{"id":281,"date":"2017-07-22T11:02:33","date_gmt":"2017-07-22T09:02:33","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=281"},"modified":"2017-07-22T11:02:33","modified_gmt":"2017-07-22T09:02:33","slug":"zachowania-samobojcze-nieletnich-ocena-zagrozenia-oddzialywanie-terapeutyczne","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/zachowania-samobojcze-nieletnich-ocena-zagrozenia-oddzialywanie-terapeutyczne\/","title":{"rendered":"Zachowania samob\u00f3jcze nieletnich \u2013 ocena zagro\u017cenia, oddzia\u0142ywanie terapeutyczne"},"content":{"rendered":"
\n

<\/h2>\n<\/div>\n
\nks. Waldemar Wo\u017aniak
\nInstytut Psychologii
\nUniwersytet Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego
\nw Warszawie<\/em>
\nWaldemar Piekarski
\nZesp\u00f3\u0142 do Spraw Kierowania do Zak\u0142ad\u00f3w Poprawczych
\nMinisterstwo Sprawiedliwo\u015bci<\/em>
\nWst\u0119p
\nW opracowaniu, z uwagi na przydatno\u015b\u0107 tych zagadnie\u0144 w resocjalizacji nieletnich, chcemy skoncentrowa\u0107 si\u0119 na czynnikach ryzyka i ocenie mo\u017cliwo\u015bci dokonania samob\u00f3jstwa przez nieletnich, a tak\u017ce na oddzia\u0142ywaniu terapeutycznym.
\nPrezentujemy niniejszy artyku\u0142, maj\u0105c na my\u015bli przede wszystkim nieletnich, aczkolwiek tre\u015bci w nim zawarte mog\u0105 odnosi\u0107 si\u0119 tak\u017ce do os\u00f3b doros\u0142ych. Zach\u0119camy czytelnik\u00f3w, aby w czasie studiowania artyku\u0142u pami\u0119tali o wa\u017cnych problemach okresu pokwitania. Profesor Henryk Chmielewski z Uniwersytetu Medycznego w \u0141odzi w recenzji tego artyku\u0142u zwr\u00f3ci\u0142 szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119 na kilka problem\u00f3w. Okres dojrzewania fizycznego i psychicznego wi\u0105\u017ce si\u0119 z \u201eburz\u0105 hormonaln\u0105\u201d. U dzieci i m\u0142odzie\u017cy du\u017ce znaczenie odgrywaj\u0105 problemy zwi\u0105zane z seksualno\u015bci\u0105. W okresie pokwitania u znacznej grupy m\u0142odzie\u017cy wyst\u0119puj\u0105 tzw. \u201efizjologiczne zaburzenia psychiczne i zachowania\u201d. Nale\u017c\u0105 do nich zaburzenia nerwicowe, dysmorfofobia (zwi\u0105zana najcz\u0119\u015bciej u ch\u0142opc\u00f3w z tr\u0105dzikiem pospolitym), psychopatyczne zachowania itp. U sporej grupy m\u0142odzie\u017cy stwierdza si\u0119 tzw. mikrouszkodzenia m\u00f3zgu, najcz\u0119\u015bciej spowodowane urazami oko\u0142oporodowymi i okresem wczesnodzieci\u0119cym, co istotnie wp\u0142ywa na zachowania samob\u00f3jcze.
\nOkres dorastania (a tak\u017ce wczesnej m\u0142odo\u015bci) ma w znacznym stopniu charakter konfliktowy[1]<\/a>. Pojawia si\u0119 np. silny konflikt mi\u0119dzy potrzeb\u0105 samodzielno\u015bci a ograniczeniami narzucanymi przez rodzic\u00f3w i przed\u0142u\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 zale\u017cno\u015bci\u0105 materialn\u0105, co mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 buntu wobec doros\u0142ych. Liczne s\u0105 te\u017c konflikty wewn\u0119trzne, np. mi\u0119dzy wizjami idealnymi a realnymi obrazami \u015bwiata. W okresie tym pojawia si\u0119 krytycyzm my\u015blenia i indywidualizacja zachowania[2]<\/a>. Wszystko to mo\u017ce r\u00f3wnie\u017c w okre\u015blonych okoliczno\u015bciach \u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 z zachowaniami suicydalnymi.
\nJak podaje S. Pu\u017cy\u0144ski[3]<\/a> wed\u0142ug danych \u015awiatowej Organizacji Zdrowia, codziennie na skutek zamachu samob\u00f3jczego ginie na \u015bwiecie ponad 1300 os\u00f3b. Liczba pr\u00f3b samob\u00f3jczych jest prawdopodobnie ok. 15 razy wi\u0119ksza.
\nW Polsce w 1995 r. 458 os\u00f3b do 20 roku \u017cycia pope\u0142ni\u0142o samob\u00f3jstwo; liczby te przedstawiaj\u0105 si\u0119 nast\u0119puj\u0105co w kolejnych latach: 1996 r. \u2013 336 os\u00f3b, 1997\u00a0r. \u2013 502 osoby, 1998 r. \u2013 466 os\u00f3b, 1999 r. \u2013 423 osoby.
