{"id":252,"date":"2017-07-22T09:04:35","date_gmt":"2017-07-22T07:04:35","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=252"},"modified":"2017-07-22T09:04:35","modified_gmt":"2017-07-22T07:04:35","slug":"i-nie-wodz-nas-na-pokuszenie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/i-nie-wodz-nas-na-pokuszenie\/","title":{"rendered":""I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie""},"content":{"rendered":"

Nie mog\u0119 poj\u0105\u0107 tej pro\u015bby z „Ojcze nasz”: „I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie”. Kiedy si\u0119 modl\u0119 tymi s\u0142owami, staram si\u0119 wk\u0142ada\u0107 w nie nast\u0119puj\u0105cy sens: „Bo\u017ce, Ty znasz moj\u0105 dobr\u0105 wol\u0119 i moj\u0105 s\u0142abo\u015b\u0107! Racz chroni\u0107 mnie przed pokusami ponad si\u0142\u0119! Racz chroni\u0107 mnie r\u00f3wnie\u017c przed takimi pokusami, kt\u00f3re wprawdzie nie s\u0105 ponad moje si\u0142y, ale o kt\u00f3rych Ty, Bo\u017ce, wiesz, \u017ce bym im uleg\u0142! A je\u015bli w czym\u015b dla mojego w\u0142asnego dobra musz\u0119 by\u0107 kuszony, dodawaj mi si\u0142, abym z tych pokus wychodzi\u0142 zwyci\u0119sko!”<\/i>
\nTaka modlitwa jest dla mnie oczywista. Jednak nie wolno mi przecie\u017c prawdy o Bogu przykrawa\u0107 do moich osobistych wyobra\u017ce\u0144. S\u0142owa: „I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie” wyra\u017caj\u0105 chyba jednak co\u015b wi\u0119cej. Z kolei co\u015b mi si\u0119 w \u015brodku buntuje przeciw temu, \u017ce B\u00f3g m\u00f3g\u0142by nas kusi\u0107 do z\u0142ego. Prosz\u0119 mi pom\u00f3c zobaczy\u0107 w tej modlitwie to „co\u015b wi\u0119cej”, czego nie umiem sam w niej zauwa\u017cy\u0107.<\/i>
\n\u017beby si\u0119 przygotowa\u0107 do tego listu, wypisa\u0142em kilkadziesi\u0105t wypowiedzi biblijnych, w kt\u00f3rych jest mowa o kuszeniu. Przygl\u0105dam si\u0119 tym tekstom i uderza mnie to, jak wiele si\u0119 tam m\u00f3wi o pokusach, kt\u00f3rym zosta\u0142 poddany Pan Jezus. Najbardziej pami\u0119tamy kuszenie na pustyni (Mt\u00a04,1-11<\/a>). Pustynia jest przeciwie\u0144stwem raju, symbolizuje nieszcz\u0119sny stan, w jakim znale\u017ali\u015bmy si\u0119 wskutek grzechu. Ot\u00f3\u017c Syn Bo\u017cy, podobnie bezgrzeszny jak pierwsi rodzice, by\u0142 kuszony w sytuacji bez por\u00f3wnania trudniejszej ni\u017c oni, przychodz\u0105c bowiem do nas, wszed\u0142 w sytuacj\u0119 wielorako ukszta\u0142towan\u0105 przez grzech. Adam by\u0142 kuszony w raju, Syn Bo\u017cy by\u0142 kuszony na tej straszliwej pustyni, kt\u00f3ra realnie przybra\u0142a w ko\u0144cu posta\u0107 krzy\u017ca. I okaza\u0142o si\u0119, \u017ce nawet w tak potwornych cierpieniach nie przesta\u0142 ca\u0142y nale\u017ce\u0107 do swojego Przedwiecznego Ojca.
\nPatrz\u0105c na kuszenie Jezusa, najja\u015bniej widzimy istot\u0119 pokusy diabelskiej: diab\u0142u chodzi o to, \u017ceby to, co w cz\u0142owieku Bo\u017ce, Bogu odebra\u0107; diabe\u0142 chcia\u0142by, \u017ceby cz\u0142owiek, na jego wz\u00f3r, znalaz\u0142 si\u0119 poza Bogiem.
