{"id":279,"date":"2017-07-22T10:59:31","date_gmt":"2017-07-22T08:59:31","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=279"},"modified":"2017-07-22T10:59:31","modified_gmt":"2017-07-22T08:59:31","slug":"kryzys-wiary-i-mozliwosci-jego-przezwyciezenia-w-okresie-adolescencji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/kryzys-wiary-i-mozliwosci-jego-przezwyciezenia-w-okresie-adolescencji\/","title":{"rendered":"Kryzys wiary i mo\u017cliwo\u015bci jego przezwyci\u0119\u017cenia w okresie adolescencji"},"content":{"rendered":"
\n

<\/h2>\n<\/div>\n
\nEmilia Zimnica-Kuzio\u0142a
\nInstytut Socjologii Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego<\/em>
\nKryzys wiary i mo\u017cliwo\u015bci jego przezwyci\u0119\u017cenia
\nw okresie adolescencji
\n1. Kryzys wiary na podstawie bada\u0144 ankietowych student\u00f3w
\nw okresie adolescencji
\n\u017bycie religijne cz\u0142owieka jest dynamicznym procesem, przebiega etapami, zmienia si\u0119, przybiera r\u00f3\u017cne formy[1]<\/a>. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to zar\u00f3wno z czynnikami podmiotowymi, z oczywistym rozwojem ontogenetycznym, z dojrzewaniem intelektualnym, emocjonalnym i duchowym, jak i z czynnikami egzogennymi, z wp\u0142ywem \u015brodowiska wzmacniaj\u0105cego b\u0105d\u017a os\u0142abiaj\u0105cego zaanga\u017cowanie religijne jednostki. W ten proces wpisane s\u0105 te\u017c momenty kryzysowe, w\u0105tpliwo\u015bci, pytania dotycz\u0105ce religii, definitywne odej\u015bcia od Boga i cz\u0119sto powroty do wyznawanej wcze\u015bniej wiary[2]<\/a>. Wiara przyjmowana w okresie dzieci\u0144stwa jako oczywisty, naturalny wymiar \u017cycia (w rodzinach \u201eteistycznych\u201d) bywa \u201epoddawana pr\u00f3bom\u201d, a jest to szczeg\u00f3lnie widoczne w spo\u0142ecze\u0144stwach konsumpcyjnych, zracjonalizowanych. Psychologowie dziel\u0105 kryzysy na rozwojowe i sytuacyjne \u2013 jedne i drugie mog\u0105 dotyczy\u0107 \u017cycia religijnego jednostki.
\n\u201ePrzez kryzys religijny nale\u017cy rozumie\u0107 przykry emocjonalnie stan wewn\u0119trznego napi\u0119cia, kt\u00f3ry wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z mniejsz\u0105 lub wi\u0119ksz\u0105 dezintegracj\u0105 \u017cycia religijnego. Dynamiczny proces kryzysu charakteryzuje si\u0119 krytycznym nastawieniem do aprobowanych dotychczas tre\u015bci religijnych, warto\u015bci i form, ujawniaj\u0105c wyra\u017an\u0105 tendencj\u0119 do licznych zmian w tej dziedzinie \u017cycia oraz do przeciwstawienia si\u0119 trudnej sytuacji poprzez wewn\u0119trzn\u0105 religijn\u0105 przemian\u0119\u201d[3]<\/a>. Cz\u0119sto tym okresom zw\u0105tpie\u0144 towarzysz\u0105 przykre odczucia frustracji, bezradno\u015bci, niepokoju, l\u0119ku, apatii. Zdaniem teoretyk\u00f3w, trudno\u015bci w wierze, o ile nie doprowadzaj\u0105 do ateizmu, przezwyci\u0119\u017cone, mog\u0105 przyczyni\u0107 si\u0119 do powstania dojrzalszych, bardziej skrystalizowanych, \u015bwiadomych form wiary. Pozytywne rozwi\u0105zanie kryzysu mo\u017ce zaowocowa\u0107 rozwojem religijno\u015bci, pog\u0142\u0119bieniem wewn\u0119trznych prze\u017cy\u0107 religijnych. F. G\u0142\u00f3d, na podstawie w\u0142asnych bada\u0144 i literatury przedmiotu, wymieni\u0142 kilka najcz\u0119stszych przyczyn kryzys\u00f3w religijnych[4]<\/a>.
\n\u2022\u00a0Kryzysy powstaj\u0105ce na skutek niedojrza\u0142ego obrazu Boga
\nPrzyczyn\u0105 kryzysu religijnego mo\u017ce by\u0107 infantylne poj\u0119cie istoty Boga. Naiwna antropomorfizacja, zwi\u0105zana z okresem dzieci\u0144stwa, nie ust\u0119puje miejsca dojrza\u0142emu pojmowaniu Go jako doskona\u0142ego Ducha, darz\u0105cego cz\u0142owieka mi\u0142o\u015bci\u0105, ale i stawiaj\u0105cego wymagania etyczne.
\n\u2022\u00a0Kryzysy religijne spowodowane konfliktem mi\u0119dzy systemem warto\u015bci (sumieniem) a post\u0119powaniem
\nCz\u0142owiek, kt\u00f3ry u\u015bwiadamia sobie w\u0142asn\u0105 win\u0119 moraln\u0105, a nie potrafi lub nie chce post\u0119powa\u0107 w zgodzie ze zinternalizowanym systemem warto\u015bci, odczuwa przykry dysonans. Na skutek rozd\u017awi\u0119ku mi\u0119dzy przekonaniami a post\u0119powaniem ogranicza b\u0105d\u017a odrzuca praktyki religijne. Mo\u017ce te\u017c kwestionowa\u0107 s\u0142uszno\u015b\u0107 norm etycznych, usprawiedliwiaj\u0105c i niejako \u201erozgrzeszaj\u0105c\u201d siebie. W ten spos\u00f3b ratuje swoje dobre samopoczucie, ale coraz bardziej oddala si\u0119 od Boga.
\n\u2022\u00a0Kryzysy dotycz\u0105ce praktyk religijnych
\nCech\u0105 tego kryzysu jest os\u0142abienie emocjonalnego zaanga\u017cowania religijnego. Cz\u0142owiek nie odrzuca podstawowych prawd swej wiary, jednak jego praktyki staj\u0105 si\u0119 pustym rytua\u0142em, bez wi\u0119zi z Bogiem i pozytywnych odczu\u0107. Emocje maj\u0105 to do siebie, \u017ce ich intensywno\u015b\u0107 fluktuuje, tak te\u017c jest z prze\u017cyciami religijnymi, w kt\u00f3rych du\u017c\u0105 rol\u0119 spe\u0142nia komponent emocjonalny. Czasami jednostka rezygnuje z praktyk, kt\u00f3rych sensu nie dostrzega. Bywa te\u017c, \u017ce odrzuca publiczny kult, kt\u00f3ry kojarzy si\u0119 z uci\u0105\u017cliwym obowi\u0105zkiem, pozbawionym osobistego znaczenia.
\n\u2022\u00a0Kryzysy dotycz\u0105ce roli i pos\u0142annictwa religijnego
\nKryzys tego rodzaju zwi\u0105zany jest przede wszystkim z zakwestionowaniem misyjnej dzia\u0142alno\u015bci os\u00f3b konsekrowanych i \u015bwieckich animator\u00f3w \u017cycia religijnego. Mo\u017ce przejawia\u0107 si\u0119 np. rozczarowaniem efektami w\u0142asnego zaanga\u017cowania, niepewno\u015bci\u0105 co do najw\u0142a\u015bciwszego sposobu realizacji podj\u0119tych zada\u0144.
