{"id":2378,"date":"2020-01-16T19:39:39","date_gmt":"2020-01-16T18:39:39","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=2378"},"modified":"2020-01-16T19:39:39","modified_gmt":"2020-01-16T18:39:39","slug":"czy-bog-nas-zaprogramowal-przeznaczenie-a-wolnosc","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/czy-bog-nas-zaprogramowal-przeznaczenie-a-wolnosc\/","title":{"rendered":"Czy B\u00f3g nas zaprogramowa\u0142? – przeznaczenie a wolno\u015b\u0107"},"content":{"rendered":"

 
\nNauka o przeznaczeniu nas do zbawienia jest prost\u0105 konsekwencj\u0105 prawdy, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat i ka\u017cdy z nas zanurzony jest w Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci. Mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017ca wobec \u015bwiata i cz\u0142owieka jest czym\u015b wcze\u015bniejszym ni\u017c samo zaistnienie \u015bwiata i ka\u017cdego z nas. Jest czym\u015b zastanym, czym\u015b na co trzeba odpowiedzie\u0107, a nie czym\u015b, co by trzeba by\u0142o dopiero wprowadza\u0107 w \u015bwiat i w siebie. Z\u0142o bierze si\u0119 nie z braku Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci dla \u015bwiata, ale z braku naszej odpowiedzi na mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105.
\nJe\u015bli za\u015b koniecznym kontekstem prawdy o przeznaczeniu jest prawda o mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej, wszelkie przeciwstawianie przeznaczenia i wolno\u015bci jest nieporozumieniem. Wolno\u015b\u0107 stanowi jeden z elementarnych wyznacznik\u00f3w ludzkiej godno\u015bci, a nawet osobowego statusu cz\u0142owieka, mi\u0142o\u015b\u0107 za\u015b chce raczej wzbogaca\u0107 kochanego ni\u017c go ograbia\u0107. Tote\u017c nale\u017cy z g\u00f3ry wykluczy\u0107, aby B\u00f3g kochaj\u0105cy cz\u0142owieka m\u00f3g\u0142 ogranicza\u0107 jego wolno\u015b\u0107.
\nZgodnie z tym uj\u0119ciem interesowa\u0107 nas b\u0119dzie nie tyle teza, \u017ce Bo\u017ce przeznaczenie nie sprzeciwia si\u0119 ludzkiej wolno\u015bci.<\/strong> Chcieliby\u015bmy pokaza\u0107, do jakiego stopnia Bo\u017ce przeznaczenie jest gwarancj\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142em naszej wolno\u015bci.
\nKlasyczne opisy zniewolenia cz\u0142owieka
\nAby przedstawi\u0107 prawd\u0119 o przeznaczeniu nas do zbawienia jako nowin\u0119 o wolno\u015bci, dobrze b\u0119dzie zarysowa\u0107 pokr\u00f3tce jej t\u0142o negatywne. Ot\u00f3\u017c zniewolenie cz\u0142owieka mo\u017ce dokona\u0107 si\u0119 w trojaki spos\u00f3b. Wszystkie trzy sposoby zosta\u0142y zauwa\u017cone i opisane ju\u017c przez Grek\u00f3w. Nie powinna nas dezorientowa\u0107 okoliczno\u015b\u0107, \u017ce dzisiaj nie podzielamy greckich pogl\u0105d\u00f3w na temat heimarmene czy ananke, albo \u017ce Mojry, c\u00f3ry Konieczno\u015bci, s\u0105 dla nas wy\u0142\u0105cznie postaciami mitycznymi. Wystarczy potraktowa\u0107 tamte opisy jako \u015bwiadectwa nie tyle b\u0142\u0119dnych pogl\u0105d\u00f3w, co b\u0142\u0119dnych postaw, a oka\u017ce si\u0119, jak dalece odnosz\u0105 si\u0119 one r\u00f3wnie\u017c do nas dzisiaj.
\nHeimarmene<\/strong>. A wi\u0119c po pierwsze, cz\u0142owieka mog\u0105 determinowa\u0107 bezduszne si\u0142y tego \u015bwiata. Przekonanie o tym Grecy wyra\u017cali wiar\u0105 w heimarmene, czyli przeznaczenie (zauwa\u017cmy wszak\u017ce od razu, \u017ce Nowy Testament nigdy nie u\u017cywa tego s\u0142owa na okre\u015blenie przeznaczenia do zbawienia; wybrano tu nie obci\u0105\u017cone filozoficznie s\u0142owo prohoridzo<\/strong>). Grecy s\u0105dzili, \u017ce cz\u0142owieka otaczaj\u0105 tak pot\u0119\u017cne moce, i\u017c niedorzeczno\u015bci\u0105 jest mniema\u0107, jakoby m\u00f3g\u0142 on sam stanowi\u0107 o swoim losie. Cz\u0142owiek jest raczej \u0142upin\u0105 na falach oceanu, nie maj\u0105c\u0105 \u017cadnego wp\u0142ywu na to, co si\u0119 z ni\u0105 dzieje, zmuszon\u0105 podporz\u0105dkowa\u0107 si\u0119 si\u0142om, wobec kt\u00f3rych sam jest bezsilny. Klasycznym wyrazem wiary w heimarmene by\u0142o przekonanie, le\u017c\u0105ce u podstaw astrologii, \u017ce wszystko, co si\u0119 dzieje na ziemi, jest zdeterminowane przez procesy dokonuj\u0105ce si\u0119 w bez por\u00f3wnania pot\u0119\u017cniejszym od ziemskiego \u015bwiecie gwiaz<\/strong>d. [Korzystam z okazji, aby zasygnalizowa\u0107 interesuj\u0105cy artyku\u0142, J. Kleinera, Polska mistyka romantyczna wobec koncepcja paralelizmu \u015bwiat\u00f3w w: Ksi\u0119ga pami\u0105tkowa Polskiego Towarzystwa Filozoficznego, we Lwowie, Lw\u00f3w 1931, s. 291-301.]\nNale\u017cy starannie odr\u00f3\u017cni\u0107 nauk\u0119 o heimarmene jako opis i jako wiar\u0119.<\/strong> Grecy byli bystrymi obserwatorami, a rozmaite ograniczenia i zniewolenia cz\u0142owieka przez si\u0142y od niego niezale\u017cne s\u0105 po prostu faktem. Natomiast wiara w heimarmene jest nieuzasadnion\u0105 ekstrapolacj\u0105 tego faktu. Zawiera\u0142a w sobie pesymistyczne prze\u015bwiadczenie, jakoby cz\u0142owiek by\u0142 tylko rzecz\u0105<\/strong>. W dalszej perspektywie mog\u0142a uzasadnia\u0107 r\u00f3\u017cne manipulacje cz\u0142owiekiem i jego urzeczawianie. Tote\u017c nale\u017cy zapisa\u0107 na chwa\u0142\u0119 staro\u017cytnym, \u017ce jednak znale\u017ali si\u0119 filozofowie, kt\u00f3rzy si\u0119 tej wierze przeciwstawiali. Na przyk\u0142ad Epikur przepracowa\u0142 nawet Demokrytow\u0105 koncepcj\u0119 atomu pod tym k\u0105tem, \u017ceby m\u00f3c odrzuci\u0107 determinizm i g\u0142osi\u0107 zdolno\u015b\u0107 cz\u0142owieka do wolno\u015bci. [I. Kro\u0144ska, Atomy i ludzie. Antropologia w fizyce Epikura, „Znak” 25 (1973) nr 223, s. 31-46.]\nWiar\u0119 w heimarmene zwalcza\u0142 Cyceron, sk\u0105din\u0105d zreszt\u0105 krytyk filozofii Epikura; po\u015bwi\u0119ci\u0142 temu tematowi specjalne traktaty. [0 wr\u00f3\u017cbiarstwie (De divinatione) oraz O przeznaczeniu (De fato); t\u0142um. polskie: Cyceron, „Pisma filozoficzne”, t. 1, Warszawa 1960, Biblioteka Klasyk\u00f3w Filozofii.]\nChrze\u015bcija\u0144stwo odrzuci\u0142o generalnie t\u0119 wiar\u0119. Zbyt wyra\u017anie sprzeciwia\u0142a si\u0119 ona nauce o mi\u0142o\u015bci Boga do cz\u0142owieka, a zw\u0142aszcza przekonaniu o odpowiedzialno\u015bci cz\u0142owieka za swoje czyny. Dochowa\u0142a si\u0119 na przyk\u0142ad relacja z dyskusji, jak\u0105 jeszcze w roku 382 przeprowadzi\u0142 na ten temat \u015bw. Grzegorz z Nyssy z jakim\u015b nieznanym bli\u017cej poganinem. [Peri tes heimarmenes (Contra fatum), PG 45, 145-174.]. Musia\u0142y to wi\u0119c by\u0107 w tamtym czasie problemy jeszcze \u017cywe, skoro ludzie si\u0119 o nie k\u0142\u00f3cili.
\nW konsekwencji chrze\u015bcija\u0144skich tez na temat ludzkiej wolno\u015bci i odpowiedzialno\u015bci trzeba by\u0142o oczywi\u015bcie zaprzeczy\u0107 bosko\u015bci owych pot\u0119g, rzekomo determinuj\u0105cych cz\u0142owieka.<\/strong> Jakby symbolem i streszczeniem tej postawy jest przeprowadzona przez chrze\u015bcijan detronizacja gwiazd z godno\u015bci b\u00f3stw<\/strong> [Por. A.H. Armstrong i R.A. Markus, Wiara chrze\u015bcija\u0144ska a filozofia grecka, Warszawa 1964, s. 40-54.]. Klasycznym miejscem, gdzie o tym m\u00f3wiono, by\u0142a oczywi\u015bcie Ewangelia o pok\u0142onie mag\u00f3w. „Nie wierzymy – pisa\u0142 \u015bw. Augustyn – w zale\u017cno\u015b\u0107 jakiegokolwiek cz\u0142owieka od gwiazd. Tym bardziej nie wierzymy, aby uk\u0142ad gwiazd wyznacza\u0142 doczesne narodziny Tego, kt\u00f3ry jest odwiecznym Stw\u00f3rc\u0105 i Panem wszystkich rzeczy. Gwiazda, kt\u00f3r\u0105 widzieli magowie, nie rz\u0105dzi\u0142a Chrystusem narodzonym w ciele, ale dawa\u0142a \u015bwiadectwo. Nie dlatego Chrystus si\u0119 narodzi\u0142, \u017ce ona za\u015bwieci\u0142a, ale dlatego ona za\u015bwieci\u0142a, \u017ce Chrystus si\u0119 narodzi\u0142. Je\u015bli mo\u017cna tak powiedzie\u0107, nie gwiazda by\u0142a fatum dla Chrystusa, ale Chrystus by\u0142 fatum dla gwiazdy” Contra Faustum, 1.2, cap. 5 (PL 42, 212).].
\nWszak\u017ce wiara w heimarmene mia\u0142a si\u0119 utrzyma\u0107 r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d chrze\u015bcijan. Wyrazem jej cho\u0107by \u017cywe po dzi\u015b dzie\u0144 ludowe przekonanie o przeznaczeniu cz\u0142owieka do konkretnych wydarze\u0144, odzywaj\u0105ce si\u0119 zw\u0142aszcza w obliczu tragedii, do kt\u00f3rej dosz\u0142o w wyniku przypadkowego splotu przyczyn. „Wida\u0107 tak mu by\u0142o przeznaczone”<\/strong> powiadaj\u0105 w\u00f3wczas ludzie, Panu Bogu przypisuj\u0105c zazwyczaj t\u0119 ciemn\u0105 rol\u0119, jak\u0105 Grecy przypisywali niepoj\u0119tym si\u0142om tego \u015bwiata. Gro\u017aniejsze za\u015b formy wiary w heimarmene pojawi\u0142y si\u0119 w ostatnich wiekach, zw\u0142aszcza na gruncie wsp\u00f3\u0142czesnej psychologii i socjologii, kt\u00f3re maj\u0105 wr\u0119cz upodobanie w przedstawianiu cz\u0142owieka jako istoty rzekomo ca\u0142kowicie bezradnej w obliczu r\u00f3\u017cnorakich mocy od niego pot\u0119\u017cniejszych.<\/strong>
\nAnanke.<\/strong> Pot\u0119\u017cne si\u0142y determinuj\u0105ce cz\u0142owieka bywaj\u0105 \u015blepe, ale bywaj\u0105 te\u017c z\u0142o\u015bliwe. Nie znaczy to zaraz, \u017ce s\u0105 to si\u0142y osobowe. Po prostu cz\u0142owiek mo\u017ce odczytywa\u0107 ich dzia\u0142anie jako z\u0142o\u015bliwe. Mianowicie, ma\u0142o \u017ce si\u0142y te potrafi\u0105 zniszczy\u0107 cz\u0142owieka, mog\u0105 one doprowadza\u0107 do tego, \u017ce cz\u0142owiek w\u0142asnymi r\u0119kami dzia\u0142a przeciwko samemu sobie: Z\u0142o\u015bliwo\u015b\u0107 losu (grecka ananke, \u0142aci\u0144skie fatum)<\/strong> na tym w\u0142a\u015bnie polega, \u017ce cz\u0142owiek sam sprowadza na siebie nieszcz\u0119\u015bcie, kt\u00f3rego nie chce.
