{"id":2446,"date":"2020-02-05T10:04:49","date_gmt":"2020-02-05T09:04:49","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=2446"},"modified":"2024-01-23T11:34:57","modified_gmt":"2024-01-23T11:34:57","slug":"kto-ustalil-ze-pismo-sw-to-pismo-sw-tradycja-kanon-pisma-swietego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/kto-ustalil-ze-pismo-sw-to-pismo-sw-tradycja-kanon-pisma-swietego\/","title":{"rendered":"Kto ustali\u0142, \u017ce Pismo \u015aw. to Pismo \u015aw.? (Tradycja, KANON PISMA \u015aWI\u0118TEGO)"},"content":{"rendered":"


\n<\/strong>Pismo \u015aw. jest Pismem \u015aw – spisan\u0105 tre\u015b\u0107 Tradycji, bo tak uzna\u0142 i okre\u015bli\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki.
\nTradycja Ko\u015bcio\u0142a ustali\u0142a, kt\u00f3re ksi\u0119gi s\u0105 natchnione.
\n1.Istniej\u0105 trzy r\u00f3\u017cne listy ksi\u0105g Starego Testamentu<\/strong>: kanon saducejski (o ile mi wiadomo, dzi\u015b trzymaj\u0105 si\u0119 go karaimi), kanon rabbiego Akiby (uznawany do dzi\u015b przez \u017byd\u00f3w) oraz kanon przyj\u0119ty od wiek\u00f3w w Ko\u015bciele katolickim, zawieraj\u0105cy r\u00f3wnie\u017c najp\u00f3\u017aniejsze ksi\u0119gi \u017cydowskie ery przedchrze\u015bcija\u0144skiej, mi\u0119dzy innymi Ksi\u0119g\u0119 M\u0105dro\u015bci, Ksi\u0119g\u0119 Syracha, dwie Ksi\u0119gi Machabejskie.
\n2. List\u0119 \u00a0ksi\u0105g ST \u015bwi\u0119tych ustalili \u017bydzi na zje\u017adzie w Jamnii ok. 100 roku<\/strong> ery chrze\u015bcija\u0144skiej. Autorytet wielkiego rabbiego Akiby zadecydowa\u0142 w\u00f3wczas o tym, \u017ce starozakonni uznali Bo\u017ce natchnienie Pie\u015bni nad Pie\u015bniami.<\/strong> Natomiast niepodleg\u0142o\u015bciowa atmosfera, jaka przenika\u0142a \u00f3wczesne \u015brodowiska \u017cydowskie (przypomnijmy sobie rol\u0119 rabbiego Akiby w p\u00f3\u017aniejszym nieco od omawianych wydarze\u0144 powstaniu Bar Kochby!), sprawi\u0142a, \u017ce w Jamnii odrzucono z \u017cydowskiego zbioru ksi\u0105g \u015bwi\u0119tych te pisma, kt\u00f3re by\u0142y napisane w j\u0119zyku greckim, m.in. Ksi\u0119g\u0119 M\u0105dro\u015bci.
\n3. Stary Testament by\u0142 ju\u017c w ca\u0142o\u015bci ukszta\u0142towany, kiedy Chrystus Pan przyst\u0105pi\u0142 do za\u0142o\u017cenia Ko\u015bcio\u0142a, o tyle zupe\u0142nie inaczej by\u0142o z Nowym Testamentem. Jego poszczeg\u00f3lne ksi\u0119gi by\u0142y pisane ju\u017c w Ko\u015bciele i przyjmowane przez niego jako nieomylne, natchnione przez Ducha \u015awi\u0119tego s\u0142owo Bo\u017ce.
\n4. Na Nowy Testament z\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 Pisma Aposto\u0142\u00f3w oraz takie teksty, kt\u00f3re zosta\u0142y napisane z ich polecenia i przez nich przekazane Ko\u015bcio\u0142owi.<\/strong> Rozstrzygaj\u0105cym za\u015b \u015bwiadectwem, \u017ce nie by\u0142y one dla Ko\u015bcio\u0142a s\u0142owem ludzkim (cho\u0107by bardzo prawdziwym i pe\u0142nym pobo\u017cno\u015bci), ale s\u0142owem Bo\u017cym, przemieniaj\u0105cym serca, by\u0142o to, \u017ce czytano je podczas odprawiania Eucharystii.<\/strong>
\n5. Lista ksi\u0105g Nowego Testamentu by\u0142a wyra\u017anie skrystalizowana ju\u017c w II wieku,<\/strong> ale co najmniej jeszcze przez dwa wieki pojawia\u0142y si\u0119 pytania, czy ta lub owa ksi\u0119ga nale\u017cy do pism natchnionych, jako \u017ce w jakim\u015b mie\u015bcie lub regionie wci\u0105\u017c jeszcze miano problemy, czy j\u0105 czyta\u0107 podczas \u015bwi\u0119tej Eucharystii. Najcz\u0119\u015bciej pytania te dotyczy\u0142y Listu do Hebrajczyk\u00f3w, list\u00f3w apostolskich Jakuba i Judy oraz Apokalipsy. Trudno\u015bci budzi\u0142a scena spotkania Chrystusa z cudzo\u0142o\u017cnic\u0105, zapisana w \u00f3smym rozdziale Ewangelii \u015bw. Jana, jako \u017ce nie by\u0142o jej w niekt\u00f3rych kodeksach tej Ewangelii. Nie bez wp\u0142ywu ustalonego w Jamnii kanonu rabbiego Akiby pojawi\u0142y si\u0119 r\u00f3wnie\u017c — zw\u0142aszcza w Ko\u015bcio\u0142ach wschodnich — problemy, czy powinno si\u0119 czyta\u0107 podczas liturgii te ksi\u0119gi Starego Testamentu, kt\u00f3re nie nale\u017c\u0105 do Biblii \u017cydowskiej.
