{"id":2380,"date":"2020-01-16T19:50:11","date_gmt":"2020-01-16T18:50:11","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=2380"},"modified":"2020-01-16T19:50:11","modified_gmt":"2020-01-16T18:50:11","slug":"w-obronie-czystosci-wiary-trybunal-sw-inkwizycji","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/w-obronie-czystosci-wiary-trybunal-sw-inkwizycji\/","title":{"rendered":"W obronie czysto\u015bci Wiary. Trybuna\u0142 \u015aw. Inkwizycji"},"content":{"rendered":"<p>Rzekome okrucie\u0144stwo Inkwizycji jest zwykle jednym z zasadniczych argument\u00f3w podejmowanych przez wrog\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Wolter mawia\u0142 o \u201ekrwawym trybunale, przera\u017aliwym pomniku w\u0142adzy mnich\u00f3w\u201d1. Dla wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych stanowi ona symbol najstraszliwszego w dziejach cywilizacji masowego prze\u015bladowania, fanatyzmu i kontroli my\u015bli. Czarna legenda Inkwizycji do tego stopnia przenikn\u0119\u0142a do naszych umys\u0142\u00f3w, \u017ce dzisiaj przewa\u017caj\u0105ca cz\u0119\u015b\u0107 katolik\u00f3w nie jest w stanie podj\u0105\u0107 obrony tej epoki dziej\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. W najlepszym razie poczynania Inkwizycji usprawiedliwiane s\u0105 poprzez wskazanie, \u017ce okres, w kt\u00f3rym dzia\u0142a\u0142a, by\u0142 tak barbarzy\u0144ski i tak inny od naszych \u201eo\u015bwieconych\u201d czas\u00f3w. Najcz\u0119\u015bciej jednak tak\u017ce katolicy do\u0142\u0105czaj\u0105 do ch\u00f3ru antykleryka\u0142\u00f3w atakuj\u0105c trybuna\u0142 \u015awi\u0119tej Inkwizycji.<br \/>\nW swoim li\u015bcie na Jubileusz Roku 2000 Jan Pawe\u0142 II napisa\u0142:<br \/>\nInnym bolesnym zjawiskiem, nad kt\u00f3rym synowie Ko\u015bcio\u0142a musz\u0105 si\u0119 pochyli\u0107 z sercem pe\u0142nym skruchy, jest przyzwolenie \u2013 okazywane zw\u0142aszcza w niekt\u00f3rych stuleciach \u2013 na stosowanie w obronie prawdy metod nacechowanych nietolerancj\u0105, a nawet przemoc\u01052.<br \/>\nJednak \u015bwi\u0119ci \u017cyj\u0105cy w czasach Inkwizycji nigdy jej nie krytykowali. Wyj\u0105tkiem by\u0142y skargi na niezbyt \u2013 ich zdaniem \u2013 wystarczaj\u0105ce zwalczanie herezji. Z kolei \u015awi\u0119te Oficjum podda\u0142o dok\u0142adnemu badaniu mi\u0119dzy innymi duchowe pisma \u015bw. Teresy z Avila, aby oceni\u0107, czy nie jest to przypadek fa\u0142szywego mistycyzmu. W owym czasie pojawi\u0142o si\u0119 bowiem wielu fa\u0142szywych mistyk\u00f3w w\u015br\u00f3d alumbrados w Hiszpanii3. \u015aw. Teresa \u2013 daleka od postrzegania tego jako nietolerancji \u2013 podda\u0142a si\u0119 w ca\u0142kowitym zaufaniu pod os\u0105d Trybuna\u0142u, kt\u00f3ry nie znalaz\u0142 w jej pismach \u017cadnego b\u0142\u0119du.<br \/>\n\u015awi\u0119ci nie obawiali si\u0119 tak\u017ce przeciwstawia\u0107 nadu\u017cyciom w\u0142adzy duchownej \u2013 co wi\u0119cej, w rzeczywisto\u015bci by\u0142o to jedno z ich zasadniczych zada\u0144. Jak wyt\u0142umaczy\u0107 zatem fakt, \u017ce nigdy nie wyst\u0119powali przeciwko Inkwizycji? Jak wyt\u0142umaczy\u0107 to, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 kanonizowa\u0142 czterech Wielkich Inkwizytor\u00f3w: Piotra M\u0119czennika (\u2020 1252), Jana Kapistrana (\u2020 1456), Piotra d\u2019Arbu\u00e9s (\u2020 1485) i Piusa V (\u2020 1572). Tak\u017ce \u015bw. Dominik (\u2020 1221) by\u0142 wsp\u00f3\u0142pracownikiem legata \u015awi\u0119tego Oficjum.<br \/>\nW rzeczywisto\u015bci, w\u015br\u00f3d autor\u00f3w katolickich krytycyzm wobec Inkwizycji pojawi\u0142 si\u0119 dopiero w XIX wieku i to wy\u0142\u0105cznie w kr\u0119gach liberalnych jako reakcja na tezy ultramontanist\u00f3w4. Do rewolucji we Francji krytyka Inkwizycji by\u0142a wy\u0142\u0105czn\u0105 domen\u0105 protestant\u00f3w. Jean Dumont, najlepszy wsp\u00f3\u0142czesny historyk, apologeta Inkwizycji5, zwraca uwag\u0119 na szesnastowieczne ryciny przedstawiaj\u0105ce sceny <em>auto-da-f\u00e9<\/em> (dos\u0142ownie \u2018akt wiary\u2019 \u2013 zazwyczaj publiczny, w kt\u00f3rym osoby poddane badaniu Inkwizycji odczytywa\u0142y tre\u015b\u0107 podanych im artyku\u0142\u00f3w wiary). Rysunki te notorycznie przedstawiaj\u0105 szczyty kamienic charakterystyczne dla architektury, kt\u00f3r\u0105 znajdujemy w owych czasach w krajach niemieckich \u2013 lecz nie w Hiszpanii. Szczeg\u00f3\u0142 ten wskazuje wyra\u017anie na protestanckie pochodzenie rycin. Na tym przyk\u0142adzie prze\u015bledzi\u0107 mo\u017cemy, jak kszta\u0142towa\u0142a si\u0119 czarna legenda Inkwizycji \u2013 pocz\u0105wszy od protestanckiej propagandy, poprzez filozof\u00f3w O\u015bwiecenia, podj\u0119ta nast\u0119pnie przez maso\u0144ski antyklerykalizm, przetrwa\u0142a a\u017c do wsp\u00f3\u0142czesnej nam XX-wiecznej \u201echrze\u015bcija\u0144skiej demokracji\u201d.<br \/>\nPomimo czarnej legendy najpowa\u017cniejsze studia historyczne przyznaj\u0105, \u017ce Inkwizycja by\u0142a najbardziej obiektywn\u0105 instytucj\u0105 swej epoki. Antyinkwizycyjny mit wci\u0105\u017c jednak \u017cyje w\u015br\u00f3d opinii publicznej. Cho\u0107 Wolter mawia\u0142, \u017ce k\u0142amstwo powt\u00f3rzone tysi\u0105c razy staje si\u0119 prawd\u0105, to podstawowa przyczyna, dla kt\u00f3rej mit ten ci\u0105gle funkcjonuje, jest inna. Pr\u00f3ba udowodnienia, \u017ce Inkwizycja nie by\u0142a tak okrutna, jak to si\u0119 powszechnie utrzymuje, wydaje si\u0119 daremna. Nie uda si\u0119 przekona\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych ludzi do \u015awi\u0119tego Oficjum, skoro zasada religijnej nietolerancji jest dzisiaj nieakceptowana.<br \/>\nZatem, aby zrozumie\u0107 historyczne zjawisko, jakim by\u0142a Inkwizycja, trzeba najpierw wyja\u015bni\u0107 tradycyjn\u0105 nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a o wolno\u015bci religijnej.<\/p>\n<h2>W\u0142adza przymusu w sprawach religii<\/h2>\n<p>Drugi Sob\u00f3r Watyka\u0144ski og\u0142osi\u0142 zasad\u0119 wolno\u015bci religijnej:<br \/>\nTego za\u015b rodzaju wolno\u015b\u0107 polega na tym, \u017ce wszyscy ludzie powinni by\u0107 wolni od przymusu ze strony czy to poszczeg\u00f3lnych ludzi, czy to zbiorowisk spo\u0142ecznych i jakiejkolwiek w\u0142adzy ludzkiej tak, aby w sprawach religijnych nikogo nie przymuszano do dzia\u0142ania wbrew jego sumieniu ani nie przeszkadzano mu w dzia\u0142aniu wed\u0142ug jego sumienia prywatnym i publicznym, indywidualnym lub w \u0142\u0105czno\u015bci z innymi (&#8230;) (<em>Dignitatis humanae<\/em>, art. 2).<br \/>\nOczywiste jest, \u017ce podstawowa zasada Inkwizycji, wed\u0142ug kt\u00f3rej herezja jest przest\u0119pstwem, jako przeciwna tej nauce wydaje si\u0119 w tej sytuacji by\u0107 odrzucona. Jednak zasada wolno\u015bci religijnej stanowi ca\u0142kowite zerwanie z Tradycj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a. Papie\u017c Pius IX w <em>Syllabusie<\/em> z 1864 roku w szczeg\u00f3lno\u015bci pot\u0119pi\u0142 nast\u0119puj\u0105ce twierdzenia:<\/p>\n<ul>\n<li>XXIV* Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie ma w\u0142adzy stosowania si\u0142y, a tak\u017ce wykonywania jakiejkolwiek w\u0142adzy \u015bwieckiej, czy to po\u015bredniej, czy bezpo\u015bredniej. (List Apostolski <em>Ad Apostolicae<\/em> z dnia 22 sierpnia 1851 roku)<\/li>\n<li>LXXVII* W naszych czasach nie jest ju\u017c wi\u0119cej rzecz\u0105 po\u017cyteczn\u0105, by religia katolicka uwa\u017cana by\u0142a jakby za jedyn\u0105 religi\u0119 pa\u0144stwa, z wykluczeniem wszystkich pozosta\u0142ych. (przem\u00f3wienie <em>Nemo vestrum<\/em> z dnia 26 lipca 1855 roku)<\/li>\n<li>LXXIX* Ot\u00f3\u017c fa\u0142szywym jest twierdzenie, \u017ce wolno\u015b\u0107 obywateli w wyborze jakiegokolwiek kultu przyznana wszystkim i pe\u0142na swoboda g\u0142oszenia i wypowiadania publicznie jakichkolwiek pogl\u0105d\u00f3w sprzyja zepsuciu obyczaj\u00f3w i charakter\u00f3w, a tak\u017ce rozszerzaniu si\u0119 szkodliwego indyferentyzmu. (przem\u00f3wienie <em>Numquam fore<\/em> z dnia 15 grudnia 1856 roku)<\/li>\n<\/ul>\n<p>Doktryna <em>Syllabusa<\/em>, przyznaj\u0105ca Ko\u015bcio\u0142owi i Pa\u0144stwu w\u0142adz\u0119 przymusu w sprawach religii, wywodzi si\u0119 z katolickiej Tradycji. Papie\u017c Leon X (1513\u20131521) pot\u0119pi\u0142 tez\u0119 Marcina Lutra, jakoby Ko\u015bci\u00f3\u0142 nie mia\u0142 prawa kara\u0107 heretyk\u00f3w. \u015aw. Robert Bellarmin i Suarez bronili prawa Ko\u015bcio\u0142a do orzekania kary \u015bmierci, pod warunkiem, \u017ce wyrok b\u0119dzie wykonany przez \u015bwieck\u0105 w\u0142adz\u01196. \u015aw. Tomasz z Akwinu popiera\u0142 u\u017cywanie przemocy, tak\u017ce fizycznej, w celu zwalczania herezji (Ae. s. 33). \u015aw. Augustyn apelowa\u0142 do w\u0142adz imperium rzymskiego o zwalczanie si\u0142\u0105 schizmy donatyst\u00f3w. Stary Testament kara\u0142 \u015bmierci\u0105 ba\u0142wochwalc\u00f3w i blu\u017anierc\u00f3w.