\nF. G\u0142\u00f3d pisze tak\u017ce o kryzysach religijnych u sceptyk\u00f3w, ateist\u00f3w i ludzi walcz\u0105cych z religi\u0105. Powtarza za E. Frommem, i\u017c cz\u0142owiek, kt\u00f3ry porzuca tradycyjn\u0105 religi\u0119, znajduje jej substytuty i realizuje swoj\u0105 potrzeb\u0119 adoracji i kultu w formach \u015bwieckich, w zast\u0119pczej ideologii[5]<\/a>. To oczywi\u015bcie nie wszystkie mo\u017cliwe przyczyny kryzysu religijnego (do rejestru polskiego psychologa \u2013 na podstawie bada\u0144 w\u0142asnych \u2013 mog\u0119 doda\u0107 cho\u0107by rozd\u017awi\u0119k mi\u0119dzy deklaracjami a konkretnymi postawami innych wierz\u0105cych, negatywny obraz wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w czy poczucie opuszczenia przez Boga w trudnych sytuacjach \u017cyciowych).
\nW typologii polskiego psychologa znalaz\u0142y si\u0119 tak\u017ce kryzysy religijne wieku dorastania. S\u0105 one immanentnie zwi\u0105zane z rozwojem ontogenetycznym i stanowi\u0105 naturaln\u0105 faz\u0119 przej\u015bciow\u0105 mi\u0119dzy dzieci\u0144stwem i doros\u0142o\u015bci\u0105. M\u0142odzi ludzie pr\u00f3buj\u0105 zdefiniowa\u0107 siebie w szerszym uk\u0142adzie odniesienia, w konkretnym kontek\u015bcie spo\u0142ecznym. Cech\u0105 okresu adolescencji jest bunt przeciw autorytetom, krytyczne nastawienie wobec \u015bwiata zewn\u0119trznego. Wa\u017cn\u0105 rol\u0119 spe\u0142nia tu te\u017c spo\u0142eczny konformizm \u2013 przejmowanie pogl\u0105d\u00f3w nowego otoczenia, nowych \u201eznacz\u0105cych innych\u201d, szczeg\u00f3lnie r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w; kryzysy wieku dorastania \u201echarakteryzuj\u0105 si\u0119 gwa\u0142townym powstaniem i du\u017c\u0105 intensyfikacj\u0105\u201d; m\u0142odzi ludzie kwestionuj\u0105 dogmaty wiary, odrzucaj\u0105 przykazania, przestaj\u0105 praktykowa\u0107, trac\u0105 wiar\u0119 w istnienie Boga. Bardzo silna jest u nich potrzeba afiliacji i ch\u0119\u0107 przypodobania si\u0119 r\u00f3wie\u015bnikom, pragnienie zdobycia akceptacji. Tote\u017c zaobserwowa\u0107 mo\u017cna w\u015br\u00f3d nich nasilon\u0105 uniformizacj\u0119 i ingracjacj\u0119. Radykalizacja postaw mo\u017ce wi\u0105za\u0107 si\u0119 z akcesem do grup kultowych o charakterze destrukcyjnym[6]<\/a>. Psychologowie s\u0105 zgodni co do tego, \u017ce zar\u00f3wno faza idealizmu m\u0142odzie\u0144czego, jak i kontestacji, kwestionowania istniej\u0105cego status quo<\/em>, ma charakter przej\u015bciowy. Jednostka, mimo \u017ce wci\u0105\u017c si\u0119 zmienia, jednak d\u0105\u017cy do integracji swej osobowo\u015bci, do stabilizacji to\u017csamo\u015bci. Rozchwianie i niepewno\u015b\u0107 w sferze religijnej ust\u0119puje zazwyczaj miejsca g\u0142\u0119bszej interioryzacji wzorc\u00f3w przekazanych w procesie socjalizacji pierwotnej. Proces indywiduacji prowadzi zatem do osobistego opowiedzenia si\u0119 za konkretn\u0105 doktryn\u0105 i do wi\u0119kszej stabilno\u015bci przekona\u0144. Stopniowa integracja systemu znacze\u0144 prowadzi do przywr\u00f3cenia harmonii i r\u00f3wnowagi wewn\u0119trznej. Wa\u017cna rola przypada tu osobom bliskim, kt\u00f3re zapewniaj\u0105 wsparcie w okresie emocjonalnej destabilizacji, mobilizuj\u0105 do podejmowania aktywno\u015bci i dzia\u0142a\u0144 adaptacyjnych w polu spo\u0142ecznym.
\nSocjologowie widz\u0105 problem kryzysu w okresie adolescencji w szerszej perspektywie, zastanawiaj\u0105 si\u0119 nad znaczeniem i konsekwencjami przemian spo\u0142eczno-kulturowych w spo\u0142eczno\u015bciach Zachodu. Naturalny stan kryzysu mo\u017ce pog\u0142\u0119bia\u0107 si\u0119 w warunkach pluralizmu, wielo\u015bci wzorc\u00f3w kulturowych. Postmodernistyczna filozofia nie daje mo\u017cliwo\u015bci \u0142atwej integracji, przeciwnie mo\u017ce prowadzi\u0107 do rozchwianej, rozbitej, zdecentralizowanej to\u017csamo\u015bci. Tak\u017ce w sferze religii mo\u017cna zaobserwowa\u0107 odchodzenie od tradycji, a mo\u017cliwo\u015b\u0107 wyboru zagra\u017ca sp\u00f3jno\u015bci przekona\u0144 religijnych. Coraz popularniejszy staje si\u0119 \u2013 tak\u017ce
\nw postkomunistycznych pa\u0144stwach \u2013 synkretyczny ruch New Age. Zgodnie z jego ideologi\u0105, nie nale\u017cy warto\u015bciowa\u0107 religii \u015bwiata, \u017cadna z nich nie mo\u017ce ro\u015bci\u0107 sobie prawa do pe\u0142ni prawdy i nadrz\u0119dno\u015bci. \u00d3w \u201ereligijny supermarket\u201d, \u201ebricolage\u201d, prowadzi do chaosu aksjologicznego i niepewno\u015bci, trudno\u015bci z okre\u015bleniem w\u0142asnej religijnej to\u017csamo\u015bci.
\nKryzys przybiera r\u00f3\u017cne oblicza \u2013 czasem jest to porzucenie \u201ewiary odziedziczonej\u201d, czasem zw\u0105tpienie w istnienie Boga, czasem jedynie odej\u015bcie od religijnych praktyk. Na podstawie wypowiedzi student\u00f3w pierwszego roku (socjologii)[7]<\/a> chcia\u0142abym wymieni\u0107 najwa\u017cniejsze przyczyny religijnego kryzysu w okresie adolescencji.
