> ds. Spo\u0142ecze\u0144stwa, Rozwoju i Pokoju, mog\u0142o by\u0107 przekonanie, \u017ce wsp\u00f3\u0142praca chrze\u015bcijan na polu inicjatyw spo\u0142ecznych nie b\u0119dzie trudna do realizacji, przyczyni si\u0119 w znacznym stopniu do pojednania podzielonych wyznawc\u00f3w Chrystusa, a tym samym wesprze doktrynalne prace w dialogach ekumenicznych. Niestety,
\n31 grudnia 1980 r. SODEPAX przesta\u0142 istnie\u0107[3]<\/a>.
\nOmawiany dokument zatytu\u0142owany Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu<\/em> sk\u0142ada si\u0119, opr\u00f3cz wst\u0119pu i zako\u0144czenia, z czterech rozdzia\u0142\u00f3w: Przejawy rasizmu na przestrzeni dziej\u00f3w<\/em>, Wsp\u00f3\u0142czesne formy rasizmu<\/em>, Godno\u015b\u0107 wszystkich ras i jedno\u015b\u0107 rodzaju ludzkiego: wizja chrze\u015bcija\u0144ska<\/em>, Wskaz\u00f3wki duszpasterskie na temat zaanga\u017cowania chrze\u015bcijan wraz z innymi lud\u017ami na rzecz popierania braterstwa mi\u0119dzy spo\u0142eczno\u015bciami zr\u00f3\u017cnicowanymi rasowo<\/em>[4]<\/a>. Kwestie dotycz\u0105ce postaw anty\u017cydowskich podejmowane s\u0105 w cz\u0119\u015bci pierwszej i drugiej. Autorzy dokumentu zajmuj\u0105 si\u0119 przede wszystkim uprzedzeniami rasistowskimi, a wi\u0119c takimi, kt\u00f3re wynika\u0142y z przekonania o biologicznie uzasadnionej wy\u017cszo\u015bci w\u0142asnej rasy lub grupy etnicznej nad innymi. W dalszej perspektywie maj\u0105 oni r\u00f3wnie\u017c na uwadze przejawy nietolerancji zawieraj\u0105ce w sobie pewne elementy postaw rasistowskich. Z tego te\u017c powodu poruszaj\u0105 zagadnienia dotycz\u0105ce uprzedze\u0144, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z pochodzenia drugiego cz\u0142owieka, u\u017cywanego przez niego j\u0119zyka, wyznawanej religii, a nawet jego zwyczaj\u00f3w nadaj\u0105cych zar\u00f3wno jednostkom, jak i grupom ludzkim cechy odmienno\u015bci.
\nWe wsp\u00f3\u0142czesnej literaturze teologicznej, podejmuj\u0105cej kwesti\u0119 wrogich postaw wobec \u017byd\u00f3w spotykamy si\u0119 najcz\u0119\u015bciej z dwoma okre\u015bleniami: \u201eantysemityzm\u201d i \u201eantyjudaizm\u201d. Drugi z wymienionych termin\u00f3w zarezerwowany jest na opisanie uprzedze\u0144 i przes\u0105d\u00f3w maj\u0105cych pod\u0142o\u017ce religijne. W omawianym dokumencie autorzy u\u017cywaj\u0105 najcz\u0119\u015bciej terminu \u201eantysemityzm\u201d, wi\u0105\u017c\u0105c go \u015bci\u015ble z rasistowskimi przekonaniami rozwijaj\u0105cymi si\u0119 w XVIII w., kt\u00f3re osi\u0105gn\u0119\u0142y sw\u00f3j pe\u0142ny rozw\u00f3j i znalaz\u0142y dla siebie teoretyczne podstawy w nast\u0119pnym stuleciu, szczeg\u00f3lnie w pracach Josepha Gobineau i troch\u0119 p\u00f3\u017aniej Houstona Stewarta Chamberlaina. Warto w tym miejscu zaznaczy\u0107, \u017ce w publikacjach zajmuj\u0105cych si\u0119 kwesti\u0105 uprzedze\u0144 rasistowskich wobec \u017byd\u00f3w, zwraca si\u0119 uwag\u0119, i\u017c pewne dla nich uzasadnienie oraz praktyczn\u0105 ich realizacj\u0119 spotykamy ju\u017c w XV-wiecznej Hiszpanii. Historycy m\u00f3wi\u0105 wi\u0119c o jakim\u015b \u201eprotorasizmie\u201d, \u201erasizmie religijnym\u201d, a nawet \u201erasizmie teologicznym\u201d. Zjawisko to wynika\u0142o z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Pierwszy z nich to spo\u0142eczny awans szlachty hiszpa\u0144skiej, kt\u00f3ry spowodowany by\u0142 wzrostem jej znaczenia z r\u00f3wnoczesnym pomna\u017caniem maj\u0105tk\u00f3w. XV-wieczna szlachta i rycerstwo hiszpa\u0144skie odnajdywa\u0142o swoje korzenie w Wizygotach rz\u0105dz\u0105cych Hiszpani\u0105 ju\u017c w
\nV w., co mia\u0142o w konsekwencji decydowa\u0107 o ich wy\u017cszo\u015bci nad \u017cydami i muzu\u0142manami[5]<\/a>. W tym samym czasie maj\u0105 miejsce w Hiszpanii liczne nawr\u00f3cenia \u017cyd\u00f3w na chrze\u015bcija\u0144stwo, kt\u00f3re dokonywane by\u0142y albo pod przymusem, albo wynika\u0142y z ch\u0119ci osi\u0105gni\u0119cia pewnych korzy\u015bci maj\u0105tkowych przez konwertyt\u00f3w. Nawr\u00f3ceni wyznawcy judaizmu, zyskuj\u0105c te same prawa, co inni chrze\u015bcijanie, zaczynali stanowi\u0107 powa\u017cn\u0105 konkurencj\u0119 w handlu i rzemio\u015ble. Dodajmy, \u017ce konwertyt\u00f3w nazywano nie conversos<\/em>, lecz marranos<\/em>. Wrogie postawy w stosunku do nawr\u00f3conych \u017byd\u00f3w zacz\u0119\u0142y wi\u0119c wynika\u0107 nie tyle z uprzedze\u0144 religijnych, ile raczej ekonomicznych i w pewnym tylko sensie \u201erasowych\u201d. Konwertytom zakazywano osiedlania si\u0119 w niekt\u00f3rych miejscowo\u015bciach, zawierania ma\u0142\u017ce\u0144stw z innymi wyznawcami Chrystusa, wykonywania pewnych zawod\u00f3w. Chrze\u015bcijanie nie maj\u0105cy \u017cydowskiego pochodzenia mogli przedstawia\u0107 \u015bwiadectwo \u201eczysto\u015bci krwi\u201d (limpieza de sangre<\/em>). Oczywi\u015bcie, w \u015bcis\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu, nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107 o kwestii rasowych uprzedze\u0144, tak, jak by\u0142y one rozumiane i uzasadniane w XIX i XX stuleciu. Problem dotyczy\u0142 raczej dziedzictwa duchowego[6]<\/a>.