\nPrzed 15. rokiem \u017cycia samob\u00f3jstwa zdarzaj\u0105 si\u0119 rzadziej; i tak np. w 1997 r. samob\u00f3jstwo pope\u0142ni\u0142y 72 osoby, a w 1999 r. \u2013 43 osoby.
\nPrzelotne my\u015bli o \u015bmierci i samob\u00f3jstwie s\u0105 prawdopodobnie powszechne, ale natr\u0119tne rozwa\u017cania tej tre\u015bci nale\u017c\u0105 ju\u017c do patologii. Zachowania suicydalne tworz\u0105ce kontinuum obejmuj\u0105 my\u015bli, gro\u017aby, gesty, usi\u0142owania samob\u00f3jcze oraz samob\u00f3jstwa dokonane.
\nJak pisze Z. P\u0142u\u017cek my\u015bli samob\u00f3jcze to skierowanie \u015bwiadomo\u015bci na sprawy zwi\u0105zane ze \u015bmierci\u0105, rozstaniem z bliskimi, obrachunkami z innymi itp. Tego typu my\u015bli wyst\u0119puj\u0105 cz\u0119sto i niekiedy tylko prowadz\u0105 do aktu samob\u00f3jczego. Nasilenie sytuacji konfliktowych i uporczywe trwanie przy my\u015bli o \u015bmierci oraz planowanie zamachu samob\u00f3jczego nazywa P\u0142u\u017cek tendencj\u0105 samob\u00f3jcz\u0105[4]<\/a>.
\nNa dziesi\u0119ciu samob\u00f3jc\u00f3w \u2013 o\u015bmioro jasno m\u00f3wi\u0142o o swoich zamiarach samob\u00f3jczych. Wielu samob\u00f3jc\u00f3w sygnalizowa\u0142o r\u00f3wnie\u017c sw\u00f3j zamiar w r\u00f3\u017cnorodny spos\u00f3b[5]<\/a>.
\nObiegowa opinia o przysz\u0142ych samob\u00f3jcach brzmi: \u201esamob\u00f3jca zawsze chce odebra\u0107 sobie \u017cycie\u2019\u201d. Fakty s\u0105 nieco inne \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich oscyluje mi\u0119dzy pragnieniem \u015bmierci a pragnieniem \u017cycia, pozostawiaj\u0105c innym zadanie ratowania ich.
\nJe\u015bli chodzi o osoby zniech\u0119cone do \u017cycia, to tylko w pewnym okresie odczuwaj\u0105 one pragnienie samob\u00f3jstwa. Kto\u015b b\u0142\u0119dnie s\u0105dzi\u0142by, \u017ce poprawa po kryzysie oznacza koniec ryzyka. Tymczasem okazuje si\u0119, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 samob\u00f3jstw zdarza si\u0119 w okresie zaczynaj\u0105cej si\u0119 poprawy, gdy pacjent odzyskuje ju\u017c energi\u0119 do zrealizowania swoich chorobliwych zamiar\u00f3w (lepsza aktywno\u015b\u0107 ni\u017c nastr\u00f3j).
\nNiekt\u00f3rzy b\u0142\u0119dnie s\u0105dz\u0105, \u017ce ludzie zamo\u017cni nie pope\u0142niaj\u0105 lub rzadko pope\u0142niaj\u0105 samob\u00f3jstwa. Nie jest to prawda. Samob\u00f3jstwo zdarza si\u0119 we wszystkich warstwach spo\u0142ecznych. Z wielu bada\u0144 wynika, \u017ce samob\u00f3jca jest zawsze kra\u0144cowo nieszcz\u0119\u015bliwy, lecz niekoniecznie chory psychicznie. W przypadku braku zaburze\u0144 psychicznych samob\u00f3jstwo mo\u017ce by\u0107 dokonane np. w zwi\u0105zku z naciskami innych os\u00f3b, jako spe\u0142nienie rytua\u0142u, np. \u201ereligijnego\u201d \u2013 z\u0142o\u017cenie ofiary.
\nJednak zaburzenia psychiczne stanowi\u0105 t\u0142o zachowa\u0144 samob\u00f3jczych w co najmniej 90% przypadk\u00f3w. Niekt\u00f3rzy pow\u0105tpiewaj\u0105 \u2013 czy osoba zdrowa psychicznie mo\u017ce pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo?
\nMotywy i uwarunkowania
\nDominuj\u0105 dwa motywy zachowa\u0144 samob\u00f3jczych \u2013 pragnienie \u015bmierci i pragnienie wywarcia wp\u0142ywu na otoczenie. Pragnienie \u015bmierci czasem wi\u0105\u017ce si\u0119 z ch\u0119ci\u0105 uwolnienia \u015bwiata od siebie (poczucie winy, ma\u0142ej warto\u015bci), czasem \u2013 z ch\u0119ci\u0105 uwolnienia siebie od czego\u015b (np. cierpienia, poni\u017cenia, katastrofy \u017cyciowej). Pragnienie wywarcia wp\u0142ywu mo\u017ce by\u0107 interpretowane jako ch\u0119\u0107 uzyskania czego\u015b od otoczenia (np. pomocy, opieki, zainteresowania) lub odwetu na nim. W typowych przypadkach motyw \u015bmierci cechuje samob\u00f3jstwa, a motyw wywierania wp\u0142ywu \u2013 pr\u00f3by samob\u00f3jcze.