\nCzym jest ananke, spr\u00f3bujmy zobaczy\u0107 na przyk\u0142adzie mitu Edypa. Jego fabu\u0142a jest powszechnie znana: W Tebach, w rodzinie kr\u00f3lewskiej, rodzi si\u0119 dziecko, Edyp. Wyrocznia ostrzega rodzic\u00f3w, \u017ce to dziecko dopu\u015bci si\u0119 dw\u00f3ch strasznych zbrodni: zabije w\u0142asnego ojca, o\u017ceni si\u0119 z w\u0142asn\u0105 matk\u0105. Rodzice, przera\u017ceni t\u0105 zapowiedzi\u0105, chc\u0105 odwr\u00f3ci\u0107 wyrok losu. Kalecz\u0105 dziecku nogi i porzucaj\u0105 je w g\u00f3rach, aby tam umar\u0142o. Edypa znajduj\u0105 jednak pasterze i zanosz\u0105 go do bezdzietnej kr\u00f3lowej Koryntu, kt\u00f3ra go adoptuje. Kiedy Edyp dorasta, sam udaje si\u0119 do wyroczni, \u017ceby si\u0119 spyta\u0107 o swoj\u0105 ananke. „Zabijesz w\u0142asnego ojca, o\u017cenisz si\u0119 z w\u0142asn\u0105 matk\u0105”. Edyp zareagowa\u0142 identycznie jak niegdy\u015b jego rodzice, to znaczy przerazi\u0142 si\u0119 i postanawia za wszelk\u0105 cen\u0119 odwr\u00f3ci\u0107 wyrok losu. S\u0105dz\u0105c, \u017ce jego rodzicami s\u0105 kr\u00f3l i kr\u00f3lowa Koryntu, ucieka z tego miasta. Po drodze wdaje si\u0119 w ambicjonaln\u0105 burd\u0119 z jakim\u015b starcem, kt\u00f3rego zabija. By\u0142 to jego ojciec, Lajos. Pierwsza cz\u0119\u015b\u0107 ponurej przepowiedni ju\u017c si\u0119 spe\u0142ni\u0142a, cho\u0107 Edyp jeszcze o tym nie wie. Edyp przyje\u017cd\u017ca do Teb, w mie\u015bcie w\u0142a\u015bnie grasuje Sfinks. Potw\u00f3r opu\u015bci miasto, je\u015bli kto\u015b rozwi\u0105\u017ce jego zagadk\u0119. Teba\u0144czycy wyznaczaj\u0105 \u015bmia\u0142kowi, kt\u00f3ry o\u015bmieli si\u0119 stan\u0105\u0107 przed Sfinksem i rozwi\u0105\u017ce zagadk\u0119, najwy\u017csz\u0105 nagrod\u0119. Bohater otrzyma Jokast\u0119, wdow\u0119 po Lajosie. Zagadk\u0119 rozwi\u0105zuje w\u0142a\u015bnie Edyp, zostaje w\u0142adc\u0105 Teb i m\u0119\u017cem w\u0142asnej matki.
\nLudzie dwukrotnie podejmowali radykalne decyzje, aby unikn\u0105\u0107 wyroku losu, ale w\u0142a\u015bnie dzi\u0119ki tym decyzjom wyrok losu ostatecznie si\u0119 spe\u0142ni\u0142. Jednak nie tamte decyzje by\u0142y pierwsz\u0105 przyczyn\u0105, \u017ce w ko\u0144cu sta\u0142o si\u0119 to, co si\u0119 sta\u0142o. Nie by\u0142a ni\u0105 te\u017c wyrocznia, kt\u00f3ra napi\u0119tnowa\u0142a Edypa znamieniem potencjalnego ojcob\u00f3jcy i kazirodcy. Prawdziwym \u017ar\u00f3d\u0142em tragedii by\u0142a wiara, jakoby cz\u0142owiek z g\u00f3ry by\u0142 zdeterminowany.<\/strong> A wi\u0119c niewiara w cz\u0142owieka, w jego zdolno\u015b\u0107 do wyboru dobra, cho\u0107by nawet wbrew wszystkiemu. Zar\u00f3wno dla rodzic\u00f3w Edypa, jak p\u00f3\u017aniej dla niego samego, z\u0142o jest wi\u0119ksze od cz\u0142owieka<\/strong>. Po kolejnych rozstrzygni\u0119ciach wyroczni ludziom nie przychodzi\u0142o nawet do g\u0142owy<\/strong>, \u017ce mo\u017cna po prostu przeciwstawi\u0107 si\u0119 zagra\u017caj\u0105cemu z\u0142u. Z faktu, \u017ce z\u0142o mo\u017ce niekiedy zdruzgota\u0107 cz\u0142owieka, wnioskowali, jakoby istnia\u0142y sytuacje, kiedy z\u0142o musi zdruzgota\u0107 cz\u0142owieka. W\u00f3wczas za\u015b jedynym wyj\u015bciem jest ucieczka<\/strong>. Grecy nie odkryli jeszcze warto\u015bci m\u0119cze\u0144stwa (cho\u0107 zapewne Sokrates nie by\u0142 jedynym greckim m\u0119czennikiem). Bo w rzeczywisto\u015bci cz\u0142owiek mo\u017ce by\u0107 bezsilny co najwy\u017cej wobec zagro\u017ce\u0144 zewn\u0119trznych. Wbrew mitowi Edypa, trzeba stanowczo stwierdzi\u0107, \u017ce nie ma takich sytuacji, w kt\u00f3rych cz\u0142owiek musia\u0142by czyni\u0107 z\u0142o.
\nZwr\u00f3\u0107my jeszcze uwag\u0119 na fatalne skutki uniku i ucieczki w obliczu zagra\u017caj\u0105cego z\u0142a. S\u0105 one dos\u0142ownie fatalne, to znaczy w\u0142a\u015bnie przez unik i ucieczk\u0119 spe\u0142nia si\u0119 przekl\u0119ty wyrok losu. Gdyby ludzie wi\u0119cej cenili swoj\u0105 zdolno\u015b\u0107 do sprzeciwienia si\u0119 z\u0142u, wyszliby z zagro\u017cenia obronn\u0105 r\u0119k\u0105<\/strong>. Ponie\u015bliby co najwy\u017cej koszty fizyczne swojej walki ze z\u0142em, zachowaliby jednak to co najwa\u017cniejsze. Tymczasem ust\u0119powanie pola z\u0142u, byleby samemu wyj\u015b\u0107 obronn\u0105 r\u0119k\u0105, musi cz\u0142owieka niszczy\u0107. Bo jest to zgoda na zwyci\u0119stwo z\u0142a. Jak\u017ce przeciwstawna mitowi Edypa b\u0119dzie m\u0105dro\u015b\u0107 biblijna: przypomnijmy cho\u0107by Zuzann\u0119, kt\u00f3ra nie ust\u0105pi z\u0142u nawet w obliczu haniebnej \u015bmierci, albo bohaterstwo Daniela, kt\u00f3ry nie ul\u0119knie si\u0119 gro\u017aby rzucenia go lwom ani spalenia w hutniczym piecu.
\nPor\u00f3wnajmy jeszcze mit Edypa z zachowaniem Aposto\u0142a Piotra w dzie\u0144 m\u0119ki Pana. Piotr te\u017c us\u0142ysza\u0142 s\u0142owa jakby wyroczni: „Zaprawd\u0119 powiadam ci: Jeszcze tej nocy, zanim kogut zapieje, trzy razy si\u0119 mnie zaprzesz” (Mt 26,34<\/a>). Piotr jednak nie reaguje ucieczk\u0105. Zna swoj\u0105 warto\u015b\u0107, nawet j\u0105 przecenia, wie r\u00f3wnie\u017c, \u017ce nikt nie jest do z\u0142a zdeterminowany. Tote\u017c wychodzi z\u0142u naprzeciw. Postawa Piotra jest wi\u0119c bez por\u00f3wnania dojrzalsza ni\u017c zachowanie si\u0119 Edypa i jego rodzic\u00f3w. Jednak ci\u0105gle jeszcze jest to postawa niedojrza\u0142a. Piotr s\u0105dzi, \u017ce ze z\u0142em mo\u017cna walczy\u0107 mieczem. Nie rozumie, \u017ce aby zwyci\u0119\u017cy\u0107, trzeba by\u0107 uzbrojonym w moc Bo\u017c\u0105. Dlatego przegrywa [R\u00f3wnie\u017c ostrze\u017ceniem raczej ni\u017c wyroczni\u0105 s\u0105 s\u0142owa Chrystusa na temat Judasza: „Wprawdzie Syn Cz\u0142owieczy odchodzi, jak napisane jest o Nim, lecz biada temu cz\u0142owiekowi, przez kt\u00f3rego Syn Cz\u0142owieczy b\u0119dzie wydany. By\u0142oby lepiej dla tego cz\u0142owieka, gdyby si\u0119 nie narodzi\u0142” (Mt 26,24<\/a>), \u015aw. Hieronim interpretuje te s\u0142owa nast\u0119puj\u0105co: „Cierpliwo\u015b\u0107 Pana tylko wyzwala\u0142a w Judaszu bezczelno\u015b\u0107. Poniewa\u017c nie mo\u017cna go by\u0142o odwie\u015b\u0107 wstydem od z\u0142ego zamiaru, Pan wspomina o karze, aby opami\u0119ta\u0142 si\u0119 przynajmniej pod wp\u0142ywem gro\u017aby”.
\nDoda\u0142bym, \u017ce chodzi tu zapewne o konieczno\u015b\u0107 statystyczn\u0105. We\u017amy przyk\u0142ad: W wielkim mie\u015bcie musz\u0105 by\u0107 morderstwa, a zarazem ka\u017cdy poszczeg\u00f3lny morderca m\u00f3g\u0142 nie pope\u0142ni\u0107 zbrodni i nie powinien jej pope\u0142ni\u0107. Czy statystyczna konieczno\u015b\u0107 zbrodni nie jest dowodem, \u017ce w zbrodni nieszcz\u0119\u015bnika ujawnia si\u0119 z\u0142o nas wszystkich? Tak jak we wrzodzie, kt\u00f3ry wyr\u00f3s\u0142 w jakim\u015b miejscu cia\u0142a, ujawnia si\u0119 choroba ca\u0142ego organizmu. Analogiczn\u0105 by\u0142aby zapewne konieczno\u015b\u0107 zdrady Judasza. Judasz m\u00f3g\u0142 nie zdradzi\u0107 i nie powinien by\u0142 zdradzi\u0107. Zarazem nasze grzechy musia\u0142y doprowadzi\u0107 do zamachu na Sprawiedliwego.].
\nWyroki Bo\u017ce s\u0105 zupe\u0142nie inne ni\u017c wyroki losu. W wyrokach Bo\u017cych tylko to jedno jest niewzruszone, \u017ce m\u0105dro\u015b\u0107 i mi\u0142o\u015b\u0107 buduj\u0105, a g\u0142upota i nienawi\u015b\u0107 niszcz\u0105, \u017ce prawda i dobro zwyci\u0119\u017c\u0105, a fa\u0142sz i z\u0142o ponios\u0105 kl\u0119sk\u0119. Co do ca\u0142ej reszty, niezmienny B\u00f3g nie kr\u0119puje si\u0119 post\u0119powa\u0107 jakby wbrew swojej w\u0142asnej naturze. „Je\u015bli powiem sprawiedliwemu: Pozostaniesz z pewno\u015bci\u0105 przy \u017cyciu, a zadufany w swej sprawiedliwo\u015bci pope\u0142nia zbrodni\u0119, to ju\u017c nie b\u0119dzie pami\u0119ci na ca\u0142\u0105 jego sprawiedliwo\u015b\u0107 i z powodu zbrodni, kt\u00f3rej si\u0119 dopu\u015bci\u0142, ma umrze\u0107. A kiedy powiem do bezbo\u017cnego: Z pewno\u015bci\u0105 umrzesz, on za\u015b odwr\u00f3ci si\u0119 od swego grzechu i zacznie post\u0119powa\u0107 wed\u0142ug prawa i sprawiedliwo\u015bci, oddaje zastaw, zwraca co porwa\u0142, \u017cyje wed\u0142ug praw \u017cyciodajnych, nie dopuszczaj\u0105c si\u0119 zbrodni, to z pewno\u015bci\u0105 zostanie on przy \u017cyciu i nie umrze” (Ez 33,13-15<\/a>). Wyroki Bo\u017ce nie s\u0105 bowiem bezduszne, B\u00f3g kocha cz\u0142owieka. „Zobaczy\u0142 B\u00f3g czyny Niniwit\u00f3w, \u017ce odwr\u00f3cili si\u0119 od swojej z\u0142ej drogi, i ulitowa\u0142 si\u0119 B\u00f3g nad niedol\u0105, kt\u00f3r\u0105 zapowiedzia\u0142, \u017ce ze\u015ble na nich, i nie zes\u0142a\u0142” (Jon 3,10<\/a>).