\nCzynnik egzystencjalny okaza\u0142 si\u0119 dominuj\u0105cym faktorem generuj\u0105cym dezintegracj\u0119 \u017cycia religijnego (wskaza\u0142o na niego 19% badanych). Najcz\u0119\u015bciej m\u0142odzi ludzie m\u00f3wili o trudno\u015bci zaakceptowania osobistych dramat\u00f3w: \u201eGdy zmar\u0142 m\u00f3j tata, wtedy na si\u0142\u0119 stara\u0142am si\u0119 znale\u017a\u0107 winnego. Uzna\u0142am, \u017ce to On mi go zabra\u0142. Straci\u0142am zaufanie, ch\u0119\u0107 rozm\u00f3w z Bogiem, nie chcia\u0142am wtedy czu\u0107 jego blisko\u015bci, mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce straci\u0142am wiar\u0119. Dopiero po pewnym czasie zrozumia\u0142am, \u017ce nie ma sensu obwinia\u0107 Boga za wszystko\u201d; \u201eM\u00f3j stosunek do Boga si\u0119 zmieni\u0142, gdy za\u0142ama\u0142o si\u0119 moje zdrowie i mojego brata. Do tego do\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 kryzys psychiczny bliskiej osoby i brak rodzinnej atmosfery. Zawiod\u0142am si\u0119 na Nim, zw\u0105tpi\u0142am, \u017ce On jest..\u201d; \u201eMoi rodzice stracili prac\u0119 i popadli w alkoholizm, to zachwia\u0142o moja wiar\u0105\u201d; \u201eWierz\u0119, w\u0105tpi\u0119, wracam, odchodz\u0119, b\u0142\u0105dz\u0119. Niejednokrotnie mia\u0142am kryzys\u2026 \u015amier\u0107 pi\u0119ciu znajomych, zaledwie 20-letnich wstrz\u0105sn\u0119\u0142a mn\u0105 najbardziej\u2026 Ogarn\u0119\u0142o mnie przera\u017cenie\u2026\u201d.
\nNa drugim miejscu co do cz\u0119sto\u015bci wyst\u0119powania pojawi\u0142 si\u0119 czynnik eklezjalny (wskaza\u0142o na niego 18% respondent\u00f3w). Swoje zw\u0105tpienie, brak zaufania w stosunku do kap\u0142an\u00f3w, studenci przenosz\u0105 na sw\u00f3j stosunek do Boga. Pisz\u0105 o rozd\u017awi\u0119ku mi\u0119dzy oczekiwaniami wobec duszpasterzy a ich postaw\u0105 w \u017cyciu codziennym: \u201eJak mam wierzy\u0107 w Boga, je\u015bli jego przedstawiciele to hipokryci i fanatycy\u201d; \u201eNajbardziej moj\u0105 wiar\u0119 zachwia\u0142 zwi\u0105zek kole\u017canki z ksi\u0119dzem\u201d; \u201eZniech\u0119ca mnie materializm ksi\u0119\u017cy, alkoholizm, politykowanie i doniesienia medi\u00f3w na temat ksi\u0119\u017cy \u2013 pedofil\u00f3w\u201d; \u201ePodczas pogrzebu mojego bliskiego ksi\u0105dz zachowa\u0142 si\u0119 skandalicznie\u201d; \u201eKiedy mia\u0142am dziewi\u0119\u0107 lat, ksi\u0105dz podczas spowiedzi grozi\u0142 mi m\u0119kami piekielnymi i sma\u017ceniem w kotle, podczas gdy par\u0119 minut wcze\u015bniej g\u0142osi\u0142 z ambony, \u017ce B\u00f3g jest mi\u0142osierny\u201d.
\nW grupie respondent\u00f3w wierz\u0105cych, niezdecydowanych i oboj\u0119tnych jest sporo os\u00f3b, kt\u00f3re wierz\u0105 w istnienie Boga, z r\u00f3\u017cn\u0105 cz\u0119stotliwo\u015bci\u0105 si\u0119 modl\u0105 (niekt\u00f3rzy regularnie, codziennie), ale nie identyfikuj\u0105 si\u0119 z Ko\u015bcio\u0142em, nie spe\u0142niaj\u0105 obowi\u0105zku niedzielnej Mszy \u015bw., wykazuj\u0105 krytycyzm w stosunku do os\u00f3b duchownych. Studenci niewierz\u0105cy generalnie nie praktykuj\u0105, cho\u0107 zdarza im si\u0119 sporadycznie ulega\u0107 mechanizmom konformistycznym, presji najbli\u017cszego otoczenia (rodzice, dziadkowie) i partycypowa\u0107 w obowi\u0105zkowych mszach. Narzekaj\u0105 przy tym na \u201eszanta\u017c\u201d, \u201eprzymus\u201d, \u201edewocj\u0119 otoczenia\u201d, podejrzewaj\u0105 innych uczestnik\u00f3w niedzielnych zgromadze\u0144 o fasadowo\u015b\u0107 i nieautentyczno\u015b\u0107 prze\u017cy\u0107 religijnych. Oto kilka charakterystycznych wypowiedzi: \u201ePrzed bierzmowaniem ksi\u0105dz zmusza\u0142 nas do uczestnictwa w licznych nabo\u017ce\u0144stwach,
\nw Drogach krzy\u017cowych, roratach, Gorzkich \u017calach itd. (opr\u00f3cz niedzielnych mszy \u015bw.), do tej pory mam uraz\u201d; \u201eLudzie przychodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a i nawet nie s\u0142uchaj\u0105 tego, co m\u00f3wi ksi\u0105dz, a nawet je\u015bli s\u0142uchaj\u0105, nie wprowadzaj\u0105 tego w \u017cycie. Jaki to ma sens?\u201d.
\nNa pytanie o to, co wierz\u0105cych student\u00f3w zniech\u0119ca do praktykowania, do uczestnictwa w \u017cyciu religijnym, najcz\u0119\u015bciej wskazywano na trudno\u015b\u0107 przyj\u0119cia nauki Ko\u015bcio\u0142a w kwestii etyki seksualnej. Mo\u017cna wr\u0119cz m\u00f3wi\u0107 o pe\u0142nej akceptacji wolnych zwi\u0105zk\u00f3w, antykoncepcji. Nie respektuj\u0105c nauki Ko\u015bcio\u0142a w tym zakresie, m\u0142odzi ludzie nie mog\u0105 przyjmowa\u0107 sakrament\u00f3w. Niekt\u00f3rzy przyznaj\u0105, \u017ce czuj\u0105 si\u0119 odrzuceni, inni m\u00f3wi\u0105 o odczuciu przykrego dysonansu, czy wr\u0119cz o poczuciu winy, kt\u00f3re mog\u0105 zag\u0142uszy\u0107 odej\u015bciem. Przytoczmy kilka wypowiedzi: \u201eZniech\u0119ca mnie archaiczno\u015b\u0107 pogl\u0105d\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a w niekt\u00f3rych sprawach; nie b\u0119d\u0119 si\u0119 spowiada\u0107 z rzeczy, kt\u00f3re wiem, \u017ce i tak zrobi\u0119\u201d; \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 jest nazbyt konserwatywny, nadmiernie radykalny, nieelastyczny; szczerze m\u00f3wi\u0105c nie rozumiem tej niech\u0119ci wobec ludzkiej seksualno\u015bci\u201d; \u201eWiele zastrze\u017ce\u0144 mam do instytucji Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3rego jestem cz\u0119\u015bci\u0105, ale g\u0142\u0119boko wierz\u0119 w istnienie Boga i pod\u015bwiadomie pok\u0142adam nadziej\u0119 w tym, \u017ce jest i widzi. Jestem teraz na etapie poszukiwania i kwestionowania. Od d\u0142u\u017cszego czasu nie by\u0142em u spowiedzi z tego wzgl\u0119du, \u017ce wymagany jest \u017cal za wszystkie grzechy i ch\u0119\u0107 naprawy. W moim przypadku pozostaje to w sprzeczno\u015bci z tym, co s\u0105dz\u0119 na temat wsp\u00f3\u0142\u017cycia, czy zamieszkiwania wsp\u00f3lnego przed \u015blubem itp. Skoro nie spe\u0142niam warunk\u00f3w spowiedzi, to nie b\u0119d\u0119 traktowa\u0142 jej jako magicznego zabiegu, tylko po to, aby m\u00f3c si\u0119 oszuka\u0107 i poczu\u0107 si\u0119 lepiej. Mog\u0119 o sobie powiedzie\u0107, \u017ce jestem duchowo zagubiony, niemniej jednak przynajmniej wiem, w kt\u00f3rym z obszar\u00f3w religii si\u0119 zagubi\u0142em, zatem nie odczuwam wi\u0119kszego l\u0119ku\u201d.