\nNieraz cz\u0142owiekowi chodzi o to samo. Ewangelie notuj\u0105 kilka sytuacji, kiedy Jezus by\u0142 kuszony przez ludzi. Ilekro\u0107 we wsp\u00f3\u0142czesnym przek\u0142adzie Ewangelii czytamy, \u017ce kto\u015b Jezusa „wystawia\u0142 na pr\u00f3b\u0119”, w oryginale znajduje si\u0119 to samo s\u0142owo peirazein<\/i>, kt\u00f3remu odpowiada nasze s\u0142owo „kusi\u0107”. W ten spos\u00f3b kto\u015b Go kusi\u0142 do niepotrzebnych cud\u00f3w (Mt\u00a016,1<\/a>) albo do taktycznych raczej ni\u017c moralnych odpowiedzi na zadawane Mu pytania (Mt\u00a019,3<\/a>; 22,18.35<\/a>), a nawet do jakich\u015b zak\u0142amanych zachowa\u0144 (J\u00a08,6<\/a>). Wielu ludziom bardzo przeszkadza\u0142o to, \u017ce Jezus nie jest takim samym grzesznikiem jak oni, i Tego, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 podobny do nas we wszystkim opr\u00f3cz grzechu, koniecznie chcieli upodobni\u0107 do siebie r\u00f3wnie\u017c w grzechu. Na szcz\u0119\u015bcie nie uda\u0142o im si\u0119 – bo w\u0142a\u015bnie w Jezusie ostatecznie zwyci\u0119\u017cy\u0142a w naszym \u015bwiecie mi\u0142o\u015b\u0107.
\nJeden raz czytamy w Ewangelii, \u017ce Jezus „kusi\u0142” cz\u0142owieka, ale zauwa\u017cmy radykalnie odwrotny kierunek tego „kuszenia”: „Kiedy Jezus podni\u00f3s\u0142 oczy i ujrza\u0142, \u017ce liczne t\u0142umy schodz\u0105 si\u0119 do Niego, rzek\u0142 do Filipa: \u00abSk\u0105d kupimy chleba, aby oni si\u0119 posilili?\u00bb A m\u00f3wi\u0142 to, wystawiaj\u0105c go na pr\u00f3b\u0119. Wiedzia\u0142 bowiem, co mia\u0142 czyni\u0107” (J\u00a06,5n<\/a>). Jezus jest tu podobny do matki, kt\u00f3ra swego rocznego synka stawia dwa kroki przed sob\u0105 i „kusi” do tego, \u017ceby do niej przyszed\u0142. Chodzi Mu o to, \u017ceby Filip przypatrzy\u0142 si\u0119 samemu sobie, pozna\u0142 swoj\u0105 ma\u0142oduszno\u015b\u0107 i szerzej otworzy\u0142 swoje serce na moc Bo\u017c\u0105. Filip ma si\u0119 stawa\u0107 coraz wi\u0119cej cz\u0142owiekiem Bo\u017cym i Jezus mu w tym pomaga.
\nDwa obrazy starotestamentalne szczeg\u00f3lnie przekonuj\u0105co oddaj\u0105 charakter „pokus”, kt\u00f3re przychodz\u0105 do nas od Boga. \u017beby doprowadzi\u0107 nas do dojrza\u0142o\u015bci, B\u00f3g bywa wobec nas podobnie wymagaj\u0105cy, ale zarazem opieku\u0144czy, jak orze\u0142, kt\u00f3ry chce swoje piskl\u0119ta nauczy\u0107 latania (Wj\u00a019,3<\/a>; Pwt\u00a032,11<\/a>). Dzisiaj powiedzieliby\u015bmy, \u017ce B\u00f3g bywa podobny do instruktora szko\u0142y lotniczej, kt\u00f3ry na pewnym etapie nauki doprowadza uczni\u00f3w do tego, \u017ceby ze spadochronem na plecach wyskakiwali z samolotu.