\n\u0179r\u00f3d\u0142em zachowa\u0144 samob\u00f3jczych s\u0105 przede wszystkim stany depresyjne lub dysforyczne[6]<\/a>, wyst\u0119puj\u0105ce na rozmaitym pod\u0142o\u017cu, zw\u0142aszcza w przebiegu chor\u00f3b afektywnych[7]<\/a>, schizofrenii, zaburze\u0144 reaktywnych[8]<\/a> i zaburze\u0144 osobowo\u015bci, a poza tym organicznych. Mog\u0105 tu r\u00f3wnie\u017c odegra\u0107 rol\u0119 uzale\u017cnienia (np. zwi\u0105zana z nimi depresja, urojenia itp.).
\nJak podaje S. Pu\u017cy\u0144ski[9]<\/a> nast\u0119puj\u0105ce objawy zespo\u0142\u00f3w depresyjnych cz\u0119sto wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z silnie wyra\u017canymi tendencjami samob\u00f3jczymi: wysoki poziom l\u0119ku (przejawiaj\u0105cy si\u0119 niepokojem psychoruchowym, podnieceniem ruchowym, id\u0105cy w parze z zaburzeniami snu, niekiedy z ca\u0142kowit\u0105 bezsenno\u015bci\u0105), poczucie beznadziejno\u015bci (sytuacji bez wyj\u015bcia), poczucie niemo\u017cno\u015bci uzyskania pomocy ze strony najbli\u017cszych lub personelu lecz\u0105cego, przekonanie o nieuleczalno\u015bci czy obecno\u015bci ci\u0119\u017ckich chor\u00f3b, urojenia nihilistyczne[10]<\/a>, poczucie winy, przekonanie o dopuszczeniu si\u0119 ci\u0119\u017ckich grzech\u00f3w czy przest\u0119pstw, d\u0105\u017cenie do poniesienia kary, nastr\u00f3j dysforyczny, uporczywe zaburzenia snu, dolegliwo\u015bci typu b\u00f3lowego.
\nOg\u00f3lnie mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce ryzyko samob\u00f3jstwa w depresji jest tym wi\u0119ksze, im depresja jest bardziej psychotyczna (np. \u0142\u0105czy si\u0119 z wyst\u0119powaniem uroje\u0144), im wi\u0119kszy jest l\u0119k i niepok\u00f3j. Nie jest to jednak regu\u0142a. U cz\u0119\u015bci chorych o podj\u0119ciu decyzji o samob\u00f3jstwie wydaje si\u0119 decydowa\u0107 nie stopie\u0144 niepokoju i l\u0119ku, lecz g\u0142\u0119boko\u015b\u0107 poczucia winy, poczucia sytuacji bez wyj\u015bcia, beznadziejno\u015bci i osamotnienia.
\nNiekt\u00f3rzy chorzy z depresj\u0105 skutecznie ukrywaj\u0105 swoje zamiary lub my\u015bli o samob\u00f3jstwie (dyssymulacja), przekonuj\u0105c o poprawie zdrowia, nalegaj\u0105 np. na wypisanie ze szpitala, udzielenie przepustki. Jednak znaczna cz\u0119\u015b\u0107 os\u00f3b ujawnia swoje zamiary w r\u00f3\u017cnej formie. Niekt\u00f3rzy czyni\u0105 to wprost \u2013 m\u00f3wi\u0105c o niech\u0119ci do \u017cycia i zamiarze pope\u0142nienia samob\u00f3jstwa. Inni ujawniaj\u0105 swoje zamiary poprzez podj\u0119cie odpowiednich przygotowa\u0144, np. gromadzenie lek\u00f3w, zdobycie ostrego narz\u0119dzia, odpowiedniego sznura. Do oznak wskazuj\u0105cych na tendencje samob\u00f3jcze nale\u017c\u0105 pozornie abstrakcyjne rozwa\u017cania o bezsensie \u017cycia, sposobach pope\u0142nienia samob\u00f3jstwa, o problematyce \u015bmierci. Po\u015brednim przejawem takich zamiar\u00f3w jest niekiedy tre\u015b\u0107 marze\u0144 sennych (tematyka \u015bmierci, egzekucji, pogrzebu). Informacj\u0105 wskazuj\u0105c\u0105 na zamiary samob\u00f3jcze bywa nag\u0142a wizyta chorego u lekarza (zw\u0142aszcza, gdy unika\u0142 on dotychczas takich kontakt\u00f3w), wizyty u os\u00f3b bliskich, lub odwrotnie \u2013 nag\u0142e izolowanie si\u0119 od otoczenia. U cz\u0119\u015bci chorych, kt\u00f3rzy przejawiaj\u0105 wysoki poziom l\u0119ku, niepokoju, zapowiedzi\u0105 samob\u00f3jstwa bywa nag\u0142a pozorna poprawa stanu klinicznego w postaci uspokojenia i niekiedy wyra\u017anej poprawy nastroju. Taki \u201ez\u0142owieszczy spok\u00f3j\u201d wi\u0105\u017ce si\u0119 cz\u0119sto z podj\u0119ciem decyzji o samob\u00f3jstwie, kt\u00f3re w odczuciu chorego rozwi\u0105\u017ce jego problemy, i co za tym idzie \u2013 przyniesie uspokojenie.