\nMojry.<\/strong> Doktryna o heimarmene powsta\u0142a jakby z przera\u017cenia, \u017ce ograniczeni jeste\u015bmy – co jest zreszt\u0105 faktem – niezliczonymi wprost i tylko cz\u0119\u015bciowo nam znanymi determinantami.<\/strong> Zamiast przyj\u0105\u0107 te determinanty jako sytuacj\u0119, w kt\u00f3rej ma si\u0119 realizowa\u0107 nasza ludzka wolno\u015b\u0107, zw\u0105tpiono tu w og\u00f3le w mo\u017cliwo\u015b\u0107 rzeczywistej wolno\u015bci. Z kolei doktryna o ananke genialnie opisuje, jak fatalne skutki mo\u017ce sprowadzi\u0107 na siebie cz\u0142owiek przera\u017cony z\u0142em, kt\u00f3re mu zagra\u017ca. Je\u015bli jest wiar\u0105, a nie czystym opisem, jest to doktryna niewiary w siebie i samozniszczenia.<\/strong> Wreszcie mit o Mojrach, c\u00f3rach Konieczno\u015bci, podkre\u015bla niemo\u017cliwo\u015b\u0107 czystej wolno\u015bci z innego jeszcze punktu widzenia:<\/strong> m\u00f3wi si\u0119 tu o tym, jak niezmiernie pot\u0119\u017cn\u0105 determinant\u0105 jest moja w\u0142asna biografia. Nie mo\u017cna by\u0107 na tym \u015bwiecie ci\u0105gle kawalerem, kt\u00f3ry ka\u017cdego dnia wybiera sobie, co i jak mu si\u0119 podoba. Ka\u017cdy z nas – chce czy nie chce – jest jako\u015b zwi\u0105zany wyborami poprzednimi.<\/strong>
\nMit o Mojrach znamy zw\u0142aszcza w wersji przedstawionej w Pa\u0144stwie Platona. Wedle tamtego opisu, wybory, kt\u00f3re poci\u0105gaj\u0105 p\u00f3\u017aniej za sob\u0105 \u0142a\u0144cuchy nieuchronnych wydarze\u0144,<\/strong> dokonuj\u0105 dusze jeszcze przed swoim wej\u015bciem w cia\u0142o. „Kto pierwszy los dostanie, ten niech pierwszy wybiera \u017cycie – p\u00f3\u017aniej ju\u017c nieuchronne… Winien ten, co wybiera. B\u00f3g nie winien… Ten, kt\u00f3ry pierwszy losowa\u0142, natychmiast podszed\u0142 i wybra\u0142 najwi\u0119ksz\u0105 dyktatur\u0119. G\u0142upi by\u0142 i \u017car\u0142ok wielki, wi\u0119c nie rozpatrzy\u0142 dobrze wszystkiego przy wyborze i nie zauwa\u017cy\u0142, jakie tam przeznaczenie by\u0142o w \u015brodku: mia\u0142 w\u0142asne dzieci po\u017cera\u0107… I nie sobie samemu przypisywa\u0142 swoje nieszcz\u0119\u015bcia, tylko obwinia\u0142 los i duchy, i wszystko inne raczej, zamiast samego siebie… Przypadkiem dusza Odyseusza losowa\u0142a na samym ko\u0144cu… Szuka\u0142a losu cz\u0142owieka prywatnego, kt\u00f3ry by mia\u0142 czas wolny. Z wielk\u0105 trudno\u015bci\u0105 go znalaz\u0142a. Le\u017ca\u0142 gdzie\u015b tam, porzucony, bo inni go nie chcieli… Podj\u0119\u0142a go z rado\u015bci\u0105” [Platon, Pa\u0144stwo, X, 15, t\u0142um. W\u0142adys\u0142aw Witwicki, t. 2, Warszawa 1988, s. 93-98.].
\nTo nie tylko pi\u0119kny opis, ale i bardzo m\u0105dry. Grecy jednak umieli genialnie tropi\u0107 prawd\u0119 o cz\u0142owieku. Ale zn\u00f3w wypada nam si\u0119 sprzeciwi\u0107 wierze w nieuchronno\u015b\u0107, jak\u0105 zdaje si\u0119 sugerowa\u0107 ten mit. To prawda, \u017ce czynione przez nas dobro i z\u0142o maj\u0105 w sobie co\u015b nieodwracalnego, co\u015b co wi\u0105\u017ce cz\u0142owieka na przysz\u0142o\u015b\u0107.<\/strong> Staro\u017cytni Grecy prawdopodobnie czuli te sprawy g\u0142\u0119biej i prawdziwiej ni\u017c my dzisiaj. Wszak\u017ce przesz\u0142o\u015b\u0107, tak pot\u0119\u017cnie naciskaj\u0105ca na przysz\u0142o\u015b\u0107 i pragn\u0105ca j\u0105 kszta\u0142towa\u0107, nie tylko nie determinuje cz\u0142owieka, ale mo\u017ce on j\u0105 przekroczy\u0107 nawet radykalnie. Nie ma w \u017cyciu cz\u0142owieka takiego momentu, w kt\u00f3rym nie mo\u017cna by bezpo\u015brednio uda\u0107 si\u0119 do Boga. W\u0142a\u015bnie ten sens maj\u0105 opisane w Ewangelii nawr\u00f3cenia Zacheusza, Marii Magdaleny czy \u0142otra na krzy\u017cu.
\nPodsumowuj\u0105c: Greckie przedstawienia naszych r\u00f3\u017cnorakich uwarunkowa\u0144 i zniewole\u0144 potraktowa\u0107 mo\u017cna jako opisy odkrywaj\u0105ce prawd\u0119 o cz\u0142owieku. Wskazuj\u0105 one na jakie\u015b pot\u0119\u017cne, bezduszne przeznaczenia,<\/strong> kt\u00f3re rzeczywi\u015bcie ci\u0105\u017c\u0105 nad nami. Wszak\u017ce my chrze\u015bcijanie znamy ponadto, nowin\u0119 o Bo\u017cej Opatrzno\u015bci, nowin\u0119 o tym, \u017ce B\u00f3g jest pot\u0119\u017cniejszy ni\u017c wszystkie moce tego \u015bwiata. Przy czym Jego pot\u0119ga jest jako\u015bciowo inna: jest to pot\u0119ga Mi\u0142o\u015bci, a wi\u0119c pot\u0119ga, kt\u00f3ra obdarza, nie umie za\u015b przyt\u0142acza\u0107. W nowinie o Bo\u017cej Opatrzno\u015bci zawiera si\u0119 nowina o godno\u015bci cz\u0142owieka, kt\u00f3ra jest tak wielka, \u017ce nawet najwi\u0119kszy zbrodniarz nie traci jej doszcz\u0119tnie. W nowinie tej zawiera si\u0119 ponadto obietnica mocy Bo\u017cej, kt\u00f3rej B\u00f3g nie posk\u0105pi nikomu, kto szuka wolno\u015bci.
\nAle te\u017c nowina o Opatrzno\u015bci by\u0142aby niepe\u0142na i abstrakcyjna, gdyby nie uwzgl\u0119dni\u0107 faktu, \u017ce odnosi si\u0119 ona do nas jako do istot uwik\u0142anych w r\u00f3\u017cnorakie wi\u0119zy i obci\u0105\u017conych rozmaitymi brzemionami. Pi\u0119knie pisa\u0142 o tym Zygmunt Krasi\u0144ski w swoim li\u015bcie do ojca z 18 wrze\u015bnia 1831: „Ile mog\u0119, staram si\u0119 hartowa\u0107 dusz\u0119 przeciw temu, co ma nadej\u015b\u0107, bo my\u015bl\u0119, \u017ce coraz gorzej b\u0119dzie. Ja to nazywam Przeznaczeniem. Czyli \u017ce u mnie wola innych ludzi i okoliczno\u015bci zowie si\u0119 Przeznaczeniem. Jest to Fatum staro\u017cytne, okrutne, niczym nie odwr\u00f3cone w swojej zawzi\u0119to\u015bci – ale g\u00f3ruje nad tym Opatrzno\u015b\u0107 boska, kt\u00f3ra czasem \u0142amie i kruszy to Fatum; kt\u00f3ra w tym \u015bwiecie niekiedy, a w tamtym zawsze oblewa promie\u0144mi chwa\u0142y i nie\u015bmiertelno\u015bci” [Ide\u0119 zmagania si\u0119 Przeznaczenia z Opatrzno\u015bci\u0105 zaczerpn\u0105\u0142 Krasi\u0144ski od P.S. Ballanche’a; por. Z. Gerstmann, Ballanche jako \u017ar\u00f3d\u0142o niekt\u00f3rych pomys\u0142\u00f3w filozoficzno-spo\u0142ecznych Krasi\u0144sktego, „Pami\u0119tnik literacki” 1912, zesz. 1; M. Janion, Zygmunt Krasi\u0144ski, Warszawa 1962, s. 133.].
\nBiblijne opisy zniewolenia cz\u0142owieka
\nGrecy \u015bwietnie opisywali rzeczywisto\u015b\u0107, byli dociekliwymi obserwatorami, zmys\u0142 obiektywno\u015bci stanowi\u0142 jedn\u0105 z podstawowych cech ich plemiennego geniuszu. Poniewa\u017c za\u015b rzeczowo\u015b\u0107 jest podstaw\u0105 skuteczno\u015bci we wrodzonym cz\u0142owiekowi d\u0105\u017ceniu do przekszta\u0142cania rzeczywisto\u015bci, w\u0142a\u015bnie z ducha Grecji mia\u0142y si\u0119 narodzi\u0107 i nauka, i technika, i kolejne przemiany ustrojowe i wyrafinowane formy manipulowania lud\u017ami. Pytanie, czy przemiany te s\u0105 zgodne z prawem moralnym czy nie, nie jest, na og\u00f3\u0142, k\u0142opotem Grek\u00f3w – pytanie to jest wa\u017cne dopiero z perspektywy Biblii. Grek\u00f3w, je\u015bli chcieli zmienia\u0107 rzeczywisto\u015b\u0107, interesowa\u0142o g\u0142\u00f3wnie to, czy zmiany takie s\u0105 z jakiego\u015b powodu po\u017c\u0105dane i czy dadz\u0105 si\u0119 przeprowadzi\u0107. Wobec warto\u015bci moralnych duch grecki cz\u0119stokro\u0107 woli by\u0107 referentem ni\u017c aposto\u0142em. Jakby wy\u017cej ceni\u0142 tolerancyjn\u0105 neutralno\u015b\u0107 ni\u017c zaanga\u017cowanie. Tote\u017c duch grecki \u0142atwo godzi si\u0119 na uznanie ca\u0142ych sfer rzeczywisto\u015bci za moralnie neutralne (por. typ my\u015blenia politycznego, kt\u00f3ry \u0142\u0105czymy zwykle z nazwiskiem Machiavellego; liberalizm gospodarczy; niekt\u00f3re wsp\u00f3\u0142czesne pogl\u0105dy na temat moralno\u015bci seksualnej). Podobnie duch grecki nie lubi pyta\u0107 o moralne koszty przeprowadzanych zmian (por. nie\u015bmia\u0142o\u015b\u0107 naszych pyta\u0144 o negatywne skutki rozwoju nauki czy techniki).
\nZupe\u0142nie inny jest duch Biblii. Wystarczy powo\u0142a\u0107 si\u0119 cho\u0107by na analizy literatury klasycznej i literatury biblijnej w Mimesis Auerbacha. Grek\u00f3w cechuje rzeczowo\u015b\u0107, Bibli\u0119 raczej personalizm; Grecy opisuj\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107, Biblia j\u0105 raczej warto\u015bciuje; duch grecki k\u0142adzie nacisk na przekszta\u0142canie zewn\u0119trznej rzeczywisto\u015bci, Biblia wzywa g\u0142\u00f3wnie do przekszta\u0142cania samego siebie. Tote\u017c \u0142atwo si\u0119 domy\u015bli\u0107, \u017ce biblijne opisy zniewolenia cz\u0142owieka s\u0105 bardzo r\u00f3\u017cne od opis\u00f3w greckich. Zawarta jest w nich nadzieja na wyzwolenie, a w\u0142a\u015bciwie co\u015b wi\u0119cej – jakie\u015b natarczywe wezwanie do wolno\u015bci, po\u0142\u0105czone z pot\u0119pieniem, je\u015bli tego wezwania nie us\u0142ucham.
