{"id":217,"date":"2017-07-22T08:22:43","date_gmt":"2017-07-22T06:22:43","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=217"},"modified":"2017-07-22T08:22:43","modified_gmt":"2017-07-22T06:22:43","slug":"czysciec-i-modlitwa-za-zmarlych","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/czysciec-i-modlitwa-za-zmarlych\/","title":{"rendered":"Czy\u015bciec i modlitwa za zmar\u0142ych"},"content":{"rendered":"

Prosz\u0119 mi poda\u0107 podstawy biblijne, na kt\u00f3rych Ko\u015bci\u00f3\u0142 opiera nauk\u0119 o czy\u015b\u0107cu. Ostatnio tak si\u0119 zaktywizowali r\u00f3\u017cni fundamentali\u015bci protestanccy, wielu przyje\u017cd\u017ca ze swoj\u0105 propagand\u0105 a\u017c ze Stan\u00f3w Zjednoczonych, a ze strony Ko\u015bcio\u0142a zupe\u0142nie si\u0119 tego nie dostrzega. Przecie\u017c trzeba da\u0107 ludziom do r\u0119ki elementarne argumenty do odpierania napa\u015bci na wiar\u0119 katolick\u0105. Ostatnio bardzo potrzebowa\u0142em argument\u00f3w do dyskusji o czy\u015b\u0107cu. Przegl\u0105dn\u0105\u0142em ca\u0142e roczniki dziesi\u0119ciu chyba pism katolickich, wszystkiego mo\u017ce z trzydzie\u015bci tom\u00f3w, i niczego na ten temat nie znalaz\u0142em.<\/i>
\nJednego niech si\u0119 Pan stara skrupulatnie przestrzega\u0107: nawet je\u017celi kto\u015b atakuje Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki i przypisuje mu wszystko, co najgorsze, nie powinni\u015bmy na atak odpowiada\u0107 atakiem. Owszem, powinni\u015bmy umie\u0107 wyja\u015bni\u0107, w co wierzymy i dlaczego w\u0142a\u015bnie tak wierzymy. I wielka to nasza s\u0142abo\u015b\u0107, \u017ce wielu wsp\u00f3\u0142czesnych katolik\u00f3w nie spe\u0142nia kryterium, jakie sformu\u0142owa\u0142 Aposto\u0142 Piotr: „b\u0105d\u017acie zawsze gotowi do obrony wobec ka\u017cdego, kto domaga si\u0119 od was uzasadnienia tej nadziei, kt\u00f3ra w was jest” (1\u00a0P\u00a03,15<\/a>). Jednak cudzych pogl\u0105d\u00f3w i wierze\u0144 starajmy si\u0119 nie atakowa\u0107, zw\u0142aszcza kiedy widzimy, \u017ce s\u0105 one komu\u015b bardzo drogie. Oddamy w ten spos\u00f3b wi\u0119ksz\u0105 przys\u0142ug\u0119 prawdzie, ni\u017c gdyby\u015bmy w jej imi\u0119 mieli naruszy\u0107 zasady mi\u0142o\u015bci.
\nPostawa taka nie ma nic wsp\u00f3lnego z fa\u0142szywym ekumenizmem, kt\u00f3ry got\u00f3w jest d\u0105\u017cy\u0107 do zgody nawet za cen\u0119 przemilczania prawdy lub jej zamazywania. Po prostu tak ju\u017c jest z prawd\u0105 religijn\u0105, \u017ce sw\u00f3j sens i swoje pi\u0119kno objawia ona dopiero w\u00f3wczas, kiedy przenika j\u0105 mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i bli\u017aniego. Doktrynerskie zacietrzewienie nigdy nie jest sojusznikiem prawdy Bo\u017cej, ona potrzebuje autentycznej wierno\u015bci.
\nOt\u00f3\u017c na autentyczn\u0105 wierno\u015b\u0107 wobec prawdy Bo\u017cej sk\u0142adaj\u0105 si\u0119 co najmniej trzy postawy. Po pierwsze, prawd\u0119 t\u0119 pragniemy przyj\u0105\u0107 w ca\u0142o\u015bci, a nie selektywnie. Dla katolika, kt\u00f3ry wierzy, \u017ce sam Duch \u015awi\u0119ty czuwa nad wiar\u0105 Ko\u015bcio\u0142a (por. J\u00a014,26<\/a>), polega to na pe\u0142nej jedno\u015bci z wiar\u0105 Ko\u015bcio\u0142a.