\n5. Historia potwierdza, \u017ce rozpoznanie pism natchnionych dokona\u0142o si\u0119 w Ko\u015bciele.<\/strong> Nie oby\u0142o si\u0119 bez zmaga\u0144 i trud\u00f3w, ale tak ju\u017c jest z wszelkim darem Bo\u017cym, \u017ce trzeba go szuka\u0107 i aktywnie si\u0119 na niego otwiera\u0107. I mamy wszystkie powody, \u017ceby zaufa\u0107 Panu Bogu, \u017ce to, w czym Ko\u015bci\u00f3\u0142 jako Ko\u015bci\u00f3\u0142 rozpozna\u0142 s\u0142owo Bo\u017ce, jest ca\u0142ym s\u0142owem Bo\u017cym i tylko s\u0142owem Bo\u017cym.<\/strong> Bez \u017cadnych brak\u00f3w i bez \u017cadnych podrzutk\u00f3w. Inaczej fa\u0142szem by\u0142aby obietnica Chrystusa, \u017ce b\u0119dzie z nami po wszystkie dni a\u017c do sko\u0144czenia \u015bwiata (Mt 28,20).
\n6. To, \u017ce rozpoznanie Pisma \u015awi\u0119tego dokona\u0142o si\u0119 w Ko\u015bciele, a nie w jakiej\u015b przestrzeni abstrakcyjnej, podkre\u015blaj\u0105 wyra\u017anie r\u00f3wnie\u017c niekt\u00f3rzy teologowie protestanccy. W rozprawie Appela, do kt\u00f3rej ju\u017c si\u0119 odwo\u0142ywa\u0142em, przytoczono wiele ich wypowiedzi na ten temat. „Kto przyjmuje poj\u0119cie kanonu jako ju\u017c ustalone — pisa\u0142 William Wrede — poddaje si\u0119 w ten spos\u00f3b autorytetowi biskup\u00f3w i teolog\u00f3w tamtego stulecia. Kto tego autorytetu nie uznaje w innych sprawach, (…) s\u0142usznie uczyni, je\u015bli zakwestionuje go r\u00f3wnie\u017c tutaj.<\/strong>„4<\/a><\/sup>To bardzo gro\u017ana wypowied\u017a, ale logiczna. W duchu tej samej logiki, ale w spos\u00f3b, kt\u00f3ry nie wyklucza wniosk\u00f3w nawet dok\u0142adnie przeciwnych, wypowiedzia\u0142 si\u0119 trzydzie\u015bci lat temu G. Ebeling: „Je\u015bli zar\u00f3wno zawarto\u015b\u0107 kanonu, jak sens kanoniczno\u015bci znajduje si\u0119 po prostu poza dyskusj\u0105, to protestantyzm staje na gruncie katolickim: gdy\u017c zasadza si\u0119 w\u00f3wczas na nieomylno\u015bci rozstrzygni\u0119cia wczesnokatolickiego Magisterium”.<\/strong>
\n7. Nowy Testament jako taki jest dzie\u0142em Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Poddajemy si\u0119 temu Ko\u015bcio\u0142owi, je\u015bli przyjmujemy jego dzie\u0142o. B\u0119dzie czym\u015b jedynie s\u0142usznym, je\u015bli uznamy jego autorytet r\u00f3wnie\u017c w innych sprawach?
\nJedno w tej wypowiedzi domaga si\u0119 u\u015bci\u015blenia: jego rozpoznanie by\u0142o dzie\u0142em Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Rozpozna\u0142 za\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 w poszczeg\u00f3lnych ksi\u0119gach Starego i Nowego Testamentu s\u0142owo Bo\u017ce dzi\u0119ki Duchowi \u015awi\u0119temu, kt\u00f3ry jest nam dany.<\/strong>
\n8. Dlaczego akurat to Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki<\/strong> rozstrzygn\u0105\u0142?
\nKo\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki, to znaczy powszechny, to Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry otwar\u0142 si\u0119 dla wszystkich narod\u00f3w (Mt 28:19).<\/strong>\u00a0 Okre\u015blenie \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki\u201d zachowa\u0142o si\u0119 w \u201eLi\u015bcie do Ko\u015bcio\u0142a w Smyrnie\u201d (8:2) Ignacego Antioche\u0144skiego, kt\u00f3ry zgin\u0105\u0142 m\u0119cze\u0144sko w 107 r. po Chr.<\/strong> \u201eM\u0119cze\u0144stwo \u015bw. Polikarpa\u201d (ok. 156) m\u00f3wi, \u017ce Polikarp (ur. 69) \u201eW modlitwie swojej wspomnia\u0142 (…) ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki\u201d (8:1 tak\u017ce Wst\u0119p, 16:1 i 19:2). Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce okre\u015blenie to si\u0119ga czas\u00f3w Jana (\u2020100).<\/strong> P\u00f3\u017aniej okre\u015blenia \u201eKo\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki\u201d u\u017cyli: Apolinary z Hierapolis (II w.) cytowany w \u201eHistorii Ko\u015bcio\u0142a\u201d (V:16,9) Euzebiusza (ur. 260); Klemens Aleksandryjski (ur. 150) \u2013 \u201eKobierce\u201d VII:106,3-107,5; Tertulian (ur. 155) \u2013 \u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d IV:4,3; Hipolit (ur. przed 170) \u2013 Philos<\/em> 9:12; Cyprian (\u2020258) \u2013 \u201eO jedno\u015bci Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego\u201d i w wielu Listach<\/em> (np. 44:3); Firmilian (ok. 255) \u2013 List<\/em> 75:16; \u201eAkta \u015bwi\u0119tych m\u0119czennik\u00f3w biskupa Fruktuoza i diakon\u00f3w Auguriusza i Eulogiusza\u201d (3) (\u2020249).<\/p>\n

Zarzuty.<\/strong>
\nM\u00f3wi\u0105, \u017ce\u00a0za\u0142o\u017cycielem Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego by\u0142 Konstantyn Wielki, a\u00a0nie Jezus. Powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na edykt mediola\u0144ski (313r.) kt\u00f3ry rzekomo powo\u0142a\u0142 do\u00a0istnienia nasz Ko\u015bci\u00f3\u0142.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a01)<\/strong>\u00a0Ateistyczny „Leksykon Religioznawczy” (W.Tyloch 1988) podaje (s.110), \u017ce\u00a0edykt ten ustala, \u017ce\u00a0„Wprowadza si\u0119 powszechn\u0105 tolerancj\u0119 dla wszystkich religii \u0142\u0105cznie z\u00a0chrze\u015bcija\u0144stwem, kt\u00f3re otrzyma\u0142o nawet szereg przywilej\u00f3w, a\u00a0tak\u017ce osobowo\u015b\u0107 prawn\u0105.<\/strong>..”. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce\u00a0on nie za\u0142o\u017cy\u0142 Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego i\u00a0jego od\u0142am\u00f3w, tylko „zarejestrowa\u0142” i\u00a0„zalegalizowa\u0142”<\/strong> je (tre\u015b\u0107 edyktu patrz „Historia Ko\u015bcio\u0142a” X:5,2-14 Euzebiusza [ur.260]).