\nW kwestii praktyk religijnych kilka os\u00f3b przyzna\u0142o, \u017ce nie rozumie ich znaczenia, kilka zakwestionowa\u0142o ich sensowno\u015b\u0107, stwierdzaj\u0105c, \u017ce nie maj\u0105 one wertykalnej legitymizacji: \u201eObowi\u0105zek zapisany przez jakiego\u015b cz\u0142owieka o konieczno\u015bci chodzenia do ko\u015bcio\u0142a i praktykowania innych rzeczy (spowied\u017a, modlitwy rano i wieczorem, itp.) jest dla mnie nieporozumieniem\u201d; \u201eZakazy, nakazy, praktyki wymy\u015blone s\u0105 przez ludzi, coraz mniej wierz\u0119 w bezinteresowno\u015b\u0107 Ko\u015bcio\u0142a\u201d; \u201eInstytucja Ko\u015bcio\u0142a katolickiego pozostawia wiele do \u017cyczenia; jest po prostu ludzk\u0105 interpretacj\u0105 woli Bo\u017cej, kt\u00f3ra jak wiadomo, skazana jest (interpretacja) na b\u0142\u0105dzenie […]. Religia chrze\u015bcija\u0144ska, a instytucja powo\u0142ana w jej imi\u0119, to byty pochodz\u0105ce z dw\u00f3ch r\u00f3\u017cnych \u015bwiat\u00f3w\u201d.
\nCz\u0119\u015b\u0107 ankietowanych za w\u0142asny kryzys czyni odpowiedzialnymi innych wierz\u0105cych, kt\u00f3rzy regularnie (czasem ostentacyjnie) praktykuj\u0105, ale swoim \u017cyciem zdradzaj\u0105 brak internalizacji zasad ewangelicznych, tacy katolicy zniech\u0119caj\u0105 ich do uczestnictwa w \u017cyciu Ko\u015bcio\u0142a: \u201eJest sporo ludzi, kt\u00f3rzy przychodz\u0105, aby si\u0119 pokaza\u0107, niby wierz\u0105, a tak du\u017co w nich nienawi\u015bci, modl\u0105 si\u0119 gorliwie, a potem k\u0142ami\u0105, oszukuj\u0105, obgaduj\u0105. I przeciwnie znam sporo niepraktykuj\u0105cych, kt\u00f3rzy potrafi\u0105 kocha\u0107 i s\u0105 wzorem uczciwo\u015bci\u201d.
\nKilka os\u00f3b przyzna\u0142o, \u017ce powodem ich absencji na niedzielnej mszy \u015bw. jest zmiana stylu \u017cycia, \u201eobyczajowo\u015bci\u201d w nowym \u015brodowisku, w jakim przysz\u0142o im \u017cy\u0107, np. po rozpocz\u0119ciu studi\u00f3w: \u201eGdy rozpocz\u0119\u0142am studia przesta\u0142am praktykowa\u0107, moi r\u00f3wie\u015bnicy te\u017c nie chodz\u0105 do ko\u015bcio\u0142a\u201d; \u201ePierwszy samodzielny wyjazd za granic\u0119 do pracy, zasmakowanie wolno\u015bci, spotkanie ludzi (m.in. mojego ch\u0142opaka), dla kt\u00f3rych B\u00f3g nie jest wa\u017cny, to wszystko zadecydowa\u0142o o kryzysie\u201d.
\nStudenci wysuwali te\u017c szereg uwag dotycz\u0105cych mszy odprawianych w ich ko\u015bcio\u0142ach, oto ich szczeg\u00f3\u0142owe zastrze\u017cenia:
\n\u2013\u00a0\u201ezbyt d\u0142ugi czas trwania nabo\u017ce\u0144stw\u201d,
\n\u2013\u00a0\u201edenerwuj\u0105 mnie okropne pie\u015bni, kiczowate, cz\u0119stochowskie rymy, okre\u015blenia Maryi w litanii i oprawa muzyczna pozostawia wiele do \u017cyczenia\u201d; \u201eprzyda\u0142aby si\u0119 ciekawsza aran\u017cacja pie\u015bni, czasem to jest zgroza, autentycznie cierpi\u0119\u2026\u201d,
\n\u2013\u00a0\u201enazbyt \u201eteologiczne\u201d i rutynowe kazania\u201d; \u201epseudonaukowe oratorstwo i nachalne moralizowanie\u201d; \u201eera kaznodziejstwa min\u0119\u0142a\u201d, \u201ekazania sztampowe, bez polotu, bez ekspresji, nieprzyst\u0119pny j\u0119zyk\u201d,
\n\u2013\u00a0\u201eponura atmosfera nawet radosnych obrz\u0119d\u00f3w (powinno by\u0107 jak w Ameryce, \u015bpiew, spontaniczno\u015b\u0107, rado\u015b\u0107)\u201d; \u201ew Ko\u015bciele jest nudno, staro\u015bwiecko, monotonnie\u201d; \u201eta formu\u0142a jest ju\u017c mocno przestarza\u0142a\u201d,
\n\u2013\u00a0\u201epowinno si\u0119 odej\u015b\u0107 od zbi\u00f3rki ofiar na tac\u0119 (gdy nie wrzucam pieni\u0119dzy ksi\u0105dz krzywo patrzy<\/em>); \u201epowinno si\u0119 zrezygnowa\u0107 z czytania nazwisk os\u00f3b, kt\u00f3re da\u0142y ofiary na Ko\u015bci\u00f3\u0142 w ramach og\u0142osze\u0144 parafialnych (tak jest w moim ko\u015bciele)\u201d,
\n\u2013\u00a0\u201epowinna by\u0107 dowolno\u015b\u0107 postawy kl\u0119cz\u0105cej i stoj\u0105cej, denerwuje mnie ta sztywno\u015b\u0107 zachowa\u0144, wszyscy to robi\u0105 razem, jak na komend\u0119\u201d,
\n\u2013\u00a0\u201eog\u0142oszenia duszpasterskie powinny by\u0107 ju\u017c po b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwie\u201d; \u201emogliby nie wystawia\u0107 ju\u017c Naj\u015bwi\u0119tszego Sakramentu po mszy\u201d.