<br \/>\nW\u0142adza stosowania przymusu w sprawach religijnych wyrasta z podstawowych obowi\u0105zk\u00f3w pa\u0144stwa w stosunku do prawdziwej religii. Prawo Bo\u017ce nie stosuje si\u0119 tylko do jednostek, musi przenika\u0107 ca\u0142e \u017cycie spo\u0142eczne. Kardyna\u0142 Ottaviani wskaza\u0142 na konsekwencje tej doktryny: 1\u00b0 Wyznawanie religii jest spraw\u0105 spo\u0142eczn\u0105, a nie wy\u0142\u0105cznie prywatn\u0105; 2\u00b0 Legislacja musi by\u0107 inspirowana w pe\u0142ni zasad\u0105 udzia\u0142u w Ciele Chrystusa; 3\u00b0 Religijno\u015b\u0107 ludzi podlega obronie przed jakimkolwiek atakiem zmierzaj\u0105cym do pozbawieniem ich skarbu wiary i pokoju religijnego7.<br \/>\nZwolennicy wolno\u015bci religijnej, w przeciwie\u0144stwie do tradycyjnej nauki Ko\u015bcio\u0142a w sprawie nakazu nietolerancji dla fa\u0142szywej religii, powo\u0142uj\u0105 si\u0119 zawsze na wyrozumia\u0142o\u015b\u0107 i ewangeliczn\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. To przeciwstawienie jest jednak sofizmatem. Z pewno\u015bci\u0105 nasz Pan Jezus Chrystus by\u0142 wyrozumia\u0142y dla grzesznik\u00f3w, lecz okaza\u0142 nieprzejednan\u0105 surowo\u015b\u0107 wzgl\u0119dem heretyk\u00f3w swego czasu, to znaczy \u2013 faryzeuszy. Moderni\u015bci unikaj\u0105 cytowania tych fragment\u00f3w Ewangelii, kt\u00f3re wskazuj\u0105 na Bo\u017c\u0105 stanowczo\u015b\u0107. Czy\u017c wieczne pot\u0119pienie, kt\u00f3re jest zap\u0142at\u0105 za brak wiary (Mk 16,16), nie jest nieszcz\u0119\u015bciem o wiele okropniejszym ni\u017c najgorsza kara, kt\u00f3r\u0105 mo\u017ce na\u0142o\u017cy\u0107 ludzki trybuna\u0142? \u015aw. Jan zabrania nawet pozdrawiania heretyk\u00f3w (2 J 10). \u015aw. Pawe\u0142 w cudowny spos\u00f3b o\u015blepia Elimasa \u2013 czarodzieja i fa\u0142szywego proroka (Dz 13, 8-12). \u015aw. Piotr nie waha si\u0119 ukara\u0107 natychmiastow\u0105 \u015bmierci\u0105 Ananiasza i Safir\u0119 za oszukanie wsp\u00f3lnoty (Ap 5, 1-11).<br \/>\nNa kartach Ewangelii nie znajdujemy nic, co by\u0142oby podobne tej moralnej i doktrynalnej swobodzie, kt\u00f3r\u0105 moderni\u015bci okre\u015blaj\u0105 \u201etolerancj\u0105\u201d lub \u201ewolno\u015bci\u0105 sumienia\u201d. Chrystus by\u0142 cierpliwy i mi\u0142osierny dla skruszonych grzesznik\u00f3w, lecz nigdy nie przyzna\u0142 nikomu jakiegokolwiek prawa do b\u0142\u0119du, za\u015b zatwardzia\u0142ych propagator\u00f3w fa\u0142szu pi\u0119tnowa\u0142 publicznie. Inkwizycja stosowa\u0142a wobec heretyk\u00f3w postaw\u0119 podobn\u0105 jak nasz Pan.<br \/>\nArgumenty przeciwko Inkwizycji wynikaj\u0105 z mylenia wolno\u015bci sumienia z wolno\u015bci\u0105 religijn\u0105. Akt wiary musi by\u0107 wolny, poniewa\u017c jest fundamentem aktu mi\u0142o\u015bci do Boga. Mi\u0142o\u015b\u0107 wymuszona nie mo\u017ce by\u0107 prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105. Dlatego w\u0142a\u015bnie Ko\u015bci\u00f3\u0142 zawsze sprzeciwia\u0142 si\u0119 nawracaniu przy u\u017cyciu si\u0142y. S\u0142awny obraz Epinala, przedstawiaj\u0105cy hiszpa\u0144skiego zakonnika okazuj\u0105cego krucyfiks Indianinowi, kt\u00f3remu konkwistador wygra\u017ca mieczem, jest owocem protestanckiej propagandy. Je\u015bli niekt\u00f3rzy w\u0142adcy w historii wymusili chrzest podbitych lud\u00f3w, jak np. Karol Wielki w Saksonii oko\u0142o 780 roku, to by\u0142o to uczynione sprzecznie z wol\u0105 Ko\u015bcio\u0142a.<br \/>\nKo\u015bci\u00f3\u0142 szanuje wolno\u015b\u0107 sumienia jednostki. Jednak pomimo tego, \u017ce wolna jednostka, ryzykuj\u0105c swoim zbawieniem, mo\u017ce odrzuci\u0107 wiar\u0119, nie oznacza to, \u017ce mo\u017ce ona tak\u017ce propagowa\u0107 swoje b\u0142\u0119dy i przez to prowadzi\u0107 inne dusze do piek\u0142a. Tak wi\u0119c Ko\u015bci\u00f3\u0142 respektuje swobod\u0119 sumienia, lecz nie wolno\u015b\u0107 g\u0142oszenia fa\u0142szywej nauki.<br \/>\nPomimo tego, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, co do zasady, odmawia prawa do publicznego kultywowania fa\u0142szywych religii, nie jest konieczne, by praktycznie je prze\u015bladowa\u0142. By unikn\u0105\u0107 wi\u0119kszego z\u0142a, jakim jest wojna, Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce tolerowa\u0107 sekty. To w\u0142a\u015bnie uczyni\u0142 Henryk IV, og\u0142aszaj\u0105c edykt nantejski w 1598 roku, kt\u00f3ry zagwarantowa\u0142 pewne swobody protestantom we Francji. Trzeba jednak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce tolerancja nie tworzy prawa. Gdy okoliczno\u015bci polityczne na to pozwol\u0105, pa\u0144stwo powinno zatem restaurowa\u0107 wy\u0142\u0105czne prawa religii katolickiej, jak uczyni\u0142 to Ludwik XIV, odwo\u0142uj\u0105c w 1685 roku edykt nantejski.<br \/>\nOczywi\u015bcie, tradycyjna nauka Ko\u015bcio\u0142a o nietolerancji religijnej mo\u017cliwa jest do zastosowania wy\u0142\u0105cznie w pa\u0144stwach, kt\u00f3re s\u0105 oficjalnie katolickie. Harmonia mi\u0119dzy duchowie\u0144stwem i w\u0142adz\u0105 \u015bwieck\u0105 tworzy w\u0142a\u015bciwy porz\u0105dek rzeczy w spo\u0142ecze\u0144stwach. Pod tym wzgl\u0119dem Inkwizycja stanowi\u0142a model wsp\u00f3\u0142dzia\u0142ania Ko\u015bcio\u0142a i Pa\u0144stwa, jako \u017ce Trybuna\u0142 sprawowa\u0142 jednocze\u015bnie jurysdykcj\u0119, tak religijn\u0105, jak i pa\u0144stwow\u0105.<br \/>\nPodstawow\u0105 zasad\u0105, kt\u00f3ra usprawiedliwia dzia\u0142anie Inkwizycji, jest to, \u017ce herezja g\u0142oszona publicznie jest zbrodni\u0105 podobn\u0105 do innych przest\u0119pstw wobec prawa \u015bwieckiego8. Religia jest podstaw\u0105 moralno\u015bci, moralno\u015b\u0107 za\u015b podstaw\u0105 \u0142adu spo\u0142ecznego. Dlatego fa\u0142szowanie wiary prowadzi ostatecznie do zburzenia porz\u0105dku publicznego. \u015aw. Tomasz por\u00f3wnuje heretyk\u00f3w do fa\u0142szerzy, kt\u00f3rzy w okresie \u015bredniowiecza byli skazywani na stos. Zatem pa\u0144stwo, jako stra\u017cnik spokoju publicznego, ma obowi\u0105zek zwalcza\u0107 herezje. Ziemska w\u0142adza nie jest jednak kompetentna w dziedzinie rozr\u00f3\u017cniania pomi\u0119dzy herezj\u0105 a ortodoksj\u0105. Dlatego w tej materii musi zda\u0107 si\u0119 na trybuna\u0142 ko\u015bcielny.<br \/>\nInkwizycja przeto nie zajmowa\u0142a si\u0119 prywatnymi opiniami heretyk\u00f3w, ale odnosi\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie do publicznego propagowania odst\u0119pstwa od wiary. Nie anga\u017cowa\u0142a si\u0119 w zwalczanie prywatnych przekona\u0144 indywidualnych os\u00f3b, lecz podejmowa\u0142a dzia\u0142ania przeciwko zewn\u0119trznej aktywno\u015bci heretyk\u00f3w.<br \/>\nAby zrozumie\u0107 logik\u0119 dzia\u0142ania Inkwizycji, nale\u017cy uwolni\u0107 si\u0119 od naturalistycznego my\u015blenia w\u0142a\u015bciwego wsp\u00f3\u0142czesnej kulturze. W \u015bredniowiecznych chrze\u015bcija\u0144skich spo\u0142ecze\u0144stwach \u017cycie nadprzyrodzone odgrywa\u0142o zdecydowanie wi\u0119ksz\u0105 rol\u0119. Je\u015bli zrozumia\u0142e by\u0142o, \u017ce zab\u00f3jca cz\u0142owieka mo\u017ce by\u0107 skazany na \u015bmier\u0107, tym bardziej oczywiste by\u0142o, \u017ce taka kara mo\u017ce spotka\u0107 heretyka wiod\u0105cego dusze na pot\u0119pienie, jako \u017ce utrata \u017cycia wiecznego jest z\u0142em o wiele wi\u0119kszym ni\u017c utrata \u017cycia ziemskiego.