\n2)<\/strong>\u00a0Przyjmuj\u0105c w\/w za\u0142o\u017cenie powinni sobie zda\u0107 spraw\u0119 z\u00a0tego, \u017ce\u00a0my\u015bl\u0105c ich kategoriami mo\u017cemy stwierdzi\u0107, \u017ce\u00a0np. za\u0142o\u017cycielem organizacji religijnych \u00a0jest np.\u00a0gen.\u00a0Jaruzelski, kt\u00f3ry zezwoli\u0142 na rejestracj\u0119 zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych w\u00a01989r. Czy\u017cby organizacje religijne zacz\u0119li istnie\u0107 w\u00a0Polsce dopiero od tego roku?
\n3)<\/strong>\u00a0Przed \u015bmierci\u0105 Konstantyna Wielkiego (+337) Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki mia\u0142 ju\u017c 35 papie\u017cy<\/strong> (patrz „Historia Ko\u015bcio\u0142a” Euzebiusza [ur.260]) pocz\u0105wszy od \u015bw.Piotra a\u00a0sko\u0144czywszy na \u015bw.Juliuszu I\u00a0(+352).<\/strong> Jak przy tej ci\u0105g\u0142o\u015bci w\u0142adzy biskupiej mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce\u00a0tych papie\u017cy nie by\u0142o, a\u00a0dopiero Konstantyn wymy\u015bli\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki?
\nPismo \u015awi\u0119te jest spisan\u0105 tradycj\u0105 ustn\u0105. Tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego.
\nKo\u015bci\u00f3\u0142 nie stawia tradycji ponad Bibli\u0119. Te dwa elementy \u015bci\u015ble \u0142\u0105cz\u0105 si\u0119 ze sob\u0105, gdy\u017c Pismo \u015aw. jest interpretowane tak, jak przekazuje to Tradycja.
\nIreneusz (ur. 130-140) \u201eKiedy zbija si\u0119 ich Pismem \u015bw., w\u00f3wczas zaczynaj\u0105 oskar\u017ca\u0107 samo Pismo \u015bw., \u017ce jakoby tekst mia\u0142 by\u0107 zepsuty (…). Kiedy zn\u00f3w odwo\u0142ujemy si\u0119 do Tradycji pochodz\u0105cej od Aposto\u0142\u00f3w a zachowanej dzi\u0119ki nast\u0119pstwu prezbiter\u00f3w w ko\u015bcio\u0142ach, w\u00f3wczas wyst\u0119puj\u0105 przeciw Tradycji twierdz\u0105c, \u017ce s\u0105 m\u0105drzejsi nie tylko od prezbiter\u00f3w lecz nawet od Aposto\u0142\u00f3w i \u017ce znale\u017ali szczer\u0105 prawd\u0119.<\/strong> (…) Tylko oni sami znaj\u0105 bez jakichkolwiek w\u0105tpliwo\u015bci czyst\u0105 nienaruszon\u0105 i szczer\u0105 \u2018zakryt\u0105 tajemnic\u0119\u2019. To jednak jest bezwstydnym blu\u017anierstwem przeciw Stw\u00f3rcy\u201d. (\u201ePrzeciw herezjom\u201d 3:2,1-2).<\/p>\n

\u201eTradycja aposto\u0142\u00f3w, kt\u00f3ra zosta\u0142a objawiona na ca\u0142ym \u015bwiecie, jest dost\u0119pna w ka\u017cdym Ko\u015bciele dla wszystkich, kt\u00f3rzy prawdziwie chc\u0105 zobaczy\u0107 prawd\u0119. Mo\u017cemy wyliczy\u0107 tych, kt\u00f3rzy zostali ustanowieni przez aposto\u0142\u00f3w jako biskupi w poszczeg\u00f3lnych Ko\u015bcio\u0142ach i s\u0105 ich nast\u0119pcami a\u017c do naszych czas\u00f3w.<\/strong> I niczego takiego nie uczyli ani nie poznali, o czym \u015bni\u0105 tamci [gnostycy]. Gdyby aposto\u0142owie znali jakie\u015b ukryte tajemnice, kt\u00f3rych nauczaliby potajemnie doskona\u0142ych, oddzielnie od innych, to przede wszystkim przekazaliby je tym, kt\u00f3rym powierzyli tak\u017ce same Ko\u015bcio\u0142y. Postanowili bowiem, by ca\u0142kowicie doskona\u0142ymi i nienagannymi byli ci, kt\u00f3rych ustanowili swymi nast\u0119pcami, gdy przekazali im swoje zadania nauczania, gdy\u017c ich nienaganna dzia\u0142alno\u015b\u0107 mog\u0142aby by\u0107 bardzo po\u017cyteczna, tak jak upadek najwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciem. Zbyt wiele miejsca w tej ksi\u0119dze zaj\u0119\u0142oby wyliczenie sukcesji [biskup\u00f3w] we wszystkich Ko\u015bcio\u0142ach, przekazujemy zatem tradycj\u0119 pochodz\u0105c\u0105 od aposto\u0142\u00f3w i wiar\u0119 g\u0142oszon\u0105 ludziom tylko na przyk\u0142adzie najwi\u0119kszego, najstarszego i wszystkim znanego Ko\u015bcio\u0142a, za\u0142o\u017conego i ustanowionego przez dwu najs\u0142awniejszych aposto\u0142\u00f3w, Piotra i Paw\u0142a, Ko\u015bcio\u0142a w Rzymie, tradycj\u0119 i wiar\u0119 tak, jak dotar\u0142a ona do nas dzi\u0119ki nast\u0119pstwu kolejnych biskup\u00f3w<\/strong>. Tak w\u0142a\u015bnie zawstydzimy wszystkich, kt\u00f3rzy w jaki\u015b spos\u00f3b, czy to dla przypodobania sobie, czy dla pr\u00f3\u017cnej chwa\u0142y , czy to przez za\u015blepienie i z\u0142\u0105 wol\u0119, gromadz\u0105 si\u0119 osobno, nie jak nale\u017cy\u201d (\u201ePrzeciw herezjom\u201d 3:3,1-3).
