{"id":219,"date":"2017-07-22T08:24:44","date_gmt":"2017-07-22T06:24:44","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=219"},"modified":"2017-07-22T08:24:44","modified_gmt":"2017-07-22T06:24:44","slug":"ogien-czysccowy","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/ogien-czysccowy\/","title":{"rendered":"Ogie\u0144 czy\u015b\u0107cowy"},"content":{"rendered":"

 
\nMy\u015bl\u0119, \u017ce wolno mi si\u0119 nazwa\u0107 katolikiem \u017carliwym. Wiara Ko\u015bcio\u0142a jest moj\u0105 wiar\u0105. Mi\u0119dzy prawdami wiary nie przebieram, wszystkie bez wyj\u0105tku prawdy wiary przyjmuj\u0119 z rado\u015bci\u0105 i znajduj\u0119 w nich \u015bwiat\u0142o dla swego \u017cycia. Zatem nie jest tak, \u017ce nauk\u0119 Ko\u015bcio\u0142a o ogniu czy\u015b\u0107cowym odrzucam. Ja Ko\u015bcio\u0142owi jako nauczycielowi wiary chc\u0119 wierzy\u0107 bez zastrze\u017ce\u0144. Istot\u0105 mojego problemu jest \u017cywy op\u00f3r, jaki samej idei ognia czy\u015b\u0107cowego stawia moja wyobra\u017ania. Wiem jednak, \u017ce co\u015b nieprawdopodobnego bywa nieraz najszczersz\u0105 prawd\u0105. I tak t\u0142umacz\u0119 si\u0119 przed moim rozumem z mojej wiary co do ognia czy\u015b\u0107cowego. Ale nie mog\u0119 by\u0107 przecie\u017c oboj\u0119tny wobec faktu, \u017ce prawda ta wydaje si\u0119 tak nieprawdopodobna dla mojej wyobra\u017ani. Co wi\u0119cej: rozumem wyja\u015bni\u0142em sobie ten problem tylko negatywnie. Gdyby kto\u015b nauce o ogniu czy\u015b\u0107cowym postawi\u0142 zarzut, \u017ce jest ona przejawem my\u015blenia mitologicznego, nie umia\u0142bym na taki zarzut odpowiedzie\u0107.<\/i>
\nBy\u0142oby czym\u015b po\u017ca\u0142owania godnym, gdyby zdanie: „wierz\u0119 nauce Ko\u015bcio\u0142a bez zastrze\u017ce\u0144” rozumia\u0142 kto\u015b jako: „wierz\u0119 nauce Ko\u015bcio\u0142a bezmy\u015blnie”. List Pa\u0144ski jest dla mnie sympatycznym dowodem, \u017ce takie pomieszanie jest praktycznie niemo\u017cliwe. Kto stara si\u0119 uto\u017csami\u0107 bez zastrze\u017ce\u0144 z nauk\u0105 Ko\u015bcio\u0142a, powinien przecie\u017c wci\u0105\u017c si\u0119 w swoim rozumieniu wiary pog\u0142\u0119bia\u0107, powinien konfrontowa\u0107 wiar\u0119 ze swoj\u0105, zmieniaj\u0105c\u0105 si\u0119 przecie\u017c, wiedz\u0105 o rzeczywisto\u015bci, powinien te\u017c podejmowa\u0107 pytania dotycz\u0105ce wiary, zar\u00f3wno te, kt\u00f3re nasuwaj\u0105 si\u0119 jemu samemu, jak te, kt\u00f3re przychodz\u0105 z zewn\u0105trz. S\u0105dz\u0119, \u017ce bezmy\u015blnie wierzy\u0107 nauce Ko\u015bcio\u0142a mo\u017ce tylko taki cz\u0142owiek, kt\u00f3ry swojej wiary nie traktuje powa\u017cnie.
\nCo do ognia czy\u015b\u0107cowego, ma Pan racj\u0119: powinni\u015bmy si\u0119 tu uwolni\u0107 od wszelkich przejaw\u00f3w my\u015blenia mitologicznego. Najskuteczniej uchroni nas przed ze\u015blizgni\u0119ciem si\u0119 w wyobra\u017cenia mitologiczne odwo\u0142anie do Pisma \u015awi\u0119tego. Ot\u00f3\u017c przypomnijmy sobie na pocz\u0105tku, jak cz\u0119sto ogie\u0144 pojawia si\u0119 w biblijnych opisach przychodzenia Boga do ludzi.