\nPo opuszczeniu szpitala lub o\u015brodka przez pacjenta depresyjnego (kt\u00f3ry uzyska\u0142 popraw\u0119 stanu zdrowia psychicznego) ponowna konfrontacja ze \u015brodowiskiem i wszystkimi problemami \u017cycia codziennego, mo\u017ce by\u0107 przyczyn\u0105 nawrotu tendencji samob\u00f3jczych. Du\u017ce znaczenie w tym okresie mog\u0105 mie\u0107 przetrwa\u0142e i przewlek\u0142e, utrzymuj\u0105ce si\u0119, niezbyt nasilone zaburzenia nastroju, snu oraz nap\u0119du, np. spowolnienie psychiczne i ruchowe (nap\u0119d oznacza jedn\u0105 z podstawowych cech temperamentu, kt\u00f3r\u0105 mo\u017cna uto\u017csamia\u0107 z aktywno\u015bci\u0105 z\u0142o\u017con\u0105, spontaniczno\u015bci\u0105, tempem proces\u00f3w psychicznych i ruchowych).
\nStan taki, nazywany subdepresj\u0105, mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 ze znacznymi zaburzeniami adaptacji do warunk\u00f3w \u015brodowiskowych i nieprawid\u0142owymi reakcjami na stres. Narastaj\u0105ce trudno\u015bci w nauce lub pracy zawodowej, trudno\u015bci materialne, konflikty w \u017cyciu rodzinnym \u2013 mog\u0105 \u0142atwo prowadzi\u0107 do dekompensacji emocjonalnej i ujemnego bilansu.
\nSzacowanie ryzyka samob\u00f3jstwa
\nW opracowaniu zamieszczamy inwentarz do szacowania ryzyka samob\u00f3jstwa w depresjach \u2013 za prof. S. Pu\u017cy\u0144skim[11]<\/a>. Ma on warto\u015b\u0107 orientacyjn\u0105 pomiaru. Tw\u00f3rcy inwentarzy przestrzegaj\u0105 przed nadawaniem szczeg\u00f3lnej rangi pojedynczym czynnikom. Dopiero stopie\u0144 kumulacji cech ryzyka pozwala na orientacyjny szacunek zagro\u017cenia samob\u00f3jstwem.
\nCzynniki ryzyka samob\u00f3jstwa w depresjach<\/em><\/strong> (niekt\u00f3re dotycz\u0105 tylko os\u00f3b doros\u0142ych)
\nCechy zespo\u0142u depresyjnego<\/em>
\n–\u00a0depresja o du\u017cym nasileniu
\n–\u00a0poczucie winy
\n–\u00a0poczucie beznadziejno\u015bci
\n–\u00a0niska samoocena
\n–\u00a0anhedonia[12]<\/a>
\n–\u00a0l\u0119k przewlek\u0142y, niepok\u00f3j
\n–\u00a0bezsenno\u015b\u0107
\n–\u00a0ujawniane my\u015bli lub zamiary samob\u00f3jcze
\n–\u00a0przewlek\u0142a subdepresja
\nCechy demograficzne<\/em>
\n–\u00a0wiek > 45 r. \u017c.
\n–\u00a0p\u0142e\u0107: m\u0119\u017cczyzna \u2013 owdowia\u0142y, rozwiedziony
\nSytuacja socjalna<\/em>
\n–\u00a0samotno\u015b\u0107, niemo\u017cno\u015b\u0107 liczenia na pomoc innych
\n–\u00a0z\u0142a sytuacja materialna
\n–\u00a0utrata pracy, \u017ar\u00f3de\u0142 utrzymania
\nDane z wywiadu<\/em>
\n–\u00a0pr\u00f3by samob\u00f3jcze w przesz\u0142o\u015bci
\n–\u00a0samob\u00f3jstwa os\u00f3b bliskich (krewnych, os\u00f3b znacz\u0105cych dla pacjenta)
\n–\u00a0okres \u017ca\u0142oby
\nInne cechy<\/em>
\n–\u00a0z\u0142e przystosowanie spo\u0142eczne
\n–\u00a0nadu\u017cywanie alkoholu
\n–\u00a0zaburzenia osobowo\u015bci (np. osobowo\u015b\u0107 antysocjalna)
\n–\u00a0przewlek\u0142e choroby somatyczne
\n–\u00a0przewlek\u0142a bezsenno\u015b\u0107
\n–\u00a0przewlek\u0142e dolegliwo\u015bci b\u00f3lowe
\n–\u00a0organiczne zespo\u0142y m\u00f3zgowe (przewlek\u0142e).