<br \/>\nOczywi\u015bcie, wizja \u015bwiata, kt\u00f3ra le\u017cy u podstaw Inkwizycji, opiera si\u0119 na zasadzie istnienia obiektywnej prawdy i fa\u0142szu, pewno\u015bci wiary katolickiej i przekonaniu o realno\u015bci wiecznego pot\u0119pienia. Jednak przesi\u0105kni\u0119te relatywizmem wsp\u00f3\u0142czesne umys\u0142y s\u0105 wprost niezdolne do przyj\u0119cia tych zasad. Dzisiejszy cz\u0142owiek jest zgorszony barbarzy\u0144stwem minionych wiek\u00f3w, \u201ezacofaniem\u201d Ko\u015bcio\u0142a i zadowoli si\u0119 os\u0105dami nieodpowiednimi do czas\u00f3w, kt\u00f3re ocenia. Historyk jednak musi zarazem pozna\u0107, zrozumie\u0107 i wyt\u0142umaczy\u0107 fenomen \u015awi\u0119tego Oficjum. Aby tego dokona\u0107, powinien wyj\u015b\u0107 poza systemy wsp\u00f3\u0142czesnej my\u015bli i postawi\u0107 si\u0119 w stanie umys\u0142u cz\u0142owieka epoki, kt\u00f3r\u0105 studiuje9. Pozwoli to na zrozumienie istoty Inkwizycji, a w konsekwencji na usprawiedliwienie dzia\u0142a\u0144 tego Trybuna\u0142u.<br \/>\nZwykle rozr\u00f3\u017cnia si\u0119 dwa rodzaje Inkwizycji \u2013 \u015bredniowieczn\u0105 (od 1233 roku a\u017c do XVIII w.) oraz hiszpa\u0144sk\u0105 (1480-1834). Pierwsz\u0105 z nich cz\u0119sto okre\u015bla si\u0119 jako \u201erzymsk\u0105\u201d, drug\u0105 za\u015b jako \u201ekr\u00f3lewsk\u0105\u201d, co wydaje si\u0119 nieusprawiedliwione w sytuacji, w kt\u00f3rej obydwa trybuna\u0142y by\u0142y wsp\u00f3lnymi tworami Ko\u015bcio\u0142a i pa\u0144stwa. Niekt\u00f3rzy autorzy katoliccy, w dobrej intencji, lecz s\u0142abo zorientowani w danych historycznych, wprowadzali powy\u017csze rozr\u00f3\u017cnienie w celu z\u0142o\u017cenia odpowiedzialno\u015bci za \u201ehorror\u201d Inkwizycji raczej na kr\u00f3l\u00f3w hiszpa\u0144skich, ni\u017c na papie\u017cy10. Wed\u0142ug nich istnia\u0142a dobra Inkwizycja \u015bredniowieczna, dzia\u0142aj\u0105ca wy\u0142\u0105cznie w obronie wiary oraz z\u0142a Inkwizycja hiszpa\u0144ska, kt\u00f3rej celem by\u0142o g\u0142\u00f3wnie wzmacnianie absolutyzmu kr\u00f3lewskiego. Jednak to rozr\u00f3\u017cnienie nie jest zbyt przekonuj\u0105ce. Inkwizycja hiszpa\u0144ska nie by\u0142a bowiem ani bardziej brutalna, ani bardziej polityczna ni\u017c Inkwizycja \u015bredniowieczna. Lepsze rozr\u00f3\u017cnienie daje spojrzenie na charakter przeciwnika, kt\u00f3rego zwalcza\u0142a: w jednym przypadku byli to katarzy, w drugim za\u015b marrani.<\/p>\n<h2>Katarzy<\/h2>\n<p>Kataryzm rozprzestrzeni\u0142 si\u0119 w Europie pomi\u0119dzy XI a XIII wiekiem, szczeg\u00f3lnie na po\u0142udniu Francji \u2013 w Langwedocji. St\u0105d, od nazwy miasta Albi, pochodzi okre\u015blenie \u201ealbigensi\u201d, potocznie stosowane r\u00f3wnie\u017c na oznaczenie tej herezji. Nazwa \u201ekatarzy\u201d pochodzi od greckiego katharos, co oznacza \u2018czysty\u2019. Obecnie kataryzm jest traktowany jako herezja chrze\u015bcija\u0144ska, a raczej jako inna religia11. Jego pochodzenie pozostaje nieznane, a doktryna mocno nawi\u0105zuje do filozofii gnozy i manicheizmu, kt\u00f3re obiega\u0142y \u015arodkowy Wsch\u00f3d w trzecim i czwartym wieku. Do katar\u00f3w odwo\u0142uje si\u0119 tak\u017ce masoneria, nawi\u0105zuj\u0105c do ich obrz\u0119d\u00f3w inicjacyjnych.<br \/>\nWed\u0142ug katar\u00f3w istniej\u0105 dwie odwieczne zasady, kt\u00f3re dziel\u0105 stworzenie. Od dobra pochodzi \u015bwiat duchowy, a od z\u0142a \u2013 \u015bwiat materialny, cz\u0142owiek za\u015b znajduje si\u0119 na styku tych dw\u00f3ch. Jest upad\u0142ym anio\u0142em uwi\u0119zionym w ciele \u2013 jego dusza pochodzi od dobra, a cia\u0142o zosta\u0142o ukszta\u0142towane przez z\u0142o. Celem cz\u0142owieka jest uwolnienie si\u0119 od materii przez duchowe \u201eoczyszczenie\u201d, kt\u00f3re cz\u0119sto wymaga prze\u017cycia szeregu kolejnych reinkarnacji.<br \/>\nJak wszyscy heretycy, katarzy utrzymywali, \u017ce ich nauka jest prawdziwym chrze\u015bcija\u0144stwem. Zatrzymuj\u0105c chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 terminologi\u0119 niszczyli jednocze\u015bnie istot\u0119 dogmat\u00f3w. Twierdzili, \u017ce Chrystus by\u0142 najdoskonalszym spo\u015br\u00f3d anio\u0142\u00f3w, za\u015b Duch \u015awi\u0119ty jest stworzeniem ni\u017cszym od Syna. Przeciwstawiali Stary Testament, jako wyrastaj\u0105cy z zasady z\u0142a, Nowemu Testamentowi \u2013 opartemu na zasadzie dobra. Odrzucali Wcielenie, M\u0119k\u0119 i Zmartwychwstanie Jezusa. Utrzymywali, \u017ce Zbawienie bardziej wyp\u0142ywa\u0142o z nauczania Ewangelii ni\u017c ze \u015bmierci na krzy\u017cu.<br \/>\nKatarzy stali na stanowisku, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest zepsuty od czas\u00f3w donacji Konstantyna; odrzucili tak\u017ce wszystkie sakramenty. Ostatecznie kataryzm mo\u017cna okre\u015bli\u0107 jako form\u0119 poga\u0144stwa, kt\u00f3ra mimo pozoru chrze\u015bcija\u0144stwa w rzeczywisto\u015bci podobna jest w wielu aspektach do buddyzmu.<br \/>\nTraktuj\u0105c \u015bwiat materialny jako z\u0142y w swej istocie, etyka katarska pot\u0119pia\u0142a ka\u017cdy kontakt z materi\u0105. Ma\u0142\u017ce\u0144stwo i prokreacja zosta\u0142y przez ni\u0105 zabronione, jako \u017ce cz\u0142owiekowi nie wolno wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107 w dziele szatana, kt\u00f3ry usi\u0142uje uwi\u0119zi\u0107 dusze w cia\u0142ach. Skoro \u015bmier\u0107 stanowi wyzwolenie, samob\u00f3jstwo okazuje si\u0119 wskazane. Katarzy stosowali zatem \u201eendur\u0119\u201d, to znaczy pozbawianie po\u017cywienia chorych, a czasami nawet dzieci, w celu przyspieszenia powrotu ich dusz do nieba. Odmawiali sk\u0142adania przysi\u0119gi, twierdz\u0105c, \u017ce B\u00f3g nie powinien by\u0107 mieszany do doczesnych spraw. Pot\u0119piali tak\u017ce ka\u017cd\u0105 form\u0119 bogactwa, cho\u0107 jednocze\u015bnie nie przestrzegali chrze\u015bcija\u0144skich zasad zabraniaj\u0105cych lichwy i nakazuj\u0105cych stosowanie uczciwej ceny. Ponadto odmawiali pa\u0144stwu prawa do prowadzenia wojen i karania przest\u0119pc\u00f3w. Ostatecznie katarzy \u2013 podobnie do hinduskich ascet\u00f3w \u2013 d\u0105\u017cyli do osi\u0105gni\u0119cia stanu \u201edezinkarnacji\u201d.<br \/>\nOczywi\u015bcie taki program nie znalaz\u0142by wielu zwolennik\u00f3w. Wobec tego ustanowiono dwie klasy wiernych: \u201edoskona\u0142ych\u201d i prostych wyznawc\u00f3w. Pierwsi z nich, niezbyt liczni \u201ewtajemniczeni\u201d, \u017cyli w klasztorach w pe\u0142ni przestrzegaj\u0105c zasad moralnych filozofii kataryzmu. Drudzy za\u015b \u2013 ogromna wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u2013 wiedli \u017cycie nie skr\u0119powane \u017cadnymi moralnymi zasadami, za\u015b p\u00f3j\u015bcie do nieba zapewnione by\u0142o, je\u015bli wyznawca przed \u015bmierci\u0105 otrzyma\u0142 <em>consolamentum<\/em> (\u2018pocieszenie\u2019) \u2013 rodzaj ostatniego namaszczenia.<br \/>\nRozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107, antykoncepcja, aborcja, eutanazja, samob\u00f3jstwa, pozbawiony zasad kapitalizm, intensywny materializm i zbawienie dla wszystkich \u2013 to zdumiewaj\u0105ce, do jakiego stopnia moralno\u015b\u0107 katar\u00f3w przywodzi na my\u015bl wsp\u00f3\u0142czesny system liberalny. Katarzy stosowali zatem podw\u00f3jn\u0105 moralno\u015b\u0107: ascetyzm praktykowany przez nielicznych oraz libertynizm, kt\u00f3rym kierowali si\u0119 pozostali, z gwarancj\u0105 wiecznego zbawienia niewielkim kosztem \u2013 dla wszystkich. Pozwala to zrozumie\u0107 przyczyny, kt\u00f3re doprowadzi\u0142y do powodzenia tej doktryny.<br \/>\nPomimo to zdecydowana wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludu pozosta\u0142a wierna katolicyzmowi. Katarzy zasadniczo wywodzili si\u0119 z miejskich kupc\u00f3w. Cho\u0107 nie byli zbyt liczni, stanowi\u0105c zaledwie od 5 do 10% mieszka\u0144c\u00f3w Langwedocji, to potrafili przyci\u0105ga\u0107 ludzi bogatych i wp\u0142ywowych. Niekt\u00f3rzy z nich \u2013 jak dla przyk\u0142adu jeden z pot\u0119\u017cniejszych pan\u00f3w Langwedocji, jakim by\u0142 hrabia Tuluzy \u2013 praktykowali zabronion\u0105 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 lichw\u0119.