\nW ogniu, kt\u00f3ry rozp\u0142omienia\u0142 krzew, ale go nie spala\u0142, B\u00f3g ukaza\u0142 si\u0119 Moj\u017ceszowi (Wj\u00a03<\/a>). Podczas w\u0119dr\u00f3wki Izraelit\u00f3w do Ziemi Obiecanej „Pan szed\u0142 przed nimi podczas dnia jako s\u0142up ob\u0142oku, by ich prowadzi\u0107 drog\u0105, podczas nocy za\u015b jako s\u0142up ognia, by im \u015bwieci\u0107, \u017ceby mogli i\u015b\u0107 we dnie i w nocy” (Wj\u00a013,21<\/a>; por. Lb\u00a014,14<\/a>). Ogie\u0144 towarzyszy\u0142 r\u00f3wnie\u017c pami\u0119tnym wydarzeniom, w kt\u00f3rych lud Bo\u017cy otrzyma\u0142 Dekalog: „G\u00f3ra Synaj by\u0142a ca\u0142a spowita dymem, gdy\u017c Pan zst\u0105pi\u0142 na ni\u0105 w ogniu” (Wj\u00a019,18<\/a>). Posta\u0107 ognia przybiera\u0142a nieraz boska szekina, za pomoc\u0105 kt\u00f3rej B\u00f3g dawa\u0142 znak swojej dobrotliwej i zbawczej obecno\u015bci w\u015br\u00f3d ludu: Ob\u0142ok „od wieczora a\u017c do rana pozostawa\u0142 nad przybytkiem na kszta\u0142t ognia” (Lb\u00a09,15<\/a>). W s\u0142ynnej wizji Izajasza wargi proroka zostaj\u0105 oczyszczone roz\u017carzonym w\u0119glem, wzi\u0119tym z o\u0142tarza (Iz\u00a06,6n<\/a>).
\nZauwa\u017cmy: Nawet je\u015bli ten ogie\u0144 Bo\u017cy budzi czasem l\u0119k (tak by\u0142o zw\u0142aszcza podczas objawienia na Synaju), zawsze jest znakiem dar\u00f3w Bo\u017cych, przekraczaj\u0105cych ludzkie oczekiwania.
\nR\u00f3wnie\u017c w Nowym Testamencie spotykamy ten tajemniczy ogie\u0144, kt\u00f3ry jest znakiem Bo\u017cej obecno\u015bci. W dniu zes\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego nad g\u0142owami aposto\u0142\u00f3w spocz\u0119\u0142y „j\u0119zyki jakby z ognia” (Dz\u00a02,3<\/a>). O zwyci\u0119skim Chrystusie Apokalipsa wspomina dwukrotnie: „oczy Jego jak p\u0142omie\u0144 ognia” (1,14<\/a>; 19,12<\/a>). Natomiast List do Hebrajczyk\u00f3w po prostu powiada: „B\u00f3g nasz jest ogniem poch\u0142aniaj\u0105cym” (12,29<\/a>).
\nMy\u015bl\u0119, \u017ce wystarczy sobie przypomnie\u0107 te \u015bwi\u0119te teksty, \u017ceby intuicj\u0105 wiary zacz\u0105\u0107 domy\u015bla\u0107 si\u0119, czym jest ogie\u0144 czy\u015b\u0107cowy: \u017ce po\u015bmiertne spotkanie z Bogiem cz\u0142owiek mo\u017ce odczuwa\u0107 na wz\u00f3r zanurzenia w ogniu. Kiedy cz\u0142owiek jest prawdziwie oddany Bogu, ale zarazem nie jest Mu oddany do ko\u0144ca, to niewyobra\u017calnie bliskie spotkanie z Bogiem, jakie nast\u0119puje po \u015bmierci, odczuwa zapewne jako co\u015b jednocze\u015bnie przewspania\u0142ego i bardzo bolesnego. Przewspania\u0142ego – bo jest to rzeczywiste spotkanie z Tym, kt\u00f3ry jest sam\u0105 Mi\u0142o\u015bci\u0105, spotkanie z pewno\u015bci\u0105 g\u0142\u0119bsze i pe\u0142niejsze ni\u017c to, jakie na tej ziemi osi\u0105gaj\u0105 najwi\u0119ksi mistycy.