\nTakich krytycznych uwag by\u0142o wi\u0119cej (niekt\u00f3re by\u0107 mo\u017ce s\u0142uszne, niekt\u00f3re kontrowersyjne), ale ju\u017c te zaprezentowane przyk\u0142ady pokazuj\u0105 brak akceptacji aktualnej formu\u0142y mszy. M\u0142odzi si\u0119 nudz\u0105, bo tylko dla ma\u0142ej cz\u0119\u015bci z nich nabo\u017ce\u0144stwa s\u0105 mo\u017cliwo\u015bci\u0105 spotkania z Bogiem, wi\u0119kszo\u015b\u0107 pragn\u0119\u0142aby jak najszybciej wype\u0142ni\u0107 \u00f3w obowi\u0105zek traktowany jako uci\u0105\u017cliwy rytua\u0142 rodzinny, tote\u017c najcz\u0119stszym postulatem by\u0142 ten o maksymalnym skr\u00f3ceniu czasu trwania mszy. W tym miejscu mo\u017cna przywo\u0142a\u0107 skrajnie odmienne wypowiedzi \u201ewirtuoz\u00f3w religijnych\u201d, narzekaj\u0105cych na tych ksi\u0119\u017cy, kt\u00f3rzy nie celebruj\u0105 mszy, spiesz\u0105 si\u0119, dokonuj\u0105 skr\u00f3t\u00f3w w liturgii. Katolicy, dla kt\u00f3rych uczestnictwo w niedzielnej mszy jest autentyczn\u0105 potrzeb\u0105 duchow\u0105, prawdziwym religijnym prze\u017cyciem, nie \u017ca\u0142uj\u0105 czasu sp\u0119dzonego w Ko\u015bciele. I oni te\u017c rzadko kwestionuj\u0105 istniej\u0105cy porz\u0105dek liturgii, rzadko krytykuj\u0105 istniej\u0105cy status quo.<\/em>
\nStudenci antyklerykalni maj\u0105 nierealistyczne oczekiwania wobec Ko\u015bcio\u0142a \u2013 instytucji \u2013 pragn\u0119liby nade wszystko zmiany norm reguluj\u0105cych sfer\u0119 seksualn\u0105 cz\u0142owieka, wi\u0119kszej liberalizacji w tym zakresie. Postrzegaj\u0105c Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako rzeczywisto\u015b\u0107 pozasakraln\u0105, odmawiaj\u0105 mu prawa do formu\u0142owania nakaz\u00f3w i zakaz\u00f3w. Socjolog, na podstawie wypowiedzi m\u0142odzie\u017cy, zauwa\u017ca istnienie silnej tendencji do stereotypowej krytyki (\u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 zamkn\u0105\u0142 si\u0119 na wsp\u00f3\u0142czesno\u015b\u0107\u201d, \u201ezbyt mocno anga\u017cuje si\u0119 w polityk\u0119\u201d, \u201ejest instytucj\u0105 sformalizowan\u0105, biurokratyczn\u0105\u201d, \u201enie powinien ingerowa\u0107 w prywatne dziedziny \u017cycia\u201d etc.) Jednak\u017ce cz\u0119\u015b\u0107 krytycznie nastawionych m\u0142odych ludzi odwo\u0142uje si\u0119 do w\u0142asnych trudnych do\u015bwiadcze\u0144 wynikaj\u0105cych z kontaktu z duchownymi.
\nStudenci, pisz\u0105c o kryzysie swej wiary, przywo\u0142ywali r\u00f3wnie\u017c czynnik natury intelektualnej (dotyczy\u0142o to 9% z nich): trudno\u015b\u0107 w pogodzeniu idei doskona\u0142ego mi\u0142osiernego Boga z istnieniem z\u0142a. M\u0142odzi ludzie m\u00f3wi\u0105 cz\u0119sto o \u201eokropno\u015bciach tego \u015bwiata\u201d: \u201eTwierdzenie, \u017ce B\u00f3g jest mi\u0142osierny, kiedy jednocze\u015bnie niszczy Sodom\u0119 i Gomor\u0119 oraz sprowadza na \u015bwiat potop jest niedorzeczne. Tyle niewinnych dzieci cierpi i to ma by\u0107 najlepszy ze \u015bwiat\u00f3w?\u201d. Czynnik intelektualny generuj\u0105cy religijny kryzys zwi\u0105zany by\u0142 te\u017c z trudno\u015bci\u0105 przyj\u0119cia kreacjonistycznej wizji stworzenia \u015bwiata pod wp\u0142ywem dominuj\u0105cego w nauce ewolucjonizmu darwinowskiego. Studenci pisali te\u017c o czytaniu tekst\u00f3w Marksa czy Freuda i innych teoretyk\u00f3w ateistycznych, kt\u00f3rych teksty zachwia\u0142y ich wiar\u0105: \u201ePog\u0142\u0119bianie mojej wiedzy naukowej wzbudza we mnie wiele w\u0105tpliwo\u015bci w wierze\u201d; \u201eW\u0142a\u015bnie teraz, aktualnie prze\u017cywam kryzys pod wp\u0142ywem nauki, jak\u0105 zdobywam na studiach\u201d. Pozosta\u0142e osoby, przyznaj\u0105ce si\u0119 do prze\u017cywania stanu kryzysu, wskazuj\u0105 r\u00f3\u017cne jego przyczyny, np. wp\u0142yw \u201eznacz\u0105cych innych\u201d, wzorce obyczajowe w \u015brodowisku akademickim.
\n2. Czynniki warunkuj\u0105ce umocnienie wiary
\nw okresie adolescencji
\nWed\u0142ug E. Eriksona, kryzys stanowi wa\u017cny czynnik rozwoju jednostki, mo\u017ce mie\u0107 skutki pozytywne, stymuluj\u0105ce, mobilizuj\u0105ce do wej\u015bcia na wy\u017cszy poziom integracji. Rozpatrzenie r\u00f3\u017cnych mo\u017cliwo\u015bci, zdystansowanie si\u0119, mo\u017ce sprzyja\u0107 intelektualnemu namys\u0142owi i ugruntowanemu wyborowi doktryny religijnej. Charakterystyczna jest \u015bwiadomo\u015b\u0107 wielu m\u0142odych os\u00f3b prze\u017cywaj\u0105cych kryzys, \u017ce istnieje szansa na jego przezwyci\u0119\u017cenie. Nic nie jest definitywne: \u201eMy\u015bl\u0119, \u017ce jest to tymczasowy kryzys, wynika z mojego lenistwa w sferze praktyk\u201d; \u201ePo prostu jestem w takim okresie \u017cycia, \u017ce ten temat przesta\u0142 by\u0107 dla mnie wa\u017cny\u201d; \u201eZaczynam w\u0105tpi\u0107, ale pozostaj\u0119 w nadziei, \u017ce jest to okres przej\u015bciowy\u201d; \u201eDosz\u0142am do wniosku, \u017ce je\u015bli mam w czym\u015b uczestniczy\u0107 jednie dla podtrzymania tradycji, to wol\u0119 si\u0119 od tego odwr\u00f3ci\u0107, mo\u017ce moje podej\u015bcie do religii kiedy\u015b si\u0119 zmieni, nie wykluczam takiej mo\u017cliwo\u015bci\u201d; \u201eBy\u0107 mo\u017ce kiedy\u015b zmieni\u0119 zdanie na ten temat\u2026 Na razie jestem daleko, w\u0142a\u015bciwie coraz dalej, ale nie twierdz\u0119, \u017ce ju\u017c tak zostanie, mo\u017ce ja \u2013 marnotrawny syn<\/em>, kiedy\u015b wr\u00f3c\u0119?\u201d.
