<\/p>\n
W po\u0142owie wrze\u015bnia br. radna m. st. Warszawy Agata Diduszko-Zyglewska rozes\u0142a\u0142a do dyrektor\u00f3w warszawskich szk\u00f3\u0142 w trybie dost\u0119pu do informacji publicznej, ankiet\u0119 zawieraj\u0105c\u0105 sze\u015b\u0107 pyta\u0144 dotycz\u0105cych organizacji lekcji religii i etyki oraz form ekspresji religijnej w szkole<\/strong><\/b><\/a>[1]. Jak wskazano we wniosku w\u0142adze m. st. Warszawy zwr\u00f3ci\u0142y si\u0119 do dyrektor\u00f3w szk\u00f3\u0142 z pro\u015bb\u0105 o uwzgl\u0119dnienie podczas tworzenia planu lekcji na kolejny rok szkolny ich rekomendacji dotycz\u0105cych umieszczania lekcji religii i etyki jedynie na pocz\u0105tku lub ko\u0144cu dnia zaj\u0119\u0107. Ponadto, w ocenie radnej \u201epowy\u017csze rekomendacje stanowi\u0105 realizacj\u0119 obowi\u0105zuj\u0105cego w Polsce prawa, zgodnie z kt\u00f3rym nikt nie mo\u017ce by\u0107 zobowi\u0105zany do ujawniania swoich przekona\u0144 religijnych lub wyznania. Umieszczanie zaj\u0119\u0107 z religii w \u015brodku planu lekcji sprawia, \u017ce wiedza o przynale\u017cno\u015bci religijnej ka\u017cdej rodziny, nale\u017c\u0105ca do zbioru danych wra\u017cliwych, staje si\u0119 wiedz\u0105 publiczn\u0105, a wi\u0119c stanowi z\u0142amanie art. 53 pkt.7 konstytucji\u201d.<\/strong><\/b><\/p>\n W zwi\u0105zku z tym, \u017ce sam fakt wydania przedmiotowych rekomendacji jest sprzeczny z prawem, a uzasadnianie rekomendacji realizacj\u0105 aktualnego stanu prawnego jest niezgodne z prawd\u0105, Instytut Ordo Iuris przygotowa\u0142 analiz\u0119 prawn\u0105 na\u015bwietlaj\u0105c\u0105, w odniesieniu do wybranych pyta\u0144 ankiety, obowi\u0105zuj\u0105cy stan prawny.<\/p>\n Pytanie 1. Czy w szkole zgodnie z rekomendacj\u0105 w\u0142adz miasta nieobowi\u0105zkowe lekcje religii odbywaj\u0105 si\u0119 przed lekcjami obowi\u0105zkowymi lub po nich?\u00a0<\/strong><\/b><\/p>\n Zgodnie z Konstytucj\u0105 RP religia ko\u015bcio\u0142a lub innego zwi\u0105zku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej mo\u017ce by\u0107 przedmiotem nauczania w szkole (art. 53 ust. 4). Tak\u017ce na gruncie Konkordatu mi\u0119dzy Stolic\u0105 Apostolsk\u0105 i Rzecz\u0105pospolit\u0105 Polsk\u0105, podpisanego w Warszawie dnia 28 lipca 1993 r.<\/a>[2]pa\u0144stwo, uznaj\u0105c prawo rodzic\u00f3w do religijnego wychowania dzieci oraz zasad\u0119 tolerancji, gwarantuje, \u017ce m.in. szko\u0142y ponadpodstawowe organizuj\u0105 zgodnie z wol\u0105 zainteresowanych nauk\u0119 religii w ramach planu zaj\u0119\u0107 szkolnych<\/strong> (art. 12 ust. 1). Dlatego nie ulega w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce konstytucyjne prawo do nauczania religii (edukacji religijnej) oraz do korzystania z takiego nauczania s\u0105 \u015bci\u015ble powi\u0105zane z wolno\u015bci\u0105 sumienia i religii (art. 53 Konstytucji RP)<\/strong> oraz prawem rodzic\u00f3w do wychowania swoich dzieci zgodnie z w\u0142asnymi przekonaniami (art. 48 ust. 1 i art. 53 ust. 3 Konstytucji RP).<\/strong> Prawo rodzic\u00f3w do zapewnienia wychowania i nauczania dzieci zgodnie z ich w\u0142asnymi przekonaniami religijnymi i filozoficznymi gwarantuje Protok\u00f3\u0142 nr 1 do Konwencji o ochronie praw cz\u0142owieka i podstawowych wolno\u015bci, sporz\u0105dzony w Pary\u017cu 20 marca 1952 r<\/strong>.