\n\u017beby natomiast oczy\u015bci\u0107 nas z niedoskona\u0142o\u015bci, B\u00f3g dopuszcza na nas utrapienia, w kt\u00f3rych stopniowo spala si\u0119 to wszystko, co w nas pozorne i egocentryczne, ujawnia si\u0119 za\u015b to wszystko, co w nas warte \u017cycia wiecznego: „Obr\u00f3c\u0119 r\u0119k\u0119 moj\u0105 na ciebie, wypal\u0119 do czysta tw\u0105 rud\u0119 i usun\u0119 ca\u0142y tw\u00f3j o\u0142\u00f3w” (Iz\u00a01,25<\/a>). W ten spos\u00f3b nawet ci\u0119\u017ckie krzywdy, jakie spotykaj\u0105 Bo\u017cych przyjaci\u00f3\u0142, mog\u0105 wyj\u015b\u0107 im na dobre, jak tego dowodzi historia J\u00f3zefa (Rdz\u00a037n<\/a>) czy Zuzanny (Dn\u00a013<\/a>).
\nW tym aspekcie „pokusy” – poucza Pismo \u015awi\u0119te – pr\u00f3bujmy zauwa\u017ca\u0107 co\u015b wr\u0119cz radosnego. „Za pe\u0142n\u0105 rado\u015b\u0107 poczytujcie to sobie, bracia moi – odwa\u017ca si\u0119 napisa\u0107 Aposto\u0142 Jakub – ilekro\u0107 spadaj\u0105 na was r\u00f3\u017cne do\u015bwiadczenia” (1,2<\/a>). Warto wiedzie\u0107, \u017ce wyrazem „do\u015bwiadczenie” oddano tu grecki termin peirasm\u00f3s<\/i> – ten sam termin, kt\u00f3ry w interesuj\u0105cej Pana pro\u015bbie z Ojcze nasz<\/i> oddano jako „pokuszenie”. Dalej wyja\u015bnia Aposto\u0142 Jakub, dlaczego takie „pokusy” („pr\u00f3by”, „do\u015bwiadczenia”) mog\u0105 mie\u0107 w sobie co\u015b radosnego: „Wiedzcie, \u017ce to, co wystawia wasz\u0105 wiar\u0119 na pr\u00f3b\u0119, rodzi wytrwa\u0142o\u015b\u0107. Wytrwa\u0142o\u015b\u0107 za\u015b winna by\u0107 dzie\u0142em doskona\u0142ym, aby\u015bcie byli doskonali, nienaganni, w niczym nie wykazuj\u0105c brak\u00f3w” (1,3n<\/a>).
\nW podobnym duchu przemawia Aposto\u0142 Piotr (w tek\u015bcie greckim w obu zdaniach r\u00f3wnie\u017c mamy wyraz peirasm\u00f3s<\/i>): „Dlatego radujcie si\u0119, cho\u0107 teraz musicie dozna\u0107 troch\u0119 smutku z powodu r\u00f3\u017cnorodnych do\u015bwiadcze\u0144. Przez to warto\u015b\u0107 waszej wiary oka\u017ce si\u0119 o wiele cenniejsza od zniszczalnego z\u0142ota, kt\u00f3re przecie\u017c pr\u00f3buje si\u0119 w ogniu. (…) Umi\u0142owani! Temu \u017carowi, kt\u00f3ry w po\u015brodku was trwa dla waszego do\u015bwiadczenia, nie dziwcie si\u0119, jakby was spotka\u0142o co\u015b niezwyk\u0142ego, ale cieszcie si\u0119, im bardziej jeste\u015bcie uczestnikami cierpie\u0144 Chrystusowych” (1\u00a0P\u00a01,6<\/a>;4,12<\/a>). W Dziejach Apostolskich znajduje si\u0119 \u015bwiadectwo, \u017ce dla Aposto\u0142\u00f3w nie by\u0142a to tylko teoria, ale faktycznie starali si\u0119 w ten spos\u00f3b zachowywa\u0107. Czytamy tam, \u017ce kiedy po wymierzeniu im kary ch\u0142osty wracali do domu, „cieszyli si\u0119, \u017ce stali si\u0119 godni cierpie\u0107 dla imienia Jezusa” (5,41<\/a>). Sama mo\u017cliwo\u015b\u0107 takiego stanu ducha dzi\u015b przekracza nawet wyobra\u017ani\u0119 wielu chrze\u015bcijan.