\nWiara jest procesem, fluktuuje, zmienia si\u0119 jej intensywno\u015b\u0107. Podobnie jak wiele czynnik\u00f3w mo\u017ce j\u0105 os\u0142abi\u0107, tak te\u017c wiele mo\u017ce pom\u00f3c jej rozkwitn\u0105\u0107. W \u017cyciu m\u0142odych ludzi by\u0142y takie wydarzenia, momenty prze\u0142omowe, kt\u00f3re umocni\u0142y ich wiar\u0119 w Boga. Do takich spektakularnych wydarze\u0144 zaliczy\u0107 mo\u017cna \u2013 mi\u0119dzy innymi \u2013 \u015bmier\u0107 papie\u017ca Jana Paw\u0142a II (kilkana\u015bcie os\u00f3b napisa\u0142o o tym fakcie, stwierdzaj\u0105c zmian\u0119 jako\u015bci swej wiary): \u201eUmocni\u0142 mnie i moj\u0105 rodzin\u0119 w wierze w Boga. Zacz\u0119\u0142am inaczej postrzega\u0107 \u015bwiat, zacz\u0119\u0142am dostrzega\u0107 w nim dobro\u201d; \u201e\u015amier\u0107 papie\u017ca sk\u0142oni\u0142a mnie do p\u00f3j\u015bcia do katedry, prze\u017cy\u0142em chwile uniesienia, podj\u0105\u0142em pr\u00f3b\u0119 uwierzenia. Chcia\u0142em odczu\u0107 t\u0119 \u201e\u015bwi\u0119to\u015b\u0107\u201d, nauczy\u0107 si\u0119 kontemplowa\u0107, tak jak Jan Pawe\u0142 II to czyni\u0142\u201d. M\u0142odzi ludzie wskazywali te\u017c na sytuacje trudne, kt\u00f3re nie tylko nie os\u0142abi\u0142y ich wiary, wr\u0119cz przeciwnie, zbli\u017cy\u0142y ich do Boga \u2013 odej\u015bcie b\u0105d\u017a ci\u0119\u017cka choroba bliskich os\u00f3b, \u201eszcz\u0119\u015bliwie\u201d nieudana pr\u00f3ba samob\u00f3jcza, rozpad zwi\u0105zku itp. K. Jaspers przekonywa\u0142, \u017ce w egzystencji ka\u017cdego cz\u0142owieka zdarzaj\u0105 si\u0119 \u201esytuacje graniczne\u201d i w\u0142a\u015bnie w takich momentach jak cierpienie czy \u015bmier\u0107 jednostka zbli\u017ca si\u0119 do tego, co absolutne, odczytuje znaki obecno\u015bci transcendencji[8]<\/a>. Cz\u0119sto w takich wypadkach zdarza si\u0119 \u201eskok do wiary\u201d b\u0105d\u017a umocnienie w wierze: \u201eZawsze w krytycznych momentach cz\u0142owiek potrzebuje wsparcia. Tak by\u0142o, gdy umiera\u0142 m\u00f3j dziadek, tak jest teraz, kiedy moje \u017cycie osobiste si\u0119 rozpada. To, \u017ce mog\u0119 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Boga, jest bezcenne\u201d; \u201eGdy moja modlitwa o uratowanie \u017cycia taty zosta\u0142a wys\u0142uchana, odczu\u0142am, \u017ce kto\u015b czuwa nade mn\u0105. Moja wiara sta\u0142a si\u0119 silniejsza i trwalsza\u201d.
\nWed\u0142ug relacji wielu student\u00f3w ich wiar\u0119 umocni\u0142 kontakt z innymi lud\u017ami, prawdziwie wierz\u0105cymi, cz\u0119sto byli to ksi\u0119\u017ca-katecheci: \u201eOdkry\u0142am Boga dzi\u0119ki ksi\u0119dzu, kt\u00f3ry prowadzi\u0142 katechez\u0119 w gimnazjum. To by\u0142 wspania\u0142y cz\u0142owiek\u201d; \u201eLekcje religii z katechet\u0105 wzmocni\u0142y moj\u0105 wiar\u0119. On nauczy\u0142 mnie rozmowy z Bogiem i mog\u0119 powiedzie\u0107, \u017ce od tego czasu naprawd\u0119 wierz\u0119. Zda\u0142am sobie z tego spraw\u0119 dopiero po jego \u015bmierci\u201d. Dla niekt\u00f3rych student\u00f3w sakrament bierzmowania by\u0142 tylko i wy\u0142\u0105cznie progiem do pokonania, formalnym wymogiem (aby w przysz\u0142o\u015bci m\u00f3c zawrze\u0107 \u015blub ko\u015bcielny), jednak niekt\u00f3rzy przyznawali: \u201ebierzmowanie zdecydowanie zbli\u017cy\u0142o mnie do Boga\u201d. Wiele sytuacji mo\u017ce sprzyja\u0107 pog\u0142\u0119bieniu wiary; m\u0142odzi ludzie wymieniali najcz\u0119\u015bciej pielgrzymki do sanktuarium na Jasnej G\u00f3rze, uczestnictwo w ruchu Odnowy w Duchu \u015awi\u0119tym, udzia\u0142 w rekolekcjach, lektur\u0119 Pisma \u015awi\u0119tego.
\nW tym procesie zbli\u017cania si\u0119 i oddalania od Boga czasem decyduj\u0105 czynniki irracjonalne, jedna ze studentek napisa\u0142a: \u201ePewnej niedzieli obudzi\u0142am si\u0119 i niespodziewanie poczu\u0142am ogromn\u0105 potrzeb\u0119 p\u00f3j\u015bcia do ko\u015bcio\u0142a, to by\u0142 moment prze\u0142omowy, uwierzy\u0142am w Niego i tak ju\u017c zosta\u0142o\u201d.
\n3. Znaczenie wiary w Boga w \u017cyciu m\u0142odych ludzi
\nTeoretycy reprezentuj\u0105cy funkcjonalny nurt bada\u0144 religii i religijno\u015bci podkre\u015blaj\u0105 du\u017ce znaczenie wiary religijnej zar\u00f3wno w aspekcie spo\u0142ecznym, jak i w \u017cyciu jednostki. Wiele na temat pisa\u0142 m.in. E. Durkheim, B. Malinowski, G. Geertz, T. Parsons, E. Fromm. Najcz\u0119\u015bciej podkre\u015blali oni integracyjn\u0105 i regulacyjn\u0105 rol\u0119 religii w spo\u0142ecze\u0144stwie. W aspekcie psychologicznym zwracali uwag\u0119 na znaczenie wiary w przezwyci\u0119\u017caniu trudno\u015bci i sytuacji kryzysowych. Wsp\u00f3\u0142cze\u015bni badacze przekonuj\u0105, \u017ce wiara w Boga, a szczeg\u00f3lnie praktyki religijne sprzyjaj\u0105 zdrowiu psychicznemu, wspomagaj\u0105 prawid\u0142owy rozw\u00f3j osobowo\u015bci, daj\u0105 wi\u0119ksz\u0105 odporno\u015b\u0107 na stres itp.[9]<\/a>. Na pytanie skierowane do student\u00f3w czy wiara ma znaczenie w ich \u017cyciu, 43% odpowiedzia\u0142o twierdz\u0105co, 11% stwierdzi\u0142o, \u017ce tylko czasami, dla 42 % wiara nie ma \u017cadnego znaczenia na co dzie\u0144, 4% nie mia\u0142o zdania w tej kwestii. Zatem nieco ponad po\u0142owa badanej grupy student\u00f3w deklaruje, \u017ce wiara religijna znajduje odzwierciedlenie w ich codzienno\u015bci.