\nAutorzy dokumentu Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu<\/em> zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce nowo\u017cytne idee rasistowskie rozwin\u0119\u0142y si\u0119 na pocz\u0105tku XX w., szczeg\u00f3lnie w Niemczech, a sw\u00f3j szczyt osi\u0105gn\u0119\u0142y w eksterminacji \u017byd\u00f3w, Rom\u00f3w oraz ludzi niepe\u0142nosprawnych fizycznie i umys\u0142owo. Odpowiedzialno\u015b\u0107 za te wydarzenia, okre\u015blone jako \u201ejedno z najwi\u0119kszych ludob\u00f3jstw w historii\u201d, ponosi \u201etotalitarna partia narodowo-
\nsocjalistyczna\u201d. W dokumencie podkre\u015blono, i\u017c przeciw owej ideologii wyst\u0105pi\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Komisja Iustitia et Pax<\/em> przypomina o encyklikach Piusa XI Mit brennender Sorge<\/em> (14 marca 1937 r.) i Piusa XII Summi Pontificatus<\/em> (28 pa\u017adziernika 1939 r.). Pius XII, czytamy w tek\u015bcie, wypowiedzia\u0142 si\u0119 przeciwko ideologii nazistowskiej r\u00f3wnie\u017c w or\u0119dziu na Bo\u017ce Narodzenie 1942 r. Komisja Iustitia et Pax<\/em> zaznacza ponadto, \u017ce Pius XI rozpocz\u0105\u0142 w 1937 r. prace nad encyklik\u0105 na temat jedno\u015bci rodzaju ludzkiego, kt\u00f3rej celem mia\u0142o by\u0107 pot\u0119pienie rasizmu i antysemityzmu. W przypisie przypomina si\u0119 r\u00f3wnie\u017c o Dekrecie \u015awi\u0119tego Oficjum z 25 marca 1928 r.
\nZatrzymajmy si\u0119 bli\u017cej nad dwoma tekstami m\u00f3wi\u0105cymi o \u017bydach. Faktycznie, \u015awi\u0119te Oficjum wyda\u0142o w 1928 r. dokument zatytu\u0142owany Dekret o zniesieniu stowarzyszenia zwanego \u201eAmici Israel\u201d<\/em>, w kt\u00f3rym pot\u0119piono antysemityzm. Czytamy w nim, \u017ce Stolica Apostolska \u201eodrzuca […] wszelkie nienawi\u015bci i animozje pomi\u0119dzy narodami, pot\u0119pia te\u017c w najwy\u017cszym stopniu nienawi\u015b\u0107 przeciw ludowi niegdy\u015b wybranemu przez Boga, t\u0119 nienawi\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 okre\u015bla si\u0119 zwyczajowo \u00bbantysemityzmem\u00ab. W tek\u015bcie jest mowa, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, \u201enie zra\u017caj\u0105c si\u0119 ci\u0105g\u0142ym za\u015blepieniem tego ludu, co wi\u0119cej w\u0142a\u015bnie z powodu tego za\u015blepienia, zawsze mia\u0142 zwyczaj modli\u0107 si\u0119 za lud \u017cydowski, kt\u00f3ry by\u0142 depozytariuszem obietnic boskich a\u017c do (przyj\u015bcia) Jezusa Chrystusa\u201d. Przypomnijmy, i\u017c w dekrecie ani razu nie pos\u0142u\u017cono si\u0119 terminem \u201e\u017bydzi\u201d, u\u017cywaj\u0105c w jego miejsce okre\u015blenia \u201eIzraelici\u201d, kt\u00f3rzy nie s\u0105 ju\u017c ludem wybranym przez Boga, pozostaj\u0105 zamkni\u0119ci na prawd\u0119 g\u0142oszon\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki. Ponadto, nale\u017cy zauwa\u017cy\u0107, i\u017c dekret \u015awi\u0119tego Oficjum pot\u0119pia antysemityzm, jakby mimochodem. G\u0142\u00f3wnym jego celem by\u0142o najpierw nak\u0142onienie wiernych, aby modlili si\u0119 o nawr\u00f3cenie Izraelit\u00f3w, a po drugie, rozwi\u0105zanie, za\u0142o\u017conego 24 lutego 1926 r., stowarzyszenia Amici<\/em> Israel<\/em>. Cz\u0142onkowie stowarzyszenia, w tym wszyscy biskupi holenderscy, domagali si\u0119 zniesienia nauczania o \u017bydach jako ludzie \u201ebogob\u00f3jc\u00f3w\u201d, dokonywanym przez niego rzekomo rytualnym dzieciob\u00f3jstwie i innych anty\u017cydowskich uprzedzeniach. Amici Israel<\/em> proponowa\u0142o w zamian nauczanie o trwa\u0142ej mi\u0142o\u015bci Boga wobec Izraela[7]<\/a>.