<\/a>[3]Warto podkre\u015bli\u0107, i\u017c Europejski Trybuna\u0142 Praw Cz\u0142owieka w wyroku Wielkiej Izby z 29 czerwca 2007 r. w sprawie Folger\u00f8 i in. przeciwko Norwegii, skarga nr 15472\/02, orzek\u0142, i\u017c \u201eArtyku\u0142 2 Protoko\u0142u nr 1\u00a0nie pozwala na rozr\u00f3\u017cnianie pomi\u0119dzy nauczaniem religii a nauczaniem innych przedmiot\u00f3w<\/strong><\/b>\u201d<\/a>[4](podkr. w\u0142asne). Jak podkre\u015bli\u0142 Trybuna\u0142 Konstytucyjny, oddzielenie nauczania religii od nauczania pozosta\u0142ych przedmiot\u00f3w szkolnych narusza gwarantowan\u0105 zar\u00f3wno w Konstytucji jak i aktach prawa mi\u0119dzynarodowego wolno\u015b\u0107 sumienia i religii<\/strong>. Pa\u0144stwo przyj\u0119\u0142o bowiem na siebie obowi\u0105zek realizacji prawa rodzic\u00f3w do wychowania dzieci zgodnie z w\u0142asnymi pogl\u0105dami, w tym pogl\u0105dami religijnymi oraz zapewnienia wolno\u015bci sumienia i wyznania, za\u015b jakiekolwiek regulacje, kt\u00f3re nakazywa\u0142yby lub zakazywa\u0142yby nauczania religii wbrew woli rodzic\u00f3w, nie odpowiadaj\u0105 standardom konstytucyjnym oraz standardom prawa mi\u0119dzynarodowego<\/a>[5].<\/p>\n Zwa\u017cywszy \u017ce nauczanie religii w szko\u0142ach jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zane z realizacj\u0105 wolno\u015bci religii, jego organizowanie musi odpowiada\u0107 konstytucyjnym zasadom dotycz\u0105cym korzystania z tej wolno\u015bci (przede wszystkim art. 25 i 53 Konstytucji RP). Z art. 25 ust. 2 Konstytucji RP wynika, \u017ce w\u0142adze publiczne, w tym w\u0142adze szkolne, s\u0105 zobowi\u0105zane do zapewnienia ka\u017cdemu mo\u017cliwo\u015bci swobodnego wyra\u017cania pogl\u0105d\u00f3w (tak\u017ce religijnych) w \u017cyciu publicznym, a wi\u0119c tak\u017ce w szkole. W \u015bwietle tych regulacji w\u0142adze publiczne maj\u0105 obowi\u0105zek przyj\u0105\u0107 rol\u0119 gwaranta mo\u017cliwo\u015bci ekspresji religijnej w przestrzeni publicznej. Za sprzeczne z zasad\u0105 bezstronno\u015bci nale\u017cy uzna\u0107 podejmowanie przez w\u0142adze publiczne \u2013 zar\u00f3wno na etapie tworzenia, jak i stosowania prawa \u2013 jakichkolwiek rozstrzygni\u0119\u0107, kt\u00f3rych podstaw\u0119 stanowi\u0142by stosunek obywateli do religii lub innych przekona\u0144 \u015bwiatopogl\u0105dowych czy filozoficznych. Jednocze\u015bnie bezstronno\u015b\u0107 w\u0142adz publicznych w \u017cadnym wypadku nie mo\u017ce oznacza\u0107 zaanga\u017cowania si\u0119 ich w jakiekolwiek dzia\u0142ania laicyzacyjne. Takie dzia\u0142ania s\u0105 wprost sprzeczne z zasad\u0105 bezstronno\u015bci, poniewa\u017c stanowi\u0105 aktywne wsparcie okre\u015blonej ideologii, a wr\u0119cz jej afirmowanie.<\/strong> W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, wywieranie przez w\u0142adze m. st. Warszawy presji na dyrektor\u00f3w szk\u00f3\u0142, by ci umieszczali lekcje religii w planie zaj\u0119\u0107 jedynie na pierwszych lub ostatnich godzinach lekcyjnych trzeba uzna\u0107 za sprzeczne z zasad\u0105 bezstronno\u015bci \u015bwiatopogl\u0105dowej w\u0142adz publicznych<\/strong>. Trzeba tak\u017ce wskaza\u0107, \u017ce skoro korzystanie z lekcji religii stanowi immanentny element prawa do uzewn\u0119trzniania swoich przekona\u0144 religijnych, jego ograniczenie mo\u017ce nast\u0105pi\u0107 tylko w drodze ustawy (art. 53 ust. 5 Konstytucji RP).<\/p>\n Zgodnie z ustaw\u0105 z dnia 7 wrze\u015bnia 1991 r. o systemie o\u015bwiaty<\/a>[6]publiczne szko\u0142y ponadpodstawowe organizuj\u0105 nauk\u0119 religii na \u017cyczenie rodzic\u00f3w, b\u0105d\u017a samych uczni\u00f3w, za\u015b po osi\u0105gni\u0119ciu pe\u0142noletno\u015bci o pobieraniu nauki religii decyduj\u0105 uczniowie (art. 12 ust. 1). Jedocze\u015bnie szczeg\u00f3\u0142owy spos\u00f3b organizowania lekcji religii reguluje rozporz\u0105dzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 14 kwietnia 1992 r. w sprawie warunk\u00f3w i sposobu organizowania nauki religii w publicznych przedszkolach i szko\u0142ach<\/a>[7]. Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. Prawo o\u015bwiatowe<\/a>[8]stanowi, \u017ce podstawowymi formami dzia\u0142alno\u015bci dydaktyczno-wychowawczej szko\u0142y s\u0105: obowi\u0105zkowe zaj\u0119cia edukacyjne; dodatkowe zaj\u0119cia edukacyjne; zaj\u0119cia rewalidacyjne dla uczni\u00f3w niepe\u0142nosprawnych; zaj\u0119cia prowadzone w ramach kwalifikacyjnych kurs\u00f3w zawodowych; zaj\u0119cia prowadzone w ramach pomocy psychologiczno-pedagogicznej; zaj\u0119cia rozwijaj\u0105ce zainteresowania i uzdolnienia uczni\u00f3w, w szczeg\u00f3lno\u015bci w celu kszta\u0142towania ich aktywno\u015bci i kreatywno\u015bci oraz zaj\u0119cia z zakresu doradztwa zawodowego (art. 109 ust. 1). Ponadto do form dzia\u0142alno\u015bci dydaktyczno-wychowawczej szko\u0142y ustawodawca zaliczy\u0142 lekcje religii ko\u015bcio\u0142a lub innego zwi\u0105zku wyznaniowego o uregulowanej sytuacji prawnej oraz lekcje j\u0119zyka oraz historii i kultury mniejszo\u015bci narodowej i etnicznej. Zwa\u017cywszy, \u017ce nauczanie religii spo\u015br\u00f3d wszystkich form dzia\u0142alno\u015bci dydaktyczno-wychowawczej szko\u0142y jako jedyne ma gwarancje konstytucyjne, nie mo\u017ce by\u0107 traktowane w spos\u00f3b gorszy ni\u017c inne formy dzia\u0142alno\u015bci dydaktyczno-wychowawczej szko\u0142y, w tym obowi\u0105zkowe zaj\u0119cia edukacyjne, np. poprzez \u201eszczeg\u00f3ln\u0105\u201d ekspozycj\u0119 w podziale godzin lekcyjnych, czyli umieszczenia ich jedynie na pocz\u0105tku lub ko\u0144cu dnia zaj\u0119\u0107. Tez\u0119 t\u0119 potwierdzaj\u0105 unormowania dotycz\u0105ce tworzenia harmonogramu pracy szko\u0142y. Z punktu widzenia zasad umieszczania lekcji religii w szkolnym planie zaj\u0119\u0107 kluczowe znaczenie ma \u00a7 1 pkt 1a rozporz\u0105dzenia MEN z 14 kwietnia 1992 r., zgodnie z kt\u00f3rym w szko\u0142ach zaj\u0119cia religii i etyki uwzgl\u0119dnia si\u0119 w tygodniowym rozk\u0142adzie zaj\u0119\u0107. Gdyby prawodawca chcia\u0142 wprowadzi\u0107 \u201especjalne godziny\u201d na lekcje religii, to by to zrobi\u0142, ale tego nie uczyni\u0142, \u015bwiadomy, \u017ce Konstytucja nie zezwala na nier\u00f3wne traktowanie lekcji religii.<\/p>\n Zar\u00f3wno sformu\u0142owanie obowi\u0105zuj\u0105cych przepis\u00f3w prawa o\u015bwiatowego, jak r\u00f3wnie\u017c ich wyk\u0142adnia dokonywana w \u015bwietle preambu\u0142y Prawa o\u015bwiatowego stwierdzaj\u0105cej, \u017ce nauczanie i wychowanie ma respektowa\u0107 chrze\u015bcija\u0144ski system warto\u015bci za podstaw\u0119 przyjmuj\u0105c uniwersalne zasady etyki, w \u017caden spos\u00f3b nie uprawniaj\u0105 do dyskryminacji lekcji religii w stosunku do innych przedmiot\u00f3w b\u0105d\u017a zaj\u0119\u0107 szkolnych, np. poprzez umieszczanie ich w planie zaj\u0119\u0107 jedynie na pocz\u0105tku lub ko\u0144cu zaj\u0119\u0107 danego dnia. W zwi\u0105zku z tym okre\u015blaj\u0105c podzia\u0142 godzin lekcyjnych trzeba wzi\u0105\u0107 pod uwag\u0119 zar\u00f3wno uwarunkowania konstytucyjne dotycz\u0105ce prowadzenia lekcji religii w szko\u0142ach publicznych, jak i wskazane powy\u017cej normy prawa o\u015bwiatowego. W procesie ustalania planu zaj\u0119\u0107 dydaktycznych trzeba uwzgl\u0119dnia\u0107 \u015bcis\u0142y zwi\u0105zek uczestnictwa w lekcjach religii z korzystaniem z prawa do wolno\u015bci sumienia i religii oraz prawem rodzic\u00f3w do wychowania dzieci w zgodzie ze swoimi przekonaniami, szczeg\u00f3lnie w aspekcie religijnym i moralnym. Dlatego jakiekolwiek ograniczenia w tym wzgl\u0119dzie czy utrudnianie uczestnictwa w tego typu zaj\u0119ciach stanowi\u0105 pogwa\u0142cenie jednego z fundamentalnych praw cz\u0142owieka. Ponadto takie dzia\u0142ania w\u0142adz szkolnych mog\u0105 stanowi\u0107 naruszenie konstytucyjnej zasady bezstronno\u015bci \u015bwiatopogl\u0105dowej w\u0142adz publicznych. Wobec powy\u017cszego decydowanie o umieszczeniu lekcji religii na danej godzinie lekcyjnej na podstawie \u201ewyznaniowego\u201d charakteru tego przedmiotu jest sprzeczne z zasad\u0105 bezstronno\u015bci \u015bwiatopogl\u0105dowej w\u0142adz publicznych.