\nZanim jednak zajmiemy si\u0119 najbardziej popularn\u0105 biblijn\u0105 formu\u0142\u0105 zniewolenia cz\u0142owieka, zwr\u00f3\u0107my jeszcze nieco wi\u0119cej uwagi na r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy mentalno\u015bci\u0105 greck\u0105 i biblijn\u0105. Temat jest dla nas wa\u017cny szczeg\u00f3lnie, bo jeste\u015bmy dziedzicami zar\u00f3wno Grecji, jak i Biblii, a wszelkie pr\u00f3by wyboru jednej duchowo\u015bci przeciwko drugiej wydaj\u0105 si\u0119 w Europie szkodnictwem: organiczne po\u0142\u0105czenie obu duchowo\u015bci jest przecie\u017c bogactwem Europy.<\/strong> Grecki realizm zyskuje tylko na tym, \u017ce jego prawda o rzeczywisto\u015bci pog\u0142\u0119bia si\u0119 i oczyszcza o biblijny punkt widzenia. Podobnie nie wida\u0107 powodu, dlaczego w imi\u0119 Biblii mieliby\u015bmy pomniejsza\u0107 warto\u015bci kultury greckiej: wszak ca\u0142y \u015bwiat pochodzi od Boga, a wszelka prawda i dobro z samej swojej natury s\u0105 otwarte na przemieniaj\u0105c\u0105 moc s\u0142owa Bo\u017cego.
\nZwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na g\u0142\u0119bokie r\u00f3\u017cnice w rozumieniu tak fundamentalnych dla naszego tematu poj\u0119\u0107, jak prawda, poznanie, sprawiedliwo\u015b\u0107, s\u0105d, wolno\u015b\u0107. U\u0142atwi to nam p\u00f3\u017aniej przedstawienie biblijnej doktryny o przeznaczeniu.
\nPrawda.<\/strong> Dla Grek\u00f3w jest to zgodno\u015b\u0107 poznania z rzeczywisto\u015bci\u0105<\/strong>. Ta definicja zachowuje sw\u0105 wa\u017cno\u015b\u0107 r\u00f3wnie\u017c odno\u015bnie do poznania cz\u0142owieka. „Poznaj samego siebie” znaczy: Poznaj, jakim jeste\u015b rzeczywi\u015bcie. Ot\u00f3\u017c gdyby takie rozumienie prawdy przenie\u015b\u0107 do Pisma \u015awi\u0119tego, niekt\u00f3re sformu\u0142owania biblijne nie mia\u0142yby sensu. Co bowiem znaczy: „Ja jestem Droga i Prawda i \u017bycie” (J 14,6<\/a>)? Albo: „Poznajcie prawd\u0119, a prawda was wyzwoli” (J 8,32<\/a>)? Czy te\u017c o „kobietkach obci\u0105\u017conych grzechami”: „ci\u0105gle si\u0119 ucz\u0105, a nigdy nie mog\u0105 doj\u015b\u0107 do poznania prawdy” (2 Tym 3,7<\/a>). W Biblii prawda to raczej zgodno\u015b\u0107 cz\u0142owieka z rzeczywisto\u015bci\u0105<\/strong>. To co\u015b dynamicznego: to dojrzewanie duchowe, to wyzwalanie si\u0119 z grzechu, to pog\u0142\u0119bianie swojej duchowej to\u017csamo\u015bci.<\/strong> Taka prawda wyzwala rzeczywi\u015bcie. Nie wyzwala za\u015b czysto teoretyczne poznawanie, cho\u0107by nawet dotyczy\u0142o tego co Bo\u017ce, bo nie mobilizuje do wewn\u0119trznej przemiany: tacy ci\u0105gle si\u0119 ucz\u0105, a nie dochodz\u0105 do poznania prawdy. Chrystus za\u015b jest Prawd\u0105 w tym sensie, \u017ce jest miar\u0105 i \u017ar\u00f3d\u0142em tej dynamiki.
\nPoznanie.<\/strong> Wed\u0142ug Grek\u00f3w jest to kontakt podmiotu postrzegaj\u0105cego z rzecz\u0105 postrzegan\u0105.<\/strong> W Biblii inaczej: pozna\u0107 znaczy zobaczy\u0107 rzecz lub osob\u0119 tak, jak jest ona tego warta.<\/strong> Przy czym cz\u0142owieka biblijnego interesuje przede wszystkim poznanie tego wszystkiego, co warto pozna\u0107 ca\u0142ym sob\u0105, „z ca\u0142ego serca, ze wszystkich si\u0142, z ca\u0142ej duszy”. Oczywi\u015bcie, przede wszystkim wart poznania jest B\u00f3g: „Kto mi\u0142uje, …zna Boga” (1 J 4,7<\/a>); „\u017caden z tych, kt\u00f3rzy grzesz\u0105, nie widzia\u0142 Go ani Go nie pozna\u0142” (1 J 3,6<\/a>). Prawdziwe wi\u0119c poznanie Boga lub cz\u0142owieka to zawsze poznanie z mi\u0142o\u015bci\u0105. Do tego stopnia, \u017ce w Biblii s\u0142owo „pozna\u0107” by\u0142o nawet eufemizmem na okre\u015blenie zbli\u017cenia ma\u0142\u017ce\u0144skiego. Biblia zna r\u00f3wnie\u017c poznanie, kt\u00f3re polega na odwr\u00f3ceniu si\u0119 ca\u0142ym sob\u0105 od rzeczy poznanej. W ten spos\u00f3b cz\u0142owiek powracaj\u0105cy do Boga poznaje sw\u00f3j grzech. Ecce peccatum meum cognosco (Ps 51,5<\/a>) – chodzi tu nie tylko o to, \u017ce ja uznaj\u0119 sw\u00f3j grzech; prawdziwe poznanie grzechu kruszy i przemienia grzesznika.
\nSprawiedliwo\u015b\u0107.<\/strong> Sprawiedliwo\u015b\u0107 po grecku to odda\u0107 ka\u017cdemu, co mu si\u0119 nale\u017cy, to s\u0105dzi\u0107 cz\u0142owieka obiektywnie, to by\u0107 bezstronnym w rozwi\u0105zywaniu spor\u00f3w<\/strong>. W Biblii za\u015b by\u0107 sprawiedliwym znaczy czyni\u0107 dobro, \u017cy\u0107 wed\u0142ug prawa Bo\u017cego<\/strong>: „Strze\u017ccie si\u0119, aby\u015bcie sprawiedliwo\u015bci [Por. sp\u0142ycaj\u0105ce t\u0142umaczenie Biblii Tysi\u0105clecia: „Strze\u017ccie si\u0119, \u017ceby\u015bcie uczynk\u00f3w pobo\u017cnych nie wykonywali przed lud\u017ami”.<\/strong> Z przykro\u015bci\u0105 nale\u017cy powiedzie\u0107, \u017ce w Biblii Tysi\u0105clecia znajdziemy bardzo wiele miejsc, w kt\u00f3rych fundamentalne poj\u0119cia biblijne w og\u00f3le znikn\u0119\u0142y w t\u0142umaczeniu polskim. Wynikaj\u0105ca st\u0105d szkoda jest tym wi\u0119ksza, \u017ce przek\u0142ad ten jest u\u017cywany w liturgii.] waszej nie czynili przed lud\u017ami” (Mt 6,1<\/a>). By\u0107 sprawiedliwym wobec bli\u017aniego znaczy tu cz\u0119sto by\u0107 mu \u017cyczliwym. Por\u00f3wnajmy cho\u0107by takie oto przeciwstawienie, dla Grek\u00f3w zapewne nielogiczne: „Grzesznik po\u017cycza i nie zwraca, sprawiedliwy za\u015b lituje si\u0119 i obdarza” (Ps 37,21<\/a>). R\u00f3wnie\u017c sprawiedliwo\u015b\u0107 Bo\u017ca wzgl\u0119dem nas polega na Jego \u017cyczliwo\u015bci dla nas, dlatego cz\u0119stokro\u0107 uto\u017csamia si\u0119 z mi\u0142osierdziem<\/strong> – uto\u017csamianie dla Grek\u00f3w zupe\u0142nie niezrozumia\u0142e i absurdalne, bo odbieraj\u0105ce nazwom ich tre\u015b\u0107 [Por. K. Romaniuk, Sprawiedliwo\u015b\u0107 i mi\u0142o\u015b\u0107 jako przymioty Bo\u017ce, „Ruch biblijny i liturgiczny” 16 (1983), s. 19-24.]. Albo inny przyk\u0142ad tekstu, w kt\u00f3rym s\u0142owo „sprawiedliwo\u015b\u0107” by\u0142oby zupe\u0142nie nie na miejscu, gdyby je rozumie\u0107 po grecku: „Godzi si\u0119 nam wype\u0142ni\u0107 ca\u0142\u0105 sprawiedliwo\u015b\u0107” (Mt 3,15<\/a>) – powiada Pan Jezus Janowi, kiedy chce wej\u015b\u0107 do Jordanu jako Baranek Bo\u017cy, \u017ceby wzi\u0105\u0107 na siebie grzech \u015bwiata.
\nS\u0105dzi\u0107.<\/strong> Dlatego r\u00f3wnie\u017c s\u0105d nad cz\u0142owiekiem z punktu widzenia Biblii nie powinien by\u0107 obiektywny. Cz\u0142owiek jest osob\u0105, a wi\u0119c nale\u017cy mu si\u0119 \u017cyczliwo\u015b\u0107, nawet je\u015bli jest przest\u0119pc\u0105. Grecki postulat obiektywno\u015bci, bezstronno\u015bci s\u0105du jest s\u0142uszny tylko o tyle, \u017ce cz\u0142owieka nale\u017cy s\u0105dzi\u0107 zgodnie z prawd\u0105.<\/strong> Ale s\u0105d powinien by\u0107 nie tyle bezstronny, co \u017cyczliwy pods\u0105dnemu. \u017byczliwo\u015b\u0107 jest warunkiem koniecznym, aby os\u0105dzi\u0107 cz\u0142owieka zgodnie z prawd\u0105.<\/strong> Chrystus by\u0142 \u017cyczliwy nawet wobec swoich morderc\u00f3w, dlatego ich os\u0105dzi\u0142 prawdziwie: „Ojcze, odpu\u015b\u0107 im, bo nie wiedz\u0105, co czyni\u0105” (\u0141k 23,34<\/a>). R\u00f3wnie\u017c s\u0105d ostateczny b\u0119dzie s\u0105dem Mi\u0142osiernego, s\u0105dem zbawczym. S\u0119dzi\u0105 b\u0119dzie Ten, kt\u00f3ry odda\u0142 za nas \u017cycie. Je\u015bli kto\u015b wyjdzie z tego s\u0105du pot\u0119piony, to nie dlatego, \u017ce S\u0119dziemu zabraknie mi\u0142osierdzia, ale dlatego, \u017ce cz\u0142owiek niestety mo\u017ce zmarnowa\u0107 si\u0119 doszcz\u0119tnie i by\u0107 niezdolnym do nape\u0142nienia si\u0119 Bo\u017cym \u015bwiat\u0142em, jakie zaja\u015bnieje w Dzie\u0144 S\u0105du (por. Jl 5,18<\/a>).
\nWolno\u015b\u0107.<\/strong> Dla Grek\u00f3w wolno\u015b\u0107 to swoboda, czyli niepodleganie wi\u0119zom zewn\u0119trznym<\/strong>. W\u0142a\u015bnie Grecy nauczyli nas ceni\u0107 sobie swobody obywatelski. Dla Biblii prawdziwa wolno\u015b\u0107 to dopiero wolno\u015b\u0107 od grzech\u00f3w, bo dopiero zakorzenienie w Bogu i \u017cycie mi\u0142o\u015bci\u0105 naprawd\u0119 rozwija cz\u0142owieka<\/strong>: „Ku wolno\u015bci wyswobodzi\u0142 nas Chrystus. A zatem trwajcie w niej i nie poddawajcie si\u0119 na nowo pod jarzmo niewoli” (Ga 5,1<\/a>). Swobody obywatelskie cenimy sobie, bo tworz\u0105 one warunki godne cz\u0142owieka i sprzyjaj\u0105ce jego rzeczywistemu rozwojowi. Cz\u0142owiek ma prawo do tego, \u017ceby warunki zewn\u0119trzne raczej mu u\u0142atwia\u0142y bycie wolnym, ni\u017c je utrudnia\u0142y. Niemniej, wolnym mo\u017cna by\u0107 nawet w warunkach zewn\u0119trznej niewoli. Istotne bowiem jest to, \u017ce wszyscy – zar\u00f3wno niewolnicy, jak wolni – mamy pe\u0142ny przyst\u0119p do Ojca. „On uwolni\u0142 nas spod w\u0142adzy ciemno\u015bci i przeni\u00f3s\u0142 do kr\u00f3lestwa umi\u0142owanego swego Syna, w kt\u00f3rym mamy odkupienie – odpuszczenie grzech\u00f3w” (Kol 1,13n<\/a>).