\n\u201eNie wierzy\u0142bym Ewangelii, gdyby nie sk\u0142ania\u0142 mnie do tego autorytet Ko\u015bcio\u0142a katolickiego\u201d\u00a0(\u015aw. Augustyn\u00a0\u201eContra epistulam Manichaei quam vocant\u201d, 5, 6: PL 42, 176; patrz tak\u017ce:\u00a0KKK 119<\/a>)
\nZarzuty<\/strong>
\nUcz\u0105, \u017ce tradycja w NT jest pot\u0119piona, na przyk\u0142ad w tekstach Mt 15:1-9, Mk 7:1-13.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>
\n1.W tych fragmentach pot\u0119piona jest tradycja, ale faryzejska, a nie chrze\u015bcija\u0144ska. Tradycja ta zosta\u0142a pot\u0119piona nie dlatego, \u017ce by\u0142a faryzejsk\u0105, ale dlatego, \u017ce by\u0142a cz\u0119sto sprzeczna ze S\u0142owem Bo\u017cym (Mt 15:3n.). Innym razem, gdy Chrystus nie widzia\u0142 ob\u0142udy faryzeuszy, powiedzia\u0142: \u201eCzy\u0144cie wi\u0119c i zachowujcie wszystko, co wam polec\u0105, lecz uczynk\u00f3w ich nie na\u015bladujcie\u201d (Mt 23:3). W czasie wypowiadania s\u0142\u00f3w z Mt 15:1-9 i przez wiele lat nast\u0119pnych nie by\u0142 spisany NT. Chrze\u015bcijanie drog\u0105 tradycji ustnej przekazywali sobie wszystko, co z Jezusem by\u0142o zwi\u0105zane. Mieli wi\u0119c oni swoj\u0105 tradycj\u0119, z kt\u00f3rej cz\u0119\u015b\u0107 spisano. Ona te\u017c zachowa\u0142a przez wieki Bibli\u0119 i przechowa\u0142a jego prawid\u0142ow\u0105 interpretacj\u0119. Niekt\u00f3rzy musz\u0105 pot\u0119pia\u0107 tradycj\u0119, bo ona nie potwierdza tego, \u017ce ich nauki by\u0142y reprezentowane przez Aposto\u0142\u00f3w i ich nast\u0119pc\u00f3w.
\nw NT szanowana jest tradycja: \u201eNie mam za\u015b nakazu Pa\u0144skiego co do dziewic, lecz daj\u0119 rad\u0119 jako ten, kt\u00f3ry (…), godzien jest by mu wierzono\u201d 1Kor 7:25.
\n1)<\/strong> NT sta\u0142 si\u0119 cz\u0119\u015bci\u0105 spisanej tradycji Ko\u015bcio\u0142a (1Kor 11:2, 15:3, \u0141k 1:1nn., J 20:30).
\n2)<\/strong> Ustna tradycja apostolska pilnowa\u0142a, aby do kanonu Biblii nie w\u0142\u0105czono ksi\u0105g, kt\u00f3rych tre\u015b\u0107 by\u0142a z ni\u0105 sprzeczna (apokryfy).
\n3)<\/strong> Jezus i Aposto\u0142owie ucz\u0119szczali w szabat do synagog<\/u>, cho\u0107 ST im tego nie nakazywa\u0142, ale szanowali oni tradycj\u0119.
\n4)<\/strong> \u015aw. Pawe\u0142 nakazywa\u0142, aby Tymoteusz przekaza\u0142 ludziom zas\u0142uguj\u0105cym na wiar\u0119 us\u0142yszane od niego nauki (2Tm 2:2).
\n5)<\/strong> Pawe\u0142 nakazywa\u0142 strze\u017cenia zdrowych zasad i depozytu wiary (2Tm 1:13n.), jak i tradycji, to jest nauki, kt\u00f3r\u0105 przyj\u0119li ludzie od niego (2Tes 3:6).
\n6)<\/strong> Aposto\u0142 prosi o trzymanie si\u0119 tradycji, o kt\u00f3rej Tesaloniczanie zostali pouczeni czy \u017cywym s\u0142owem, czy listem (2Tes 2:15; por. 1Tes 2:13, 4:1, Flp 4:9, Ga 1:9).
\n7) <\/strong>Jan stwierdza, \u017ce wiele rzeczy z dzia\u0142alno\u015bci Chrystusa nie zosta\u0142o spisanych, a przekazane by\u0142y przez tradycj\u0119 (J 20:30, 21:25). Pisze te\u017c w 2J 12, \u017ce pewne rzeczy przeka\u017ce uczniom ustnie zamiast w tym li\u015bcie.
\nTwierdz\u0105 niekt\u00f3rzy, \u017ce siedem ksi\u0105g ST (1 i 2Mch, Tb, Jdt, Mdr, Syr i Ba) i pewne fragmenty ksi\u0105g Daniela i Estery to apokryfy. Nie uznaj\u0105 ich natchnienia i nie zaliczaj\u0105 do kanonu Biblii.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>
\n1)<\/strong> Nie jest argumentem to, \u017ce te ksi\u0119gi nie s\u0105 cytowane przez Chrystusa i Aposto\u0142\u00f3w. Wielu innych ksi\u0105g ST te\u017c nie znajdziemy zacytowanych w NT<\/strong> (Est, Koh, Ezd, Ne, Ab, Na, So, Rt, Pnp i wiele Ps).
\n2)<\/strong> Argumentem przeciw tym ksi\u0119gom nie jest to, \u017ce nie zawiera\u0142 ich kanon \u017cydowski. Ustalony on zosta\u0142 przez faryzeuszy oko\u0142o 90 r. po Chr.<\/strong>, wi\u0119c gdy chrze\u015bcija\u0144stwo rozwija\u0142o si\u0119 ju\u017c od oko\u0142o 60 lat. Lud Chrystusowy przyj\u0105\u0142 do kanonu te ksi\u0119gi, kt\u00f3re uwa\u017ca\u0142 za natchnione przez Boga, a nie te, kt\u00f3re przyj\u0119li \u017bydzi, odrzucaj\u0105cy Chrystusa i NT, a pisz\u0105cy nowe ksi\u0119gi, tzn. Talmud.<\/strong>
\n3)<\/strong> Nieprawd\u0105 jest te\u017c to, \u017ce ksi\u0119gi te dyskwalifikuje z kanonu ich j\u0119zyk grecki, zamiast po\u017c\u0105danego j\u0119zyka hebrajskiego. Tylko dwie z tych ksi\u0105g (2Mch i Mdr) napisane zosta\u0142y po grecku. O pierwotnym j\u0119zyku hebrajskim pozosta\u0142ych \u015bwiadcz\u0105 wykopaliska, zapisy (np. \u015bw. Hieronima), jak i filologowie r\u00f3\u017cnych orientacji.