\nI tak doszli\u015bmy do kluczowego dla naszych rozwa\u017ca\u0144 pytania: Kto jest autorem na przyk\u0142ad tego kuszenia, jakim jest prze\u015bladowanie za wiar\u0119 – B\u00f3g czy szatan? Ot\u00f3\u017c i B\u00f3g, i szatan, ale zupe\u0142nie inaczej. „Oto diabe\u0142 ma niekt\u00f3rych spo\u015br\u00f3d was wtr\u0105ci\u0107 do wi\u0119zienia, aby\u015bcie pr\u00f3bie zostali poddani” (Ap\u00a02,10<\/a>; por. \u0141k\u00a022,31<\/a>). Wsz\u0119dzie tam, gdzie kto\u015b bez swojej winy jest poddawany naciskom, a\u017ceby odst\u0105pi\u0142 od dobra i czyni\u0142 z\u0142o, wolno nam domy\u015bla\u0107 si\u0119 bezpo\u015bredniego lub po\u015bredniego udzia\u0142u szatana, pierwszego odst\u0119pcy od Boga.
\nNiestety, nieraz szatanowi udaje si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 swoje. Czasem nawet nie musi szuka\u0107 cz\u0142owieka, bo cz\u0142owiek sam go szuka, na przyk\u0142ad poprzez niem\u0105dry stosunek do d\u00f3br doczesnych (1\u00a0Tm\u00a06,9<\/a>). Nawet to, \u017ce kto\u015b przyj\u0105\u0142 s\u0142owo Bo\u017ce i \u017ce ono zacz\u0119\u0142o ju\u017c w nim rosn\u0105\u0107, nie chroni automatycznie przed upadkiem w chwili pokusy: mo\u017ce si\u0119 zdarzy\u0107, \u017ce cz\u0142owiek wierz\u0105cy, kt\u00f3ry ma\u0142o si\u0119 troszczy o swoj\u0105 wiar\u0119, tak \u017ce jego duchowa gleba przemieni\u0142a si\u0119 w ska\u0142\u0119, „wierzy do czasu, a w chwili pokusy odst\u0119puje” (\u0141k\u00a08,13<\/a>).
\nOt\u00f3\u017c je\u015bli szatan ma do mnie a\u017c tak wiele dost\u0119pu, \u017ce we mnie zwyci\u0119\u017ca, to niew\u0105tpliwie dzieje si\u0119 to z mojej winy: „Kto doznaje pokusy, niech nie m\u00f3wi, \u017ce B\u00f3g go kusi. B\u00f3g bowiem ani nie podlega pokusie ku z\u0142emu, ani te\u017c nikogo nie kusi. To w\u0142asna po\u017c\u0105dliwo\u015b\u0107 wystawia ka\u017cdego na pokus\u0119 i n\u0119ci” (Jk\u00a01,13<\/a>). Jednego mo\u017cemy by\u0107 pewni, \u017ce wiara musi wykluczy\u0107 wszelkie interpretacje s\u0142\u00f3w: „I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie”, kt\u00f3re stoj\u0105 w sprzeczno\u015bci z powy\u017cszym stwierdzeniem Aposto\u0142a Jakuba.
\nBo\u017cego autorstwa pokus, kt\u00f3re przed nami staj\u0105, wolno nam domy\u015bla\u0107 si\u0119 w trzech nast\u0119puj\u0105cych wymiarach. Po pierwsze, w wymiarze wezwania do dobrego. W ten spos\u00f3b B\u00f3g „kusi\u0142” Abrahama, kiedy wzywa\u0142 go do zawierzenia swojej wszechmocy i prawdom\u00f3wno\u015bci. I Abraham rzeczywi\u015bcie uwierzy\u0142 Bogu, \u017ce ma On moc da\u0107 potomstwo bezp\u0142odnemu ma\u0142\u017ce\u0144stwu starc\u00f3w, a kiedy B\u00f3g za\u017c\u0105da\u0142 ofiary z jego jedynego syna, Abraham nawet wtedy wierzy\u0142 Mu, \u017ce jest On Bogiem \u017cycia, a nie \u015bmierci. W ten spos\u00f3b B\u00f3g „kusi” ka\u017cdego z nas, kiedy stawia przed nami zadania jakby ponad nasze si\u0142y: kiedy na przyk\u0142ad wielodzietnych rodzic\u00f3w obdarza nast\u0119pnym jeszcze dzieckiem albo kiedy cz\u0142owieka ubogiego wzywa do okazania mi\u0142osierdzia komu\u015b jeszcze ubo\u017cszemu.