<\/p>\n Konieczno\u015b\u0107 r\u00f3wnouprawnienia lekcji religii nakazuje umieszczanie tych\u017ce zaj\u0119\u0107 w rozk\u0142adzie lekcji na takich samych zasadach jak wszystkich innych przedmiot\u00f3w szkolnych, za\u015b \u201euczestniczenie lub nieuczestniczenie w przedszkolnej albo szkolnej nauce religii lub etyki nie mo\u017ce by\u0107 powodem dyskryminacji przez kogokolwiek i w jakiejkolwiek formie\u201d (\u00a7 1 ust. 3 rozporz\u0105dzenia MEN z 14 kwietnia 1992 r.). Za tak\u0105 za\u015b dyskryminacj\u0119 nale\u017cy uzna\u0107 planowanie lekcji religii w podziale godzin ze wzgl\u0119du na jej w dominuj\u0105cej mierze wyznaniowy charakter.<\/p>\n Nie spos\u00f3b zgodzi\u0107 si\u0119 tak\u017ce z twierdzeniem, \u017ce umieszczanie lekcji religii na innych godzinach lekcyjnych ni\u017c pierwsze lub ostatnie jest sprzeczne z art. 53 ust. 7 Konstytucji<\/a>[9]. Przepis ten stwierdza, \u017ce nikt nie mo\u017ce by\u0107 obowi\u0105zany przez organy w\u0142adzy publicznej do ujawnienia swojego \u015bwiatopogl\u0105du, przekona\u0144 religijnych lub wyznania. Z\u0142o\u017cenie o\u015bwiadczenia o udziale ucznia w lekcjach religii lub o\u015bwiadczenia o wypisaniu si\u0119 z lekcji religii jest ca\u0142kowicie dobrowolne. Z tego wzgl\u0119du nie mo\u017ce mie\u0107 zastosowania przepis, kt\u00f3ry zabrania \u201eobowi\u0105zania przez organ w\u0142adzy publicznej\u201d do ujawnienia \u015bwiatopogl\u0105du. Ponadto, decyzja o ucz\u0119szczaniu lub nie na lekcje religii mo\u017ce mie\u0107 r\u00f3\u017cne motywacje, kt\u00f3re nie musz\u0105 mie\u0107 \u015bwiatopogl\u0105dowego czy religijnego charakteru. Innymi s\u0142owy, z samego faktu uczestniczenia lub nieuczestniczenia w lekcjach religii nie mo\u017cna w spos\u00f3b pewny wnioskowa\u0107 o \u015bwiatopogl\u0105dzie, przekonaniach religijnych lub wyznaniu ucznia czy jego rodziny. W zwi\u0105zku z tym, \u017ce do ujawnienia w spos\u00f3b pewny przekona\u0144 religijnych nie dochodzi w chwili dobrowolnego o\u015bwiadczenia woli w zakresie uczestnictwa w lekcjach religii, tym bardziej nie mo\u017cna powi\u0105za\u0107 umiejscowienia tych zaj\u0119\u0107 w planie lekcji z obowi\u0105zaniem przez organ w\u0142adzy publicznej do uzewn\u0119trznienia swego \u015bwiatopogl\u0105du. Nale\u017cy tak\u017ce zaznaczy\u0107, \u017ce nieuczestnictwo ucznia danej klasy w lekcji religii jest w takim samym stopniu zauwa\u017calne dla os\u00f3b trzecich, niezale\u017cnie od tego, na kt\u00f3rej godzinie si\u0119 ona odbywa. W konsekwencji art. 53 ust. 7 Konstytucji nie ma zastosowania do okre\u015blania miejsca lekcji religii w tygodniowym planie zaj\u0119\u0107.<\/p>\n Pytanie 3. Czy w wypadku klas pierwszych szko\u0142a poczeka\u0142a na wyra\u017cenie przez rodzic\u00f3w \u017cyczenia organizacji lekcji religii przed wstawieniem ich do planu zaj\u0119\u0107?\u00a0<\/strong><\/b><\/p>\n Nie jest prawd\u0105, \u017ce rozporz\u0105dzenie MEN z 14 kwietnia 1992 r. zezwala na organizacj\u0119 zaj\u0119\u0107 religii \u201edopiero\u201d po wyra\u017ceniu takiego \u017cyczenia przez rodzic\u00f3w. W \u00a7 1 ust. 1 tego\u017c rozporz\u0105dzenia wskazuje si\u0119 na obowi\u0105zek organizacji lekcji religii (\u201eorganizuje si\u0119\u201d) na \u017cyczenie rodzic\u00f3w b\u0105d\u017a uczni\u00f3w po osi\u0105gni\u0119ciu przez nich pe\u0142noletno\u015bci. Kolejny ust\u0119p stanowi, \u017ce lekcje religii uwzgl\u0119dnia si\u0119 w tygodniowym rozk\u0142adzie zaj\u0119\u0107. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym, szko\u0142a nie musi czeka\u0107 na wyra\u017cenie \u017cyczenia organizacji zaj\u0119\u0107 z religii, by zaplanowa\u0107 te zaj\u0119cia w tygodniowym planie lekcji. Za tak\u0105 konstatacj\u0105 przemawiaj\u0105 tak\u017ce wzgl\u0119dy organizacyjne. Dyrektor szko\u0142y ustala tygodniowy rozk\u0142ad zaj\u0119\u0107 okre\u015blaj\u0105cy organizacj\u0119 zaj\u0119\u0107 edukacyjnych na podstawie arkusza organizacji szko\u0142y (art. 110 ust. 1 i 4 Prawa o\u015bwiatowego) zatwierdzanego przez organ prowadz\u0105cy szko\u0142\u0119 po zaopiniowaniu arkusza przez organ sprawuj\u0105cy nadz\u00f3r pedagogiczny. Arkusz organizacyjny zawiera m.in. informacj\u0119 o liczbie nauczycieli zatrudnionych w szkole oraz liczbie godzin dydaktycznych, wychowawczych, opieku\u0144czych przewidzianych dla ka\u017cdego z nich. Arkusz organizacyjny przekazywany jest do organu prowadz\u0105cego z regu\u0142y oko\u0142o po\u0142owy II semestru roku szkolnego i zatwierdzany do ko\u0144ca maja. Taka praktyka spowodowana jest m.in. tym, \u017ce nauczyciele zatrudnieni na czas nieokre\u015blony, dla kt\u00f3rych zabraknie godzin dydaktycznych w kolejnym roku szkolnym, musz\u0105 otrzyma\u0107 wypowiedzenie umowy o prac\u0119 do ko\u0144ca maja (tak aby zachowa\u0107 trzymiesi\u0119czny okres wypowiedzenia)<\/a>[10]. W przeciwnym wypadku, szko\u0142a b\u0119dzie zmuszona wyp\u0142aca\u0107 wynagrodzenie nauczycielowi, kt\u00f3ry w rzeczywisto\u015bci nie wykonuje pracy w wymiarze wynikaj\u0105cym z umowy o prac\u0119. Z drugiej strony, zaplanowanie lekcji religii dopiero po rozpocz\u0119ciu nowego roku szkolnego mo\u017ce oznacza\u0107 konieczno\u015b\u0107 zatrudnienia wi\u0119kszej liczby katechet\u00f3w, ni\u017c przewidywano wcze\u015bniej. Wi\u0105\u017ce si\u0119 to z obni\u017ceniem poziomu kszta\u0142cenia, poniewa\u017c nag\u0142a sytuacja wymaga przyj\u0119cia na wolne stanowisko kogokolwiek, a ponadto po rozpocz\u0119ciu roku szkolnego nauczyciela zatrudnia si\u0119 wy\u0142\u0105cznie na czas okre\u015blony, co nie daje nauczycielowi gwarancji kontynuacji czy stabilizacji pracy<\/a>[11]. Powy\u017cej wskazano jedynie wybrane skutki niezaplanowania lekcji religii w odpowiednim czasie, kt\u00f3re istotnie utrudniaj\u0105 w\u0142a\u015bciw\u0105 organizacj\u0119 pracy szko\u0142y oraz mog\u0105 zwi\u0119ksza\u0107 koszt funkcjonowania plac\u00f3wki. W zwi\u0105zku z powy\u017cszym praktyk\u0119 umieszczania w planie zaj\u0119\u0107 lekcji religii w wymiarze odpowiadaj\u0105cym dotychczasowej statystyce otrzymywanych o\u015bwiadcze\u0144 o ucz\u0119szczaniu uczni\u00f3w na te lekcje nale\u017cy uzna\u0107 za uzasadnion\u0105.<\/p>\n Pytanie 4. Czy w szkole umieszczane s\u0105 w widocznych miejscach symbole religijne? Je\u015bli tak, to czy s\u0105 umieszczane wy\u0142\u0105cznie w miejscach, w kt\u00f3rych odbywaj\u0105 si\u0119 zaj\u0119cia z religii?\u00a0<\/strong><\/b><\/p>\n Zgodnie z art. 53 ust. 2 Konstytucji RP ka\u017cdemu zapewnia si\u0119 prawo do publicznego manifestowania swojej religii, a w my\u015bl art. 53 ust. 5 wolno\u015b\u0107 uzewn\u0119trzniania religii mo\u017ce by\u0107 ograniczona jedynie w drodze ustawy i tylko wtedy, gdy jest to konieczne do ochrony bezpiecze\u0144stwa pa\u0144stwa, porz\u0105dku publicznego, zdrowia, moralno\u015bci lub wolno\u015bci i praw innych os\u00f3b. W doktrynie prawa wyznaniowego przyjmuje si\u0119, \u017ce uzewn\u0119trznianie religii obejmuje tak\u017ce ekspozycj\u0119 symboli religijnych w przestrzeni publicznej<\/a>[12]<\/sup>. Podnosi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce prawo do umieszczania materialnych symboli religijnych w budynkach publicznych jest konsekwencj\u0105 zapisanej