\n4)<\/strong> NT, cho\u0107 nie cytuje tych ksi\u0105g, czyni wiele aluzji do fakt\u00f3w czy wypowiedzi w nich zawartych.<\/strong> Oto przyk\u0142ady: 1Kor 10:20 por. Ba 4:7; Mt 24:15, Mk 13:14 por. 1Mch 1:54, 6:7; J 10:22 por. 1Mch 4:59; Hbr 11:35 por. 2Mch 6:18-7:42; 1Tes 4:6 por. Syr 5:3; Jk 1:13 por. Syr 15:11nn.; Ap 15:3 por. Tb 13:7, 11; 1Kor 6:2 por. Mdr 3:8; Ef 6:14, 1Tes 5:8 por. Mdr 5:18 (por. Mdr 2:12-23); Mt 9:36, Mk 6:34 por. Jdt 11:19; \u0141k 21:24 por. 1Mch 3:45, 51; \u0141k 24:4 por. 2Mch 3:26; 1Kor 2:9 por. Syr 1:10; Jk 1:19 por. Syr 5:11; Mt 27:43 por. Mdr 2:18nn.; Dz 20:32 por. Mdr 5:5; \u0141k 12:19n. por. Syr 11:19; Rz 5:12 por. Mdr 2:24; Mt 12:33 por. Syr 27:6. Przyk\u0142ady te \u015bwiadcz\u0105 o tym, \u017ce teksty te, jak i ca\u0142o\u015b\u0107 tre\u015bci tych ksi\u0105g jest zgodna z NT. Pr\u00f3cz tego omawiane ksi\u0119gi cz\u0119sto opisuj\u0105 lub powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na fakty zawarte w innych ksi\u0119gach ST.<\/strong>
\n5)<\/strong> Ksi\u0119gi te zawiera\u0142 grecki przek\u0142ad Biblii (Septuaginta) z II\/III w. przed Chr. Nale\u017ca\u0142y te\u017c one do kanonu aleksandryjskiego i przeznaczone by\u0142y dla \u017byd\u00f3w rozproszonych po \u015bwiecie.<\/strong> Cz\u0119sto nie wierz\u0105, \u017ce Septuaginta zawiera kwestionowane przez nich ksi\u0119gi polecam zajrze\u0107 do niej (rozprowadzana przez Towarzystwo Biblijne w Warszawie) lub odczyta\u0107 w \u201eEncyklopedii Popularnej PWN\u201d (Warszawa 1993) has\u0142o \u2018Septuaginta\u2019: \u201egr. przek\u0142ad Starego Testamentu<\/em>; powsta\u0142a w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w w Egipcie (III-II w. p.n.e.); zawiera<\/u> mi\u0119dzy innymi kilka<\/u> ksi\u0105g<\/u>, kt\u00f3rych hebr. orygina\u0142y nie zachowa\u0142y si\u0119; ksi\u0119gi te w Ko\u015bcio\u0142ach kat. i prawos\u0142. nale\u017c\u0105 do kanonu Biblii<\/em>, a w Ko\u015bciele ewang. s\u0105 uwa\u017cane za apokryfy (judaizm je odrzuca)\u201d.<\/strong><\/p>\n

Ucz\u0105, \u017ce Jezus i Aposto\u0142owie nie czytali ksi\u0105g deuterokanonicznych.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong> Chrystus g\u0142osi\u0142 swe or\u0119dzie te\u017c na terenie Dekapolu, tzn. na terytorium dziesi\u0119ciu miast hellenistycznych, gdzie m\u00f3wiono po grecku (Mk 7:31, 5:20, Mt 4:25). Jest prawdopodobne, \u017ce odczytywa\u0142 tam wobec zhellenizowanych \u017byd\u00f3w fragmenty ST, jak to czyni\u0142 w Galilei (\u0141k 4:14-18). Nie by\u0142 mu obcy j\u0119zyk grecki, kt\u00f3rym pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 pewnie w rozmowie z Pi\u0142atem, m\u00f3g\u0142 te\u017c w tym j\u0119zyku naucza\u0107 czasem (np. w Dekapolu; por. J 12:20). Aposto\u0142owie g\u0142osili Ewangeli\u0119 cz\u0119sto w synagogach \u017cydowskich (Dz 13:5, 17:1). Poza Izraelem \u017bydzi pos\u0142ugiwali si\u0119 j\u0119zykiem greckim i Septuagint\u0105, kt\u00f3ra zawiera\u0142a siedem wymienionych ksi\u0105g. W Jerozolimie znajdowa\u0142a si\u0119 synagoga \u017byd\u00f3w z diaspory (Dz 6:9), wi\u0119c i tam rozbrzmiewa\u0142 g\u0142os odczytywanej Septuaginty, a cytowany ST w Nowym jest w wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w (z 350 cytat\u00f3w ok. 300) oparty na Septuagincie, a nie na tek\u015bcie hebrajskim. J 10:22n. podaje, \u017ce Jezus przebywa\u0142 w Jerozolimie w \u201eUroczysto\u015b\u0107 Po\u015bwi\u0119cenia \u015awi\u0105tyni\u201d, kt\u00f3rej ustanowienie opisane jest w Ksi\u0119gach Machabejskich (1Mch 4:36-39, 2Mch 10:1-8); por. pkt 38.1.3.<\/p>\n

Historia potwierdza odczytywanie w synagogach tekstu Ksi\u0119gi Barucha w Dniu Przeb\u0142agania jeszcze w IV w. po Chr., a wcze\u015bniej te\u017c czytano ksi\u0119gi: 1Mch, Tb i Jdt. Do X w. pisarze palesty\u0144scy przytaczaj\u0105 fragmenty Ksi\u0119gi Syracha, cytuj\u0105c j\u0105 jako Ksi\u0119g\u0119 \u015aw. (patrz Wst\u0119p do Syr w BT). W Qumran znaleziono fragmenty ksi\u0105g deuterokanonicznych, z kt\u00f3rych w I w. po Chr. korzysta\u0142o stronnictwo \u017cydowskie esse\u0144czyk\u00f3w. Tekst 1Mch i fragmenty deuterokanoniczne Est cytuje J. Flawiusz (\u2020103), historyk \u017cydowski, kt\u00f3ry pisze, \u017ce korzysta tylko z Ksi\u0105g \u015aw. (\u201ePrzeciw Apionowi\u201d 1:1, \u201eDawne Dzieje Izraela\u201d 10:1,4 i 12-13), cho\u0107 gdzie indziej m\u00f3wi, \u017ce u \u017byd\u00f3w palesty\u0144skich jest kanon bez ksi\u0105g deuterokanonicznych. Nie jest prawd\u0105 to, co podaje \u201eCa\u0142e Pismo jest natchnione…\u201d (s. 302): \u201eJ\u00f3zef Flawiusz wskazuje wi\u0119c, \u017ce kanon Pism Hebrajskich zosta\u0142 ustalony na d\u0142ugo przed I wiekiem n.e.\u201d. Pismo Flawiusza (\u201ePrzeciw Apionowi\u201d).<\/p>\n

Chrze\u015bcijanie pierwszych wiek\u00f3w cytuj\u0105 ksi\u0119gi deuterokanoniczne lub czyni\u0105 aluzje do problem\u00f3w zawartych w nich.