\nZarazem musi to by\u0107 spotkanie bardzo bolesne – bo cz\u0142owiek zobaczy w\u00f3wczas, jak ma\u0142a jest w nim pojemno\u015b\u0107 na Boga w por\u00f3wnaniu z t\u0105, do kt\u00f3rej zosta\u0142 stworzony. Cz\u0142owiek zobaczy te\u017c t\u0119 cz\u0119\u015b\u0107 samego siebie, kt\u00f3ra rozwin\u0119\u0142a si\u0119 w fa\u0142szywym kierunku – zapragnie najserdeczniej, aby to, co w nim niegodne \u017cycia wiecznego, zosta\u0142o przez ten boski ogie\u0144 spalone. Nie daj\u0105ca si\u0119 wyobrazi\u0107 fascynacja Bogiem, kt\u00f3ry jest Mi\u0142o\u015bci\u0105, obudzi w cz\u0142owieku wielkie pragnienie wej\u015bcia w ten ogie\u0144, aby – bez wzgl\u0119du na ogromny b\u00f3l – oczy\u015bci\u0107 si\u0119 z tego, co Boga niegodne oraz rozszerzy\u0107 si\u0119 jak najwi\u0119cej, aby jak najwi\u0119cej Bogiem si\u0119 nape\u0142nia\u0107.
\nW ka\u017cdym razie do\u015bwiadczenia mistyk\u00f3w pozwalaj\u0105 nam ogie\u0144 czy\u015b\u0107cowy tak w\u0142a\u015bnie sobie wyobra\u017ca\u0107. \u015aw. Jan od Krzy\u017ca (\u2020 1591) z wrzuceniem do ognia por\u00f3wnywa\u0142 mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105, jaka ogarnia cz\u0142owieka w kontemplacji. Jest ona pocz\u0105tkowo bardzo bolesna: dop\u00f3ki nie zniszczy w cz\u0142owieku tego, co powinno si\u0119 spali\u0107. W miar\u0119 jednak jak cz\u0142owiek uzyskuje coraz pe\u0142niejsze podobie\u0144stwo do Boga, przebywanie w tym ogniu napawa cz\u0142owieka rozkosz\u0105, nie daj\u0105c\u0105 si\u0119 z niczym por\u00f3wna\u0107. \u015aw. Jan od Krzy\u017ca pisze o tym szeroko w Nocy ciemnej<\/i>, zw\u0142aszcza w rozdzia\u0142ach 4-10 ksi\u0119gi drugiej.
\nTutaj przepisz\u0119 tylko obszerne por\u00f3wnanie, jakie \u015bwi\u0119ty mistyk rozwija w rozdziale 10: Mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017ca, z chwil\u0105 kiedy cz\u0142owiek si\u0119 w niej znajdzie, ogarnia go mniej wi\u0119cej tak, jak ogie\u0144 ogarnia drewno. Na wz\u00f3r drewna, kt\u00f3re upodabnia si\u0119 w\u00f3wczas do ognia, cz\u0142owiek upodabnia si\u0119 do Boga i zostaje ca\u0142y przenikni\u0119ty Jego \u015bwi\u0119t\u0105 obecno\u015bci\u0105.
\n„Ogie\u0144 – rozwija swoj\u0105 my\u015bl Jan od Krzy\u017ca – ogarniaj\u0105c drewno, najpierw je osusza. Wyrzuca ze\u0144 wilgo\u0107 i sprawia, \u017ce znajduj\u0105ca si\u0119 w nim woda z sykiem ucieka. Drewno pod wp\u0142ywem ognia staje si\u0119 czarne, ciemne i brzydkie oraz wydziela sw\u0105d. W miar\u0119 jednak osuszania, ogie\u0144 coraz bardziej ogarnia drewno p\u0142omieniem i usuwa ze\u0144 wszystkie ciemne i brzydkie przypad\u0142o\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 jego przeciwie\u0144stwem. W ko\u0144cu, ogarn\u0105wszy je od zewn\u0105trz, rozpala je, zamienia w siebie i czyni tak pi\u0119knym jak on sam. W drewnie nie pozostaje ju\u017c wtedy \u017caden przymiot, chyba tylko ci\u0119\u017car i rozmiary mniej subtelne od ognia. Przej\u0119\u0142o ono bowiem od ognia wszystkie jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci i czynno\u015bci. Jest suche i osusza; jest gor\u0105ce i ogrzewa; jest jasne i o\u015bwieca; jest o wiele l\u017cejsze, ni\u017c by\u0142o przedtem. Wszystkie te skutki i w\u0142a\u015bciwo\u015bci sprawi\u0142 w drewnie ogie\u0144”.