\n\u2022\u00a0Na pierwszym miejscu wymieni\u0107 trzeba funkcj\u0119 terapeutyczn\u0105. Wierz\u0105cy najcz\u0119\u015bciej odnotowywali pozytywne skutki psychologiczne w\u0142asnego religijnego zaanga\u017cowania: \u201eWiara jest najwi\u0119ksz\u0105 warto\u015bci\u0105 w moim \u017cyciu, mo\u017ce raczej jedn\u0105 z najwa\u017cniejszych, dodaje mi si\u0142, by przetrwa\u0107 trudne chwile\u201d; \u201eJest pomoc\u0105 w trudno\u015bciach, podpor\u0105, oparciem, ostoj\u0105, dzi\u0119ki modlitwie mog\u0119 si\u0119 wyciszy\u0107, uspokoi\u0107\u201d; \u201eC\u00f3\u017c mog\u0119 powiedzie\u0107.. unikn\u0119\u0142am stoczenia si\u0119, nie popad\u0142am w na\u0142ogi i wysz\u0142am z depresji\u201d.
\n\u2022\u00a0Wiara pe\u0142ni funkcj\u0119 progresywn\u0105, bywa czynnikiem stymuluj\u0105cym, dodaj\u0105cym pewno\u015bci siebie: \u201eDzi\u0119ki wierze wiem, \u017ce Kto\u015b zawsze b\u0119dzie nade mn\u0105 czuwa\u0142, to daje mi wi\u0119ksz\u0105 pewno\u015b\u0107 w dzia\u0142aniach, jakie podejmuj\u0119. I rzeczywi\u015bcie zauwa\u017cy\u0142am, \u017ce mniej si\u0119 stresuj\u0119 przed egzaminami, wiem, \u017ce nie jestem pozostawiona sama sobie\u201d; \u201eWiara daje mi poczucie bezpiecze\u0144stwa i wewn\u0119trzny spok\u00f3j\u201d, \u201ez Bogiem czuj\u0119, \u017ce na wiele mnie sta\u0107\u201d.
\n\u2022\u00a0Cz\u0119sto przywo\u0142ywana by\u0142a te\u017c funkcja sensotw\u00f3rcza: \u201e\u0141atwiej jest egzystowa\u0107, wiedz\u0105c, \u017ce nie jeste\u015bmy sami, \u017ce po \u015bmierci spotkamy naszych bliskich, \u017ce \u015bmier\u0107 jest przej\u015bciem do nowej formy bytowania\u201d; \u201eDzi\u0119ki Niemu \u017cycie ma sens, wszystko, co si\u0119 zdarza, zyskuje g\u0142\u0119bszy wymiar\u201d.
\n\u2022\u00a0W wypowiedziach m\u0142odych ludzi pojawi\u0142a si\u0119 te\u017c funkcja normotw\u00f3rcza. Oto charakterystyczne wypowiedzi: \u201eWiara daje mi sp\u00f3jny system warto\u015bci, pomaga mi kierowa\u0107 si\u0119 w \u017cyciu dobrem\u201d; \u201eChrystus jest drogowskazem, Przewodnikiem, wzorem moralno\u015bci\u201d. Charakterystyczne, \u017ce nawet studenci niewierz\u0105cy zdawali si\u0119 docenia\u0107 chrze\u015bcija\u0144skie zasady etyczne: \u201euznaj\u0119 uniwersalne zasady moralne (wsp\u00f3\u0142czucie, mi\u0142o\u015b\u0107, tolerancja, bezinteresowno\u015b\u0107, szacunek). Na religii nie nauczono mnie niczego z\u0142ego, pozna\u0142em zasady, wed\u0142ug kt\u00f3rych nale\u017cy post\u0119powa\u0107\u201d; \u201eChocia\u017c nie wierz\u0119 w Boga, uwa\u017cam, \u017ce warto\u015bci chrze\u015bcija\u0144skie powinny obowi\u0105zywa\u0107 wszystkich ludzi\u201d.
\nW uj\u0119ciu teorii przywi\u0105zania (Lee A. Kirkpatricka) w relacji jednostki z Bogiem mo\u017cna zaobserwowa\u0107 analogie pomi\u0119dzy relacj\u0105 dziecka z osob\u0105 najbli\u017csz\u0105[10]<\/a>. Ma\u0142y cz\u0142owiek otoczony mi\u0142o\u015bci\u0105 ma zaspokojone poczucie bezpiecze\u0144stwa, czerpie z tego si\u0142\u0119 do rozwoju. Podobnie doro\u015bli, kt\u00f3rzy wierz\u0105, zyskuj\u0105 b\u0142ogie poczucie, \u017ce istnieje Si\u0142a, kt\u00f3ra opiekuje si\u0119 nimi, wspiera ich, jest zawsze blisko. B\u00f3g staje si\u0119 \u201edoskona\u0142ym Obiektem przywi\u0105zania\u201d, \u201ebezpieczn\u0105 Przystani\u0105\u201d, \u201eBaz\u0105\u201d, \u201eidea\u0142em Rodzica\u201d kochaj\u0105cego, wszechmocnego, zawsze dost\u0119pnego, cho\u0107 stawiaj\u0105cego te\u017c wymagania. Zdaniem psycholog\u00f3w taka w\u0142a\u015bnie relacja wiele daje wyznawcy \u2013 wzmacnia jego poczucie warto\u015bci, reguluje emocje. Typowe zachowania przywi\u0105zaniowe w relacji z Bogiem to modlitwa, uczestnictwo w nabo\u017ce\u0144stwach, sakramentach, noszenie symboli religijnych itd. Teoretycy wyodr\u0119bnili kilka zasadniczych styl\u00f3w przywi\u0105zania: bezpieczny, ambiwalentny, unikaj\u0105cy i l\u0119kowy[11]<\/a>. Czasem dochodzi do \u201ehiperaktywacji systemu przywi\u0105zania\u201d, niekiedy pojawia si\u0119 strategia jego dezaktywacji. Istniej\u0105 r\u00f3\u017cne hipotezy dotycz\u0105ce przyczyn realizowania si\u0119 w religijnej biografii jednostki okre\u015blonego stylu przywi\u0105zania. Wed\u0142ug hipotezy odpowiednio\u015bci, zachodzi tu zwyk\u0142e przeniesienie wzorca relacji z rodzicami, natomiast zgodnie z hipotez\u0105 kompensacji, wi\u0119\u017a z Bogiem bywa rekompensat\u0105 za brak blisko\u015bci z rodzicami. Studenci, kt\u00f3rych zaanga\u017cowanie religijne mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako \u201ewiar\u0119 \u017cyw\u0105\u201d, podkre\u015blaj\u0105, \u017ce Chrystus jest dla nich blisk\u0105 osob\u0105, cho\u0107 niewidzialn\u0105, ale zawsze obecn\u0105, jest przyjacielem, kt\u00f3remu powierzaj\u0105 wszystkie problemy: \u201eOn zawsze mnie wspiera, jest przy mnie nawet wtedy, gdy inni zawiod\u0105. W tym zawiera si\u0119 wszystko\u201d; \u201eOn zna mnie najlepiej, mog\u0119 czu\u0107 si\u0119 podczas rozmowy z Nim bardzo swobodnie, komfortowo. Jestem szcz\u0119\u015bliwa dzi\u0119ki temu, \u017ce On prowadzi mnie przez \u017cycie\u201d; \u201eZawsze, gdy potrzebuj\u0119 pomocy, zdaj\u0119 si\u0119 na Niego\u2026 wiem, \u017ce czasem to jest monolog z mojej strony, ale pomaga mi oswoi\u0107 si\u0119 z trudnymi nieraz sytuacjami\u201d. Niewierz\u0105cy studenci ze zrozumieniem, ale i z pob\u0142a\u017caniem komentowali motywy wiary ludzi zaanga\u017cowanych religijnie: \u201eSkutki wiary to efekt placebo<\/em>, ja to rozumiem, ale wszystko dzieje si\u0119 w psychice cz\u0142owieka.\u201d Inny m\u0142ody cz\u0142owiek, deklaruj\u0105cy si\u0119 jako ateista, stwierdzi\u0142: \u201eTo niewiara pomaga mi w \u017cyciu, podczas gdy inni modl\u0105 si\u0119, ja sam rozwi\u0105zuj\u0119 swoje problemy. Niewiara wyzwala moj\u0105 aktywno\u015b\u0107.\u201d Kto\u015b inny stwierdzi\u0142: \u201eJa w odr\u00f3\u017cnieniu od koleg\u00f3w pocieszaj\u0105cych si\u0119, \u017ce w przysz\u0142ym \u017cyciu b\u0119dzie lepiej, mam tylko jedno \u017cycie, wi\u0119c korzystam z niego, jak mog\u0119 najlepiej\u201d.