\nKlemens Rzymski (\u2020101) \u201eList do Ko\u015bcio\u0142a w Koryncie\u201d \u2013 Mdr, Syr i Jdt.
\n\u201eDidache\u201d (ok. 90) \u2013 Mdr i Syr.
\n\u201eList Barnaby\u201d 19:9 (ok. 130) \u2013 Mdr i Syr.
\nPolikarp (ok. 110) \u201eList do Ko\u015bcio\u0142a w Filippii\u201d \u2013 Tb.
\nAtenagoras (II w.) i Ireneusz (ur. 130-140) \u2013 Ba, Mdr i fragmenty Dn.
\nKlemens Aleksandryjski (ur. 150) i Tertulian (ur. 155) \u2013 1 i 2Mch.
\nDo ksi\u0105g deuterokanonicznych odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 te\u017c Hipolit (ur. przed 170), Cyprian (\u2020258) i Orygenes (ur. 185).<\/p>\n

Interesuj\u0105ce jest r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce protestancki uczony J. N.D. Kelly pisze nast\u0119puj\u0105co o ksi\u0119gach deuterokanonicznych: \u201eW dwu pierwszych wiekach w ka\u017cdym razie Ko\u015bci\u00f3\u0142 przyj\u0105\u0142 zdaje si\u0119 wszystkie te dodatkowe ksi\u0119gi albo wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich, jako natchnione i traktowa\u0142 je niew\u0105tpliwie jako Pismo \u015awi\u0119te\u201d (\u201ePocz\u0105tki doktryny chrzescija\u0144skiej\u201d Warszawa 1988 s. 50). Dalej Kelly wymienia cytuj\u0105cych te ksi\u0119gi: Klemensa Rzymskiego, List Barnaby<\/em>, Polikarpa, pismo Didache<\/em>, Ireneusza, Tertuliana, Hipolita, Cypriana i Klemensa Aleksandryjskiego oraz Orygenesa, kt\u00f3ry poleca\u0142 w dyskusji z \u017bydami u\u017cywa\u0107 tylko ksi\u0105g protokanonicznych (patrz jw. s. 50). Nast\u0119pnie Kelly stwierdza: \u201eTen sam akceptuj\u0105cy stosunek do ksi\u0105g deuterokanonicznych wykaza\u0142y autorytatywnie kolejne synody w Hipponie i w Kartaginie w latach 393 i 397, a tak\u017ce s\u0142awny list, kt\u00f3ry papie\u017c Innocenty I wys\u0142a\u0142 w roku 405 do biskupa Tuluzy Egzuperiusza\u201d (jw. s. 52).<\/p>\n

Kto im powiedzia\u0142, \u017ce wy\u017cej wymienione ksi\u0119gi s\u0105 apokryfami? Nie mog\u0105 powo\u0142ywa\u0107 si\u0119 przecie\u017c na nikogo spoza ich grupy, bo wszystkich uwa\u017caj\u0105 za pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0119dy. Czy mo\u017ce by\u0107 autorytetem Marcin Luter, kt\u00f3ry odrzuci\u0142 te\u017c niekt\u00f3re ksi\u0119gi NT (Jk, Ap, Jud i Hbr)? Od kogo wi\u0119c przyjmuj\u0105 kanon Biblii? Czasem m\u00f3wi\u0105, \u017ce Sob\u00f3r Trydencki (1545-1563) dopiero wprowadzi\u0142 do kanonu te ksi\u0119gi. Uroczyste potwierdzenie kanonu, gdy pr\u00f3bowali go naruszy\u0107 luteranie, nie ma nic wsp\u00f3lnego z wprowadzeniem tych ksi\u0105g do kanonu. Tak samo jak dogmat z 1950 r. o Wniebowzi\u0119ciu Maryi nie oznacza tego, \u017ce wcze\u015bniej Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wierzy\u0142 w obecno\u015b\u0107 Matki Bo\u017cej w niebie. Wszystkie ksi\u0119gi, kt\u00f3re my uznajemy, wymienia jako kanoniczne \u201eDekret papie\u017ca Damazego\u201d z 382 r.,<\/strong> a wi\u0119c na setki lat przed wy\u017cej wymienionym soborem (patrz \u201eApokryfy Nowego Testamentu. Ewangelie Apokryficzne\u201d t. I, pod red. ks. M. Starowieyskiego, Lublin 1986 s. 51-54).