w art. 25 ust. 2\u00a0in fine\u00a0<\/em>Konstytucji RP swobody wyra\u017cania pogl\u0105d\u00f3w religijnych w \u017cyciu publicznym, kt\u00f3re obejmuje nie tylko przebieg uroczysto\u015bci pa\u0144stwowych, ale dotyczy r\u00f3wnie\u017c szeroko rozumianego forum instytucji publicznych, w tym wystroju budynk\u00f3w publicznych, do kt\u00f3rych nale\u017cy zaliczy\u0107 szko\u0142y<\/a>[13]<\/sup>. Nale\u017cy tak\u017ce podkre\u015bli\u0107, \u017ce prawo do umieszczenia krzy\u017ca w pomieszczeniach szkolnych\u00a0expressis verbis\u00a0<\/em>gwarantuje \u00a7 12 rozporz\u0105dzenia Ministra Edukacji Narodowej z\u00a0dnia 14 kwietnia 1992 roku w sprawie warunk\u00f3w i sposobu organizowania nauki religii w\u00a0publicznych przedszkolach i szko\u0142ach.\u00a0Powo\u0142any przepis nie ogranicza mo\u017cliwo\u015bci umieszczenia krzy\u017ca do niekt\u00f3rych tylko szkolnych pomieszcze\u0144, lecz stanowi o dopuszczalno\u015bci umieszczania krzy\u017ca w ka\u017cdym pomieszczeniu szkolnym (zreszt\u0105 nie m\u00f3g\u0142by tego ustanowi\u0107, gdy\u017c w\u00f3wczas by\u0142oby to sprzeczne z Konstytucj\u0105).Ponadto, zar\u00f3wno w orzecznictwie Europejskiego Trybuna\u0142u Praw Cz\u0142owieka, kt\u00f3ry w sk\u0142adzie Wielkiej Izby stwierdzi\u0142, \u017ce obligatoryjna obecno\u015b\u0107 krzy\u017ca w szkole nie narusza przepis\u00f3w Konwencji<\/a>[14]<\/sup>, jak i w orzecznictwie s\u0105d\u00f3w polskich jednoznacznie wskazuje si\u0119, \u017ce publiczna eskpozycja symboli religijnych nie stanowi naruszenia d\u00f3br osobistych os\u00f3b nieb\u0119d\u0105cych wyznawcami okre\u015blonej religii ani nie mo\u017ce nikogo dyskryminowa\u0107<\/a>[15]<\/sup>.<\/p>\n Pytanie 6. Czy uroczysto\u015bciom, w kt\u00f3rych bior\u0105 udzia\u0142 uczniowie szko\u0142y (apele na pocz\u0105tek i koniec roku, apele okoliczno\u015bciowe) towarzysz\u0105 elementy religijne?<\/strong><\/b><\/p>\n Szko\u0142a, jako miejsce publiczne, jest przestrzeni\u0105, w kt\u00f3rej uprawniona jest ekspresja religijna, a na jej w\u0142adzach, zgodnie z zasad\u0105 bezstronno\u015bci, spoczywa obowi\u0105zek zapewnienia swobody jej organizowania. Zgodnie z art. 14 ust. 1 pkt 4a Prawa o\u015bwiatowego szko\u0142a publiczna musi realizowa\u0107 programy nauczania uwzgl\u0119dniaj\u0105ce podstaw\u0119 programow\u0105 kszta\u0142cenia og\u00f3lnego. Zgodnie z obowi\u0105zuj\u0105c\u0105 podstawow\u0105 programow\u0105 dla liceum og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego, technikum oraz bran\u017cowej szko\u0142y II stopnia<\/a>[16]ucze\u0144, np. w ramach lekcji historii, musi zg\u0142\u0119bia\u0107 zagadnienia z zakresu religii chrze\u015bcija\u0144skiej. Jednak, co wa\u017cniejsze, podstawa programowa w zakresie kszta\u0142cenia og\u00f3lnego na tym etapie nauczania przewiduje m.in. kszta\u0142towanie u uczni\u00f3w postawy poszanowania tradycji i kultury w\u0142asnego narodu. Jak wynika z preambu\u0142y \u2013 b\u0119d\u0105cej integraln\u0105, normatywn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 obowi\u0105zuj\u0105cej Konstytucji<\/a>[17]<\/sup>\u2013 kultura ta jest \u201ezakorzeniona w chrze\u015bcija\u0144skim dziedzictwie Narodu\u201d, a wi\u0119c organizowanie przez szko\u0142\u0119 akademii czy innych wydarze\u0144 zwi\u0105zanych ze \u015bwi\u0119tami chrze\u015bcija\u0144skimi jest wype\u0142nianiem obowi\u0105zk\u00f3w wynikaj\u0105cych nie tylko wprost z podstawy programowej, lecz r\u00f3wnie\u017c odpowiada podstawom aksjologicznym porz\u0105dku konstytucyjnego Rzeczypospolitej Polskiej. Warto w tym miejscu przypomnie\u0107, i\u017c zgodnie z art. 5 Konstytucji Rzeczpospolita Polska m.in. strze\u017ce dziedzictwa narodowego. Nie spos\u00f3b wype\u0142ni\u0107 tego wa\u017cnego, konstytucyjnego obowi\u0105zku abstrahuj\u0105c od podkre\u015blania wagi i znaczenia chrze\u015bcija\u0144skiego dziedzictwa Narodu w procesie edukacji publicznej.