\nPo wt\u00f3re, autorem pokus do z\u0142ego jest B\u00f3g w tym sensie, \u017ce je do nas dopuszcza. Wszystko, co si\u0119 dzieje na \u015bwiecie, r\u00f3wnie\u017c ca\u0142e z\u0142o, dzieje si\u0119 w przestrzeni Bo\u017cej Opatrzno\u015bci. Nawet szatan nie potrafi do tego stopnia zbuntowa\u0107 si\u0119 przeciw Bogu, \u017ceby uniezale\u017cni\u0107 si\u0119 od Bo\u017cej Opatrzno\u015bci. Jego bunt prowadzi tylko do tego, \u017ce nie chc\u0105c rz\u0105dom Bo\u017cym podda\u0107 si\u0119 w mi\u0142o\u015bci, musi wype\u0142nia\u0107 wol\u0119 Bo\u017c\u0105 wbrew sobie. Jak dowiadujemy si\u0119 z Ksi\u0119gi Hioba, szatan nie mia\u0142by mocy nas kusi\u0107, gdyby B\u00f3g mu na to nie zezwoli\u0142 – i tylko w takim stopniu i w takim zakresie mo\u017ce nas kusi\u0107, w jakim B\u00f3g do tego dopu\u015bci. Ot\u00f3\u017c B\u00f3g nie dopu\u015bci\u0142by na nas \u017cadnej pokusy, gdyby nie zamierza\u0142 obr\u00f3ci\u0107 jej na nasze dobro. Spr\u00f3bujmy to zobaczy\u0107 na podanym wy\u017cej przyk\u0142adzie: Aposto\u0142owie kazali nam cieszy\u0107 si\u0119 w prze\u015bladowaniach nie dlatego przecie\u017c, \u017ceby by\u0142o co\u015b radosnego w samym fakcie prze\u015bladowa\u0144 za wiar\u0119 (wr\u0119cz przeciwnie, jest to fakt ze wszech miar smutny i niepo\u017c\u0105dany!); mamy cieszy\u0107 si\u0119 z tego, \u017ce mogli\u015bmy dzi\u0119ki tym prze\u015bladowaniom da\u0107 Chrystusowi dodatkowy dow\u00f3d, \u017ce Go kochamy.
\nPo trzecie, B\u00f3g jest autorem zar\u00f3wno wezwa\u0144 do dobrego, jak pokus do z\u0142ego jeszcze w tym sensie, \u017ce chce nam pomaga\u0107, aby\u015bmy mogli przej\u015b\u0107 przez te pr\u00f3by z jak najwi\u0119kszym dla siebie po\u017cytkiem: „Wierny jest B\u00f3g i nie pozwoli kusi\u0107 was ponad to, co potraficie znie\u015b\u0107, lecz zsy\u0142aj\u0105c pokus\u0119, r\u00f3wnocze\u015bnie wska\u017ce spos\u00f3b jej pokonania, aby\u015bcie mogli przetrwa\u0107” (1\u00a0Kor\u00a010,13<\/a>).
\nZarazem nigdy do\u015b\u0107 przypominania, \u017ce stosunki cz\u0142owieka z Bogiem podlegaj\u0105 dynamice mi\u0142o\u015bci, a nie jakim\u015b prawom zdeterminowanym na wz\u00f3r tych praw, jakimi rz\u0105dzi si\u0119 materia. Z tego, \u017ce B\u00f3g chce wszystko obr\u00f3ci\u0107 na nasze dobro i \u017ce nie chce na nas dopu\u015bci\u0107 pr\u00f3by ponad nasze si\u0142y, w \u017cadnym razie nie wynika, \u017ce mamy to zapewnione automatycznie. Sam Pan Jezus z najwi\u0119kszym naciskiem nam o tym przypomnia\u0142: „Czuwajcie i m\u00f3dlcie si\u0119, aby\u015bcie nie ulegli pokusie; duch wprawdzie ochoczy, ale cia\u0142o s\u0142abe” (Mt\u00a026,41<\/a>) – a warto sobie uprzytomni\u0107, \u017ce s\u0142owa te wypowiedzia\u0142 podczas swego krwawego czuwania w Ogrodzie Oliwnym.