\nPapie\u017c Pius XI zleci\u0142 w 1938 r., ameryka\u0144skiemu zakonnikowi, specjali\u015bcie od spraw rasizmu w USA, Johnowi La Farge opracowanie encykliki, zatytu\u0142owanej pierwotnie Hu<\/em>mani generis unitas<\/em>. W zachowanym projekcie przypomniano pot\u0119pienie antysemityzmu, kt\u00f3re znalaz\u0142o si\u0119 we wspomnianym powy\u017cej dokumencie \u015awi\u0119tego Oficjum. Podobnie jak w tek\u015bcie watyka\u0144skiej instytucji, tak i tutaj znajdujemy elementy teologii, kt\u00f3ra w ci\u0105gu wiek\u00f3w generowa\u0142a anty\u017cydowskie uprzedzenia. Przede wszystkim wskazuje si\u0119, \u017ce lud \u017cydowski, kt\u00f3ry domaga\u0142 si\u0119 i skaza\u0142 na ukrzy\u017cowanie Jezusa Chrystusa, jest ludem tu\u0142aczy, przeznaczonym na wieczne pot\u0119pienie. \u017bydzi, za\u015blepieni doczesnymi zdobyczami, nie byli zdolni do przyj\u0119cia Jezusa Chrystusa. Maj\u0105c na uwadze Mt 27, 25, przypomniano, i\u017c przyw\u00f3dcy \u017cydowscy domagali si\u0119, aby spad\u0142o na nich boskie przekle\u0144stwo. Poniewa\u017c \u017bydzi s\u0105 skazani na wieczne pot\u0119pienie, nie ma wi\u0119c \u017cadnego uzasadnienia ich dalsze istnienie. Kontakty chrze\u015bcijan z \u017cydami wystawiaj\u0105 tych pierwszych na liczne niebezpiecze\u0144stwa duchowe, dlatego, zdaniem autora, nale\u017cy chroni\u0107 przed nimi wyznawc\u00f3w Chrystusa. Antysemityzm pot\u0119piono z tego powodu, \u017ce jest on bezowocnym i nieskutecznym \u015brodkiem, kt\u00f3ry by pozwoli\u0142 uchroni\u0107 chrze\u015bcijan przed zgubnymi wp\u0142ywami \u017cydowskimi[8]<\/a>.
\nPrzypomnijmy jeszcze na koniec, \u017ce encyklika Mit brennender Sorge<\/em>, odczytana w ko\u015bcio\u0142ach niemieckich 14 marca 1937 r., nie by\u0142a wolna od anty\u017cydowskich uprzedze\u0144. M\u00f3wi\u0105c o znaczeniu Starego Testamentu \u2013 b\u0119d\u0105cego w pe\u0142ni S\u0142owem Bo\u017cym, zawieraj\u0105cym skarby zbawiennych nauk \u2013 oraz przeciwstawiaj\u0105c si\u0119 tym, kt\u00f3rzy chcieli usun\u0105\u0107 jego nauczanie oraz histori\u0119 biblijn\u0105 z Ko\u015bcio\u0142\u00f3w i ze szk\u00f3\u0142, encyklika stwierdza: ten zaprzecza wiary w prawdziwego Chrystusa takiego, jaki si\u0119 pojawi\u0142 w ciele<\/em>. Dalej jednak czytamy, \u017ce Chrystus przyj\u0105\u0142 natur\u0119 ludzk\u0105 z narodu, kt\u00f3ry go mia\u0142 przybi\u0107 do krzy\u017ca<\/em>[9]<\/a>.
\nZ dotychczasowych rozwa\u017ca\u0144 nale\u017cy wyprowadzi\u0107 dwa wnioski i postawi\u0107 jedno pytanie. Po pierwsze, zauwa\u017camy, \u017ce po\u015br\u00f3d dokument\u00f3w Stolicy Apostolskiej mo\u017cemy odnale\u017a\u0107 teksty, w kt\u00f3rych pot\u0119piono wrogie postawy wobec \u017byd\u00f3w. Po drugie, trzeba jednak zauwa\u017cy\u0107, i\u017c \u00f3wczesna teologia nie potrafi\u0142a uwolni\u0107 si\u0119 jeszcze od anty\u017cydowskich uprzedze\u0144, kt\u00f3re w przesz\u0142o\u015bci kszta\u0142towa\u0142y negatywny obraz \u017byda i judaizmu. \u015awiadectwem tego s\u0105 wymienione powy\u017cej oficjalne wypowiedzi Ko\u015bcio\u0142a oraz projekt encykliki. Przyjmuje si\u0119 ju\u017c powszechnie, \u017ce owa pseudoteologia przyczyni\u0142a si\u0119 w jakim\u015b stopniu do wy\u0142onienia, a nawet rozwoju nowo\u017cytnego antysemityzmu opartego na uprzedzeniach rasistowskich, ekonomicznych i spo\u0142ecznych. Pozostaje natomiast kwesti\u0105 nierozstrzygni\u0119t\u0105, w jakim zakresie owa teologia, znajduj\u0105ca sw\u00f3j wyraz w wielu przes\u0105dach ludzi wierz\u0105cych, wywiera\u0142a wp\u0142yw na codzienne \u017cycie chrze\u015bcijan. W zwi\u0105zku z tym wy\u0142ania si\u0119 pytanie, jak dalece jest uzasadnione odwo\u0142ywanie si\u0119 do przedwojennych dokument\u00f3w, w kt\u00f3rych pi\u0119tnowano rasistowski antysemityzm, a jednocze\u015bnie podtrzymywano anty\u017cydowskie uprzedzenia. Jednym, z czego na pewno nale\u017cy zrezygnowa\u0107 w dialogu chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskim, jest przypominanie i odwo\u0142ywanie si\u0119 do powy\u017cszych tekst\u00f3w wy\u0142\u0105cznie w celach apologetycznych, cytuj\u0105c wyrwane z kontekstu fragmenty tych dokument\u00f3w. Oczywi\u015bcie, \u017ce Komisja Iustitia et Pax<\/em> mia\u0142a za zadanie przedstawi\u0107 stanowisko Ko\u015bcio\u0142a wobec rasizmu, a nie wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 perspektyw\u0119 dialogu mi\u0119dzyreligijnego.