\nOczywi\u015bcie, jest to tylko por\u00f3wnanie. Jednak o tym, jak bardzo \u015bw. Jan jest do niego przywi\u0105zany, \u015bwiadczy dalszy ci\u0105g jego wywodu: „Podobnie jest z boskim ogniem mi\u0142o\u015bci w kontemplacji. Zanim zjednoczy on dusz\u0119 z sob\u0105 i przemieni w siebie, najpierw musi usun\u0105\u0107 wszystkie jej w\u0142a\u015bciwo\u015bci, kt\u00f3re s\u0105 mu przeciwne. Wyrzuca z naszej duszy jej niedoskona\u0142o\u015bci, czyni j\u0105 czarn\u0105 i ciemn\u0105, tak \u017ce wydaje si\u0119 nawet gorsz\u0105, brzydsz\u0105 i wstr\u0119tniejsz\u0105, ni\u017c by\u0142a przedtem. To boskie oczyszczenie usuwa wszystkie z\u0142e i zgubne nawyki, kt\u00f3rych dusza przedtem nie widzia\u0142a, poniewa\u017c by\u0142y one w ni\u0105 wkorzenione i zbyt zastarza\u0142e. Nie zdawa\u0142a ona sobie po prostu sprawy z tego, jak wiele by\u0142o w niej z\u0142a. Ot\u00f3\u017c ciemne \u015bwiat\u0142o boskiej kontemplacji stawia je wszystkie przed jej oczyma, w celu wydobycia ich na zewn\u0105trz i zniszczenia, a dusza o\u015bwiecona tym \u015bwiat\u0142em widzi je wszystkie jasno. Oczywi\u015bcie, dusza nie jest przez to mniej doskona\u0142a ani sama w sobie, ani przed Bogiem. Widz\u0105c w sobie to, czego przedtem nie widzia\u0142a, czuje si\u0119 tak n\u0119dzn\u0105, i\u017c s\u0105dzi, \u017ce nie tylko nie zas\u0142uguje na Bo\u017ce wejrzenie, ale jest godna wzgardy i za tak\u0105 si\u0119 uwa\u017ca. (…)
\nMo\u017cemy z tego por\u00f3wnania pozna\u0107, w jaki spos\u00f3b cierpi\u0105 dusze w czy\u015b\u0107cu. Ogie\u0144 nie zadawa\u0142by im \u017cadnego b\u00f3lu, gdyby one by\u0142y wolne od niedoskona\u0142o\u015bci: to one s\u0105 przyczyn\u0105 ich cierpie\u0144. Niedoskona\u0142o\u015bci te s\u0105 bowiem materi\u0105, kt\u00f3rej ima si\u0119 ogie\u0144, kiedy za\u015b si\u0119 sko\u0144cz\u0105, ogie\u0144 nie b\u0119dzie ju\u017c pali\u0142. Kiedy znikn\u0105 niedoskona\u0142o\u015bci duszy, sko\u0144czy si\u0119 jej utrapienie, a pozostanie rado\u015b\u0107”.
\n\u017be taka ekstrapolacja w\u0142asnych do\u015bwiadcze\u0144 duchowych na sytuacj\u0119 po\u015bmiertn\u0105 nie jest ze strony \u015bw. Jana od Krzy\u017ca arbitraln\u0105 dowolno\u015bci\u0105, \u015bwiadczy o tym sam Aposto\u0142 Pawe\u0142, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c m\u00f3wi o jakim\u015b tajemniczym zanurzeniu w ogniu, jakie nast\u0105pi w „dzie\u0144 Pa\u0144ski”, a wi\u0119c ju\u017c w wymiarze eschatologicznym: „Fundamentu nikt nie mo\u017ce po\u0142o\u017cy\u0107 innego, jak ten, kt\u00f3ry jest po\u0142o\u017cony, a kt\u00f3rym jest Jezus Chrystus. I tak, jak kto\u015b na tym fundamencie buduje: ze z\u0142ota, ze srebra, z drogich kamieni, z drewna, z trawy lub ze s\u0142omy, tak te\u017c jawne si\u0119 stanie dzie\u0142o ka\u017cdego. Ods\u0142oni je dzie\u0144 Pa\u0144ski. Oka\u017ce si\u0119 bowiem w ogniu, kt\u00f3ry je wypr\u00f3buje, jakie jest. Ten, kt\u00f3rego dzie\u0142o wzniesione na fundamencie przetrwa, otrzyma zap\u0142at\u0119. Ten za\u015b, kt\u00f3rego dzie\u0142o sp\u0142onie, poniesie szkod\u0119: sam wprawdzie ocaleje, lecz tak jakby przez ogie\u0144” (1\u00a0Kor\u00a03,11-15<\/a>).