<br \/>\nTak wi\u0119c katarzy nie byli biednymi owieczkami, ofiarami fanatycznej Inkwizycji. Wr\u0119cz przeciwnie \u2013 stanowili wp\u0142ywow\u0105 i gro\u017an\u0105 sekt\u0119, propagowali niemoraln\u0105 doktryn\u0119, prze\u015bladowali wierne Ko\u015bcio\u0142owi ch\u0142opstwo i szykanowali duchowie\u0144stwo. Dopu\u015bcili si\u0119 nawet zamachu na Wielkiego Inkwizytora \u2013 \u015bw. Piotra z Werony.<br \/>\nKo\u015bci\u00f3\u0142 okaza\u0142 wielk\u0105 cierpliwo\u015b\u0107, zanim zdecydowa\u0142 si\u0119 przedsi\u0119wzi\u0105\u0107 odpowiednie kroki przeciw katarskiemu zagro\u017ceniu. Herezje albigens\u00f3w zosta\u0142y pot\u0119pione przez regionalny synod w Tuluzie w 1119 r. Jednak a\u017c do 1179 roku Rzym poprzestawa\u0142 na wysy\u0142aniu do Langwedocji kaznodziej\u00f3w. Znale\u017ali si\u0119 w\u015br\u00f3d nich mi\u0119dzy innymi \u015bw. Bernard oraz \u015bw. Dominik; misje te jednak nie odnios\u0142y wi\u0119kszego skutku.<br \/>\nW ko\u0144cu w 1179 roku III Sob\u00f3r Latera\u0144ski zwr\u00f3ci\u0142 si\u0119 do w\u0142adzy \u015bwieckiej z pro\u015bb\u0105 o interwencj\u0119. Kr\u00f3lowie Francji i Anglii oraz cesarz niemiecki z w\u0142asnej inicjatywy wcze\u015bniej rozpocz\u0119li dzia\u0142ania zmierzaj\u0105ce do st\u0142umienia ruchu katarskiego. Stanowi\u0142 on zagro\u017cenie dla porz\u0105dku spo\u0142ecznego mi\u0119dzy innymi poprzez propagowanie zgubnej nauki na temat rodziny, a tak\u017ce sprzeciwianie si\u0119 sk\u0142adaniu przysi\u0105g. Trzeba mie\u0107 na uwadze, \u017ce system feudalny opiera\u0142 si\u0119 w\u0142a\u015bnie na przysi\u0119gach sk\u0142adanych przez wasali, oddaj\u0105cych si\u0119 pod do\u017cywotni\u0105 opiek\u0119 seniora. Odrzucenie warto\u015bci przysi\u0119gi by\u0142o wi\u0119c \u015bmiertelnym zagro\u017ceniem dla \u015bredniowiecznej spo\u0142eczno\u015bci, takim jak dla wsp\u00f3\u0142czesnego spo\u0142ecze\u0144stwa by\u0142oby odrzucenie rz\u0105d\u00f3w prawa.<br \/>\nKatarscy kaznodzieje zach\u0119cali do anarchii, tworzyli uzbrojone grupy, znane w r\u00f3\u017cnych stronach jako routiers, patarins czy cotereaux. Bandy te pl\u0105drowa\u0142y ko\u015bcio\u0142y, dopuszczaj\u0105c si\u0119 profanacji Eucharystii i zab\u00f3jstw duchownych. \u015awi\u0119tokradztwa i przemoc katar\u00f3w mo\u017cna por\u00f3wna\u0107 do dzia\u0142a\u0144 protestant\u00f3w w czasie reformacji, czy te\u017c rewolucji z 1793 roku. W roku 1177 kr\u00f3l Francji Filip August stoczy\u0142 bitw\u0119 z katarsk\u0105 armi\u0105 licz\u0105c\u0105 7000 ludzi, za\u015b biskup Limoges zmuszony by\u0142 stawi\u0107 czo\u0142o dwutysi\u0119cznej bandzie. Z kolei w roku 1145 Arnoldowi z Brescii i jego patarins uda\u0142o si\u0119 opanowa\u0107 Rzym. Wygnali papie\u017ca i proklamowali republik\u0119, utrzymuj\u0105c si\u0119 przy w\u0142adzy przez dziesi\u0119\u0107 lat. Zostali w ko\u0144cu pokonani przez niemieckiego cesarza Fryderyka Barbaross\u0119.<br \/>\nNiepokoj\u0105ce wydarzenia prowokuj\u0105ce spo\u0142eczny zam\u0119t mia\u0142y miejsce w ca\u0142ej Europie. W roku 1208 ludzie hrabiego Tuluzy, Rajmunda VI, zamordowali w pobli\u017cu Saint-Gilles papieskiego legata \u2013 b\u0142ogos\u0142awionego Piotra de Castelnau. Wcze\u015bniej wielokrotnie zachowywali si\u0119 agresywnie wobec \u015bw. Dominika. \u015amier\u0107 papieskiego wys\u0142annika sta\u0142a si\u0119 bezpo\u015bredni\u0105 przyczyn\u0105 podj\u0119cia przez Innocentego III decyzji o og\u0142oszeniu krucjaty przeciw albigensom. Poprowadzi\u0142 j\u0105 Szymon de Montfort na czele wojsk z\u0142o\u017conych g\u0142\u00f3wnie z Norman\u00f3w, od pokole\u0144 \u015bmiertelnie z po\u0142udniowcami sk\u0142\u00f3conych. Katarzy stawiali op\u00f3r przez cztery lata (1209-1213) i powt\u00f3rnie wyst\u0105pili zbrojnie w roku 1221, co pokazuje, jak\u0105 stanowili si\u0142\u0119. Ostatnia ich twierdza \u2013 Monts\u00e9gur \u2013 utrzyma\u0142a si\u0119 a\u017c do 1244 roku. Lecz ostatecznie kataryzm nie zosta\u0142 zniszczony i przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w towarzystwo prowadz\u0105ce dzia\u0142alno\u015b\u0107 w ukryciu.<br \/>\nKrucjata przeciw albigensom, jak ka\u017cda wojna, by\u0142a okazj\u0105 do nadu\u017cy\u0107. Zdobycie B\u00e9ziers w roku 1209 by\u0142o w rzeczywisto\u015bci istn\u0105 masakr\u0105. Niemo\u017cliwo\u015bci\u0105 by\u0142o odr\u00f3\u017cnienie katar\u00f3w od katolickich mieszka\u0144c\u00f3w miasta. Papieski legat, Arnold de Citeaux, mia\u0142 wtedy powiedzie\u0107: \u201eZabijcie ich wszystkich. B\u00f3g rozpozna swoich\u201d. Wiarygodno\u015b\u0107 tej wypowiedzi jest w\u0105tpliwa \u2013 wydaje si\u0119 pochodzi\u0107 z arsena\u0142u antyklerykalnych frazes\u00f3w. Obrazuje jednak w spos\u00f3b niew\u0105tpliwy fakt, \u017ce katarzy, przez d\u0142ugi czas \u015bci\u0105gaj\u0105cy na siebie gniew z powodu niemoralnego \u017cycia oraz praktyk lichwiarskich, w ko\u0144cu sprowadzili realne zagro\u017cenie dla ca\u0142ej spo\u0142eczno\u015bci. Inkwizycja zapobiega\u0142a takim wydarzeniom rozr\u00f3\u017cniaj\u0105c heretyk\u00f3w od prawowiernych katolik\u00f3w, przyw\u00f3dc\u00f3w od ich zwolennik\u00f3w i stosuj\u0105c odpowiednie kary do r\u00f3\u017cnych stopni herezji.<br \/>\nInkwizycja wydaje si\u0119 zatem dzie\u0142em humanitarnym. Karz\u0105c przyk\u0142adnie przyw\u00f3dc\u00f3w, Trybuna\u0142 odpuszcza\u0142 winy masom zwolennik\u00f3w herezji, kt\u00f3re okaza\u0142y si\u0119 bardziej jej ofiarami ni\u017c sprawcami. Tropi\u0105c dzia\u0142aj\u0105cych w ukryciu heretyk\u00f3w, Inkwizycja przeciwdzia\u0142a\u0142a odtwarzaniu si\u0119 kataryzmu oraz moralnym i spo\u0142ecznym zagro\u017ceniom, kt\u00f3re nios\u0142a ta herezja.<br \/>\nHenri-Charles L\u00e9a, historyk, cho\u0107 wrogo nastawiony do \u015awi\u0119tego Oficjum, nie zawaha\u0142 si\u0119 podsumowa\u0107 krucjaty przeciw albigensom, pisz\u0105c:<br \/>\nRacje strony katolickiej by\u0142y oczywiste \u2013 obrona cywilizacji i post\u0119pu&#8230; Gdyby idee katar\u00f3w zdoby\u0142y wi\u0119ksz\u0105 popularno\u015b\u0107, mog\u0142oby to cofn\u0105\u0107 Europ\u0119 do barbarzy\u0144stwa czas\u00f3w prymitywnych12.<\/p>\n<h2>Marrani<\/h2>\n<p>Kilka wiek\u00f3w p\u00f3\u017aniej, po drugiej stronie Pirenej\u00f3w, Inkwizycja by\u0142a zmuszona podj\u0105\u0107 kolejn\u0105 walk\u0119 \u2013 tym razem w zwi\u0105zku z zagro\u017ceniem ze strony marran\u00f3w.<br \/>\nW wiekach \u015brednich Hiszpania by\u0142a podzielona na kilka kr\u00f3lestw \u2013 chrze\u015bcija\u0144skich i muzu\u0142ma\u0144skich. W roku 1469 ma\u0142\u017ce\u0144stwo Izabeli, kr\u00f3lowej Kastylii z Ferdynandem, kr\u00f3lem Aragonu, u\u0142atwi\u0142o zjednoczenie Hiszpanii i umo\u017cliwi\u0142o doko\u0144czenie \u201erekonkwisty\u201d przez zdobycie Grenady w 1492 roku.<br \/>\nOd wczesnego \u015bredniowiecza Hiszpani\u0119 zamieszkiwa\u0142a spora spo\u0142eczno\u015b\u0107 \u017cydowska. \u017bydzi, chrze\u015bcijanie oraz muzu\u0142manie nie byli od siebie oddzieleni, cho\u0107 stosunki mi\u0119dzy nimi nie zawsze dobrze si\u0119 uk\u0142ada\u0142y. Wielu \u017cyd\u00f3w oficjalnie przesz\u0142o na katolicyzm, pozostaj\u0105c w ukryciu przy judaizmie. Przypomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce Talmud zezwala \u017cydom udawa\u0107 nawr\u00f3cenie w celu unikni\u0119cia prze\u015bladowa\u0144. W\u0142a\u015bnie tych pseudo-nawr\u00f3conych \u017cyd\u00f3w nazywano marranami. Przeciwnie do tego, co mo\u017cna by s\u0105dzi\u0107, marrani nie nawracali si\u0119 z powodu zagro\u017cenia. Cho\u0107 Hiszpania do\u015bwiadczy\u0142a fali pogrom\u00f3w w 1391 roku, to ocenia si\u0119, \u017ce marrani starali si\u0119 raczej przenika\u0107 spo\u0142eczno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 w celu skutecznego na ni\u0105 oddzia\u0142ywania. Strategia wi\u0105zania si\u0119 poprzez zawieranie ma\u0142\u017ce\u0144stw by\u0142a wysoce skuteczna, jako \u017ce od XVI w. wi\u0119kszo\u015b\u0107 hiszpa\u0144skich rod\u00f3w szlacheckich ma \u017byd\u00f3w w\u015br\u00f3d swoich przodk\u00f3w. Niemal\u017ce dosz\u0142o do za\u015blubin Izabeli Kastylijskiej z Pedrem Gironem, bogatym lichwiarzem wywodz\u0105cym si\u0119 z marran\u00f3w. Jak si\u0119 wydaje, zrz\u0105dzeniem Opatrzno\u015bci zmar\u0142 on jednak w drodze do swej narzeczonej, odm\u00f3wiwszy wcze\u015bniej \u015aw. Sakrament\u00f3w i zblu\u017aniwszy przeciwko Naj\u015bwi\u0119tszemu Imieniu Jezus.