\nZamiast m\u00f3wi\u0107, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki wprowadzi\u0142 apokryfy do Biblii, powinni cieszy\u0107 si\u0119, \u017ce wr\u0119cz odwrotnie, to on przez wieki uchroni\u0142 j\u0105 przed nawa\u0142em pism niezgodnych z naukami Jezusa i Aposto\u0142\u00f3w. Istnieje przecie\u017c 69 apokryf\u00f3w ST (np. \u201e\u017bycie Adama i Ewy\u201d, \u201eKsi\u0119ga Noego\u201d i \u201eApokalipsa Daniela\u201d) i dziesi\u0105tki fa\u0142szywych ksi\u0105g NT (np. \u201eEwangelia Piotra\u201d, \u201eDzieje Paw\u0142a\u201d, \u201eApokalipsa Jakuba\u201d). Zapytajmy, je\u015bli uwa\u017caj\u0105, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 wprowadzi\u0142 7 ksi\u0105g do kanonu, to czemu by\u0142y to te, a nie inne ksi\u0119gi i czemu akurat 7, a nie wi\u0119cej, je\u015bli by\u0142o tak wiele apokryf\u00f3w.<\/p>\n

M\u00f3wi\u0105, \u017ce poniewa\u017c opracowania krytyczne Septuaginty zawieraj\u0105 te\u017c apokryfy ST (3Ezd, 3 i 4Mch, Ody i Psalmy Salomona) to w zwi\u0105zku z tym pierwsi chrze\u015bcijanie nie mogli przyjmowa\u0107 kanonu Septuaginty, kt\u00f3ra zawiera\u0142a ksi\u0105gi odrzucone przez nich \u00a0(1 i 2Mch, Tb, Jdt, Mdr, Syr, Ba).
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong> To, \u017ce w niekt\u00f3rych kodeksach Septuaginty znajdowa\u0142y si\u0119 niekt\u00f3re apokryfy (np. 3Ezd \u2013 Kodeks Aleksandryjski i Watyka\u0144ski, 3Mch \u2013 K. Aleksandryjski, 4Mch \u2013 K. Aleksandryjski i Synaicki, \u201eOdy Salomona\u201d \u2013 K. Watyka\u0144ski i Synaicki, \u201ePsalmy Salomona\u201d \u2013 K. Aleksandryjski) nie \u015bwiadczy o tym, \u017ce musia\u0142y by\u0107 one traktowane na r\u00f3wni z ksi\u0119gami natchnionymi. Podobnie niekt\u00f3re kodeksy NT zawiera\u0142y niekt\u00f3re pisma wczesnochrze\u015bcija\u0144skie (np. \u201eList Barnaby\u201d i \u201ePasterz\u201d Hermasa \u2013 K. Synaicki i Bezy, \u201eListy Klemensa\u201d \u2013 K. Aleksandryjski), a nigdy ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie wlicza\u0142 ich do kanonu. Wi\u0119kszo\u015b\u0107 z wymienionych apokryf\u00f3w ST powsta\u0142a ju\u017c po dzia\u0142alno\u015bci Jezusa (np. 3Ezd, 3 i 4Mch), wi\u0119c Chrystus nie korzysta\u0142 z nich. Ko\u015bci\u00f3\u0142, je\u015bli chodzi o ST, uznawa\u0142 za natchnione tylko te ksi\u0119gi, kt\u00f3re istnia\u0142y za czas\u00f3w Jezusa i na dodatek by\u0142y uznawane wtedy za \u015bwi\u0119te. Warunki te spe\u0142ni\u0142o 7 ksi\u0105g wy\u017cej wymienionych, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej, oko\u0142o 90 r. \u017bydzi odrzucili. Odrzucone ksi\u0119gi, znajdowa\u0142y si\u0119 w staro\u0142aci\u0144skich przek\u0142adach Biblii (II w.). Kwestionowane fragmenty Ksi\u0119gi Daniela by\u0142y w greckich przek\u0142adach \u017byd\u00f3w Teodocjona (ok. 180) i Symmacha (ok. 200). Ca\u0142\u0105 Ksi\u0119g\u0119 Barucha pozostawi\u0142 po sobie wymieniony Teodocjon, a Midrasze \u017cydowskie cytuj\u0105 ksi\u0119gi Tb i Jdt (\u201eWst\u0119p Og\u00f3lny do Pisma \u015awi\u0119tego\u201d ks. J. Homerski rozdz. Kanon Ksi\u0105g \u015awi\u0119tych<\/em>).<\/p>\n

Twierdz\u0105, \u017ce samo okre\u015blenie \u201eksi\u0119gi deuterokanoniczne\u201d m\u00f3wi, \u017ce s\u0105 to ksi\u0119gi p\u00f3\u017aniej wprowadzone do kanonu.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong> Nie nie wiedz\u0105, \u017ce deuterokanonicznymi nazywamy te\u017c 7 ksi\u0105g NT (Hbr, Jk, 2P, 2J, 3J, Jud, Ap), a tych oni z tego powodu nie odrzucaj\u0105. Na pewnych terenach podawano w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 tylko kilka kr\u00f3tszych pism. Wynika\u0142o to chyba z tego, \u017ce pocz\u0105tkowo ich obieg by\u0142 z jakich\u015b wzgl\u0119d\u00f3w utrudniony i up\u0142yn\u0119\u0142o wi\u0119cej czasu, zanim uznano ich kanoniczno\u015b\u0107\u201d. Termin \u201eksi\u0119gi deuterokanoniczne\u201d oznacza ksi\u0119gi Biblii, co do kt\u00f3rych w pewnych kr\u0119gach Ko\u015bcio\u0142a w przesz\u0142o\u015bci by\u0142y wysuwane jakie\u015b w\u0105tpliwo\u015bci, co do ich kanoniczno\u015bci. Okre\u015blenie \u201eksi\u0119gi proto- i deuterokanoniczne\u201d pojawia si\u0119 dopiero w XVI w., a Biblia (ST i NT) istnia\u0142a ju\u017c setki lat wcze\u015bniej. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce \u017ale rozumiej\u0105 terminologi\u0119 stosowan\u0105 w Ko\u015bciele. Patrz te\u017c \u201ePytania nieoboj\u0119tne\u201d J. Salij OP, rozdz. Sk\u0105d wiadomo, \u017ce Pismo \u015awi\u0119te jest Pismem \u015awi\u0119tym?<\/em>; \u201ePoszukiwania w wierze\u201d J. Salij OP, rozdz. Ewangelie i apokryfy<\/em>.<\/p>\n

Twierdz\u0105, \u017ce w Ko\u015bciele \u201eNa indeksie [1559 r.] ksi\u0105g zakazanych umieszczono przek\u0142ady Biblii na j\u0119zyki narodowe, poniewa\u017c uznano je za niebezpieczne\u201d a w 1596 r. nawet nakazano niszczy\u0107 przek\u0142ady ju\u017c istniej\u0105ce (jw.).