\nPora na najwa\u017cniejsz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 tego listu. Ot\u00f3\u017c jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce wszelkie rozwa\u017cania o naszej sytuacji po\u015bmiertnej by\u0142yby ja\u0142owym i bezczelnym wym\u0105drzaniem si\u0119, gdyby nie pomaga\u0142y nam w g\u0142\u0119bszym zrozumieniu naszej obecnej sytuacji wobec Boga. R\u00f3wnie\u017c nad natur\u0105 ognia czy\u015b\u0107cowego warto si\u0119 zastanawia\u0107 przede wszystkim dlatego, a\u017ceby ju\u017c w \u017cyciu obecnym zanurzy\u0107 si\u0119 jak najwi\u0119cej w \u015bwi\u0119tym ogniu Bo\u017cej obecno\u015bci. Obecnie mo\u017cemy znie\u015b\u0107 zaledwie odrobin\u0119 tego ognia, ale ju\u017c teraz mo\u017cemy dozna\u0107 obu jego dzia\u0142a\u0144. Bo z jednej strony jest on ogniem rozkoszy, rozpalaj\u0105cym w nas coraz wi\u0119cej mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017c\u0105, z drugiej strony jest ogniem b\u0142ogos\u0142awionego b\u00f3lu, ogniem niszcz\u0105cym tego nieprzyjaciela Bo\u017cego, kt\u00f3ry wci\u0105\u017c jeszcze siedzi chyba w ka\u017cdym z nas.
\nO pierwszym dzia\u0142aniu tego ognia Bo\u017cej obecno\u015bci pi\u0119knie powiedzia\u0142 \u015bw. Augustyn (&gagger; 430), komentuj\u0105c s\u0142owa psalmu: „Od blasku Jego obecno\u015bci roz\u017carzy\u0142y si\u0119 w\u0119gle ogniste” (Ps\u00a018,13<\/a>). S\u0142owa Augustyna s\u0105 proste, ale m\u00f3wi\u0105 w\u0142a\u015bciwie wszystko: „Ci, kt\u00f3rzy ju\u017c byli martwi i pozbawieni ognia dobrych pragnie\u0144 oraz \u015bwiat\u0142a sprawiedliwo\u015bci, od\u017cyli znowu i zostali zapaleni i o\u015bwieceni” (Obja\u015bnienie Psalmu<\/i> 17,9). Tutaj ka\u017cdy z nas m\u00f3g\u0142by tylko zapyta\u0107 samego siebie, czy ten Bo\u017cy ogie\u0144 ju\u017c si\u0119 we mnie pali. Bo mo\u017ce wci\u0105\u017c jeszcze – jak to nieraz \u015bpiewamy – „nasze serca zimne jak l\u00f3d”?
\nJe\u015bli jednak pali si\u0119 ju\u017c we mnie ten Bo\u017cy ogie\u0144, to z pewno\u015bci\u0105 b\u0119dzie te\u017c mnie oczyszcza\u0142. Przynajmniej zacz\u0105tkowo. Orygenes (\u2020 254), komentuj\u0105c cytowane ju\u017c w tym li\u015bcie zdanie (Hbr\u00a012,29<\/a>), zauwa\u017ca: „B\u00f3g trawi wprawdzie i niszczy, ale niszczy z\u0142e my\u015bli, niszczy haniebne uczynki, niszczy grzeszne pragnienia – przez to, \u017ce przenika umys\u0142y wiernych oraz dusze, kt\u00f3re s\u0105 zdolne do przyj\u0119cia Jego S\u0142owa i M\u0105dro\u015bci” (O zasadach<\/i> 1,1,2). „B\u00f3g jak ogie\u0144 – pisze ten\u017ce Orygenes w innym swoim dziele – trawi z\u0142o oraz wszystko, co ze z\u0142a pochodzi, a co grzesznik na postawionym ju\u017c fundamencie duchowym buduje – m\u00f3wi\u0105c symbolicznie – z drewna, siana i s\u0142omy” (Przeciw Celsusowi<\/i> 4,13).