<br \/>\nAby zrozumie\u0107 Inkwizycj\u0119 Hiszpa\u0144sk\u0105, trzeba by odkry\u0107 dwie rzeczy, o kt\u00f3re si\u0119 troszczy\u0107 nigdy nam nie \u015bni\u0142o: czym by\u0142a Hiszpania i czym by\u0142a Inkwizycja. Pierwsze pytanie doprowadzi\u0142oby nas do ca\u0142ego wielkiego zagadnienia Wojny Krzy\u017cowej przeciw Maurom i bohaterskiego rycerstwa, kt\u00f3re uwolni\u0142o nar\u00f3d europejski od obcej w\u0142adzy, przyby\u0142ej z Afryki. Drugie pytanie poruszy\u0142oby ca\u0142\u0105 spraw\u0119 innej Wojny Krzy\u017cowej, przeciw Albigensom, oraz powod\u00f3w mi\u0142o\u015bci i nienawi\u015bci ludzkiej do tego nihilistycznego widziad\u0142a, przyby\u0142ego z Azji.<br \/>\nGilbert K. Chesterton<br \/>\nMarrani nie zadowalali si\u0119 wp\u0142ywami w \u015brodowisku hiszpa\u0144skiej szlachty, lecz przenikn\u0119li tak\u017ce do Ko\u015bcio\u0142a. Wynika\u0142o to z faktu, \u017ce owych czasach wy\u017csze duchowie\u0144stwo rekrutowa\u0142o si\u0119 zasadniczo spo\u015br\u00f3d szlachty. Doprowadzi\u0142o to do wielu nadu\u017cy\u0107. Niekt\u00f3rzy ksi\u0119\u017ca w\u0142a\u015bciwie nauczali Talmudu w swych kazaniach. Biskup Segovii, Juan Arias z Avila zorganizowa\u0142 \u017cydowski pogrzeb swoim rodzicom, kt\u00f3rzy odrzucili chrze\u015bcija\u0144stwo. Biskup Calahorra, Pedro d\u2019Aranda, zaprzecza\u0142 istnieniu Tr\u00f3jcy Przenaj\u015bwi\u0119tszej i odrzuca\u0142 M\u0119k\u0119 Chrystusa. Encyklopedia \u017byd\u00f3w Kastylijskich stwierdza, \u017ce \u201emarrani instynktownie starali si\u0119 os\u0142abia\u0107 hiszpa\u0144ski katolicyzm\u201d.<br \/>\nW swej Historii marran\u00f3w \u017cydowski historyk Cecil Roch pisze:<br \/>\nOlbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 conversos \u2013 jak nazywano marran\u00f3w \u2013 pracowa\u0142a podst\u0119pnie dla realizacji w\u0142asnych interes\u00f3w w \u0142onie politycznych i ko\u015bcielnych gremi\u00f3w, krytykuj\u0105c, cz\u0119sto otwarcie, nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a i prowadz\u0105c poprzez swoje wp\u0142ywy do ska\u017cenia ca\u0142ej chrze\u015bcija\u0144skiej spo\u0142eczno\u015bci13.<br \/>\nJudaizacja hiszpa\u0144skiego katolicyzmu poprzez wp\u0142ywy marran\u00f3w t\u0142umaczy po cz\u0119\u015bci popularno\u015b\u0107, jak\u0105 cieszy\u0142 si\u0119 w Hiszpanii prekursor Lutra \u2013 Erazm. W Rzymie powa\u017cnie obawiano si\u0119 powstania w Hiszpanii kr\u00f3lestwa \u017cydowskiego.<br \/>\nDrugi powa\u017cny problem dotycz\u0105cy marran\u00f3w nak\u0142ada si\u0119 na wspomniane zagadnienie religijne. Dzi\u0119ki posiadanym bogactwom uda\u0142o si\u0119 marranom opanowa\u0107 urz\u0119dy publiczne w kilku hiszpa\u0144skich miastach. Przez swoje dzia\u0142ania rujnowali stare chrze\u015bcija\u0144skie rodziny, uciskaj\u0105c je podatkami i lichw\u0105. Doprowadzi\u0142o to w 1449 roku do wybuchu w Toledo oraz Ciudad Real powsta\u0144 ludowych skierowanych przeciwko w\u0142adzy conversos. Jednak ju\u017c w 1467 roku uda\u0142o si\u0119 im odzyska\u0107 kontrol\u0119 w tych miastach, co liczni chrze\u015bcijanie przyp\u0142acili \u017cyciem. Kolejne krwawe zamieszki mia\u0142y miejsce w 1468 roku w Kastylii oraz pi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej w Andaluzji. Hiszpania stan\u0119\u0142a wobec zagro\u017cenia wojny rasowej i religijnej. Unikni\u0119to jej jednak dzi\u0119ki interwencji Trybuna\u0142u \u015awi\u0119tej Inkwizycji.<br \/>\nWarto zauwa\u017cy\u0107, \u017ce konwertyci z judaizmu nie zawsze zaliczali si\u0119 do marran\u00f3w. Wielu z nich szczerze nawr\u00f3ci\u0142o si\u0119 na wiar\u0119 katolick\u0105. Za przyk\u0142ad niech pos\u0142u\u017cy cho\u0107by \u015bw. Teresa z Avila, kt\u00f3ra by\u0142a wnuczk\u0105 marrana pot\u0119pionego przez Inkwizycj\u0119.<br \/>\nW rzeczy samej, szczerze nawr\u00f3ceni \u017bydzi stawali si\u0119 dla marran\u00f3w najwi\u0119kszymi wrogami. By\u0142y rabbi Salomon Halevi zosta\u0142 biskupem w Burgos przyj\u0105wszy imi\u0119 Paw\u0142a od \u015awi\u0119tej Maryi. Jehoshua ha-Lorqui, przybrawszy imi\u0119 brata Hieronima od Wiary \u015awi\u0119tej, pisa\u0142 dzie\u0142a, w kt\u00f3rych zdecydowanie wyst\u0119powa\u0142 przeciwko judaizmowi.<br \/>\nHistoryk Henry Kamen zauwa\u017ca, \u017ce g\u0142\u00f3wni polemi\u015bci anty\u017cydowscy byli w rzeczywisto\u015bci nawr\u00f3conymi \u017bydami. To oni wyst\u0119powali do Trybuna\u0142u Inkwizycji z pro\u015bb\u0105 o rozr\u00f3\u017cnienie fa\u0142szywych konwertyt\u00f3w od szczerze nawr\u00f3conych. Pierwszy hiszpa\u0144ski Wielki Inkwizytor, Tomas de Torquemada, by\u0142 tak\u017ce nawr\u00f3conym \u017bydem. Trzeba doda\u0107, \u017ce wielu marran\u00f3w podlega\u0142o procesom judaizacji poprzez tradycj\u0119 rodzinn\u0105 lub niew\u0142a\u015bciwe zrozumienie wiary katolickiej. Dlatego Inkwizycja musia\u0142a dokona\u0107 rozr\u00f3\u017cnienia pomi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy rozmy\u015blnie zmieniali integraln\u0105 wiar\u0119, a tymi, kt\u00f3rzy byli ofiarami niedostatecznej katechizacji.<br \/>\nInkwizycja hiszpa\u0144ska zosta\u0142a ustanowiona bull\u0105 papiesk\u0105 w 1478 roku. Dzia\u0142alno\u015b\u0107 tego trybuna\u0142u ochroni\u0142a jedno\u015b\u0107 doktrynaln\u0105 Ko\u015bcio\u0142a w Hiszpanii i pozwoli\u0142a jednocze\u015bnie unikn\u0105\u0107 niebezpiecze\u0144stwa powszechnego pogromu. Wobec zagro\u017cenia ze strony marran\u00f3w w Hiszpanii, podobnie jak wcze\u015bniej w przypadku katar\u00f3w, Inkwizycja stara\u0142a si\u0119 neutralizowa\u0107 przyw\u00f3dc\u00f3w, a zwolennik\u00f3w herezji oszcz\u0119dzi\u0107 i uratowa\u0107.<\/p>\n<h2>Procedura inkwizycyjna<\/h2>\n<p>Cho\u0107 procedura inkwizycyjna r\u00f3\u017cni\u0142a si\u0119 zale\u017cnie od pa\u0144stwa i czas\u00f3w w jakich funkcjonowa\u0142a, to jej zasadnicza podstawa zawsze opiera\u0142a si\u0119 na takich samych za\u0142o\u017ceniach. Mo\u017cna powiedzie\u0107, \u017ce Inkwizycja dawa\u0142a przy ka\u017cdej sposobno\u015bci okazj\u0119 do uwolnienia si\u0119 od podejrze\u0144, za\u015b zdecydowanie kara\u0142a tych, kt\u00f3rzy uporczywie trwali w swym odrzuceniu wiary. Inkwizycja bowiem stara\u0142a si\u0119 pouczy\u0107 b\u0142\u0105dz\u0105cego nie mniej, ni\u017c powstrzymywa\u0107 jego heretyckie dzia\u0142ania. Jej zadanie polega\u0142o cz\u0119\u015bciej na wykorzenianiu zabobon\u00f3w ni\u017c na przeciwdzia\u0142aniu przewrotom. Procedurze s\u0105dowej towarzyszy\u0142o zawsze cierpliwe nauczanie.<br \/>\nGdy Trybuna\u0142 przybywa\u0142 do danego miasta, og\u0142aszano \u201eczas \u0142aski\u201d. W przeci\u0105gu miesi\u0105ca heretycy mieli mo\u017cliwo\u015b\u0107 dobrowolnie przyzna\u0107 si\u0119 do b\u0142\u0119d\u00f3w, zapewniaj\u0105c sobie \u0142agodne potraktowanie, ograniczaj\u0105ce si\u0119 do na\u0142o\u017cenia duchowej pokuty. Po up\u0142ywie tego czasu inkwizytorzy og\u0142aszali edykt, w kt\u00f3rym pod gro\u017ab\u0105 ekskomuniki zobowi\u0105zywali wszystkich chrze\u015bcijan do ujawnienia heretyk\u00f3w i ich protektor\u00f3w. Inkwizycja nie posiada\u0142a do swej dyspozycji tajnej policji ani sieci informator\u00f3w. Opiera\u0142a si\u0119 na wsp\u00f3\u0142pracy z wiernymi katolikami, dzia\u0142aj\u0105c bardziej jako str\u00f3\u017c spokoju spo\u0142ecznego ni\u017c zniewalaj\u0105cy aparat w\u0142adzy.