\nZauwa\u017cyli\u015bmy ju\u017c wcze\u015bniej, \u017ce kwestie dotycz\u0105ce wrogich postaw wobec \u017byd\u00f3w poruszone zosta\u0142y r\u00f3wnie\u017c w drugiej cz\u0119\u015bci dokumentu zatytu\u0142owanej Wsp\u00f3\u0142czesne formy rasizmu.<\/em> Podobnie jak w rozdziale wcze\u015bniejszym Komisja zwraca uwag\u0119 na antysemityzm rasistowski, kt\u00f3ry \u2013 jak podkre\u015blono, sw\u00f3j najokrutniejszy wyraz znalaz\u0142 w zbrodniach Holokaustu \u2013 jest ci\u0105gle obecny we wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stwach. Aktualnie przejawia si\u0119 on w pewnych publikacjach, aktach terroryzmu i zniewa\u017caniu symboli judaizmu. Niezmiernie interesuj\u0105cy jest fakt, \u017ce w dokumencie jest r\u00f3wnie\u017c mowa o antysyjonizmie jako jednej z odmian postaw anty\u017cydowskich. Pomimo tego, \u017ce jest on zjawiskiem, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni si\u0119 od anty\u017cydowskich uprzedze\u0144 o pod\u0142o\u017cu rasistowskim, to jednak \u201ecz\u0119sto s\u0142u\u017cy za parawan antysemityzmu\u201d \u2013 pisz\u0105 obrazowo cz\u0142onkowie Komisji Iustitia et Pax<\/em>. Przypomnijmy, \u017ce syjonizm jest ruchem, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 w\u015br\u00f3d spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w drugiej po\u0142owie XIX w. W ramy organizacyjne uj\u0119ty zosta\u0142 na Pierwszym Kongresie Syjonistycznym w Bazylei (1897 r.). Jego g\u0142\u00f3wnym celem by\u0142o utworzenie pa\u0144stwa \u017cydowskiego w Palestynie. W omawianym dokumencie czytamy, \u017ce antysyjonizm jest postaw\u0105, kt\u00f3ra polega na kontestowaniu pa\u0144stwa Izrael i prowadzonej przez nie polityki.
\nJest kilka powod\u00f3w, kt\u00f3re sk\u0142aniaj\u0105 do zatrzymania si\u0119 przy poruszonym powy\u017cej zagadnieniu. Od czasu ujawnienia zbrodni nazistowskich ani nie\u0142atwo, ani niech\u0119tnie antysemici okazuj\u0105 swoje postawy anty\u017cydowskie. Zwolennicy takich zachowa\u0144 wol\u0105 cz\u0119sto okre\u015bla\u0107 siebie w\u0142a\u015bnie jako antysyjonist\u00f3w. M\u00f3wi\u0105c o takich postawach, pozostajemy na niezmiernie trudnej p\u0142aszczy\u017anie. Ka\u017cdy ma prawo do wyra\u017cania pozytywnych oraz negatywnych pogl\u0105d\u00f3w na temat aktualnej polityki rz\u0105du izraelskiego. Kontestuj\u0105c j\u0105 jednak, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107, \u017ce niemal wszyscy \u017bydzi na \u015bwiecie, poza ultraortodoksyjnymi \u015brodowiskami, identyfikuj\u0105 si\u0119 w wi\u0119kszym lub mniejszym stopniu z pa\u0144stwem izraelskim. Najlepszym przyk\u0142adem dla poparcia powy\u017cszego stwierdzenia s\u0105 wypowiedzi wielu \u017byd\u00f3w przesy\u0142aj\u0105cych do Stolicy Apostolskiej wyrazy \u017calu po \u015bmierci Jana Paw\u0142a II, kt\u00f3ry wielokrotnie potwierdza\u0142 prawo narodu \u017cydowskiego do posiadania w\u0142asnego pa\u0144stwa. Abraham Foxman z Ligi przeciw Znies\u0142awianiu \u017byd\u00f3w B\u2019nai B\u2019rith<\/em> przypomina, \u017ce zmar\u0142y Papie\u017c doprowadzi\u0142 do unormowania \u201erelacji z ludem \u017cydowskim i pa\u0144stwem Izrael\u201d. Przedstawiciele Ameryka\u0144skiego Komitetu \u017bydowskiego, jednej z najbardziej znacz\u0105cych organizacji \u017cydowskich w USA, zwracaj\u0105 uwag\u0119, \u017ce Jan Pawe\u0142 II zrewolucjonizowa\u0142 stosunki \u017cydowsko-
\n-chrze\u015bcija\u0144skie. Jako jedno z najwi\u0119kszych osi\u0105gni\u0119\u0107 jego pontyfikatu wymieniaj\u0105 ustanowienie pe\u0142nych relacji dyplomatycznych mi\u0119dzy Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 i pa\u0144stwem Izrael. Podobn\u0105 wypowied\u017a odnajdujemy w li\u015bcie skierowanym przez przedstawicieli Unii Ameryka\u0144skich Kongregacji Reformowanych[10]<\/a>.
\nPo trzecie, dokument Komisji Iustitia et Pax<\/em> jest jednym z niewielu tekst\u00f3w watyka\u0144skich, kt\u00f3ry ukaza\u0142 si\u0119 w latach osiemdziesi\u0105tych minionego stulecia i przypomina\u0142 o istnieniu pa\u0144stwa \u017cydowskiego. Nale\u017cy bowiem pami\u0119ta\u0107, \u017ce a\u017c do 1994 r. Stolica Apostolska nie utrzymywa\u0142a oficjalnych stosunk\u00f3w dyplomatycznych z pa\u0144stwem Izrael, co by\u0142o cz\u0119sto oceniane podczas wzajemnych kontakt\u00f3w jako w\u0142a\u015bnie przejaw poparcia antysyjonist\u00f3w. Z teologicznego punktu widzenia w postawie Stolicy Apostolskiej dopatrywano si\u0119 akceptacji starych anty\u017cydowskich uprzedze\u0144, w kt\u00f3rych \u017ar\u00f3d\u0142o mia\u0142 obraz \u017byda \u2013 wiecznego tu\u0142acza, skazanego przez Boga na wegetacj\u0119, pozbawionego w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci. Proces, kt\u00f3ry doprowadzi\u0142 do nawi\u0105zania stosunk\u00f3w dyplomatycznych rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 w ko\u0144cu 1993 r. podpisaniem Porozumienia fundamentalnego<\/em>. Rok p\u00f3\u017aniej ustanowione zosta\u0142y ambasady[11]<\/a>.