\nJak z tego pobie\u017cnego przegl\u0105du wida\u0107, Grek\u00f3w i Bibli\u0119 cechuje odr\u0119bny stosunek do sfery empirycznej. To co namacalne jest pocz\u0105tkiem wszelkiego stosunku do rzeczywisto\u015bci. Ale Grecy tak si\u0119 zafascynowali t\u0105 sfer\u0105 rzeczywisto\u015bci, \u017ce jakby ju\u017c nie interesowa\u0142o ich to co jest g\u0142\u0119biej. Cz\u0142owiek biblijny za\u015b jakby si\u0119 \u015bpieszy\u0142 do odkrycia korzeni rzeczywisto\u015bci. Sfera empiryczna jest dla niego g\u0142\u00f3wnie przejawem czego\u015b g\u0142\u0119bszego i wezwaniem ku temu. Po tej linii posz\u0142y r\u00f3wnie\u017c biblijne opisy zniewolenia cz\u0142owieka. Cechuje je jaki\u015b po\u015bpiech do przekroczenia tego co namacalne i dotarcia do istoty rzeczy. A wi\u0119c Pismo \u015awi\u0119te powtarza nieustannie, \u017ce cz\u0142owieka niewoli przede wszystkim: grzech, \u015bmier\u0107, si\u0142y ciemno\u015bci – chodzi tu wi\u0119c o wi\u0119zy, kt\u00f3re s\u0105 dostrzegalne jedynie poprzez znaki. Zgodnie z tym \u015bwiatopogl\u0105dem, prorocy w momencie najwi\u0119kszego zagro\u017cenia narodowego b\u0119d\u0105 g\u0142osili, \u017ce prawdziwe niebezpiecze\u0144stwo grozi nam nie tyle ze strony Asyrii czy Babilonii albo w\u0142asnych b\u0142\u0119d\u00f3w politycznych: naprawd\u0119 niszczy nas tylko grzech i niewierno\u015b\u0107 Bogu, tote\u017c zamiast szuka\u0107 przymierzy politycznych, trzeba po prostu nawr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do Boga<\/strong> (por. Iz 1,4-7<\/a>; 30,1-5<\/a>).
\nBiblijnym przeciwstawieniem wierno\u015bci Bogu jest s\u0142u\u017cba bo\u017ckom. I w\u0142a\u015bnie ba\u0142wochwalstwo ukazane jest w Biblii jako klasyczny przejaw niewoli, a zarazem jako jej przyczyna.<\/strong> Ba\u0142wochwalstwo bowiem – przez swoj\u0105 nieprawd\u0119 – wypacza cz\u0142owieka i nie pozwala mu zakorzeni\u0107 si\u0119 w rzeczywisto\u015bci. A niewola to w\u0142a\u015bnie wykorzenienie z rzeczywisto\u015bci, zwi\u0105zanie w sobie samym tych mo\u017cliwo\u015bci rozwoju, jakie zosta\u0142y mi dane. Opisane w Biblii zagro\u017cenie asyryjskie czy babilo\u0144skie, kt\u00f3re prorocy przedstawiali jako skutek ba\u0142wochwalstwa, jest trafnym symbolem.<\/strong> Ba\u0142wochwalstwo musi sprowadza\u0107 zagro\u017cenia i zniszczenie, bo drzewo o s\u0142abych korzeniach musi upa\u015b\u0107 pod naporem wiatru. Pok\u00f3j Bo\u017cy jest tylko tam, gdzie cz\u0142owiek jest dobrze zakorzeniony.
\nTote\u017c w duchowo\u015bci biblijnej nie ma w og\u00f3le miejsca na poj\u0119cie ucieczki od wolno\u015bci. Alternatywa „wolno\u015b\u0107 albo poczucie bezpiecze\u0144stwa” mo\u017ce si\u0119 bowiem pojawi\u0107 tylko na p\u0142aszczy\u017anie przejaw\u00f3w rzeczywisto\u015bci, ale nie w jej istocie. Za\u015b w istocie rzeczy, wolno\u015b\u0107 rodzi bezpiecze\u0144stwo, niewola natomiast niszczy cz\u0142owieka. Prorocy nie mog\u0105 si\u0119 nadziwi\u0107 za\u015blepieniu ba\u0142wochwalc\u00f3w, kt\u00f3rzy nie rozumiej\u0105, \u017ce nie b\u0119dzie pokoju tam, gdzie cz\u0142owiek nie czyni dobra. „Nie ma pokoju dla bezbo\u017cnych – m\u00f3wi Pan” (Iz 48,22<\/a>)<\/strong>; „Upadek ludu mojego chc\u0105 lekkomy\u015blnie uleczy\u0107. \u00abPok\u00f3j\u00bb – wo\u0142aj\u0105 – „pok\u00f3j”, podczas gdy nie ma pokoju. A nie chc\u0105 si\u0119 wstydzi\u0107, i\u017c dopu\u015bcili si\u0119 ha\u0144by” (Jr 8,11n<\/a>). St\u0105d w tradycji biblijnej spotkamy jakby lekcewa\u017cenie tych nieszcz\u0119\u015b\u0107, kt\u00f3re spotykaj\u0105 cz\u0142owieka wskutek jego wierno\u015bci dobru: „Nie b\u00f3jcie si\u0119 tych, kt\u00f3rzy zabi\u0107 mog\u0105 cia\u0142o, lecz duszy zabi\u0107 nie mog\u0105” (Mt 10,28<\/a>). Gdzie\u015b tu nale\u017cy szuka\u0107 fundamentu biblijnej m\u0105dro\u015bci na temat m\u0119cze\u0144stwa (por. 2 Mch 7<\/a>).
\nWykorzenienie z rzeczywisto\u015bci, odcz\u0142owieczenie, urzeczowienie cz\u0142owieka, manipulacja lud\u017ami, zniewolenie (synonim\u00f3w mo\u017cna by mno\u017cy\u0107), jakie powoduje ba\u0142wochwalstwo, dokonuje si\u0119 co najmniej na trzech poziomach: na p\u0142aszczy\u017anie prawdy, dobra oraz ludzkiej wsp\u00f3lnoty. Przeczytajmy pod tym k\u0105tem cho\u0107by nast\u0119puj\u0105cy tekst z Ksi\u0119gi M\u0105dro\u015bci (14,22-30<\/a>). Jest to opis jednocze\u015bnie przyczyn, przejaw\u00f3w oraz skutk\u00f3w ba\u0142wochwalstwa:
\n 
\nI nie do\u015b\u0107, \u017ce zb\u0142\u0105dzili co do poznania Boga,
\nale ponadto \u017cyj\u0105c w wielkim zam\u0119cie niewiedzy,
\nto tak wielkie z\u0142o nazywaj\u0105 pokojem!
\nBo gdy odprawiaj\u0105 dzieciob\u00f3jcze obrz\u0119dy czy tajemne misteria
\nalbo szale\u0144cze pochody z dziwnymi \u015bpiewami –
\nnie zachowuj\u0105 czysto\u015bci ni \u017cycia, ni ma\u0142\u017ce\u0144stw,
\nlecz jeden drugiego podst\u0119pnie zabija
\nlub cudzo\u0142\u00f3stwem zadr\u0119cza.
\nWsz\u0119dzie si\u0119 wmiesza\u0142y krew i morderstwo,
\nkradzie\u017c i podst\u0119p,
\nzniszczenie, zdrada, gwa\u0142t, krzywoprzysi\u0119stwo,
\nucisk dobrych, niepami\u0119\u0107 dobrodziejstw,
\nznieprawienie dusz, grzechy przeciwne naturze,
\nrozprz\u0119\u017cenie w ma\u0142\u017ce\u0144stwach, cudzo\u0142\u00f3stwo i bezwstyd.
\nKult bo\u017ck\u00f3w, niegodnych nazwania –
\nto pocz\u0105tek, przyczyna i kres wszelkiego z\u0142a.
\nAlbo szalej\u0105 w zabawie, albo prorokuj\u0105 fa\u0142szywie,
\nalbo niegodziwie \u017cyj\u0105, albo przysi\u0119gaj\u0105 pochopnie:
\nzawierzyli bezdusznym bo\u017ckom
\ni po krzywoprzysi\u0119stwie nie boj\u0105 si\u0119 nieszcz\u0119\u015bcia.
\nAle przyjdzie na nich kara s\u0142uszna za jedno i drugie,
\n\u017ce \u017ale my\u015bleli o Bogu, trzymaj\u0105c si\u0119 bo\u017ck\u00f3w,
\ni \u017ce gardz\u0105c uczciwo\u015bci\u0105, przysi\u0119gali przewrotnie na k\u0142amstwo.
\n 
\nPrzypatrzmy si\u0119 w \u015bwietle tego tekstu tym trzem rodzajom wi\u0119z\u00f3w, jakie nak\u0142ada na cz\u0142owieka ba\u0142wochwalstwo. Po pierwsze, cz\u0142owiek nigdy by si\u0119 nie sta\u0142 czcicielem bo\u017ck\u00f3w, gdyby prawdziwie widzia\u0142 rzeczywisto\u015b\u0107. Warunkiem ba\u0142wochwalstwa jest zafa\u0142szowane widzenie rzeczywisto\u015bci. Pomy\u015blmy zreszt\u0105 trze\u017awo: czy ktokolwiek m\u00f3g\u0142by sobie obra\u0107 za warto\u015b\u0107 najwy\u017csz\u0105 karier\u0119, wygod\u0119, pieni\u0105dze, w\u0142adz\u0119, rozg\u0142os i tym podobne warto\u015bci sk\u0105din\u0105d wa\u017cne, ale przecie\u017c nie najwa\u017cniejsze, gdyby nie by\u0142 za\u015blepiony na ca\u0142e wymiary rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rej \u017cyje? Tote\u017c bo\u017ckowie s\u0105 szczerze zainteresowani (personifikacj\u0119 stosuj\u0119 dla uproszczenia), aby stan\u0105\u0107 u wlotu naszych kana\u0142\u00f3w informacyjnych: jedne prawdy przepuszczaj\u0105, inne zatrzymuj\u0105, jeszcze inne poddaj\u0105 obr\u00f3bce. Chodzi im o to, \u017ceby cz\u0142owiek mia\u0142 wra\u017cenie znajomo\u015bci rzeczywisto\u015bci, a zarazem \u017ceby jego obraz rzeczywisto\u015bci by\u0142 odpowiednio wypaczony. Cz\u0142owiek bowiem nie powinien – z punktu widzenia bo\u017cka – widzie\u0107 niczego niew\u0142a\u015bciwego w tym, \u017ce mu s\u0142u\u017cy, ani te\u017c dostrzega\u0107 niebezpiecze\u0144stw, jakie ta s\u0142u\u017cba sprowadza. Nie mo\u017cna w og\u00f3le sobie wyobrazi\u0107 ba\u0142wochwalstwa, np.: pieni\u0105dza czy rozpusty, je\u015bli cz\u0142owiek nie na\u0142o\u017cy na swoje oczy jakich\u015b ograniczaj\u0105cych okular\u00f3w.
\nPo wt\u00f3re, ba\u0142wochwalstwo parali\u017cuje nasze zdolno\u015bci do dobra. Wypaczone podej\u015bcie do rzeczywisto\u015bci musi paczy\u0107 samego cz\u0142owieka: ten aspekt jest w tek\u015bcie z Ksi\u0119gi M\u0105dro\u015bci podkre\u015blony najbardziej. Znieprawienie cz\u0142owieka jest zarazem warunkiem ba\u0142wochwalstwa. Skoro bowiem s\u0142u\u017cba warto\u015bciom, kt\u00f3re same powinny nam s\u0142u\u017cy\u0107, ubli\u017ca cz\u0142owiekowi, trzeba nie mie\u0107 poczucia godno\u015bci, trzeba by\u0107 w jakim\u015b stopniu znieprawionym, aby si\u0119 w tak\u0105 s\u0142u\u017cb\u0119 anga\u017cowa\u0107. Dodajmy, \u017ce bo\u017ckom rzadko zale\u017cy na tym, aby cz\u0142owieka zha\u0144bi\u0107 doszcz\u0119tnie: cz\u0142owiek by\u0142by w\u00f3wczas bezu\u017cyteczny jako s\u0142uga. Podobnie jak w przypadku k\u0142amstwa bo\u017ckowie d\u0105\u017c\u0105 do tego, \u017ceby mo\u017cliwie najbardziej przypomina\u0142o ono prawd\u0119, tak tutaj, chodzi im o to, \u017ceby znieprawienie nie m\u0105ci\u0142o specjalnie cz\u0142owiekowi spokoju i zadowolenia z siebie. Przynajmniej tak d\u0142ugo, jak d\u0142ugo cz\u0142owiek jest bo\u017ckom potrzebny.