<br \/>\nKatolicka Inkwizycja nie przypomina w swym dzia\u0142aniu charakterystycznych dla XX wieku totalitarnych narz\u0119dzi ucisku. Nie poszukiwa\u0142a bowiem za wszelk\u0105 cen\u0119 zdrajc\u00f3w, kontrrewolucjonist\u00f3w czy kolaborant\u00f3w. Zwraca\u0142a si\u0119 wy\u0142\u0105cznie ku jawnym propagatorom b\u0142\u0119d\u00f3w, a zw\u0142aszcza ku przyw\u00f3dcom, bior\u0105c pod uwag\u0119 nie stan sumienia, lecz zewn\u0119trzne dzia\u0142ania os\u00f3b.<br \/>\nPapie\u017c powierzy\u0142 \u015bredniowieczn\u0105 Inkwizycj\u0119 Dominikanom i Franciszkanom. Te dwa nowo powsta\u0142e zakony da\u0142y \u015bwiadectwo uczciwo\u015bci i \u015bwi\u0119to\u015bci, kt\u00f3rej wyk\u0142adni\u0105 by\u0142a wybitna znajomo\u015b\u0107 zagadnie\u0144 teologicznych i kanonicznych. W rzeczywisto\u015bci Inkwizycja skupia\u0142a w swych szeregach kwiat duchowie\u0144stwa epoki. Odmiennie ni\u017c dzia\u0142aj\u0105cym we Francji rewolucyjnym trybuna\u0142om z 1793 roku, Inkwizycji nigdy nie przewodniczyli skorumpowani i zdeprawowani fanatycy.<br \/>\nInkwizytor nie podejmowa\u0142 decyzji jednoosobowo. Towarzyszyli mu asesorowie pochodz\u0105cy z lokalnego duchowie\u0144stwa. Sentencja wyroku by\u0142a poddana kontroli przez miejscowego biskupa, a oskar\u017cony mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 odwo\u0142ania si\u0119 do papie\u017ca. Mo\u017cna zatem uzna\u0107, \u017ce Inkwizycja zapocz\u0105tkowa\u0142a kszta\u0142towanie si\u0119 powszechnego dzi\u015b modelu s\u0105downictwa. Procedura inkwizycyjna odpowiada\u0142a obowi\u0105zuj\u0105cym obecnie kryteriom wymiaru sprawiedliwo\u015bci. Odmiennie od panuj\u0105cej powszechnie opinii, Trybuna\u0142 cz\u0119sto uniewinnia\u0142 pods\u0105dnych. Uchodz\u0105cy za surowego Bernard Gui, pe\u0142ni\u0105c funkcj\u0119 inkwizytora w Tuluzie od 1308 do 1323 roku, wyda\u0142 930 wyrok\u00f3w, z kt\u00f3rych 139 stanowi\u0142y uniewinnienia.<br \/>\nOskar\u017cony m\u00f3g\u0142 broni\u0107 si\u0119 korzystaj\u0105c z pomocy prawnika, jakkolwiek nie zawsze mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 wys\u0142uchania \u015bwiadectwa oskar\u017cycieli. To utajnienie oskar\u017cenia by\u0142o cz\u0119sto podstaw\u0105 zarzut\u00f3w wysuwanych wobec procedury inkwizycyjnej. Trzeba jednak odnie\u015b\u0107 si\u0119 do okoliczno\u015bci, jakie towarzyszy\u0142y procesom. Heretycy \u015bcigani przez Inkwizycj\u0119 byli zazwyczaj bogatymi i wp\u0142ywowymi lud\u017ami. Cz\u0119sto posiadali do swej dyspozycji uzbrojone oddzia\u0142y. Nierzadko \u015bwiadkowie oskar\u017cenia, a nawet sami inkwizytorzy stawali si\u0119 ofiarami zamach\u00f3w. Zeznawanie przeciwko przyw\u00f3dcom katar\u00f3w lub marran\u00f3w mog\u0142o by\u0107 r\u00f3wnie niebezpieczne, jak w dzisiejszych czasach przeciwko bossom mafii. W roku 1485 Wielki Inkwizytor Hiszpanii, Piotr d\u2019Arbues, zosta\u0142 zasztyletowany przy o\u0142tarzu przez wynaj\u0119tego przez marran\u00f3w przest\u0119pc\u0119 (Ae s. 41). Dlatego te\u017c Inkwizycja w koniecznych przypadkach musia\u0142a chroni\u0107 anonimowo\u015b\u0107 \u015bwiadk\u00f3w, uciekaj\u0105c si\u0119 do tajnego zbierania informacji. Pomimo to oskar\u017cony m\u00f3g\u0142 korzysta\u0107 z pewnych gwarancji. Ju\u017c na pocz\u0105tku procesu mia\u0142 mo\u017cliwo\u015b\u0107 przedstawienia listy swych osobistych wrog\u00f3w. Je\u015bli kt\u00f3ry\u015b z anonimowych \u015bwiadk\u00f3w znalaz\u0142 si\u0119 na tej li\u015bcie, jego \u015bwiadectwo by\u0142o automatycznie odrzucane. Ponadto zeznanie tajnego oskar\u017cyciela by\u0142o sk\u0142adane w obecno\u015bci prawnika osoby oskar\u017conej. W takiej sytuacji, aby zagwarantowa\u0107, \u017ce to\u017csamo\u015b\u0107 \u015bwiadka nie zostanie ujawniona, Trybuna\u0142 wyznacza\u0142 prawnika, kt\u00f3ry jednocze\u015bnie by\u0142 zobowi\u0105zany do sumiennego wykonania zadania obrony.<br \/>\nStwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce zasada zachowania anonimowo\u015bci osoby zeznaj\u0105cej nie musi przeczy\u0107 sprawiedliwo\u015bci. Obowi\u0105zuj\u0105cy obecnie w Polsce kodeks post\u0119powania karnego przewiduje w art. 184, \u017ce<br \/>\nje\u017celi zachodzi uzasadniona obawa niebezpiecze\u0144stwa dla \u017cycia, zdrowia, wolno\u015bci albo mienia w znacznych rozmiarach \u015bwiadka lub osoby dla niego najbli\u017cszej, s\u0105d (&#8230;) mo\u017ce wyda\u0107 postanowienie o zachowaniu w tajemnicy danych osobowych \u015bwiadka.<br \/>\nInnym zarzutem stawianym Inkwizycji jest stosowanie tortur w czasie przes\u0142ucha\u0144. Po raz kolejny nale\u017cy jednak odnie\u015b\u0107 si\u0119 do \u00f3wczesnej sytuacji. W por\u00f3wnaniu do praktyk stosowanych przez s\u0105dy \u015bwieckie, mia\u0142y one zdecydowanie mniej drastyczny charakter. Przeprowadzane przez Inkwizycj\u0119 przes\u0142uchania w \u017caden spos\u00f3b nie przypomina\u0142y tak\u017ce sadystycznych tortur przeprowadzanych przez Gestapo czy KGB.<br \/>\nProcedura inkwizycyjna regulowa\u0142a przes\u0142uchania oskar\u017conego w bardzo szczeg\u00f3\u0142owy spos\u00f3b. Torturom m\u00f3g\u0142 by\u0107 poddany tylko podejrzany o najci\u0119\u017csze przest\u0119pstwa, wobec kt\u00f3rego Trybuna\u0142 posiada\u0142 uzasadnione przypuszczenia co do winy. Dodatkowo wymagana by\u0142a zgoda miejscowego biskupa, kt\u00f3ra chroni\u0142a oskar\u017conego przed nadu\u017cyciami nadgorliwych czasem inkwizytor\u00f3w. Przes\u0142uchania nie mog\u0142y by\u0107 powtarzane. W czasie przeprowadzania tortur wymagana by\u0142a obecno\u015b\u0107 przedstawiciela biskupa oraz lekarza. Zabronione by\u0142o stwarzanie podczas przes\u0142uchania niebezpiecze\u0144stwa dla \u017cycia oraz okaleczanie. Ponadto lekarz zobowi\u0105zany by\u0142 udzieli\u0107 pomocy medycznej niezw\u0142ocznie po ich zako\u0144czeniu. Tortury nie by\u0142y stosowane w trakcie przes\u0142ucha\u0144 os\u00f3b chorych, w podesz\u0142ym wieku, a tak\u017ce kobiet w ci\u0105\u017cy. Ocenia si\u0119, \u017ce w rzeczywisto\u015bci stosowano je stosunkowo rzadko. Jean Dumont podaje, \u017ce by\u0142y przeprowadzone w odniesieniu do 1-2%, za\u015b wed\u0142ug Bartolom\u00e9 Bennassara 7-11% proces\u00f3w.<br \/>\nZadziwiaj\u0105ce jest, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 os\u00f3b poddawanych torturom wytrzymywa\u0142a je i w konsekwencji by\u0142a uniewinniana. Trudno zatem utrzymywa\u0107, \u017ce celem tortur by\u0142o uzyskanie przyznania si\u0119 do winy za wszelk\u0105 cen\u0119. Mo\u017cna za to przyj\u0105\u0107, \u017ce przes\u0142uchanie pod gro\u017ab\u0105 tortur mog\u0142o stanowi\u0107 dla oskar\u017conego ostateczny \u015brodek obrony, rodzaj s\u0105dowego testu, por\u00f3wnywalnego ze \u015bredniowiecznymi ordaliami.<br \/>\nOrdalia, czyli \u201es\u0105dy bo\u017ce\u201d, by\u0142y metodami dowodzenia winy lub niewinno\u015bci w \u015bredniowiecznym procesie s\u0105dowym. Oskar\u017cony dowodzi\u0142 w nich swoich twierdze\u0144 przed trybuna\u0142em poddaj\u0105c si\u0119 pr\u00f3bom ognia, wody, czy te\u017c miecza. Pierwsza z nich polega\u0142a na uchwyceniu r\u0119k\u0105 \u017carz\u0105cego si\u0119 w\u0119gla. Je\u015bli rany zagoi\u0142y si\u0119 w okre\u015blonym czasie, s\u0105d uznawa\u0142 \u015bwiadectwo za prawdziwe. Kolejna pr\u00f3ba polega\u0142a na wrzuceniu pods\u0105dnego do wody. Je\u015bli utrzymywa\u0142 si\u0119 na powierzchni \u2013 s\u0105d uznawa\u0142, \u017ce k\u0142amie, natomiast gdy ton\u0105\u0142 \u2013 dowodzi\u0142 tym samym swej niewinno\u015bci. W przypadku pr\u00f3by miecza osoby reprezentuj\u0105ce wykluczaj\u0105ce si\u0119 twierdzenia stawa\u0142y do pojedynku. Wygrana mia\u0142a wskazywa\u0107, po kt\u00f3rej stronie jest prawda. Ko\u015bci\u00f3\u0142 wielokrotnie wyst\u0119powa\u0142 przeciw ordaliom, jako zabobonnej praktyce wywodz\u0105cej si\u0119 ze starogerma\u0144skiego prawa poga\u0144skiego.