\nPo czwarte, nie jest \u0142atwo zachowa\u0107 obiektywne stanowisko, kt\u00f3re pozwoli\u0142oby na wyra\u017canie w\u0142asnych oraz wielokrotnie uzasadnionych negatywnych opinii na temat polityki rz\u0105du izraelskiego i pozostawanie poza zasi\u0119giem podejrze\u0144, \u017ce jest si\u0119 antysyjonist\u0105, a w konsekwencji antysemit\u0105. Ka\u017cda wypowied\u017a na temat pa\u0144stwa Izrael powinna podkre\u015bla\u0107 pe\u0142ne prawo Palesty\u0144czyk\u00f3w do posiadania w\u0142asnej pa\u0144stwowo\u015bci. \u015awiadectwem pi\u0119trz\u0105cych si\u0119 trudno\u015bci zar\u00f3wno w latach wcze\u015bniejszych, jak i obecnie, s\u0105 liczne wypowiedzi ko\u015bcielne. Dokumenty, kt\u00f3re w latach siedemdziesi\u0105tych zwraca\u0142y uwag\u0119 na prawo \u017byd\u00f3w do posiadania w\u0142asnego pa\u0144stwa, jak np. deklaracja Postawa chrze\u015bcijan wobec judaizmu. Wskaz\u00f3wki duszpasterskie Komitetu Biskup\u00f3w Francuskich ds. Kontakt\u00f3w z Judaizmem<\/em> (13 kwietnia 1973 r.) by\u0142y nara\u017cone na liczne i gwa\u0142towne krytyki wysuwane nie tylko przez palesty\u0144skich przyw\u00f3dc\u00f3w, lecz r\u00f3wnie\u017c chrze\u015bcijan zamieszkuj\u0105cych tereny Bliskiego Wschodu. Tak\u017ce dzisiaj Ko\u015bcio\u0142y z du\u017c\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 wypowiadaj\u0105 si\u0119 na temat pa\u0144stwa \u017cydowskiego i prowadzonej przez nie polityki. Dokument \u015awiatowej Rady Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Dialog chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowski po Canberze\u2019 91<\/em> stwierdza: \u201eJe\u015bli wobec dzia\u0142a\u0144 podejmowanych przez pa\u0144stwo Izrael wypowiadane s\u0105 s\u0142owa zatroskania, to nie dotycz\u0105 one narodu \u017cydowskiego lub judaizmu. Trzeba je traktowa\u0107 jako uprawniony wk\u0142ad w spowodowanie debaty publicznej\u201d[12]<\/a>. W dokumencie watyka\u0144skiej Komisji ds. Kontakt\u00f3w Religijnych z Judaizmem na temat przepowiadania S\u0142owa Bo\u017cego i katechezy przypomina si\u0119 delikatnie, \u017ce je\u015bli chodzi o istnienie \u201epa\u0144stwa Izrael i jego wybor\u00f3w politycznych, trzeba je widzie\u0107 w perspektywie, kt\u00f3ra […] odwo\u0142uje si\u0119 do og\u00f3lnych zasad prawa mi\u0119dzynarodowego\u201d[13]<\/a>. Wraz z post\u0119puj\u0105c\u0105 normalizacj\u0105 stosunk\u00f3w dyplomatycznych, przerywan\u0105 niekiedy drastycznie mi\u0119dzy pa\u0144stwem Izrael a Autonomi\u0105 Palesty\u0144sk\u0105 oraz rozwojem dialogu chrze\u015bcija\u0144sko-
\n-\u017cydowskiego katolicy staj\u0105 si\u0119 coraz bardziej negatywnie nastawieni wobec antysyjonizmu, kt\u00f3ry odmawia \u017bydom prawa do posiadania w\u0142asnych struktur pa\u0144stwowych. Obraduj\u0105cy w Buenos Aires w 2004 r. Mi\u0119dzynarodowy Katolicko-
\n-\u017bydowski Komitet \u0141\u0105czno\u015bci stwierdza, \u017ce \u201eCzerpiemy zach\u0119t\u0119 do dalszej pracy wynikaj\u0105c\u0105 z naszych wsp\u00f3lnych osi\u0105gni\u0119\u0107, w\u015br\u00f3d kt\u00f3rych nale\u017cy wymieni\u0107: uznanie wyj\u0105tkowej w swoim rodzaju, nieprzerwanej wi\u0119zi mi\u0119dzy Bogiem i ludem \u017cydowskim oraz ca\u0142kowite odrzucenie antysemityzmu we wszystkich jego formach, wraz z antysyjonizmem, jako jednym z bardziej wsp\u00f3\u0142czesnych jego przejaw\u00f3w\u201d[14]<\/a>.
\nKo\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu<\/em> nie ogranicza si\u0119 tylko do przedstawienia zasygnalizowanych powy\u017cej \u017ar\u00f3de\u0142 postaw anty\u017cydowskich. W cz\u0119\u015bci pierwszej Komisja Iustitia et Pax<\/em> wskazuje jeszcze na jedno \u017ar\u00f3d\u0142o takich uprzedze\u0144, kt\u00f3rym mog\u0105 by\u0107 religijne przekonania. Zaznaczono wi\u0119c, \u017ce \u017bydzi, kt\u00f3rzy w \u015bredniowieczu odmawiali uznania Chrystusa, cz\u0119sto doznawali upokorze\u0144, a nawet z tego powodu byli wyp\u0119dzani z kraj\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich. Mo\u017cemy jedynie \u017ca\u0142owa\u0107, \u017ce cz\u0142onkowie Komisji Iustitia et Pax<\/em> uznali, i\u017c ze zjawiskiem nietolerancji wobec \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re mia\u0142o swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w tym, \u017ce nie chcieli oni przyj\u0105\u0107 Ewangelii, spotykali\u015bmy si\u0119 tylko w okresie \u015bredniowiecza[15]<\/a>.