<\/p>\n Za szerokim dopuszczeniem ekspresji religijnej w szkole przemawia tak\u017ce \u00a7 12 wspomnianego rozporz\u0105dzenia MEN z 14 kwietnia 1992 r., zgodnie z kt\u00f3rym w szkole mo\u017ce by\u0107 zawieszony krzy\u017c, jak r\u00f3wnie\u017c organizowana przed i po zaj\u0119ciach modlitwa. Skoro dozwolone s\u0105 praktyki religijne, to tym bardziej zorganizowanie akademii z elementami religijnymi.<\/p>\n Prawo o\u015bwiatowe do cel\u00f3w o\u015bwiaty zalicza m.in. wychowanie rozumiane jako wspieranie dziecka w rozwoju ku pe\u0142nej dojrza\u0142o\u015bci w sferze fizycznej, emocjonalnej, intelektualnej, duchowej i spo\u0142ecznej, wzmacniane i uzupe\u0142niane przez dzia\u0142ania z zakresu profilaktyki problem\u00f3w dzieci i m\u0142odzie\u017cy (art. 1 pkt 3). Jednocze\u015bnie \u2013 zgodnie z ustaw\u0105 z dnia 7 wrze\u015bnia 1991 r. o systemie o\u015bwiaty \u2013 szko\u0142a lub plac\u00f3wka publiczna ma umo\u017cliwia\u0107 uczniom podtrzymywanie poczucia to\u017csamo\u015bci narodowej, etnicznej, j\u0119zykowej i religijnej (art. 13 ust. 1). Komentatorzy podkre\u015blaj\u0105, \u017ce przepis ten kreuje dla szko\u0142y obowi\u0105zek umo\u017cliwienia uczniom zachowania ich to\u017csamo\u015bci m.in. w wymiarze religijnym<\/a>[18]. Ustawodawca nie stworzy\u0142 wyczerpuj\u0105cego katalogu dzia\u0142a\u0144, kt\u00f3re szko\u0142a ma podejmowa\u0107 w tym obszarze, dlatego powinna ona wywi\u0105zywa\u0107 si\u0119 z tego obowi\u0105zku. Ponadto, S\u0105d Najwy\u017cszy jednoznacznie stwierdzi\u0142<\/a>[19], \u017ce osoba, kt\u00f3ra deklaruje si\u0119, jako niewierz\u0105ca, nie mo\u017ce oczekiwa\u0107, \u017ce nie b\u0119dzie mia\u0142a kontaktu z osobami wierz\u0105cymi, ich praktykami i symbolami religijnymi, bo by\u0142oby to r\u00f3wnoznaczne z ograniczeniem swobody sumienia os\u00f3b wierz\u0105cych.<\/p>\n Autor: \u0141ukasz Bernaci\u0144ski<\/p>\n <\/a>[2]Dz. U. z 1998 r. Nr 51, poz. 318. Analiza prawna dotycz\u0105ca obecno\u015bci religii w szkole \u2013 komentarz do wniosku radnej m. st. Warszawy Agaty Diduszko-Zyglewskiej o udzielenie informacji publicznej przez dyrektor\u00f3w warszawskich szk\u00f3\u0142 W po\u0142owie wrze\u015bnia br. radna m. st. Warszawy Agata Diduszko-Zyglewska rozes\u0142a\u0142a do dyrektor\u00f3w warszawskich… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1066],"tags":[135,138,432],"class_list":["post-2368","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-zycie-spoleczne","tag-analiza-prawna","tag-ankieta","tag-katecheza"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2368","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2368"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2368\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2368"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2368"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2368"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n<\/a>[1]Pytania zadane w ankiecie (pisownia oryginalna): \u201e1. Czy w Pa\u0144stwa szkole zgodnie z rekomendacj\u0105 w\u0142adz miasta nieobowi\u0105zkowe lekcje religii odbywaj\u0105 si\u0119 przed lekcjami obowi\u0105zkowymi lub po nich? (Je\u017celi zastosowali Pa\u0144stwo rozwi\u0105zania cz\u0119\u015bciowe czyli np. cz\u0119\u015b\u0107 klas ma nieobowi\u0105zkowe zaj\u0119cia na pocz\u0105tku lub na ko\u0144cu lekcji a inne w \u015brodku planu, b\u0119d\u0119 wdzi\u0119czna za informacje nt. proporcji i przyczyn takiego rozwiaz\u0105nia)<\/p>\n\n
\n<\/a>[3]Dz. U. z 1995 r. Nr 36, poz. 175 ze zm.