\nW zespo\u0142ach schizofrenicznych, majaczeniu lub halucynozie, a tak\u017ce w zespo\u0142ach urojeniowych o r\u00f3\u017cnej etiologii (w kt\u00f3rych wyst\u0119puj\u0105 g\u0142\u00f3wnie urojenia), podwy\u017csza si\u0119 niebezpiecznie ryzyko podj\u0119cia pr\u00f3by samob\u00f3jczej czy pope\u0142nienia samob\u00f3jstwa, zw\u0142aszcza je\u015bli wyst\u0119puj\u0105: \u2022 urojenia zabarwione depresyjnie, np. urojenia grzeszno\u015bci i winy (czuj\u0105 si\u0119 winni za grzechy ca\u0142ej ludzko\u015bci); \u2022 omamy imperatywne (pacjent s\u0142yszy g\u0142osy nakazuj\u0105ce mu pope\u0142ni\u0107 samob\u00f3jstwo).
\nMajaczenie \u2013 to jedna z psychoz z jako\u015bciowymi zaburzeniami \u015bwiadomo\u015bci, w kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105 z\u0142udzenia, omamy, silny l\u0119k, pobudzenie ruchowe, urojenia prze\u015bladowcze i innej tre\u015bci, zaostrzenie si\u0119 objaw\u00f3w noc\u0105.
\nHalucynoza \u2013 to r\u00f3wnie\u017c jedna z psychoz, w kt\u00f3rej wyst\u0119puj\u0105 urojenia (np. o tre\u015bci prze\u015bladowczej) oraz omamy.
\nR\u00f3wnie\u017c stany dysforyczne u os\u00f3b z zaburzeniami osobowo\u015bci s\u0105 cz\u0119sto \u017ar\u00f3d\u0142em pr\u00f3b samob\u00f3jczych, kt\u00f3re nierzadko ko\u0144cz\u0105 si\u0119 zgonem.
\nW osobowo\u015bci chwiejnej emocjonalnie typu borderline (z pogranicza) mog\u0105 wyst\u0119powa\u0107 powtarzaj\u0105ce si\u0119 gro\u017aby lub dzia\u0142ania samouszkadzaj\u0105ce, a w\u015br\u00f3d cech osobowo\u015bci dysocjalnej A. Jakubik m.in. wymienia: cz\u0119ste szanta\u017cowanie otoczenia samob\u00f3jstwem oraz tendencj\u0119 do dokonywania samouszkodze\u0144.
\nWskazania prewencyjno-terapeutyczne
\nPoniewa\u017c nieletni maj\u0105 trudno\u015bci w porozumieniu si\u0119 ze swoim otoczeniem, wielu z nich trafia do specjalisty nie przed, lecz po dokonaniu pr\u00f3by samob\u00f3jczej.
\nW takich przypadkach na specjalist\u00f3w spada zadanie oceny, w jakim zakresie zachowanie to mia\u0142o istotnie na celu odebranie sobie \u017cycia oraz czy istnieje
\nprawdopodobie\u0144stwo powt\u00f3rzenia si\u0119 takiego zachowania. Poni\u017csze dane mog\u0105 by\u0107 dla nas u\u017cyteczne[13]<\/a>.
\n1. Zwr\u00f3cenie uwagi na moment wyst\u0105pienia. Im bardziej nag\u0142y i nieoczekiwany by\u0142 rozw\u00f3j tego zachowania, tym istnieje wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144stwo, \u017ce dzi\u0119ki pewnym wysi\u0142kom zmierzaj\u0105cym do zmiany sytuacji nieletniego, poprzez kr\u00f3tkotrwa\u0142\u0105 psychoterapi\u0119 lub pozytywne oddzia\u0142ywanie \u015brodowiskowe, b\u0119dzie zmniejsza\u0107 si\u0119 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyst\u0105pienia u niego w przysz\u0142o\u015bci zachowa\u0144 samob\u00f3jczych. Z drugiej strony, wielokrotne uprzednie wyst\u0119powanie akt\u00f3w autodestrukcyjnych, zw\u0142aszcza pr\u00f3b samob\u00f3jczych, zwi\u0119ksza ryzyko podejmowania dalszych pr\u00f3b.
\n2. Zwr\u00f3cenie uwagi na spos\u00f3b dokonania zamachu samob\u00f3jczego. Wa\u017cne jest tu dok\u0142adne okre\u015blenie, czy czyn stanowi\u0142 du\u017ce niebezpiecze\u0144stwo dla \u017cycia i czy nieletni \u201eda\u0142 powody\u201d do odratowania go. Nieletni, kt\u00f3ry prze\u017cy\u0142 pr\u00f3b\u0119 samob\u00f3jcz\u0105, nadal stwarza znacznie wi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo podejmowania dalszych pr\u00f3b samob\u00f3jczych ni\u017c nieletni, kt\u00f3ry za\u017cy\u0142 kilka tabletek aspiryny lub powierzchownie skaleczy\u0142 sobie r\u0119k\u0119. Im nieletni wcze\u015bniej planowa\u0142 podj\u0119cie pr\u00f3by samob\u00f3jczej, wybieraj\u0105c okre\u015blony czas, miejsce i spos\u00f3b dokonania zamachu samob\u00f3jczego, zmniejszaj\u0105c szans\u0119 odratowania \u2013 tym istnieje wi\u0119ksze niebezpiecze\u0144stwo, \u017ce nast\u0119pna pr\u00f3ba powiedzie si\u0119.