\nPo trzecie, kult bo\u017ck\u00f3w niszczy ludzk\u0105 wsp\u00f3lnot\u0119, uniemo\u017cliwia ludziom bycie bra\u0107mi („jeden drugiego podst\u0119pnie zabija lub cudzo\u0142\u00f3stwem zadr\u0119cza”). Wsp\u00f3lnot\u0119 mog\u0105 tworzy\u0107 tylko ludzie; je\u015bli ludzie ulegli odcz\u0142owieczeniu, mog\u0105 tworzy\u0107 co najwy\u017cej ludzkie zbiorowisko. Bo\u017ckom zale\u017cy na tym, aby rozrywa\u0107 wi\u0119zy mi\u0119dzyludzkie. Z chwil\u0105 bowiem kiedy ludzie zostali zdegradowani do poziomu rzeczy, mo\u017cna ich dowolnie u\u017cywa\u0107, manipulowa\u0107 nimi, podporz\u0105dkowa\u0107 ich sobie w spos\u00f3b ur\u0105gaj\u0105cy ich godno\u015bci. I na tym w\u0142a\u015bnie polega niewola, kt\u00f3rej Pismo \u015awi\u0119te ka\u017ce ba\u0107 si\u0119 przede wszystkim: \u017ce cz\u0142owiek traci w jakim\u015b stopniu zdolno\u015b\u0107 bycia cz\u0142owiekiem.
\nNatomiast nieporozumieniem jest s\u0105dzi\u0107, \u017ce bo\u017ckowie chc\u0105 dla siebie naszej mi\u0142o\u015bci i wierno\u015bci, kt\u00f3re cz\u0142owiek winien Bogu. Bogu zale\u017cy na naszej mi\u0142o\u015bci i wierno\u015bci, bo nas kocha. Bo\u017ckowie nie kochaj\u0105 cz\u0142owieka, oni go dostrzegaj\u0105 tylko wtedy, gdy jest im potrzebny, gdy mo\u017cna go u\u017cy\u0107. Po wykorzystaniu porzucaj\u0105 go jak bezu\u017cyteczn\u0105 rzecz. I – dop\u00f3ki im cz\u0142owiek nie zagra\u017ca – jest im zupe\u0142nie oboj\u0119tne, czy cz\u0142owiek ich kocha czy przeklina. Krytycyzm wobec bo\u017ck\u00f3w, nasze zniech\u0119cenie w ich s\u0142u\u017cbie i rzucane na nich przekle\u0144stwa nie przeszkadzaj\u0105 bo\u017ckom, jak d\u0142ugo cz\u0142owiek trwa w beznadziei – jak d\u0142ugo nie widzi mo\u017cliwo\u015bci powrotu do prawdy, dobra i ludzkiej wsp\u00f3lnoty. „B\u0119dzie si\u0119 cz\u0142owiek b\u0142\u0105ka\u0142 uci\u015bniony i wyg\u0142odzony. I przyjdzie do tego, \u017ce kiedy zazna g\u0142odu i wpadnie we w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107, zacznie przeklina\u0107 swego kr\u00f3la i swego Boga. Podniesie oczy w g\u00f3r\u0119, potem popatrzy na ziemi\u0119, a oto nic jeno utrapienie i ciemno\u015bci, i przygniataj\u0105ca noc!” (Iz 8,21n<\/a>).
\nTajemnica przeznaczenia jako radosna nowina o wolno\u015bci
\nS\u0142owem, samo porzucenie bo\u017ck\u00f3w nie zmienia naszej tragicznej sytuacji, gdy\u017c natychmiast przyczepi\u0105 si\u0119 do cz\u0142owieka bo\u017ckowie nast\u0119pni (ostatnim za\u015b jest bo\u017cek rozpaczy), kt\u00f3rzy nie opuszczaj\u0105 go, a\u017c go zniszcz\u0105 zupe\u0142nie. W biblijnej perspektywie patrzenia na sprawy niewoli i wolno\u015bci – je\u015bli naprawd\u0119 istnieje co\u015b tak nieodwracalnie niszcz\u0105cego jak niewola grzechu – jeden tylko B\u00f3g mo\u017ce nam da\u0107 rzeteln\u0105 nadziej\u0119 na wyzwolenie. Cytowany przed chwil\u0105 fragment z Izajasza ko\u0144czy si\u0119 zapowiedzi\u0105 przyj\u015bcia Zbawcy i nadziej\u0105, \u017ce „mrok b\u0119dzie rozp\u0119dzony”, a „nar\u00f3d krocz\u0105cy w ciemno\u015bciach ujrzy \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 wielk\u0105”.
\nI tu w\u0142a\u015bnie le\u017cy istota nowiny o przeznaczeniu nas do zbawienia. Sami jeste\u015bmy niezdolni odzyska\u0107 zupe\u0142nie utracon\u0105 wolno\u015b\u0107, usun\u0105\u0107 wypaczenia, jakie sprawi\u0142o w nas k\u0142amstwo i s\u0142u\u017cba bo\u017ckom, przywr\u00f3ci\u0107 sobie – istotom tak cz\u0119sto programowym i manipulowanym – pe\u0142n\u0105 osobow\u0105 godno\u015b\u0107. A jednak uzyskamy wolno\u015b\u0107. Bo do wolno\u015bci i do swojego synostwa przeznacza nas B\u00f3g. Przeznacza – to co\u015b wi\u0119cej, ani\u017celi tylko wzywa. Przeznaczenie jest niezas\u0142u\u017conym darem Bo\u017cym, udzieleniem cz\u0142owiekowi przekraczaj\u0105cej nasze mo\u017cliwo\u015bci mocy, kt\u00f3ra nas uzdalnia do wolno\u015bci i czyni dzie\u0107mi Bo\u017cymi. Ca\u0142kowita darmowo\u015b\u0107 i moc Bo\u017ca to istotne atrybuty przeznaczenia.
\nA tak\u017ce mi\u0142o\u015b\u0107. Jeste\u015bmy przeznaczeni to znaczy, \u017ce B\u00f3g pierwszy nas ukocha\u0142, przed wiekami, i \u017ce w\u0142a\u015bnie dlatego w odpowiednim czasie zaistnieli\u015bmy jako powo\u0142ani do \u017cycia wiecznego. Nie przestali\u015bmy za\u015b by\u0107 przeznaczeni mimo grzechu, w jaki pogr\u0105\u017cy\u0142a si\u0119 ludzko\u015b\u0107, a kt\u00f3ry stan\u0105\u0142 na przeszkodzie w przeprowadzeniu Bo\u017cego zamiaru zwi\u0105zania si\u0119 z nami mi\u0142o\u015bci\u0105. B\u00f3g bowiem ma m\u00f3c pokona\u0107 t\u0119 przeszkod\u0119 i mimo niej doprowadzi\u0107 nas do pe\u0142ni, jak\u0105 dla nas przygotowa\u0142. Ta wszechmocna mi\u0142o\u015b\u0107 Boga wzgl\u0119dem grzesznik\u00f3w objawi\u0142a si\u0119 w krzy\u017cu Chrystusa, tote\u017c w naszej obecnej sytuacji, w sytuacji grzesznik\u00f3w, nie mo\u017cna prawdy o przeznaczeniu odrywa\u0107 od tego Czynu Mi\u0142osiernego, jaki spe\u0142ni\u0142 dla nas B\u00f3g w osobie Chrystusa.
\nNowotestamentalne formu\u0142y na temat przeznaczenia pe\u0142ne s\u0105 rado\u015bci, wdzi\u0119czno\u015bci i spokojnej ufno\u015bci. „Cieszcie si\u0119 i radujcie, albowiem wasza nagroda wielka jest w niebie” (Mt 5,12<\/a>); „Cieszcie si\u0119 z tego, \u017ce wasze imiona zapisane s\u0105 w niebie” (\u0141k 10,20<\/a>); „W Nim bowiem nas wybra\u0142 przed za\u0142o\u017ceniem \u015bwiata, aby\u015bmy byli \u015bwi\u0119ci i nieskalani przed Jego obliczem. Z mi\u0142o\u015bci przeznaczy\u0142 nas dla siebie jako przybranych syn\u00f3w przez Jezusa Chrystusa, wed\u0142ug postanowienia swej woli” (Ef 1,4n<\/a>).
\nJe\u015bli znajdziemy w Nowym Testamencie okre\u015blenia budz\u0105ce niepok\u00f3j, to chodzi tam o niepok\u00f3j zdrowy, potrzebny, wyrywaj\u0105cy od grzechu. Przypomnijmy s\u0142owa Paw\u0142a i Barnaby do \u017byd\u00f3w, przeszkadzaj\u0105cych w g\u0142oszeniu Ewangelii: „Nale\u017ca\u0142o g\u0142osi\u0107 s\u0142owo Bo\u017ce najpierw wam. Skoro jednak odrzucacie je i sami uznajecie si\u0119 za niegodnych \u017cycia wiecznego, zwracamy si\u0119 do pogan… Poganie s\u0142ysz\u0105c to radowali si\u0119 i uwielbiali s\u0142owo Pa\u0144skie. a wszyscy przeznaczeni do \u017cycia wiecznego, uwierzyli” (Dz 13,46.48<\/a>).
\nNie znajdziemy za\u015b w nowotestamentalnej nauce o przeznaczeniu nawet odrobiny tego niepokoju, tak charakterystycznego dla mentalno\u015bci nowo\u017cytnej, kt\u00f3ry polega na bezp\u0142odnym i abstrakcyjnym, oderwanym od moralnego wezwania, dr\u0119czeniu si\u0119 pytaniem: „Czy ja przypadkiem nie znajduj\u0119 si\u0119 poza odr\u0119bem przeznaczenia?” \u0179r\u00f3d\u0142em tego niepokoju s\u0105 s\u0142ynne rozdzia\u0142y o przeznaczeniu z Listu do Rzymian, czytane jednak w innym sensie, ni\u017c zosta\u0142y napisane. Rozdzia\u0142y te domagaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c naszej specjalnej uwagi.
\nZacznijmy od tych oto kluczowych s\u0142\u00f3w: „Albowiem tych, kt\u00f3rych od wiek\u00f3w pozna\u0142, tych te\u017c przeznaczy\u0142 na to, by si\u0119 stali na wz\u00f3r obrazu Jego Syna, aby On by\u0142 pierworodnym mi\u0119dzy wielu bra\u0107mi. Tych za\u015b, kt\u00f3rych przeznaczy\u0142, tych te\u017c powo\u0142a\u0142, a kt\u00f3rych powo\u0142a\u0142 – tych te\u017c usprawiedliwi\u0142, a kt\u00f3rych usprawiedliwi\u0142 – tych te\u017c obdarzy\u0142 chwa\u0142\u0105” (Rz 8,29n<\/a>). Nowo\u017cytny chrze\u015bcijanin przewa\u017cnie czyta te s\u0142owa z przera\u017ceniem; zimny w swojej niepoj\u0119tej tajemnicy B\u00f3g przeznacza niekt\u00f3rych do zbawienia; ju\u017c przed wiekami wie, kto b\u0119dzie zbawiony.
\n„A co w takim razie z innymi? – ci\u015bnie nam si\u0119 na usta. Co winien taki cz\u0142owiek, kt\u00f3ry jeszcze przed swoim narodzeniem nie znalaz\u0142 si\u0119 w gronie przeznaczonych? Dlaczego B\u00f3g, skoro ju\u017c przed wiekami wiedzia\u0142, kto nie b\u0119dzie wierny jego \u0142asce i z tego powodu nie osi\u0105gnie zbawienia, w og\u00f3le powo\u0142uje takiego do \u017cycia?”
\nNa te pytania odpowiada sobie pobo\u017cny nowo\u017cytny Europejczyk s\u0142owami \u015bw. Paw\u0142a: „Wybranie nie zale\u017cy od tego, kto go chce lub o nie si\u0119 ubiega, ale od Boga, kt\u00f3ry okazuje mi\u0142osierdzie… A zatem komu chce, okazuj\u0105 mi\u0142osierdzie, a kogo chce, zatwardza… Czy\u017c garncarz nie ma mocy nad glin\u0105 i nie mo\u017ce z tej samej zaprawy zrobi\u0107 jednego naczynia ozdobnego, drugiego za\u015b na u\u017cytek niezaszczytny?” (Rz 9,16.18.21<\/a>).
\nNa og\u00f3\u0142 nawet nie podejrzewamy, \u017ce takie odczytanie wspania\u0142ej nauki Listu do Rzymian o przeznaczeniu stanowi jej karykatur\u0119, a w ka\u017cdym razie jest to w stosunku do orygina\u0142u obraz niezmiernie uproszczony i jednostronny. Przeczytajmy jeszcze raz przytoczony wy\u017cej tekst z Listu do Rzymian (8,29n<\/a>). Przecie\u017c jest to tekst a\u017c gor\u0105cy od mi\u0142o\u015bci! Bibli\u0119 oczywi\u015bcie nale\u017cy czyta\u0107 w duchu biblijnym, a nie greckim. Je\u015bli wi\u0119c czytamy, \u017ce B\u00f3g nas przed wiekami pozna\u0142, to chodzi oczywi\u015bcie o poznanie w mi\u0142o\u015bci i z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nie chodzi tu o zimne rozpoznanie, kto jak b\u0119dzie reagowa\u0142 na Jego \u0142ask\u0119. „Je\u015bli kto kocha Boga, ten jest r\u00f3wnie\u017c poznany przez Boga” (1 Kor 8,3<\/a>).