\nPodsumowanie
\nKryzys religijny w okresie adolescencji niekoniecznie musi prowadzi\u0107 do apostazji, cz\u0119sto ma charakter przej\u015bciowy. Dystans, nawet czasowe odej\u015bcie od wiary odziedziczonej, nie powinno by\u0107 postrzegane w kategoriach nieodwracalno\u015bci. M\u0142odzi ludzie eksperymentuj\u0105, rozwa\u017caj\u0105 r\u00f3\u017cne mo\u017cliwo\u015bci, tak\u017ce w zakresie wyboru religijnej doktryny (Eriksonowskie psychospo\u0142eczne moratorium). Przezwyci\u0119\u017caj\u0105c stan dezintegracji religijnej, zyskuj\u0105 szans\u0119 na ugruntowanie swej religijno\u015bci \u2013 przechodz\u0105 od wiary bezrefleksyjnej do osobi\u015bcie przyj\u0119tej, dojrzalszej. Z bada\u0144 wynika, \u017ce zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 m\u0142odych ludzi wierzy w Boga i dla wielu z nich religia stanowi warto\u015b\u0107 uznawan\u0105, cho\u0107 \u2013 na danym etapie \u017cycia \u2013 w r\u00f3\u017cnym stopniu realizowan\u0105.
\nA crisis of faith and ways how to overcome it in adolescence
\nSummary
\nAdolescence is characterized by a number of changes, which can be a cause of conflict. On the other hand, each person wants to obtain an integral religious identity. The article concerns religious crisis,that is generally natural for young people. On the base of students` statement, the author discusses reasons of religious disintegration, as well as she indicates capability of surmounting difficulties in faith. Some of the young people represent inconsistent religiousness \u2013 that is a natural process of rejecting the authorities (it also concerns the Church). Contemporary postmodern culture is an important factor that deepens the crisis (religious pluralism, pessimistic vision of world, etc.) Young people have a chance for positive personality development and for an outlet from religious crisis.
\n 
\n 
\nS\u0142owa kluczowe<\/strong>: kryzys religijny, przyczyny kryzysu w okresie adolescencji, znaczenie wiary
\n <\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n[1]<\/a>\u00a0Cz. Walesa, Rozw\u00f3j religijno\u015bci cz\u0142owieka<\/em>, w: Podstawowe zagadnienia psychologii religii<\/em>, red. S. G\u0142az, Krak\u00f3w 2006, s.111\u2013146.\n<\/div>\n
\n[2]<\/a> F. G\u0142\u00f3d, Kryzys religijny<\/em>, w: Podstawowe zagadnienia<\/em>\u2026, s. 179\u2013202.\n<\/div>\n
\n[3]<\/a> Tam\u017ce, s. 183.\n<\/div>\n
\n[4]<\/a> Tam\u017ce.\n<\/div>\n
\n[5]<\/a> Tam\u017ce, 185\u2013196.\n<\/div>\n
\n[6]<\/a>\u00a0A. Ganczarczyk, Konfliktogenne interakcje rodzice-m\u0142odzie\u017c na tle procesu socjalizacji<\/em>, \u201ePsychologia i Rzeczywisto\u015b\u0107\u201d 2003, nr 4.\n<\/div>\n
\n[7]<\/a>\u00a0Badanie ankietowe student\u00f3w pierwszego roku socjologii zosta\u0142o przeprowadzone na Uniwersytecie \u0141\u00f3dzkim w 2009 r. i obj\u0119\u0142o swoim zasi\u0119giem 100 os\u00f3b (72 kobiety i 28 m\u0119\u017cczyzn). Wed\u0142ug deklaracji 42% respondent\u00f3w to osoby wierz\u0105ce, niezdecydowanych i oboj\u0119tnych religijnie by\u0142o 41%, natomiast 17% badanych zaliczy\u0142o siebie do niewierz\u0105cych. Do prze\u017cywania religijnego kryzysu obecnie lub w przesz\u0142o\u015bci przyzna\u0142o si\u0119 62 % ankietowanych; w\u015br\u00f3d student\u00f3w nie prze\u017cywaj\u0105cych stanu dezintegracji religijnej, by\u0142y zar\u00f3wno osoby deklaruj\u0105ce si\u0119 jako wierz\u0105ce, jak te\u017c niewierz\u0105ce i religijnie indyferentne.\n<\/div>\n
\n[8]<\/a> K. Jaspers, Filozofia egzystencji<\/em>, Warszawa 1990.\n<\/div>\n
\n[9]<\/a> P. Casey, The Psycho-Social Benefis of Religious Practice<\/em>, Dublin 2009.\n<\/div>\n
\n[10]<\/a>\u00a0M. Jeli\u0144ska, Religijno\u015b\u0107 cz\u0142owieka w uj\u0119ciu teorii przywi\u0105zania<\/em>, UKSW, Warszawa, maszynopis.\n<\/div>\n
\n[11]<\/a>\u00a0T.W. Hall, Psychoanalisis, attachment, and spirituality<\/em>. Part I: The emergence of two relational<\/em> traditions<\/em>, \u201eJournal of Psychology and Theology\u201d 2007, nr 55, 1, pp. 14\u201328.\n<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Emilia Zimnica-Kuzio\u0142a Instytut Socjologii Uniwersytetu \u0141\u00f3dzkiego Kryzys wiary i mo\u017cliwo\u015bci jego przezwyci\u0119\u017cenia w okresie adolescencji 1. Kryzys wiary na podstawie bada\u0144 ankietowych student\u00f3w w okresie adolescencji \u017bycie religijne cz\u0142owieka jest dynamicznym procesem, przebiega etapami, zmienia si\u0119, przybiera r\u00f3\u017cne formy[1]. Wi\u0105\u017ce… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[972],"tags":[466,679,940],"class_list":["post-279","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-artykuly-naukowe-wiara-i-rozum","tag-kryzys-religijny","tag-przyczyny-kryzysu-w-okresie-adolescencji","tag-znaczenie-wiary"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/279","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=279"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/279\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=279"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=279"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=279"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}