<br \/>\nU\u017cycie tortur jako \u015brodka dowodowego, cho\u0107 szokuje wsp\u00f3\u0142czesnych, stanowi\u0142o jednak post\u0119p wobec praktyki ordali\u00f3w. Nie nale\u017cy zapomina\u0107, \u017ce praktyka przes\u0142uchiwania z wykorzystaniem tortur by\u0142a w owym czasie o wiele cz\u0119\u015bciej stosowana w odniesieniu do spraw kryminalnych. Dodajmy, \u017ce Wielki Inkwizytor, \u015bw. Jan Kapistran zakaza\u0142 stosowania tortur w procesach inkwizycyjnych w XV wieku, co Ludwik XVI uczyni\u0142 ponad 300 lat p\u00f3\u017aniej w stosunku do proces\u00f3w karnych.<br \/>\nNiew\u0105tpliwie procedura inkwizycyjna stanowi\u0142a post\u0119p w historii prawa. Z jednej strony ostatecznie odrzuci\u0142a ordalia jako \u015brodek dowodowy, zast\u0119puj\u0105c go stosowan\u0105 do dzisiejszego dnia zasad\u0105 sk\u0142adania zezna\u0144 przez strony. Z drugiej \u2013 wprowadzi\u0142a instytucj\u0119 \u015bcigania przest\u0119pstw przez pa\u0144stwo. Do tego czasu to pokrzywdzony sam musia\u0142 dowodzi\u0107 win\u0119 sprawcy, co by\u0142o szczeg\u00f3lnie utrudnione, gdy oskar\u017cony by\u0142 osob\u0105 wp\u0142ywow\u0105. Od czas\u00f3w Inkwizycji ci\u0119\u017car prowadzenia oskar\u017cenia przesuni\u0119ty zosta\u0142 na podmiot publiczny.<br \/>\nKolejnym przek\u0142amaniem na temat Inkwizycji jest liczba os\u00f3b, kt\u00f3re sp\u0142on\u0119\u0142y na stosach. Wielu historyk\u00f3w powo\u0142uje si\u0119 w swych badaniach na Juana Antonio Llorente, od kt\u00f3rego pochodz\u0105 rewelacje na temat liczby zg\u0142adzonych14. Llorente nie wydaje si\u0119 jednak by\u0107 wiarygodnym \u017ar\u00f3d\u0142em wiedzy historycznej. By\u0142 to hiszpa\u0144ski ksi\u0105dz, kt\u00f3ry porzuciwszy wiar\u0119 katolick\u0105 zaci\u0105gn\u0105\u0142 si\u0119 do s\u0142u\u017cby u Napoleona w czasie jego okupacji Hiszpanii. Po rzuceniu kalumnii na \u015awi\u0119te Oficjum zniszczy\u0142 archiwa Inkwizycji hiszpa\u0144skiej, kt\u00f3re mog\u0142y \u015bwiadczy\u0107 przeciwko jego twierdzeniom. Niekt\u00f3rzy wci\u0105\u017c jednak podaj\u0105 liczby ofiar Inkwizycji powsta\u0142e kiedy\u015b w antyklerykalnej wyobra\u017ani Llorente15. Natomiast od 1900 roku dane te odrzucaj\u0105 Ernest Schafer i Alfonso Junco. Od tego czasu historycy zgadzaj\u0105 si\u0119, \u017ce liczba ofiar Inkwizycji hiszpa\u0144skiej jest o wiele mniejsza, ni\u017c to si\u0119 powszechnie s\u0105dzi. Jean Dumont pisze o oko\u0142o 400 egzekucjach w ci\u0105gu 24 lat kr\u00f3lowania Izabeli Katolickiej. To niewiele, gdy wspomnimy na 100.000 ofiar akcji oczyszczania Francji z \u201ekolaborant\u00f3w\u201d w latach 1944-45, czy te\u017c dziesi\u0105tki milion\u00f3w ofiar komunist\u00f3w w Zwi\u0105zku Sowieckim, Chinach&#8230;<br \/>\nTrzeba tak\u017ce pami\u0119ta\u0107, \u017ce nie wszystkie wyroki \u015bmierci egzekwowano. Ich sentencje bywa\u0142y zmieniane na kar\u0119 wi\u0119zienia i zamiast oskar\u017conych palono na stosach kuk\u0142y. Ponadto skazani nie zawsze byli paleni \u017cywcem. Je\u015bli okazywali cho\u0107by cie\u0144 skruchy, to najpierw dokonywano egzekucji, a nast\u0119pnie palono martwe ju\u017c cia\u0142a. Kara \u015bmierci dosi\u0119ga\u0142a tylko tych, kt\u00f3rzy, wcze\u015bniej os\u0105dzeni ju\u017c za herezj\u0119, z uporem do niej powracali.<br \/>\nNiekt\u00f3rzy ludzie zdaj\u0105 si\u0119 by\u0107 zdziwieni, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry w innych sytuacjach nakazuje przebacza\u0107 wrogom, by\u0142 zdolny domaga\u0107 si\u0119 kary \u015bmierci. Jednak nale\u017cy rozr\u00f3\u017cni\u0107 pomi\u0119dzy obowi\u0105zkami w\u0142adzy publicznej i pojedynczego cz\u0142owieka, kt\u00f3re nie s\u0105 takie same. Obowi\u0105zek mi\u0142o\u015bci nakazuje wiernemu przebacza\u0107 nawet zab\u00f3jcy jego najbli\u017cszych krewnych. Podstawowym za\u015b obowi\u0105zkiem pa\u0144stwa w s\u0142u\u017cbie mi\u0142o\u015bci jest zabezpiecza\u0107 porz\u0105dek publiczny, broni\u0107 d\u00f3br materialnych i duchowych obywateli. Je\u015bli kara \u015bmierci jest konieczna dla zapewnienia bezpiecze\u0144stwa publicznego, pa\u0144stwo albo Ko\u015bci\u00f3\u0142 mo\u017ce si\u0119 do niej ucieka\u0107. <em>Katechizm Soboru Trydenckiego<\/em> (rozdz. 33 \u00a7 1) oraz <em>Katechizm Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego<\/em> wydany przez Jana Paw\u0142a II (art. 2266) potwierdza s\u0142uszno\u015b\u0107 kary \u015bmierci.<br \/>\n\u015aw. Tomasz z Akwinu usprawiedliwia\u0142 egzekucj\u0119 kryminalist\u00f3w wskazuj\u0105c, \u017ce obawa \u015bmierci cz\u0119sto u\u0142atwia\u0142a ich nawr\u00f3cenie. Kapelani wi\u0119zienni z czas\u00f3w, gdy funkcjonowa\u0142a jeszcze kara \u015bmierci, \u015bwiadcz\u0105 \u017ce niemal wszyscy skazani przyst\u0119powali do spowiedzi przed wej\u015bciem na szafot. Tak wi\u0119c ziemska kara \u015bmierci umo\u017cliwia\u0142a skazanym unikn\u0105\u0107 kary wiecznej \u015bmierci czyli piek\u0142a. W ten spos\u00f3b pa\u0144stwo praktykuje prawdziw\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107. Wypuszczanie na wolno\u015b\u0107 pod pretekstem przebaczenia stwarza przest\u0119pcy okazj\u0119 do powrotu do grzechu i w konsekwencji zatracenia duszy.<br \/>\nW ka\u017cdym razie orzeczenia kary \u015bmierci stanowi\u0142y mniej ni\u017c 1% wydanych przez Inkwizycj\u0119 wyrok\u00f3w. W wi\u0119kszo\u015bci przypadk\u00f3w kary mia\u0142y charakter duchowy i polega\u0142y na przyk\u0142ad na noszeniu znaku krzy\u017ca na ubraniu, odprawieniu pielgrzymki, pe\u0142nieniu s\u0142u\u017cby w Ziemi \u015awi\u0119tej czy te\u017c biczowaniu, cz\u0119sto symbolicznym. Czasami Trybuna\u0142 konfiskowa\u0142 mienie lub wtr\u0105ca\u0142 do twierdzy, w kt\u00f3rej warunki bywa\u0142y zno\u015bniejsze ni\u017c w zwyk\u0142ych wi\u0119zieniach. Powodowa\u0142o to nawet, \u017ce niekt\u00f3rzy wi\u0119\u017aniowie kryminalni, chc\u0105c polepszy\u0107 warunki odbywania kary, przyznawali si\u0119 do herezji. Heretycy korzystali te\u017c cz\u0119sto z amnestii. Kr\u00f3lowa Izabela og\u0142osi\u0142a w roku 1495 powszechn\u0105 amnesti\u0119 dla wszystkich skazanych przez Inkwizycj\u0119.<br \/>\nDzieje \u015awi\u0119tego Oficjum w rzeczywisto\u015bci nie maj\u0105 nic wsp\u00f3lnego z czarn\u0105 legend\u0105, rozpowszechnian\u0105 przez wrog\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Bartolom\u00e9 Bennassar, nie b\u0119d\u0105cy zgo\u0142a apologet\u0105 Trybuna\u0142u, napisa\u0142 w ksi\u0105\u017cce <em>Inkwizycja hiszpa\u0144ska w XV-XIX wieku<\/em>:<br \/>\nJe\u015bli Inkwizycja hiszpa\u0144ska by\u0142aby trybuna\u0142em jak inne, nie waha\u0142bym si\u0119 wnioskowa\u0107 \u2013 nie obawiaj\u0105c si\u0119 g\u0142os\u00f3w sprzeciwu i na przek\u00f3r rozpowszechnionym uprzedzeniom \u2013 \u017ce przewy\u017csza\u0142a je wszystkie pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem&#8230; Bardziej skuteczna, co do czego nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, bardziej dok\u0142adna i skrupulatna, pomimo ludzkich s\u0142abo\u015bci niekt\u00f3rych s\u0119dzi\u00f3w. By\u0142 to Trybuna\u0142, kt\u00f3ry praktykowa\u0142 wyj\u0105tkowo dok\u0142adne badanie dowod\u00f3w i stosowa\u0142 skrupulatnie metody ich sprawdzania, kt\u00f3ry przyjmowa\u0142 bez wahania protest oskar\u017conego odno\u015bnie do braku obiektywizmu \u015bwiadka, kt\u00f3ry \u2013 odmiennie od s\u0105downictwa cywilnego \u2013 rzadko stosowa\u0142 tortury, i kt\u00f3ry, pomimo surowo\u015bci, wyj\u0105tkowo skazywa\u0142 na kar\u0119 \u015bmierci, r\u00f3wnie rozwa\u017cnie stosuj\u0105c kar\u0119 galer. Trybuna\u0142, kt\u00f3ry pragn\u0105\u0142 wyja\u015bni\u0107 oskar\u017conemu, dlaczego jest w b\u0142\u0119dzie, kt\u00f3ry napomina\u0142, doradza\u0142, i kt\u00f3rego ostateczne pot\u0119pienia dotyka\u0142y wy\u0142\u0105cznie powracaj\u0105cych do herezji (&#8230;) Lecz Inkwizycja nie mo\u017ce by\u0107 traktowana jako s\u0105d podobny do innych. Nie broni\u0142a bowiem os\u00f3b czy te\u017c mienia przed zagra\u017caj\u0105cym im niebezpiecze\u0144stwem. Inkwizycja zosta\u0142a stworzona dla obrony wiary16.