\nCelem za\u015b Bo\u017cego poznania cz\u0142owieka i jego przeznaczenia jest to, „aby\u015bmy si\u0119 stali na wz\u00f3r obrazu Jego Syna” a wi\u0119c zn\u00f3w mamy tu do czynienia z j\u0119zykiem mi\u0142o\u015bci. R\u00f3wnie\u017c pozosta\u0142e poj\u0119cia tego kr\u00f3tkiego fragmentu „powo\u0142a\u0142”, „usprawiedliwi\u0142”, „obdarzy\u0142 chwa\u0142\u0105” – stanowi\u0105 kluczowe poj\u0119cia w opisach Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci do cz\u0142owieka.
\nZreszt\u0105 zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 na kontekst omawianego fragmentu. Bezpo\u015brednio przedtem \u015bw. Pawe\u0142 napisa\u0142: „Wiemy te\u017c, \u017ce B\u00f3g z tymi, kt\u00f3rzy Go mi\u0142uj\u0105, wsp\u00f3\u0142dzia\u0142a we wszystkim dla ich dobra, z tymi, kt\u00f3rzy s\u0105 powo\u0142ani wed\u0142ug Jego zamiaru” (Rz 8,28<\/a>). Natomiast bezpo\u015brednio potem nast\u0119puje pi\u0119kny tekst z Listu do Rzymian: „C\u00f3\u017c wi\u0119c na to powiemy? Je\u017celi B\u00f3g z nami, kt\u00f3\u017c przeciwko nam? On, kt\u00f3ry nawet w\u0142asnego Syna nie oszcz\u0119dzi\u0142, ale Go za nas wszystkich wyda\u0142, jak\u017ce mia\u0142by nam wraz z Nim i wszystkiego nie darowa\u0107? Kt\u00f3\u017c mo\u017ce wyst\u0105pi\u0107 z oskar\u017ceniem przeciw tym, kt\u00f3rych B\u00f3g wybra\u0142? Czy B\u00f3g, kt\u00f3ry usprawiedliwia? Kt\u00f3\u017c mo\u017ce wyda\u0107 wyrok pot\u0119pienia? Czy Chrystus Jezus, kt\u00f3ry poni\u00f3s\u0142 za nas \u015bmier\u0107, co wi\u0119cej – zmartwychwsta\u0142, kt\u00f3ry siedzi po prawicy Boga i kt\u00f3ry przyczynia si\u0119 za nami? Kt\u00f3\u017c nas mo\u017ce od\u0142\u0105czy\u0107 od mi\u0142o\u015bci Chrystusowej? Utrapienie, ucisk czy prze\u015bladowanie, g\u0142\u00f3d czy nago\u015b\u0107, niebezpiecze\u0144stwo czy \u015bmier\u0107?” (8,31-39<\/a>). W\u0142a\u015bnie, dlaczego milczeniem pomija si\u0119 zwykle fakt, \u017ce pierwszym odruchem \u015bw. Paw\u0142a na prawd\u0119 o przeznaczeniu jest entuzjastyczny, wr\u0119cz nieprzytomny wybuch wdzi\u0119czno\u015bci?
\nAle przecie\u017c w tek\u015bcie znajduj\u0105 si\u0119 budz\u0105ce dreszcz por\u00f3wnania ludzi do Jakuba i Ezawa oraz obraz Boga-garncarza, kt\u00f3ry czyni z glin\u0105, co Mu si\u0119 podoba! Zwa\u017cmy jednak na og\u00f3lny cel tamtych por\u00f3wna\u0144. Aposto\u0142 zastanawia si\u0119 nad, tajemnic\u0105 niewierno\u015bci Izraela: jak to si\u0119 sta\u0142o, \u017ce nar\u00f3d pierwszego wybrania nie przyj\u0105\u0142 Chrystusa? Ca\u0142y za\u015b wyw\u00f3d zmierza do tego, aby wykaza\u0107, \u017ce dopuszczona przez Boga zatwardzia\u0142o\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w ma tajemniczy sens zbawczy: na skutek zatwardzia\u0142o\u015bci \u017byd\u00f3w tym szerzej otworzy\u0142y si\u0119 bramy Ko\u015bcio\u0142a dla pogan. B\u00f3g dopuszcza zatwardzia\u0142o\u015b\u0107 Izraela, ale jest ona jedynie cz\u0119\u015bciowa i tylko do czasu. W ko\u0144cu za\u015b „r\u00f3wnie\u017c ca\u0142y Izrael b\u0119dzie zbawiony” (Rz 11,26<\/a>). Ca\u0142y za\u015b tekst \u015bw. Paw\u0142a nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce drogi Bo\u017ce wzgl\u0119dem cz\u0142owieka mog\u0105 by\u015b dla nas niepoj\u0119te, ale zawsze s\u0105 drogami sprawiedliwo\u015bci i mi\u0142o\u015bci.
\nZanim zwr\u00f3cimy uwag\u0119 na pewn\u0105 rzucaj\u0105c\u0105 si\u0119 w oczy niesp\u00f3jno\u015b\u0107 Paw\u0142owej nauki o przeznaczeniu (kt\u00f3ra to niesp\u00f3jno\u015b\u0107 jest bodaj najwa\u017cniejszym kluczem do zrozumienia tej nauki), warto po\u015bwi\u0119ci\u0107 par\u0119 s\u0142\u00f3w biblijnemu symbolowi Boga-garncarza, jako \u017ce \u015bw. Pawe\u0142 zaczerpn\u0105\u0142 ten symbol z tradycji biblijnej. Pojawia si\u0119 on ju\u017c w opisie stworzenia cz\u0142owieka. O ile istoty ni\u017csze B\u00f3g po prostu stworzy\u0142, to cz\u0142owiekowi po\u015bwi\u0119ci\u0142 uwag\u0119 szczeg\u00f3ln\u0105, ulepi\u0142 go z mu\u0142u ziemi, tzn. pochyli\u0142 si\u0119 nad nim ze specjaln\u0105 \u017cyczliwo\u015bci\u0105 – istoty ni\u017csze, w \u015bwietle tamtego opisu, B\u00f3g stworzy\u0142 specjalnie dla cz\u0142owieka (Rdz 2,7-9<\/a>). W Starym Testamencie B\u00f3g-garncarz, to przede wszystkim B\u00f3g kochaj\u0105cy, przy czym mi\u0142o\u015b\u0107 zawiera w sobie oczywi\u015bcie zar\u00f3wno przebaczenie, jak gniew. Przypatrzmy si\u0119 pod tym k\u0105tem obrazowi Boga-garncarza u proroka Jeremiasza.
\n„Czy\u017c nie mam mocy uczyni\u0107 z wami tak jak ten garncarz domu Izraela? – wyrocznia Pana. Oto jak glina jest w r\u0119ce garncarza, tak wy jeste\u015bcie w mej r\u0119ce, domu Izraela! Raz gro\u017c\u0119 narodowi lub pa\u0144stw u wyrwaniem, zburzeniem i zniszczeniem. Je\u017celi jednak ten nar\u00f3d odwr\u00f3ci si\u0119 od z\u0142o\u015bci, \u017c powodu kt\u00f3rej grozi\u0142em, \u017cal mi b\u0119dzie nieszcz\u0119\u015bcia, kt\u00f3re zamierza\u0142em na\u0144 zes\u0142a\u0107. Drugi raz obiecuj\u0119 narodowi lub pa\u0144stwu zbudowa\u0107 je lub zasadzi\u0107. Je\u017celi jednak uczyni to, co jest z\u0142e w moich oczach, nie s\u0142uchaj\u0105c g\u0142osu mego, \u017cal mi b\u0119dzie dobra, kt\u00f3re mu mia\u0142em wy\u015bwiadczy\u0107” (Jr 18<\/a>). Nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce ten Garncarz kocha swoj\u0105 glin\u0119 i szanuje jej ludzk\u0105 godno\u015b\u0107, w Bo\u017cych za\u015b obietnicach i gro\u017abach nie ma nic determinuj\u0105cego. B\u00f3g naprawd\u0119 kocha cz\u0142owieka, a w zwi\u0105zku z tym przynajmniej z Jego strony nie grozi nam nawet cie\u0144 manipulacji.
\nObraz Boga-garncarza wyra\u017ca tak\u017ce niepoj\u0119to\u015b\u0107 Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci wzgl\u0119dem nas: wszak mi\u0119dzy nami a Bogiem istnieje mniej wi\u0119cej taka r\u00f3\u017cnica jak mi\u0119dzy glin\u0105 a garncarzem. Ten moment podkre\u015bla zw\u0142aszcza tekst z M\u0105dro\u015bci Syracha (33,7-15<\/a>), na kt\u00f3rym bezpo\u015brednio opar\u0142 si\u0119 \u015bw. Pawe\u0142. Wszak\u017ce nie wolno nam zapomnie\u0107, \u017ce B\u00f3g-garncarz to zawsze B\u00f3g kochaj\u0105cy. Niepoj\u0119to\u015b\u0107 za\u015b Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci dopiero na drugim miejscu budzi dr\u017cenie, bo przede wszystkim jest \u017ar\u00f3d\u0142em zachwytu i dzi\u0119kczynienia. Przecie\u017c w\u0142a\u015bnie w tym duchu ko\u0144czy \u015bw. Pawe\u0142 swoje rozdzia\u0142y na temat przeznaczenia okrzykiem: „O g\u0142\u0119boko\u015bci bogactw, m\u0105dro\u015bci i wiedzy Boga! Jak\u017ce niezbadane s\u0105 Jego wyroki i nie do wy\u015bledzenia Jego drogi!” (Rz 11,33<\/a>).
\nNie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wypaczamy nauk\u0119 o przeznaczeniu nas do zbawienia, je\u015bli nie rozumiemy jej w kategoriach daru Bo\u017cego, je\u015bli nie widzimy jej w kontek\u015bcie bezinteresownej mi\u0142o\u015bci Boga do cz\u0142owieka, je\u015bli odrywamy j\u0105 od fundamentalnej prawdy chrze\u015bcija\u0144stwa, \u017ce Syn Bo\u017cy umar\u0142 za wszystkich ludzi. B\u00f3g nie dzieli ludzi na dzieci i pasierb\u00f3w, wszyscy s\u0105 kochanymi dzie\u0107mi. „Zbawca, nasz B\u00f3g, chce, aby wszyscy ludzie zostali zbawieni i doszli do uznania prawdy” (1 Tm 2,4<\/a>).
\nTak si\u0119 nieszcz\u0119\u015bliwie z\u0142o\u017cy\u0142o w chrze\u015bcija\u0144skiej Europie, \u017ce zamiast g\u0142osi\u0107 nowin\u0119 o przeznaczeniu, o tym \u017ce B\u00f3g nas bezinteresownie i pot\u0119\u017cnie ukocha\u0142, potraktowano j\u0105 jako doktryn\u0119 i uczyniono przedmiotem za\u017cartych dyskusji. Duch Grecji wypaczy\u0142 tu ducha Biblii, zamiast samemu si\u0119 nim przesyci\u0107. Tymczasem prawdy o przeznaczeniu nie mo\u017cna rozwa\u017ca\u0107 z pozycji zewn\u0119trznego obserwatora. Bo patrzmy: zbawienie zawdzi\u0119czamy ca\u0142kowicie Bo\u017cemu darowi (nawet to, \u017ce dar przyjmujemy, jest darem – wszystko dzieje si\u0119 tu w przestrzeni daru Bo\u017cego), niewierno\u015b\u0107 za\u015b Bogu jest ca\u0142kowicie win\u0105 cz\u0142owieka. W takim uj\u0119ciu niezaanga\u017cowanemu obserwatorowi rzuca si\u0119 w oczy brak logiki. Logicznie by\u0142oby tak: Je\u015bli zbawienie jest darem, to odrzucenie jest brakiem daru; albo: Je\u015bli odrzucenie jest wynikiem winy, to zbawienie jest wynikiem zas\u0142ugi [Oczywi\u015bcie, \u017ce zas\u0142ugujemy sobie na zbawienie, ale zas\u0142uga nie jest czym\u015b obok daru Bo\u017cego. Zas\u0142ugujemy wewn\u0105trz daru \u0142aski i jej moc\u0105. Podobnie jak nasza wolno\u015b\u0107 fizyczna dzieje si\u0119 wewn\u0105trz Bo\u017cego daru istnienia, a nie obok niego. \u015aw. Tomasz zas\u0142ug\u0119 nazywa po prostu owocem \u0142aski (Summa teologiczna 1-2, wst\u0119py do q. 113 i 114).].