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong> Owszem Ko\u015bci\u00f3\u0142 by\u0142 zawsze krytyczny wobec tych, kt\u00f3rzy sami, prywatnie (bez aprobaty Ko\u015bcio\u0142a) t\u0142umaczyli Bibli\u0119 i j\u0105 rozpowszechniali. Natomiast sam te\u017c pozwala\u0142 wydawa\u0107 Pismo \u015aw. w j\u0119zykach narodowych, nawet po wymienionych latach przez \u015aJ. By nie by\u0107 go\u0142os\u0142ownym pos\u0142u\u017cymy si\u0119 tylko trzema przyk\u0142adami dotycz\u0105cymi przek\u0142ad\u00f3w katolickich (polskich, angielskich i niemieckich).
\nW 1593 r. wydano w Polsce NT w t\u0142umaczeniu ks. J. Wujka. W latach 1614-1892 powsta\u0142o oko\u0142o 20 jego wyda\u0144.
\nW 1599 r. wydano ca\u0142\u0105 Bibli\u0119 w t\u0142umaczeniu ks. J. Wujka, kt\u00f3rej do pocz\u0105tku XX w. ukaza\u0142o si\u0119 ponad 20 wyda\u0144.
\nJeszcze wcze\u015bniej, bo w 1556 r., ukaza\u0142 si\u0119 katolicki przek\u0142ad NT M. Bielskiego, kt\u00f3rego kolejne edycje wydawano w latach: 1564, 1566 i 1568.
\nNatomiast ca\u0142e Pismo \u015aw., tzw. Bibli\u0119 Leopolity wydano w 1561 r. oraz kolejne jej edycje w 1575 i 1577 r. P\u00f3\u017aniej nasta\u0142a wspomniana era Biblii ks. Wujka.
\nJe\u015bli chodzi o j\u0119zyk angielski, to w 1582 r. wydano katolicki przek\u0142ad NT, a w 1609 r. przek\u0142ad ST, t\u0142umaczony pod kierunkiem W. Allena (tzw. Rheims<\/em> i Douai Version<\/em>). Nast\u0119pnie w 1749 r. przek\u0142ad ten poprawiono, by po kolejnych korektach wydawa\u0107 go a\u017c do dzi\u015b.
\nW j\u0119zyku niemieckim w 1534 r. wydano katolick\u0105 Bibli\u0119 J. Dietenbergera, kt\u00f3r\u0105 po poprawkach w 1630 r. wyda\u0142 K. Ulenberg. Nast\u0119pnie po kolejnych korektach kilku teolog\u00f3w wydano j\u0105 w 1662 r. jako tzw. Bibli\u0119 Mogunck\u0105.
\nNadmieniam, \u017ce krytykowane czy niszczone przez katolik\u00f3w Biblie, to przek\u0142ady ludzi uznawanych wtedy za heretyk\u00f3w. Przek\u0142ady te nie mia\u0142y aprobaty Ko\u015bcio\u0142a, wst\u0119p\u00f3w, komentarzy (wzgl\u0119dnie komentarze innowiercze), a ich t\u0142umaczenia pozostawia\u0142y wiele do \u017cyczenia.<\/p>\n

Inspiracj\u0105 by\u0142o starcie z pastorem Chojeckim.
\nhttps:\/\/twitter.com\/PastorChojecki\/status\/1224920585647472640<\/a>
\nZarzut: KK nie ustali\u0142 Pisma \u015aw.
\n\"\"
\nNa potrzeby apologetyki adaptacja tekst\u00f3w o. Jacka Salija i W\u0142odzimierza Bednarskiego \u201eW obronie wiary\u201d<\/p>\n

—————————————————-<\/div>\n
Redakcja: Kamil Beniuk <\/b><\/div>\n
M\u0105\u017c Kasi i tata Oli i Piotra, mgr teologii UKSW, katecheta.<\/div>\n
Pasjonat apologetyki (http:\/\/www.apologetyka.org<\/a>). Fanboy duchowo\u015bci \u015bw. Weroniki Giulliani (http:\/\/www.weronika.net)<\/u><\/a>.<\/div>\n
Tak\u017ce Gamer (RPG, FTP, RTS), Cybersecurity (WordPress, Android, Windows),<\/div>\n
tekst, muzyka i produkcja pie\u015bni religijnej, Rysunek (o\u0142\u00f3wek, akwarela), Ikonografia.<\/div>\n
<\/div>\n
Materia\u0142y teologiczne:<\/div>\n
YouTube „Ja tylko pytam”:<\/b> http:\/\/www.youtube.com\/@jatylkopytam<\/a><\/div>\n
Grupa FB<\/b>: http:\/\/www.facebook.com\/groups\/jatylkopytam\/<\/a><\/div>\n
Duchowo\u015b\u0107<\/b>: http:\/\/www.weronika.net<\/a><\/div>\n
Je\u015bli ci si\u0119 podoba, to postaw mi kaw\u0119: https:\/\/buycoffee.to\/beniuk<\/a><\/div>\n
Dzi\u0119ki.<\/div>\n
<\/div>\n
„Ja tylko pytam” jest grup\u0105 po\u015bwi\u0119conym wzmacnianiu i usystematyzowaniu my\u015bli katolickiej,<\/div>\n
promowaniu i obronie katolickiej Ewangelii, doktryny i teologii.<\/div>\n
Analiza ateizmu, charyzmatyzmu, tradycjonalizmu i dobroludzizmu.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pismo \u015aw. jest Pismem \u015aw – spisan\u0105 tre\u015b\u0107 Tradycji, bo tak uzna\u0142 i okre\u015bli\u0142 Ko\u015bci\u00f3\u0142 Katolicki. Tradycja Ko\u015bcio\u0142a ustali\u0142a, kt\u00f3re ksi\u0119gi s\u0105 natchnione. 1.Istniej\u0105 trzy r\u00f3\u017cne listy ksi\u0105g Starego Testamentu: kanon saducejski (o ile mi wiadomo, dzi\u015b trzymaj\u0105 si\u0119 go… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[984],"tags":[184,425,629,879],"class_list":["post-2446","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-dogmatyka-biblia","tag-biblia","tag-kanon-pisma-swietego","tag-pismo-swiete","tag-tradycja"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2446","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2446"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2446\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4198,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2446\/revisions\/4198"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2446"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2446"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2446"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}