\nSpr\u00f3bujmy podsumowa\u0107 powy\u017csze rozwa\u017cania. Cz\u0142onkowie Komisji Iustitia et Pax<\/em> zdecydowanie pot\u0119piaj\u0105 antysemityzm. Termin \u201eantysemityzm\u201d zosta\u0142 zarezerwowany dla opisania wrogich postaw wobec \u017byd\u00f3w, kt\u00f3re wynikaj\u0105 z przekona\u0144 rasistowskich. W literaturze wsp\u00f3\u0142czesnej poj\u0119ciem tym obejmuje si\u0119 r\u00f3wnie\u017c uprzedzenia wynikaj\u0105ce z przekona\u0144 ekonomicznych, socjologicznych i spo\u0142ecznych. Nieprzychylne postawy maj\u0105ce pod\u0142o\u017ce religijne, jak wspomniano ju\u017c wcze\u015bniej, okre\u015bla si\u0119 coraz cz\u0119\u015bciej za pomoc\u0105 terminu \u201eantyjudaizm\u201d. Jest to tendencja, kt\u00f3ra pojawi\u0142a si\u0119 wyra\u017anie w wielu oficjalnych wypowiedziach Ko\u015bcio\u0142\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich oraz w\u015br\u00f3d teolog\u00f3w w po\u0142owie lat dziewi\u0119\u0107dziesi\u0105tych, a wi\u0119c kilka lat p\u00f3\u017aniej ni\u017c opublikowany zosta\u0142 dokument Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu<\/em>. Najbardziej wymownym wyrazem tego stanu rzeczy jest podpisana przez Rad\u0119 Konferencji Biskup\u00f3w Europejskich oraz Konferencj\u0119 Ko\u015bcio\u0142\u00f3w Europy (Strasburg, 22 kwietnia 2001 r.) Karta ekumeniczna<\/em>[16]<\/a>. Przypomnijmy, \u017ce pierwsz\u0105 z wymienionych instytucji wsp\u00f3\u0142tworz\u0105 przewodnicz\u0105cy wszystkich Konferencji Episkopat\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a katolickiego z Europy, a drug\u0105 przedstawiciele Ko\u015bcio\u0142\u00f3w wywodz\u0105cych si\u0119 z tradycji prawos\u0142awnej, ewangelickiej, anglika\u0144skiej i starokatolickiej. W dziesi\u0105tym rozdziale Karty ekumenicznej<\/em> znajdujemy wyrazy \u017calu okazane wobec wszystkich przejaw\u00f3w antysemityzmu, jego pot\u0119pienie i pro\u015bb\u0119 skierowan\u0105 do \u017byd\u00f3w o przebaczenie za antyjudaizm. Poniewa\u017c oba zjawiska mog\u0105 w dalszym ci\u0105gu pojawia\u0107 si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesnych spo\u0142ecze\u0144stwach, dlatego sygnatariusze Karty <\/em>zobowi\u0105zali si\u0119 wyst\u0119powa\u0107 przeciw wszelkim formom antysemityzmu i antyjudaizmu w Ko\u015bciele i w spo\u0142ecze\u0144stwie<\/em>[17]<\/a>. Przedstawmy w zwi\u0105zku z tym tylko jedn\u0105 sugesti\u0119. Katolicy, podejmuj\u0105c si\u0119 wyboru odpowiedniej terminologii i dyskusji na temat poj\u0119cia \u201eantysemityzm\u201d, nie mog\u0105 chyba odwo\u0142ywa\u0107 si\u0119 tylko do poszukiwa\u0144 historyk\u00f3w, socjolog\u00f3w i teolog\u00f3w. Odpowiedzi powinni r\u00f3wnie\u017c szuka\u0107 w\u015br\u00f3d dyplomat\u00f3w watyka\u0144skich. Wspomniane ju\u017c powy\u017cej Porozumienie fundamentalne<\/em> stwierdza, \u017ce \u201eStolica Apostolska i pa\u0144stwo Izrael zobowi\u0105zuj\u0105 si\u0119 do w\u0142a\u015bciwej wsp\u00f3\u0142pracy w zwalczaniu wszelkich form antysemityzmu, wszelkiego rodzaju rasizmu i religijnej nietolerancji […]\u201c[18]<\/a>.
\nPo drugie, Komisja Iustitia et Pax<\/em> przedstawia zagadnienie antysemityzmu i Szoah w kontek\u015bcie uprzedze\u0144 o pod\u0142o\u017cu rasistowskim. Tekst m\u00f3wi og\u00f3lnie o apartheidzie oraz etnocentryzmie, przypomina o wymordowaniu na pocz\u0105tku XX w. Ormian i znacznej cz\u0119\u015bci ludno\u015bci kambod\u017ca\u0144skiej. Prezentowanie w ten spos\u00f3b anty\u017cydowskich postaw jest w pe\u0142ni uzasadnione z perspektywy historycznej lub socjologicznej. K\u0142opoty mog\u0105 si\u0119 pojawi\u0107 przy respektowaniu takiego stanowiska z teologicznego punktu widzenia. Holokaust dokona\u0142 si\u0119 w Europie, kt\u00f3rej mieszka\u0144cy przez ca\u0142e wieki pozostawali pod wp\u0142ywem nauczania Ko\u015bcio\u0142\u00f3w, cz\u0119sto negatywnego w stosunku do \u017byd\u00f3w. Nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c pami\u0119ta\u0107, \u017ce Szoah doprowadzi\u0142 do zag\u0142ady prawie ca\u0142ej europejskiej spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej, do doszcz\u0119tnego unicestwienia niemal wszystkich wyznawc\u00f3w judaizmu. \u017bydzi zamieszkuj\u0105cy tereny Europy wschodniej byli w przewa\u017caj\u0105cej mierze ortodoksyjni, dochowywali wiary Jedynemu Bogu, kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 na kartach Starego Testamentu, pierwszej cz\u0119\u015bci Biblii chrze\u015bcija\u0144skiej. Z tych tylko powod\u00f3w eksterminacja powinna stanowi\u0107 wyj\u0105tkow\u0105 i nieod\u0142\u0105czn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 dziedzictwa chrze\u015bcija\u0144skiego. Nie mo\u017cna jednak stawia\u0107 z tego powodu jakiegokolwiek zarzutu cz\u0142onkom Komisji Iustitia et Pax. Jej zadaniem by\u0142o przedstawienie og\u00f3lnie zjawiska rasizmu i stanowiska Ko\u015bcio\u0142a na ten temat. Bardziej szczeg\u00f3\u0142owych wypowiedzi dotycz\u0105cych relacji chrze\u015bcija\u0144sko-\u017cydowskich nale\u017cy szuka\u0107 w dokumentach watyka\u0144skiej Komisji ds. Kontakt\u00f3w Religijnych z Judaizmem, przem\u00f3wieniach Jana Paw\u0142a II i ci\u0105gle prowadzonych badaniach teologicznych.