\n3. Zwr\u00f3cenie uwagi na cele. Nale\u017cy okre\u015bli\u0107, w jakim zakresie pr\u00f3ba ta mia\u0142a charakter komunikacyjny lub manipulacyjny. Je\u015bli pr\u00f3ba taka mia\u0142a na celu wp\u0142ywanie na innych lub wywo\u0142anie zmian w ich zachowaniu i w postawach, i im bardziej nieletni u\u015bwiadamia sobie te komunikacyjne lub manipulacyjne cele, tym zachodzi mniejsze prawdopodobie\u0144stwo wyst\u0105pienia u niego dalszych, powa\u017cniejszych akt\u00f3w samodestrukcyjnych. W przypadku, je\u015bli nieletni nie wi\u0105\u017ce swojego zamachu samob\u00f3jczego z relacjami z innymi osobami, a zw\u0142aszcza (jak podkre\u015blaj\u0105 zwolennicy teorii dynamicznych) nie daj\u0105 si\u0119 ujawni\u0107 nie\u015bwiadome motywy komunikowania si\u0119 z innymi osobami, niebezpiecze\u0144stwo wyst\u0105pienia dalszych i bardziej powa\u017cnych akt\u00f3w destrukcyjnych wyra\u017anie wzrasta. Najwi\u0119kszy problem przedstawia\u0142by nieletni, kt\u00f3ry pope\u0142ni\u0142by zamach samob\u00f3jczy w ca\u0142kowitej izolacji od otoczenia, \u015bwiadomie pragn\u0105c \u015bmierci. Mo\u017cliwo\u015b\u0107 podj\u0119cia przez nieletniego pr\u00f3by samob\u00f3jczej, nale\u017cy bra\u0107 pod uwag\u0119 r\u00f3wnie\u017c w sytuacji, gdy zaczyna on manifestowa\u0107 izolacj\u0119 lub buntowniczo\u015b\u0107 w stosunkach interpersonalnych, ogarnia go nastr\u00f3j depresyjny, miewa zaburzenia snu, a tak\u017ce pogarsza si\u0119 w nauce.
\nNale\u017cy zauwa\u017ca\u0107 znaki ostrzegawcze, a w\u015br\u00f3d nich \u2013 wzmianki o samob\u00f3jstwie lub \u015bmierci, np. pewien m\u0142ody pacjent powiedzia\u0142 pi\u0119ciorgu swoim kolegom, \u017ce my\u015bli o samob\u00f3jstwie, a dwojgu \u2013 jak to zrobi. Cz\u0119sto jednak sami m\u0142odzi ludzie nie bior\u0105 powa\u017cnie wypowiedzi swoich koleg\u00f3w, kiedy ci m\u00f3wi\u0105 o samob\u00f3jstwie. Mo\u017ce to wynika\u0107 cz\u0119\u015bciowo z faktu, \u017ce grupa ta potocznie u\u017cywa r\u00f3\u017cnych p\u00f3\u0142\u017cartem wypowiadanych aluzji do samob\u00f3jstwa, np. po przegranym meczu: \u201echyba si\u0119 zabij\u0119\u201d, \u201emam wszystkiego dosy\u0107\u201d itp. Dlatego trudne mo\u017ce by\u0107 rozr\u00f3\u017cnienie powa\u017cnych wyraz\u00f3w zniech\u0119cenia od powierzchownej \u201epaplaniny\u201d.
\nNiepokoj\u0105ce s\u0105 np. takie oto wypowiedzi: \u201ewola\u0142bym nie \u017cy\u0107\u201d, \u201emam ochot\u0119 si\u0119 zabi\u0107\u201d, \u201ewola\u0142bym nigdy si\u0119 nie urodzi\u0107\u201d, \u201enie mam ju\u017c si\u0142y\u201d. Takie w\u0142a\u015bnie wypowiedzi (i inne do nich podobne) powinny by\u0107 traktowane jako powa\u017cne wo\u0142anie o pomoc (z czego pacjent nie musi sobie zdawa\u0107 sprawy).
\nStwierdzono r\u00f3wnie\u017c, \u017ce wszelkie obsesje na punkcie takich spraw jak \u015bmier\u0107, choroby \u015bmiertelne, cmentarze, \u017ca\u0142oba, a nawet temat\u00f3w \u201ereligijnych\u201d, jak koniec \u015bwiata czy \u017cycie pozagrobowe (oczywi\u015bcie nie mo\u017cna tego myli\u0107 z naturaln\u0105 t\u0119sknot\u0105 chrze\u015bcijanina za spotkaniem z Chrystusem) \u2013 mog\u0105 (ale oczywi\u015bcie nie musz\u0105) wskazywa\u0107 na zamiar samob\u00f3jstwa.