\nTymczasem \u015bw. Pawe\u0142 niemal do znudzenia powtarza: zbawienie jest ca\u0142kowicie darem Bo\u017cym, niewierno\u015b\u0107 jest wy\u0142\u0105czn\u0105 win\u0105 cz\u0142owieka. „Komu chce, okazuje mi\u0142osierdzie, a kogo chce, zatwardza” (Rz 9,18<\/a>). Przecie\u017c nawet ta formu\u0142a zawiera w sobie powy\u017csz\u0105 „nielogiczno\u015b\u0107”, jako \u017ce najpierw jest grzech, a dopiero potem trwanie w grzechu: ten, kto trwa w grzechu, jest winny co najmniej tego, \u017ce zgrzeszy\u0142. Pawe\u0142, kt\u00f3ry tak pi\u0119knie m\u00f3wi o tym, \u017ce B\u00f3g potrafi nawet zatwardzia\u0142o\u015bci \u017byd\u00f3w nada\u0107 sens zbawczy, zarazem nie pozostawia w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce z w\u0142asnej winy ulegli oni zatwardzia\u0142o\u015bci: „Albowiem nie chc\u0105c uzna\u0107, \u017ce usprawiedliwienie pochodzi od Boga, i uporczywie trzymaj\u0105c si\u0119 w\u0142asnej drogi usprawiedliwienia, nie poddali si\u0119 usprawiedliwieniu pochodz\u0105cemu od Boga” (Rz 10,3<\/a>).
\nTote\u017c wszelkie pomys\u0142y, jakoby fakt odwiecznego przeznaczenia cz\u0142owieka odbiera\u0142 sens naszym wysi\u0142kom moralnym albo modlitwie za grzesznik\u00f3w, s\u0105 po prostu bezbo\u017cne i niezgodne z Pismem. Przeznaczenie jest przecie\u017c darem Bo\u017cym dzia\u0142aj\u0105cym od wewn\u0105trz, a nie bezduszn\u0105 si\u0142\u0105 determinuj\u0105c\u0105 zewn\u0119trznie. „Bracia, z ca\u0142ego serca pragn\u0119 ich zbawienia – m\u00f3wi Pawe\u0142 o swoich rodakach, kt\u00f3rzy nie uwierzyli w Chrystusa – i modl\u0119 si\u0119 za nimi do Boga” (Rz 10,1<\/a>). „Czy mamy dalej grzeszy\u0107 dlatego, \u017ce nie jeste\u015bmy ju\u017c poddani Prawu, lecz. \u0141asce? \u017badn\u0105 miar\u0105!” (Rz 6,15<\/a>). Uj\u0119cie to wyra\u017ca tradycyjn\u0105 my\u015bl biblijn\u0105, \u017ceby nigdy nie zrzuca\u0107 na Boga odpowiedzialno\u015bci za sw\u00f3j grzech:
\n 
\nNie m\u00f3w: „Pan sprawi\u0142, \u017ce zgrzeszy\u0142em”.
\nCzego On nienawidzi, tego nie b\u0119dzie czyni\u0142.
\nNie m\u00f3w: „On mnie w b\u0142\u0105d wprowadzi\u0142”,
\nalbowiem On nie potrzebuje grzesznika.
\nPan nienawidzi wszystkiego co wstr\u0119tne
\ni nie pozwala, by ci, kt\u00f3rzy si\u0119 Go boj\u0105,
\nmieli z tym styczno\u015b\u0107.
\nOn na pocz\u0105tku stworzy\u0142 cz\u0142owieka
\ni zostawi\u0142 go w\u0142asnej mocy rozstrzygania.
\nJe\u015bli zechcesz, zachowasz przykazania,
\nby\u0107 wiernym zale\u017cy od twej dobrej woli (Syr 15,11-15<\/a>).
\n 
\nI to jest w\u0142a\u015bnie charakterystyczne dla nauk: \u015bw. Paw\u0142a, \u017ce tak g\u0142\u0119boko raduj\u0105c si\u0119 z przeznaczenia nas – kt\u00f3rzy uwierzyli\u015bmy w Chrystusa – do zbawienia i tak ostro m\u00f3wi\u0105c o gniewie Bo\u017cym przeciwko ludzkiej zatwardzia\u0142o\u015bci, zarazem ka\u017ce nam l\u0119ka\u0107 si\u0119 o swoje zbawienie i zakazuje wyrokowa\u0107 o kimkolwiek, jakoby z g\u00f3ry by\u0142 pot\u0119piony: „Powiesz mo\u017ce: Ga\u0142\u0119zie odci\u0119to, abym ja m\u00f3g\u0142 by\u0107 wszczepiony. S\u0142usznie. Odci\u0119to je na skutek ich niewiary, ty za\u015b trzymasz si\u0119 dzi\u0119ki wierze. Przeto si\u0119 nie pysznij, ale trwaj w boja\u017ani. Je\u017celi bowiem nie oszcz\u0119dzi\u0142 B\u00f3g ga\u0142\u0119zi naturalnych, mo\u017ce te\u017c nie oszcz\u0119dzi\u0107 i ciebie. Przyjrzyj si\u0119 wi\u0119c dobroci i surowo\u015bci Boga. Surowo\u015bci wobec tych, co upadli, a dobroci Bo\u017cej wzgl\u0119dem ciebie, je\u015bli tylko wytrwasz w kr\u0119gu tej dobroci. W przeciwnym razie i ty b\u0119dziesz wyci\u0119ty. A i oni, je\u017celi nie b\u0119d\u0105 trwa\u0107 w niewierze, zostan\u0105 wszczepieni. Bo B\u00f3g ma moc wszczepi\u0107 ich ponownie” (Rz 11,19-23<\/a>).
\nPodsumowuj\u0105c: Wskazana wy\u017cej „niesp\u00f3jno\u015b\u0107” w nauce o przeznaczeniu czyni j\u0105 czym\u015b niesko\u0144czenie wi\u0119cej ni\u017c informacj\u0105 na temat tajemnicy zbawienia. Zarazem zamyka j\u0105 przed tymi wszystkimi, kt\u00f3rzy chcieliby si\u0119 nad ni\u0105 zastanawia\u0107 z pozycji zewn\u0119trznych obserwator\u00f3w (oboj\u0119tne: wierz\u0105cych czy niewierz\u0105cych). Obserwatorzy b\u0119d\u0105 zawsze albo wskazywa\u0107 na jej nielogiczno\u015b\u0107, albo j\u0105 ulogicznia\u0107, albo wreszcie b\u0119d\u0105 starali si\u0119 zamaza\u0107 t\u0119 jej pozorn\u0105 nielogiczno\u015b\u0107 – i nie potrafi\u0105 wyj\u015b\u0107 poza ten zakl\u0119ty kr\u0105g zagadnie\u0144.
\nTymczasem nauka o przeznaczeniu jest radosn\u0105 nowin\u0105 o tym, \u017ce B\u00f3g ukocha\u0142 nas ju\u017c przed wiekami. Jest wezwaniem, aby dar Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci przyjmowa\u0107 z wdzi\u0119czno\u015bci\u0105, ca\u0142ym sob\u0105 i coraz g\u0142\u0119biej. Jest r\u00f3wnie\u017c ostrze\u017ceniem przed niewierno\u015bci\u0105. Prawd\u0119 o przeznaczeniu nale\u017cy przyjmowa\u0107 ca\u0142ym sob\u0105, a nie tylko rozumem. I dopiero w\u00f3wczas b\u0119dziemy j\u0105 rozumie\u0107 coraz wi\u0119cej. Natomiast dla kibic\u00f3w prawda ta jest kompletnie niedost\u0119pna. Nawet je\u015bli s\u0105dz\u0105, \u017ce j\u0105 rozumiej\u0105 i za\u017carcie na jej temat dyskutuj\u0105.
\nZako\u0144czymy nasze rozwa\u017cania pr\u00f3b\u0105 streszczenia stosunku mi\u0119dzy przeznaczeniem a wolno\u015bci\u0105:<\/p>\n

    \n
  1. Je\u015bli przeznaczenie nale\u017cy rozumie\u0107 w kategoriach Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci do cz\u0142owieka, to rzecz jasna B\u00f3g przeznaczaj\u0105cy nas do zbawienia traktuje nas jako osoby, szanuje nasz\u0105 wolno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107. Mi\u0142o\u015b\u0107 bowiem z samej definicji domaga si\u0119 szacunku dla osoby kochanej.<\/li>\n
  2. B\u00f3g oczywi\u015bcie szanuje nasz\u0105 wolno\u015b\u0107 i godno\u015b\u0107 na spos\u00f3b Boski, to znaczy nie tylko nas takimi akceptuje: On nas czyni osobami oraz uzdalnia i powo\u0142uje do wolno\u015bci.<\/li>\n
  3. Poniewa\u017c przez grzech utracili\u015bmy w znacznym stopniu swoj\u0105 wolno\u015b\u0107, tzn. nasze dobre sk\u0142onno\u015bci uleg\u0142y w du\u017cej mierze parali\u017cowi, w obecnej naszej sytuacji przeznaczenie do \u017cycia wiecznego oznacza dodatkowo wyzwolenie z wi\u0119z\u00f3w grzechu, bo w\u0142a\u015bnie one nas urzeczawiaj\u0105, depersonalizuj\u0105, niewol\u0105, determinuj\u0105.<\/li>\n
  4. Dar wolno\u015bci, jaki mie\u015bci si\u0119 w przeznaczeniu, nie jest tylko pust\u0105 form\u0105, polegaj\u0105c\u0105 na mo\u017cliwo\u015bci wyboru mi\u0119dzy tym a tamtym. Jest to wolno\u015b\u0107 mi\u0142o\u015bci. Mi\u0142o\u015b\u0107 za\u015b znosi wi\u0119zy urzeczawiaj\u0105ce, nak\u0142ada jednak wi\u0119zy ucz\u0142owieczaj\u0105ce. S\u0105 to wi\u0119zy zupe\u0142nie innego rodzaju, „s\u0142odkie wi\u0119zy mi\u0142o\u015bci”, wi\u0119zy chciane, akceptowane od wewn\u0105trz, bogac\u0105ce. Je\u015bli kocham i jestem kochany, a partnerowi zale\u017cy na tym, abym post\u0105pi\u0142 raczej tak, a nie inaczej, to jakbym by\u0142 do tego przymuszony. A zarazem sytuacja taka wcale nie ogranicza mojej wolno\u015bci – przeciwnie, pog\u0142\u0119bia j\u0105. Podobnie zwi\u0105zanie si\u0119 cz\u0142owieka z Bogiem jakby „przymusza” do zachowania przykaza\u0144 i pe\u0142nienia dobra.<\/li>\n
  5. Jest w zwi\u0105zku przeznaczenia z wolno\u015bci\u0105 pewna tajemnica. Je\u015bli bowiem B\u00f3g ma pe\u0142ny dost\u0119p do naszego wn\u0119trza, je\u015bli jest nam bli\u017cszy ni\u017c my sami sobie – to zapewne mo\u017ce tak wp\u0142yn\u0105\u0107 na cz\u0142owieka, \u017ceby ten, w spos\u00f3b najzupe\u0142niej wolny, chcia\u0142 raczej dobra ni\u017c z\u0142a. Dlaczego wi\u0119c dopuszcza do tego, \u017ce niekt\u00f3rzy ludzie w spos\u00f3b tak beznadziejnie g\u0142upi pogr\u0105\u017caj\u0105 si\u0119 w z\u0142u i marnuj\u0105 swoje \u017cycie?<\/li>\n<\/ol>\n

    Przeczuwam jaki\u015b b\u0142\u0105d w tym pytaniu. Analogicznie m\u00f3g\u0142bym przecie\u017c mie\u0107 tak\u0105 oto pretensj\u0119 do Pana Boga: Dlaczego – przecie\u017c mam dobr\u0105 wol\u0119 – nie pog\u0142\u0119bi mojej wolno\u015bci na tyle, abym ju\u017c nigdy nie czyni\u0142 z\u0142a i ca\u0142ym sob\u0105, bez reszty, odpowiedzia\u0142 na Jego mi\u0142o\u015b\u0107? A taka pretensja jest po prostu niedorzeczna. Bo cho\u0107 B\u00f3g naprawd\u0119 ma pe\u0142ny dost\u0119p do mojego wn\u0119trza, cho\u0107 moja dobra wola mo\u017ce dzia\u0142a\u0107 wy\u0142\u0105cznie wewn\u0105trz Jego daru, przecie\u017c to jest moja wola, to ja musz\u0119 wybra\u0107.
    \no. Jacek Salij<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

      Nauka o przeznaczeniu nas do zbawienia jest prost\u0105 konsekwencj\u0105 prawdy, \u017ce ca\u0142y \u015bwiat i ka\u017cdy z nas zanurzony jest w Bo\u017cej mi\u0142o\u015bci. Mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017ca wobec \u015bwiata i cz\u0142owieka jest czym\u015b wcze\u015bniejszym ni\u017c samo zaistnienie \u015bwiata i ka\u017cdego z nas.… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1040],"tags":[1116],"class_list":["post-2378","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-pytania-odpowiedzi-zbawienie","tag-przeznaczenie"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2378","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2378"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2378\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2378"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2378"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2378"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}