\nKomisja Iustitia et Pax<\/em> przypomina o r\u00f3wno\u015bci wszystkich ludzi stworzonych na obraz i podobie\u0144stwo Bo\u017ce. Szczeg\u00f3lnie dzisiaj aktualne jest wezwanie zawarte w dokumencie Ko\u015bci\u00f3\u0142 wobec rasizmu<\/em>, aby \u017caden cz\u0142owiek nie powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 na Boga, Ojca wszystkich ludzi, i r\u00f3wnocze\u015bnie dyskryminowa\u0142 w jakikolwiek spos\u00f3b innego cz\u0142owieka. Zauwa\u017cmy na koniec, i\u017c Rdz 1, 27, do kt\u00f3rego wyra\u017anie odwo\u0142uje si\u0119 omawiany dokument, stanowi w ostatnim czasie inspiracj\u0119 do wsp\u00f3lnych prac i apel\u00f3w o szacunek dla ka\u017cdego cz\u0142owieka, wydawanych przez Naczelny Rabinat Izraela i watyka\u0144sk\u0105 Komisj\u0119 ds. Kontakt\u00f3w Religijnych z Judaizmem[19]<\/a>.
\nThe Meaning of the Anti-Semitism and Its Social, Cultural
\nand Religious Sources According to the Document
\nThe Church in the Face of Racism<\/em>
\nSummary
\nThe subject of anti-Semitism has frequently been addressed in the Christian-Jewish dialogues. The article aims at analyzing the document The Church in the Face of Racism. A Contribution Towards a More Brotherly Society<\/em>, issued in 1988 by the Pontifical Commission Iustitia et Pax<\/em>, dealing with the question of the anti-Jewish attitudes from the historical and the racial perspectives. The Vatican Commission states that the Catholic Church has condemned the Nazi anti-Semitism and their policy and as a proof quotes the documents, announced before World War II: the encyclicals of Pope Pius XI Mit Brennender Sorge<\/em> (1937), the non promulgated Humani generis unitas<\/em> (1938), and the document of the Sacred Congregation of the Holy OfficeOn the Annulment of the Association Called \u201eAmici Israel\u201d<\/em> (1928). The article aims to prove that although the mentioned pre-war documents condemned Nazism and anti-Semitism, they contained some anti-Jewish passages and generated anti-Semitic attitudes. On the other hand the document of the Commission Iustitia et Pax<\/em> takes up the question of the anti-Zionism which is not very often considered in other declarations of the Catholic Church. Condemning the racial prejudices including anti-Semitism The Church in the Face of Racism<\/em> underscores that every human being is created in the likeness and image of God and stresses the principal rights of men and women. This perspective forms basis for the modern cooperation between Catholics and Jews in the fields of human dignity, religious freedom and tolerance.
\nS\u0142owa kluczowe<\/strong>: antysemityzm, Komisja Iustitia et Pax, holocaust<\/p>\n

\n[1]<\/a> G. Riegner, Twenty Years of \u201eNostra Aetate\u201d<\/em>, \u201eChristian-Jewish Relations\u201d 1985, nr 4, s. 17-31; L. Klenicki, From Argument to Dialogue: \u201eNostra Aetate\u201d Twenty-Five Years Later<\/em>, w: In Our Time. The Flowering of Jewish-Catholic Dialogue<\/em>, E.J. Fisher, L. Klenicki (red.), New York, Mahwah, N.J. 1990, s. 77-103; E.N. Dorff, Watyka\u0144skie dokumenty na temat dialogu z perspektywy \u017cydowskiej<\/em>, w: \u017bydzi i chrze\u015bcijanie w dialogu. Materia\u0142y z Mi\u0119dzynarodowego Kolokwium Teologicznego w Krakowie-Ty\u0144cu 24-27 IV 1988<\/em>, W. Chrostowski (red.), Warszawa 1992, s. 85-106; A.J. Rudin, Reaction of a Jewish Theologian to the Vatican\u2019s We Remember<\/em> Document<\/em>, w: The Vatican and the Holocaust. The Catholic Church and the Jews During ten Nazi Era<\/em>, R.L. Braham (red.), New York 2000, s. 89-98.
\n[2]<\/a> Sob\u00f3r Watyka\u0144ski II. Konstytucje<\/em>, Dekrety<\/em>, Deklaracje<\/em>, Pozna\u0144 2002, s. 604.
\n[3]<\/a> Na temat SODEPAX\u2019u zob. np: A. Skowronek, Dlaczego Ko\u015bci\u00f3\u0142 Rzymskokatolicki nadal nie zabiega o cz\u0142onkostwo w Ekumenicznej Radzie Ko\u015bcio\u0142\u00f3w<\/em>, SiDE 1998, nr 1, s. 24-25; T. Stransky, SODEPAX<\/em>, w: Dictionary of the Ecumenical Movement<\/em>, N. Lossky, J.M. Bonino, J. Pobee, T.\u00a0Stransky, G. Wainwright, P. Webb (red.), Geneva 2002, s. 1055-1056.
\n[4]<\/a> Tekst oryginalny francuski: L\u2019\u00c9glise face au racisme. Pour une soci\u00e9t\u00e9 plus fraternelle<\/em>, \u201eLa Documentation Catholique\u201d 1989, nr 7, s. 226-239. Polski przek\u0142ad w: \u201eL\u2019Osservatore Romano\u201d (wydanie polskie) 1989, nr 1-2, s. 5-9.
\n[5]<\/a> F. de Fontette, Historia antysemityzmu<\/em>, Wroc\u0142aw 1992, s. 43-46, 59-61; G. Ry\u015b, Inkwizycja<\/em>, Krak\u00f3w 1997, s. 82-83.
\n[6]<\/a> L. Poliakov, Histoire de l\u2019antis\u00e9mitisme. <\/em>L\u2019\u00e2ge de la foi<\/em>, t. 1, Paris 1982, s. 174-198; P. Johnson, Historia \u017byd\u00f3w<\/em>, Krak\u00f3w 1992, s. 232-247; M. Horoszewicz, Przez dwa millenia do rzymskiej synagogi. Szkice o ewolucji postawy Ko\u015bcio\u0142a katolickiego wobec \u017byd\u00f3w i judaizmu<\/em>, Warszawa 2001, s. 174-175.