\nNie spos\u00f3b poda\u0107 dok\u0142adnych zasad post\u0119powania z pacjentami z tendencjami samob\u00f3jczymi, gdy\u017c podej\u015bcie terapeutyczne uzale\u017cnione jest od wielu czynnik\u00f3w.
\nKa\u017cdego pacjenta z my\u015blami samob\u00f3jczymi (a szczeg\u00f3lnie takiego, kt\u00f3ry ujawnia tendencje samob\u00f3jcze) kierujemy mo\u017cliwie szybko do lekarza psychiatry, kt\u00f3ry podejmuje odpowiednie dzia\u0142ania diagnostyczne i terapeutyczne oraz opracowuje i nadzoruje zasady post\u0119powania przez piel\u0119gniark\u0119, psychologa, wychowawc\u00f3w i nauczycieli, np. na zlecenie lekarza psychiatry lub po uzgodnieniu z nim, wychowawcy-pedagodzy otaczaj\u0105 nieletniego intensywn\u0105, cz\u0119sto nawet sta\u0142\u0105 opiek\u0105 (m.in. \u201enie spuszczaj\u0105 go z oka\u201d w okresie oczekiwania na umieszczenie w szpitalu).
\nSzczeg\u00f3lnie wa\u017cne jest, aby ka\u017cd\u0105 pr\u00f3b\u0119 samob\u00f3jcz\u0105 potraktowa\u0107 powa\u017cnie, gdy\u017c nawet najmniej gro\u017ana pr\u00f3ba ma tak\u017ce na celu zakomunikowanie czego\u015b wa\u017cnego osobom znacz\u0105cym w \u017cyciu nieletniego.
\nNieudana pr\u00f3ba zwr\u00f3cenia uwagi innych na swoje zachowanie przez nieletniego z tendencjami samob\u00f3jczymi, niemal nieuchronnie zapowiada, podejmowanie dalszych i cz\u0119sto znacznie bardziej niebezpiecznych akt\u00f3w autodestrukcyjnych.
\nWi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b z tendencjami samob\u00f3jczymi to pacjenci depresyjni. V.E.\u00a0Frankl uwa\u017ca, \u017ce w praktyce psychoterapeutycznej nie do pomy\u015blenia jest post\u0119powanie inne ni\u017c eklektyczne. Z tego te\u017c wzgl\u0119du w leczeniu zespo\u0142\u00f3w depresyjnych terapeuci wykorzystuj\u0105 elementy r\u00f3\u017cnych metod i technik psychoterapeutycznych, maj\u0105cych swoje podstawy naukowe w r\u00f3\u017cnych teoriach psychologicznych.
\nPrzyk\u0142adowo analiza egzystencjalna, stworzona przez Frankla, upatruje przyczyn depresji we frustracji egzystencjalnej powsta\u0142ej na skutek braku lub utraty sensu swego istnienia. Proponowan\u0105 metod\u0105 leczenia depresji jest logoterapia. Jej celem jest uczynienie chorego na depresj\u0119 zdolnym do znalezienia sensu istnienia poprzez rozszerzenie systemu warto\u015bci.
\nNawi\u0105zuj\u0105c do podej\u015bcia terapeutycznego Frankla nale\u017cy podkre\u015bli\u0107[14]<\/a>, \u017ce du\u017ce znaczenie w profilaktyce samob\u00f3jstw u m\u0142odych os\u00f3b, a tak\u017ce w psychokorekcji, ma kszta\u0142towanie i rozwijanie zainteresowa\u0144. Zainteresowania maj\u0105 wymiar poznawczy, jak r\u00f3wnie\u017c \u2013 co jest szczeg\u00f3lnie wa\u017cne \u2013 uczuciowy. Zaanga\u017cowanie emocjonalne w przedmiot zainteresowa\u0144 wyzwala w cz\u0142owieku pozytywn\u0105 energi\u0119, stanowi bodziec i motywacj\u0119 do dzia\u0142ania. \u015awiat i \u017cycie maj\u0105 w\u00f3wczas warto\u015b\u0107, a problemy i trudno\u015bci \u017cyciowe \u0142atwiej jest pokonywa\u0107. Nerwice egzystencjalne, o kt\u00f3rych m\u00f3wi Frankl, przejawiaj\u0105 si\u0119 w poczuciu bezsensu w\u0142asnego istnienia, w u\u015bwiadomieniu sobie \u201eegzystencjalnej pustki\u201d. Skutkiem tego mo\u017ce by\u0107 zachowanie suicydalne.
\nMamy nadziej\u0119, \u017ce ten kr\u00f3tki artyku\u0142 b\u0119dzie zach\u0119t\u0105 do pog\u0142\u0119bionych poszukiwa\u0144 w zakresie prewencji, psychoprofilaktyki i terapii \u2013 wobec zachowa\u0144 suicydalnych. Mieli\u015bmy trudno\u015bci w wyszczeg\u00f3lnieniu tre\u015bci odnosz\u0105cych si\u0119 tylko do nieletnich \u2013 co mo\u017ce by\u0107 mankamentem niniejszego artyku\u0142u.