<br \/>\nTu znajduje si\u0119 sedno \u201eproblemu\u201d Inkwizycji. Jako uczciwy i kompetentny historyk, Bennassar nie m\u00f3g\u0142 nie odrzuci\u0107 k\u0142amstw, kt\u00f3re od wiek\u00f3w powtarza si\u0119 na temat Inkwizycji. Ale jako libera\u0142 i relatywista nie mo\u017ce zaakceptowa\u0107 zasady, kt\u00f3ra jest podstaw\u0105 tej instytucji \u2013 zasady przymusu w sprawach religii.<br \/>\nOstatecznie jedynym zarzutem, kt\u00f3ry libera\u0142owie mog\u0105 jeszcze czyni\u0107 Inkwizycji jest ten, \u017ce zwalcza\u0142a ona fa\u0142szywe religie. Jest to prost\u0105 konsekwencj\u0105 tego, \u017ce libera\u0142owie nie uznaj\u0105 Ko\u015bcio\u0142a katolickiego jako jedynej drogi zbawienia. Nie s\u0105 zatem w stanie poj\u0105\u0107 nadprzyrodzonego celu dzia\u0142ania \u015awi\u0119tego Oficjum.<br \/>\nKatolicy powinni odwa\u017cnie rozpowszechnia\u0107 pozytywny os\u0105d na temat Inkwizycji. Przez oczyszczenie Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Hiszpanii z wp\u0142yw\u00f3w marran\u00f3w Trybuna\u0142 uratowa\u0142 Hiszpan\u00f3w przed protestantyzmem i zaoszcz\u0119dzi\u0142 im horroru wojen religijnych, podobnych do tych, kt\u00f3re spustoszy\u0142y znaczn\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 Europy w XVI wieku. Przypomnie\u0107 nale\u017cy, \u017ce a\u017c trzecia cz\u0119\u015b\u0107 ludno\u015bci niemieckiej straci\u0142a \u017cycie wskutek licznych wojen religijnych, kt\u00f3re mia\u0142y miejsce pomi\u0119dzy 1520 a 1648 rokiem. Je\u015bli Hiszpania unikn\u0119\u0142a podobnej tragedii dzi\u0119ki skazaniu na stos kilkuset heretyk\u00f3w, to wypada stwierdzi\u0107, \u017ce \u015awi\u0119te Oficjum dokona\u0142o aktu humanitarnego.<br \/>\nUzna\u0107 mo\u017cna, \u017ce Inkwizycja uratowa\u0142a nie tylko Hiszpani\u0119, ale ca\u0142y Ko\u015bci\u00f3\u0142. W XVI wieku \u015bwiat katolicki sta\u0142 na kraw\u0119dzi przepa\u015bci \u2013 gwa\u0142townie atakowany przez rewolucj\u0119 protestanck\u0105 na p\u00f3\u0142nocy, ze wschodu za\u015b zagro\u017cony ekspansj\u0105 tureck\u0105. Pogr\u0105\u017cona w wojnie domowej Francja nie by\u0142a w stanie d\u0142u\u017cej broni\u0107 Ko\u015bcio\u0142a. To w\u0142a\u015bnie Hiszpania uratowa\u0142a chrze\u015bcija\u0144stwo, w du\u017cej mierze dzi\u0119ki zwyci\u0119stwu w bitwie pod Lepanto w 1571 roku.<br \/>\nDzie\u0142em Hiszpanii by\u0142a tak\u017ce kontrreformacja. Je\u015bli zatem hiszpa\u0144ski katolicyzm m\u00f3g\u0142 odegra\u0107 tak zbawienn\u0105 rol\u0119 w XVI wieku, to tylko dzi\u0119ki obronie jego doktrynalnej jedno\u015bci przez Inkwizycj\u0119 w wieku XV. By\u0107 mo\u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 i spo\u0142ecze\u0144stwo nie by\u0142yby dzi\u015b w tak op\u0142akanym stanie, gdyby w XIX i XX wieku dzia\u0142a\u0142 Trybuna\u0142, broni\u0105cy je przed modernizmem.<br \/>\nPrzywr\u00f3cenie Inkwizycji z pewno\u015bci\u0105 nie wydaje si\u0119 dzisiaj dobrym pomys\u0142em. Jest na to za p\u00f3\u017ano. Inkwizycja mo\u017ce spe\u0142ni\u0107 swoj\u0105 rol\u0119 tylko wtedy, gdy spo\u0142ecze\u0144stwo jest prawdziwie chrze\u015bcija\u0144skie. Jest to zatem raczej \u015brodek obronny, nieskuteczny dla przywr\u00f3cenia \u015bwiata dla wiary katolickiej.<br \/>\nCho\u0107 nie ma dzisiaj warunk\u00f3w dla powrotu do Inkwizycji, trzeba jednak, zgodnie z prawd\u0105 historyczn\u0105, dokona\u0107 jej rehabilitacji. Z ca\u0142ym szacunkiem nale\u017cnym tym, kt\u00f3rzy lubuj\u0105 si\u0119 w ogl\u0105daniu Ko\u015bcio\u0142a dyskredytuj\u0105cego samego siebie, katolicy nie maj\u0105 powodu wstydzi\u0107 si\u0119 dzie\u0142 podejmowanych w przesz\u0142o\u015bci przez ten \u015bwi\u0119ty Trybuna\u0142. \u03a9<br \/>\nJan-Klaudiusz Dupuis jest historykiem, nauczycielem w Szkole \u015awi\u0119tej Rodziny, prowadzonej przez Bractwo \u015aw. Piusa X w Quebec. Artyku\u0142 ukaza\u0142 si\u0119 w listopadowym numerze \u201eThe Angelus\u201d z 1999 r. T\u0142umaczy\u0142 z j\u0119zyka angielskiego Arkadiusz G\u00f3rski.<\/p>\n<h3>Przypisy:<\/h3>\n<ol>\n<li>Wolter, <em>Inquisition<\/em>,[w:] <em>Dictionnaire philosophique<\/em>, [w:] <em>Oeuvres compl\u00e8tes<\/em>, t. VII. Ed. Th. Desoer, 1818, s. 1309-1319.<\/li>\n<li>Jan Pawe\u0142 II, <em>Tertio Millennio Adveniente<\/em>, 1994, \u00a7 35.<\/li>\n<li>Sekta tego okresu, okre\u015blana tak\u017ce jako \u201eIlluminati\u201d.<\/li>\n<li>J. de Maistre, <em>Lettres a un gentilhomme russe sur l\u2019Inquisition espagnole, Oeuvres compl\u00e8tes<\/em>, t. VII, Ed. Soci\u00e9t\u00e9 Nationale, 1938, s. 283-391; J. Morel, <em>Lettres \u00e0 M. Louis Veuillot sur l\u2019Inquisition moderne d\u2019Espagne, Incartades lib\u00e9rales de quelques auteurs catholiques<\/em>, Ed. Victor Palm\u00e9, 1869, s. 31-241.<\/li>\n<li>J. Dumont, <em>L\u2019Eglise au risque de l\u2019Histoire<\/em>, Ed. Crit\u00e9rion, 1984, s. 171-231, 343-413; <em>L\u2019Incomparable Isabelle la Catholique<\/em>, Ed. Crit\u00e9rion, 1992, s. 79-110.<\/li>\n<li>L. Choupin, <em>H\u00e9r\u00e9sie<\/em>,[w:] <em>Dictionnaire apolog\u00e9tique de la foi catholique<\/em>, t. II, 1911, s. 442-457.<\/li>\n<li>A. Ottaviani, <em>L\u2019Eglise et la Cit\u00e9<\/em>, Imprimerie polyglotte vaticane, 1963, s. 309.<\/li>\n<li>J. Guiraud, <em>Inquisition<\/em>, DARC, t. II, 1911, s. 823-890; E. Vacandar, <em>Inquisition<\/em>, DTC, t. VII, s. 2016-2068.<\/li>\n<li>Katolicki historyk za\u015b powinien ocenia\u0107 fakty w \u015bwietle zasad katolickich. W tej sprawie patrz: Dom Gu\u00e9ranger, <em>Le sens chr\u00e9tien de l\u2019histoire<\/em>, [w:] \u201eLe Sel de la terre\u201d, 22, s. 176.<\/li>\n<li>Na przyk\u0142ad: Hefel\u00e9, <em>Le Cardinal Ximen\u00e9s<\/em>, Librairie Poussielgue-Rusand, 1856, s. 588.<\/li>\n<li>F. Vernet, <em>Albigeois et Cathares<\/em>, [w:] <em>Dictionnaire de th\u00e9ologie catholique<\/em>, t. I, s. 1987-1999.<\/li>\n<li>H. K. L\u00e9a, <em>Histoire de l\u2019Inquisition au Moyen Age<\/em>, Ed. J\u00e9r\u00f4me Millon, 1986.<\/li>\n<li>C. Roch, <em>Histoire des Marranes<\/em>, Ed. Liana L\u00e9vi, 1990.<\/li>\n<li>J. A. Llorente, <em>Historia critica de la Inquisici\u00f3n en Espa\u0144a<\/em>, Ed. Hiperion, 1981.<\/li>\n<li>Na przyk\u0142ad w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w Pierre Dominique twierdzi, \u017ce Inkwizycja hiszpa\u0144ska skaza\u0142a 178.382 osoby, z czego 16.376 zosta\u0142o spalonych \u017cywcem [w:] L\u2019<em>Inquisition<\/em>, Ed. Perrin, 1969; Henry Kamen wskazuje za\u015b na 341.021 wyrok\u00f3w, gdzie 31.912 stanowi\u0142y orzeczenia skazuj\u0105ce na spalenie. [w:] <em>Histoire de l\u2019Inquisition espagnole<\/em>, Ed. Albin Michel, 1966. Dane H. Kamena zosta\u0142y nast\u0119pnie przez niego zrewidowane i obni\u017cone w p\u00f3\u017aniejszej edycji jego ksi\u0105\u017cki.<\/li>\n<li>B. Bennassar, <em>L\u2019Inquisition espagnole Xve-XIXe si\u00e8cle<\/em>, Ed. Hachett, 1979, s. 398-390.<\/li>\n<\/ol>\n<p>&nbsp;<\/p>\n<p class=\"author\">Jan-Klaudiusz Dupuis<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rzekome okrucie\u0144stwo Inkwizycji jest zwykle jednym z zasadniczych argument\u00f3w podejmowanych przez wrog\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a. Wolter mawia\u0142 o \u201ekrwawym trybunale, przera\u017aliwym pomniku w\u0142adzy mnich\u00f3w\u201d1. Dla wi\u0119kszo\u015bci wsp\u00f3\u0142czesnych stanowi ona symbol najstraszliwszego w dziejach cywilizacji masowego prze\u015bladowania, fanatyzmu i kontroli my\u015bli. Czarna legenda&hellip; <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1007],"tags":[385,431],"class_list":["post-2380","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia-kosciola","tag-inkwizycja","tag-katarzy"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2380","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2380"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2380\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2380"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2380"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2380"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}