\n[7]<\/a> G. Ignatowski, Ko\u015bcio\u0142y wobec przejaw\u00f3w antysemityzmu<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 1999, s. 147-148; M. Horoszewicz, dz.cyt., s. 220-222.
\n[8]<\/a> Projekt encykliki znajduje si\u0119 w: G. Passelecq, B. Suchecky, L\u2019encyclique cach\u00e9e de Pie XI. Une occasion manqu\u00e9e de L\u2019\u00c9glise face \u00e0 l\u2019antis\u00e9mitisme<\/em>, Paris 1995; Na temat zaprezentowanej encykliki zob. np.: G. Ignatowski, Przedwojenny projekt encykliki na temat antysemityzmu<\/em>, \u201eWi\u0119\u017a\u201d 1997, nr 1996, nr 7, s. 84-88; M. Horoszewicz, Nie urzeczywistniona encyklika Piusa XI<\/em>, w: Ja jestem J\u00f3zef brat wasz. Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa ku czci Arcybiskupa Henryka J\u00f3zefa Muszy\u0144skiego Metropolity Gnie\u017anie\u0144skiego w 65. rocznic\u0119 urodzin<\/em>, red. W. Chrostowski, Warszawa 1998, s. 179-201.
\n[9]<\/a> Encyklika o po\u0142o\u017ceniu Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Rzeszy Niemieckiej (Mit brennender Sorge)<\/em>, \u201eZnak\u201d 1982, nr 7-9, s. 740, p. 19. Zob. r\u00f3wnie\u017c M. Horoszewicz, Przez dwa millenia\u2026<\/em>, s. 228-229.
\n[10]<\/a> Expressions of Condolences by Jewish Leadres<\/em>, \u201eInformation Service. The Pontifical Council for Promoting Christian Unity\u201d 2005, nr 1-2, s. 23-24.
\n[11]<\/a> J. Warzecha, Wsp\u00f3\u0142czesna postawa Ko\u015bcio\u0142a wzgl\u0119dem \u017byd\u00f3w<\/em>, \u201eCommunio\u201d (wydanie polskie) 1995, nr 4, s. 171.
\n[12]<\/a> Dokument publikuje G. Ignatowski, dz.cyt., s. 220-225.
\n[13]<\/a> \u017bydzi i judaizm w g\u0142oszeniu S\u0142owa Bo\u017cego i katechezie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Wskaz\u00f3wki do w\u0142a\u015bciwego przedstawiania tych zagadnie\u0144<\/em>, \u201eL\u2019Oservatore Romano\u201d (wydanie polskie) 1985, nr 6-7, s. 7-8.
\n[14]<\/a> Joint Declaration<\/em>, w: The 18th<\/sup> International Catholic-Jewish Liaison Committee (ILC)<\/em>, \u201eInformation Service. The Pontifical Council for Promoting Christian Unity\u201d 2004, nr 3, s. 139-140. Polski przek\u0142ad: 18. spotkanie Mi\u0119dzynarodowego Katolicko-\u017bydowskiego Komitetu \u0141\u0105czno\u015bci, Buenos Aires, 5-8 czerwca 2004 r., G\u0142\u0119boko zakorzenione w naszych religiach zobowi\u0105zanie do czynienia sprawiedliwo\u015bci<\/em>, SiDE 2005, nr 1, s. 220-224. Na temat Komitetu \u0141\u0105czno\u015bci zob.: G.\u00a0Ignatowski, Na drogach pojednania. Mi\u0119dzynarodowy Katolicko-\u017bydowski Komitet \u0141\u0105czno\u015bci<\/em>, \u0141\u00f3d\u017a 2003.
\n[15]<\/a> \u0179r\u00f3d\u0142a szeroko rozumianego antysemityzmu przedstawiaj\u0105 D. Prager, J. Telushkin, Why the Jews? The Reason for Antisemitism<\/em>, New York 1983.
\n[16]<\/a> Na temat Karty Ekumenicznej<\/em> zob.: Z.J. Kijas, Odpowiedzi na 101 pyta\u0144 o ekumenizm<\/em>, Krak\u00f3w 2004, s. 235-244.
\n[17]<\/a> Charta Oecumenica. Wytyczne dla rozwoju wsp\u00f3\u0142pracy Ko\u015bcio\u0142\u00f3w w Europie<\/em>, SiDE 2001, nr\u00a02, s. 56, p. 10.
\n[18]<\/a> Fundamental Agreement Between The Holy See and The State of Israel<\/em>, w: G. Wigoder, The Vatican-Israel Agreement. A Watershed in Christian-Jewish Relations<\/em>, \u201ePolicy Forum. The Institute of the World Jewish Congress\u201d 1994, nr 2, s. 16, p. 2.
\n[19]<\/a> Wsp\u00f3lne prace Naczelnego Rabinatu i watyka\u0144skiej Komisji prezentuje G. Ignatowski, Religijne perspektywy oficjalnego dialogu katolicko-\u017cydowskiego<\/em>, w: Granice Ko\u015bcio\u0142\u00f3w<\/em>, red.
\nG. Kucza, Katowice 2005, s. 135-144.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ks. Grzegorz Ignatowski Uniwersytet \u015al\u0105ski \u0141\u00f3d\u017a-Katowice Kwestia wrogich postaw wobec \u017byd\u00f3w, okre\u015blana najcz\u0119\u015bciej terminem \u201eantysemityzm\u201d, zajmowa\u0142a naczelne miejsce w pocz\u0105tkowej fazie dialogu katolicko-\u017cydowskiego. \u017bydzi, cz\u0119sto nawet z pewnym uporem, podczas r\u00f3\u017cnego rodzaju wsp\u00f3lnych konferencji, odst\u0119puj\u0105c niekiedy od ustalonej wcze\u015bniej tematyki,… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[958],"tags":[143,371,445],"class_list":["post-283","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly-naukowe-historia-kosciola","tag-antysemityzm","tag-holocaust","tag-komisja-iustitia-et-pax"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/283","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=283"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/283\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=283"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=283"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=283"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}