\nNiestety, tutaj w\u0142a\u015bnie le\u017cy pow\u00f3d wielu naszych ucieczek od Boga. Tak przywykli\u015bmy do swojej grzeszno\u015bci, \u017ce chronimy j\u0105 nieraz, jakby by\u0142a najwi\u0119kszym skarbem, jakby w\u0142a\u015bnie ona by\u0142a \u017ar\u00f3d\u0142em naszej osobowej to\u017csamo\u015bci. Boimy si\u0119 zbytnio zbli\u017ca\u0107 do Boga, bo czujemy pod\u015bwiadomie prawd\u0119 s\u0142\u00f3w, \u017ce „jak wosk si\u0119 rozp\u0142ywa w ogniu, tak gin\u0105 przed Bogiem grzesznicy” (Ps\u00a068,3<\/a>). A my – niby to chcemy, \u017ceby ten stary grzesznik we mnie zgin\u0105\u0142 – ale zarazem boimy si\u0119, \u017ce to b\u0119dzie bola\u0142o. I w ten spos\u00f3b ani Bogu nie jeste\u015bmy oddani ca\u0142kowicie (niestety!), ani te\u017c (na szcz\u0119\u015bcie!) ca\u0142kowicie od Niego nie odchodzimy.
\nPo prostu nie umiemy doceni\u0107, jak wielka to szansa, \u017ce ju\u017c teraz B\u00f3g chce nas nape\u0142nia\u0107 swoj\u0105 obecno\u015bci\u0105, kt\u00f3ra niszczy to, co na zniszczenie zas\u0142uguje, i rozpala tak\u0105 mi\u0142o\u015bci\u0105, kt\u00f3ra ju\u017c naprawd\u0119 kocha „z ca\u0142ego serca, z ca\u0142ej duszy, ze wszystkich si\u0142 i my\u015bli”.
\nZako\u0144cz\u0119 ten list niezwykle g\u0142\u0119bok\u0105 intuicj\u0105, jak\u0105 na temat ognia czy\u015b\u0107cowego sformu\u0142owa\u0142a szwajcarska mistyczka, \u017cyj\u0105ca w naszym XX wieku (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, konwertytka z protestantyzmu), Adrienne von Speyr: „Pierwszy krok przez ogie\u0144 czy\u015b\u0107cowy, zgo\u0142a najbole\u015bniejszy, to poznanie w\u0142asnych grzech\u00f3w. Nic tu nikomu nie zostaje oszcz\u0119dzone, poznanie musi by\u0107 ca\u0142kowite, dopiero potem na jego miejsce zjawia si\u0119 modlitwa, a wreszcie ulega ono wymazaniu za spraw\u0105 modlitwy wys\u0142uchanej; poznanie wprawdzie zostaje, ale ju\u017c nie boli. (…) To jedno pozostaje w ogniu czy\u015b\u0107cowym – a mo\u017ce dopiero w nim si\u0119 rodzi: modlitwa. I kiedy modlitwa ju\u017c tylko powstaje przeciwko grzechowi – grzechowi w og\u00f3le, nie tylko w\u0142asnemu, gdy\u017c grzech uciele\u015bnia cierpienia Chrystusa – zostaje wys\u0142uchana, przyj\u0119ta i staje si\u0119 wyzwoleniem – nie tylko z grzechu, ale i z wszystkich jego p\u0119t, i jest to zarazem koniec czy\u015b\u0107ca. Droga mo\u017ce by\u0107 wprawdzie jeszcze d\u0142uga, ale drzwi tylko jedne. Modlitwa, kt\u00f3ra przed chwil\u0105 by\u0142a jeszcze b\u0142aganiem, zmienia si\u0119 w pie\u015b\u0144 uwielbienia, towarzyszy duszy – oczyszczonej w ogniu – w drodze z czy\u015b\u0107ca do nieba. Do Chrystusa \u017cadna dusza nie dotrze inaczej ni\u017c w rozmodleniu”.
\nO. Jacek Salij OP,\u00a0Nadzieja poddawana pr\u00f3bom
\nW drodze \u2013\u00a0Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikan\u00f3w
\n