\n<\/a>[4]Ang.: \u201eArticle 2 of Protocol No. 1 does not permit a distinction to be drawn between religious instruction and other subjects\u201d\u00a0<\/em>\u2013 p. 84.<\/em>
\n<\/a>[5]Por. orzeczenie Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z dnia 30 stycznia 1991 r., K 11\/90; wyrok Trybuna\u0142u Konstytucyjnego z dnia 2 grudnia 2009 r., U 10\/07.
\n<\/a>[6]Dz. U. z 2019 r. poz. 1481.
\n<\/a>[7]Dz. U. Nr 36, poz. 155 ze zm.
\n<\/a>[8]Dz. U. z 2019 r. poz. 1148.
\n<\/a>[9]Radna we wniosku b\u0142\u0119dnie oznaczy\u0142a jednostk\u0105 redakcyjn\u0105 myl\u0105c ust\u0119p\u00a0\u00a0z punktem \u2013 \u201eart. 53 pkt. 7 konstytucji\u201d (pis. oryg.).
\n<\/a>[10]Art. 27 ustawy z dnia 26 stycznia 1982 r. Karta Nauczyciela, Dz. U. z 2018 r. poz. 967.
\n<\/a>[11]Art. 10 ust. 7 Karty Nauczyciela.
\n<\/a>[12]P. Stanisz,\u00a0Naczelne zasady instytucjonalne relacji pa\u0144stwo-ko\u015bci\u00f3\u0142<\/em>, [w:] A. Mezglewski, H. Misztal, P. Stanisz,\u00a0Prawo wyznaniowe,\u00a0<\/em>Warszawa 2008, s. 74; J. Krukowski,\u00a0Konstytucyjna ochrona wolno\u015bci sumienia i religii<\/em>, [w:] L. Garlicki, A. Szmyt (red.),\u00a0Sze\u015b\u0107 lat Konstytucji Rzeczypospolitej Polskiej. Do\u015bwiadczenia i inspiracje<\/em>, Warszawa 2003, s. 163; L. Morawski,\u00a0Opinia w sprawie wniosku grupy pos\u0142\u00f3w o wydanie zarz\u0105dzenia nakazuj\u0105cego zdj\u0119cie krzy\u017ca \u0142aci\u0144skiego znajduj\u0105cego si\u0119 w Sali posiedze\u0144 Sejmu RP<\/em>, \u201eZeszyty Prawnicze Biura Analiz Sejmowych\u201d 2011, nr 4, s. 107\u2013112.
\n<\/a>[13]M. Olsz\u00f3wka, obja\u015bnienia do art. 25 Konstytucji RP, [w:] M. Safjan, L. Bosek (red.),\u00a0Konstytucja RP. Tom I. Komentarz do art. 1-86,\u00a0<\/em>Warszawa 2016, s. 668-669.
\n<\/a>[14]Wyrok Wielkiej Izby ETPC z 18 marca 2011 r. w sprawieLautsi p-ko W\u0142ochom<\/em>, nr skargi 30814\/06; zob. te\u017c M. Kowalski,\u00a0Symbole religijne w przestrzeni publicznej \u2013 w poszukiwaniu standard\u00f3w europejskich<\/em>, [w:] R. Wieruszewski, M. Wyrzykowski, L. Kondratiewa-Bryzik (red.),\u00a0Prawne granice wolno\u015bci sumienia i wyznania,\u00a0<\/em>Lex 2012.
\n<\/a>[15]Postanowienie S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 15 lipca 2010 r., III SW 124\/10, Lex nr 707759; wyrok S\u0105du Okr\u0119gowego w Szczecinie z dnia 26 marca 2010 r., I C 28\/10, Lex nr 1135961; wyrok S\u0105du Apelacyjnego w \u0141odzi z dnia 28 pa\u017adziernika 1998 r., I ACa 612\/98, Lex nr 37377; wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 16 wrze\u015bnia 1990 r., I PRN 38\/90, Lex nr 13181.
\n<\/a>[16]Rozporz\u0105dzenie Ministra Edukacji Narodowej z dnia 30 stycznia 2018 r. w sprawie podstawy programowej kszta\u0142cenia og\u00f3lnego dla liceum og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cego, technikum oraz bran\u017cowej szko\u0142y II stopnia, Dz. U. z 2018 r. poz. 467.
\n<\/a>[17]Por. B. Banaszek,\u00a0Wprowadzenie,\u00a0<\/em>w: ten\u017ce,\u00a0Konstytucja RP. Komentarz,\u00a0<\/em>Warszawa 2012, SIP Legalis, Nb. 2.
\n<\/a>[18]J. Kokot, Obja\u015bnienia do art. 13 ustawy o systemie o\u015bwiaty, w: A. Balicki, M. Pyter, J. Kokot, Ustawa o systemie o\u015bwiaty. Komentarz, Legalis 2016, uwaga 1.
\n<\/a>[19]Wyrok S\u0105du Najwy\u017cszego z dnia 20 wrze\u015bnia 2013 r., sygn. akt II CSK 1\/13.
\n\u017ar\u00f3dlo:
\nhttps:\/\/ordoiuris.pl\/religia-w-szkole\/analiza-prawna-dotyczaca-obecnosci-religii-w-szkole-komentarz-do-wniosku-radnej-m<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"