\nTote\u017c warto zauwa\u017ca\u0107 w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym te \u017carliwe modlitwy, kt\u00f3re zanosili do Boga w chwilach pr\u00f3by ludzie prawdziwie Mu oddani: na przyk\u0142ad modlitwy upokorzonego buntem w\u0142asnego syna kr\u00f3la Dawida (Ps\u00a07<\/a>), niewinnie skazanej na \u015bmier\u0107 Zuzanny (Dn\u00a013,42n<\/a>), Judyty przed p\u00f3j\u015bciem przeciwko Holofernesowi (Jdt\u00a09,2-14<\/a>) czy kr\u00f3lowej Estery w momencie \u015bmiertelnego zagro\u017cenia narodu (Est\u00a04,17<\/a>). Przypomnijmy sobie, z jak\u0105 \u017carliwo\u015bci\u0105 modli\u0142 si\u0119 Ko\u015bci\u00f3\u0142 apostolski w momencie prze\u015bladowa\u0144 (Dz\u00a04,24-30<\/a>; 12,5<\/a>). W\u0142a\u015bnie dlatego Aposto\u0142owie potrafili radowa\u0107 si\u0119 z tego, \u017ce prze\u015bladowania jeszcze mocniej wi\u0105\u017c\u0105 ich z Chrystusem, bo przedtem umieli modli\u0107 si\u0119 o to, \u017ceby B\u00f3g do tych prze\u015bladowa\u0144 nie dopu\u015bci\u0142, a przynajmniej \u017ceby ich ochroni\u0142 przed upadkiem.
\nNie b\u0119d\u0119 stawia\u0142 kropki nad „i”. W odpowiedzi na Pa\u0144skie pytanie powiem tylko tyle: S\u0142owa „I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie” odnosz\u0105 si\u0119 do wszystkich trzech wymiar\u00f3w, w kt\u00f3rych mo\u017cemy m\u00f3wi\u0107 o Bo\u017cym autorstwie przychodz\u0105cych na nas pokus i do\u015bwiadcze\u0144. S\u0142owa te jakby streszczaj\u0105 w sobie wszystkie te niewyobra\u017calnie r\u00f3\u017cnorodne modlitwy, jakie mamy prawo i powinni\u015bmy zanosi\u0107 do Boga we wszystkich trudnych dla nas momentach.
\nKoniecznie tylko trzeba doda\u0107, \u017ce modlitwy te zanosimy do Tego i przez Tego, kt\u00f3ry sam by\u0142 kuszony: „W czym sam cierpia\u0142 b\u0119d\u0105c do\u015bwiadczany, w tym mo\u017ce przyj\u015b\u0107 z pomoc\u0105 tym, kt\u00f3rzy s\u0105 poddani pr\u00f3bom. (…) Nie takiego bowiem mamy Arcykap\u0142ana, kt\u00f3ry by nie m\u00f3g\u0142 wsp\u00f3\u0142czu\u0107 naszym s\u0142abo\u015bciom, lecz do\u015bwiadczonego we wszystkim na nasze podobie\u0144stwo, z wyj\u0105tkiem grzechu” (Hbr\u00a02,18<\/a>; 4,15<\/a>). Trzy s\u0142owa w tym fragmencie, kt\u00f3re s\u0105 wyr\u00f3\u017cnione, pochodz\u0105 od czasownika peirazein<\/i>. To dodatkowy argument za tym, \u017ceby jednoczy\u0107 si\u0119 z tym naszym Arcykap\u0142anem, kiedy zanosimy do Przedwiecznego Ojca i pragniemy zrozumie\u0107 t\u0119 pro\u015bb\u0119 „I nie w\u00f3d\u017a nas na pokuszenie”.
\n 
\nO. Jacek Salij OP,\u00a0Nadzieja poddawana pr\u00f3bom,
\nW drodze \u2013\u00a0Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikan\u00f3w
\n