\nSuscidal behaviours of the minors \u2013 analysis of the risk
\nSummary
\nAccording to the data from the World Health Organisation (Pu\u017cy\u0144ski S., 2000), over 1300 people in the world are killed every day as a result of attempted suicides. The number of suicidal attempts is probably about fifteen times higher.
\nThere are two dominating motives of suicidal behaviours \u2013 a death wish and a wish of affecting the surrounding community. Inventories for suicide risk assessment are of particular use in diagnostic and therapeutic work.
\nWith reference to Frankl\u2019s therapeutic approach, one ought to underline an important role of shaping and developing interests in the suicide prophylactics and in psychocorrection as well. The interests are of both cognitive as well as, what is particularly important, of affective character.
\nS\u0142owa kluczowe<\/strong>: zachowanie samob\u00f3jcze, motywy i uwarunkowania, szacowanie ryzyka samob\u00f3jstwa, wskazania prewencyjno-terapeutyczne<\/p>\n
\n[1]<\/a> A. Matczak, Zarys psychologii rozwoju<\/em>, Wydawnictwo Akademickie \u201e\u017bak\u201d, Warszawa 2003.[2]<\/a> Tam\u017ce.
\n[3]<\/a> Zburzenia depresyjne w praktyce lekarza rodzinnego<\/em>, red. S. Pu\u017cy\u0144ski, IPiN, Warszawa 2000.
\n[4]<\/a> Za: B. Ho\u0142yst, Na granicy \u017cycia i \u015bmierci<\/em>, Agencja Wydawnicza \u201eCindrella Books\u201d, Warszawa 1996.
\n[5]<\/a> J. Wci\u00f3rka, Psychiatria praktyczna dla lekarza rodzinnego<\/em>, IPiN, Warszawa 1992.
\n[6]<\/a> Dysforia \u2013 to zaburzenia nastroju polegaj\u0105ce na wyst\u0119powaniu z\u0142ego samopoczucia, ci\u0105g\u0142ego niezadowolenia, poczucia dyskomfortu, rozdra\u017cnienia, zrz\u0119dliwo\u015bci.
\n[7]<\/a> Termin \u201echoroby afektywne\u201d \u2013 odnosi si\u0119 do grupy zaburze\u0144 psychicznych o etiologii endogennej, w kt\u00f3rych przebiegu wyst\u0119puj\u0105 okresowo (niekiedy regularnie i cyklicznie) zaburzenia nastroju, emocji i afektywno\u015bci w postaci zespo\u0142\u00f3w depresyjnych, u cz\u0119\u015bci os\u00f3b pojawiaj\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zespo\u0142y maniakalne.
\n[8]<\/a> Wg A. Bilikiewicza, o stanach czy zaburzeniach reaktywnych m\u00f3wimy tradycyjnie w przypadkach objaw\u00f3w wywo\u0142ywanych przez uraz psychiczny.
\n[9]<\/a> S. Pu\u017cy\u0144ski, Depresje<\/em>, PZWL, Warszawa 1998.
\n[10]<\/a> Urojenia nihilistyczne \u2013 to urojenia o tre\u015bci absurdalnej, chory wypowiada twierdzenia, \u017ce jego cia\u0142o ulega pomniejszeniu, zanikowi, a nawet, \u017ce jest martwy. Niekiedy s\u0105dy te odnosz\u0105 si\u0119 do niekt\u00f3rych narz\u0105d\u00f3w.
\n[11]<\/a> Zaburzenia depresyjne<\/em>\u2026
\n[12]<\/a> Anhedonia to brak lub utrata zdolno\u015bci odczuwania przyjemno\u015bci w sytuacjach, kt\u00f3re przewa\u017cnie dostarczaj\u0105 takich emocjonalnie zabarwionych prze\u017cy\u0107.
\n[13]<\/a> I.B. Weiner, Zaburzenia psychiczne w wieku dojrzewania<\/em>, PWN, Warszawa 1977; T.M. Anthony, Dlaczego? Samob\u00f3jstwo i inne zagro\u017cenia wieku dorastania<\/em>. Oficyna Wydawnicza \u201eVocatio\u201d, Warszawa 1994.
\n[14]<\/a> B. Ho\u0142yst, dz.cyt.\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

ks. Waldemar Wo\u017aniak Instytut Psychologii Uniwersytet Kardyna\u0142a Stefana Wyszy\u0144skiego w Warszawie Waldemar Piekarski Zesp\u00f3\u0142 do Spraw Kierowania do Zak\u0142ad\u00f3w Poprawczych Ministerstwo Sprawiedliwo\u015bci Wst\u0119p W opracowaniu, z uwagi na przydatno\u015b\u0107 tych zagadnie\u0144 w resocjalizacji nieletnich, chcemy skoncentrowa\u0107 si\u0119 na czynnikach ryzyka… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[965],"tags":[542,843,911,924],"class_list":["post-281","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly-naukowe-psychologia","tag-motywy-i-uwarunkowania","tag-szacowanie-ryzyka-samobojstwa","tag-wskazania-prewencyjno-terapeutyczne","tag-zachowanie-samobojcze"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/281","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=281"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/281\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=281"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=281"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=281"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}