\nPo wt\u00f3re, wierno\u015b\u0107 prawdzie Bo\u017cej domaga si\u0119 od nas uznania, \u017ce ona nas przekracza, tote\u017c mo\u017cna i trzeba zg\u0142\u0119bia\u0107 j\u0105 nieustannie, a i tak nigdy nie zg\u0142\u0119bimy jej do ko\u0144ca. St\u0105d mi\u0119dzy innymi bierze si\u0119 wielkie bogactwo r\u00f3\u017cnych tradycji duchowych wewn\u0105trz Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Ta wiedza, \u017ce prawda Bo\u017ca jest wi\u0119ksza od nas, powinna nas sk\u0142ania\u0107 ponadto do uwa\u017cnego przypatrzenia si\u0119 argumentom tych, kt\u00f3rzy z nasz\u0105 wiar\u0105 walcz\u0105. Mo\u017ce si\u0119 przecie\u017c zdarzy\u0107, \u017ce ich krytyki lub nawet ataki wynikaj\u0105 z niew\u0142a\u015bciwego rozumienia naszej wiary albo z naszej jednostronno\u015bci w jej rozumieniu – a w takim wypadku nieraz wystarczy wyja\u015bni\u0107 nieporozumienie (byleby w duchu \u017cyczliwo\u015bci) czy skorygowa\u0107 swoj\u0105 jednostronno\u015b\u0107, \u017ceby nasz krytyk wycofa\u0142 si\u0119 ze swoich zarzut\u00f3w.
\nPo trzecie wreszcie, prawdzie Bo\u017cej jeste\u015bmy wierni dopiero w\u00f3wczas, kiedy ni\u0105 \u017cyjemy, kiedy staramy si\u0119 wprowadza\u0107 j\u0105 w czyn. Po tym za\u015b subiektywnie mo\u017cna pozna\u0107, i\u017c rzeczywi\u015bcie jest to prawda Bo\u017ca, \u017ce wprowadzanie jej w czyn zwi\u0119ksza w nas mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i bli\u017aniego.
\nProsi Pan o przedstawienie tekst\u00f3w biblijnych, kt\u00f3re b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 Pan pokaza\u0107 palcem w swoich rozmowach o czy\u015b\u0107cu z protestanckimi fundamentalistami. Owszem, ja za chwil\u0119 Panu poka\u017c\u0119 te teksty, ale przedtem chcia\u0142bym dwa s\u0142owa powiedzie\u0107 na temat czytania Pisma \u015awi\u0119tego na wz\u00f3r saduceusz\u00f3w. Wiemy z Ewangelii, \u017ce saduceusze odrzucali prawd\u0119 o przysz\u0142ym zmartwychwstaniu, a uzasadniali to tym, \u017ce Pi\u0119cioksi\u0105g Moj\u017cesza (a saduceusze tylko Pi\u0119cioksi\u0105g uznawali za Pismo \u015awi\u0119te) na temat tej prawdy milczy. I ka\u017cdy biblista przyzna\u0142by racj\u0119 saduceuszom: faktycznie, w ca\u0142ym Pi\u0119cioksi\u0119gu nie ma ani jednego zdania, kt\u00f3re m\u00f3wi wprost o zmartwychwstaniu.
\nOt\u00f3\u017c Pan Jezus skrytykowa\u0142 to kurczowe zamykanie si\u0119 w literach \u015bwi\u0119tego tekstu i przytoczy\u0142 saduceuszom zdanie z Pi\u0119cioksi\u0119gu, w kt\u00f3rym oni powinni by – gdyby umieli s\u0142owo Bo\u017ce czyta\u0107 w wierze – zauwa\u017cy\u0107 prawd\u0119 o zmartwychwstaniu: „Co do zmartwychwstania umar\u0142ych, czy nie czytali\u015bcie, co wam B\u00f3g powiedzia\u0142 w s\u0142owach: \u00abJa jestem B\u00f3g Abrahama, B\u00f3g Izaaka i B\u00f3g Jakuba\u00bb? B\u00f3g nie jest Bogiem umar\u0142ych, lecz \u017cywych” (Mt\u00a022,31n<\/a>).
\n„Saducejskie” tendencje do odrzucania z Pisma \u015awi\u0119tego tego wszystkiego w s\u0142owie Bo\u017cym, co nie jest wprost i z ca\u0142\u0105 jasno\u015bci\u0105 uwidocznione w \u015bwi\u0119tym tek\u015bcie, ujawni\u0142y si\u0119 od razu w pierwszym pokoleniu Ko\u015bcio\u0142a, kt\u00f3remu przysz\u0142o \u017cy\u0107 bez fizycznej obecno\u015bci Aposto\u0142\u00f3w. \u015awiadczy o tym ju\u017c \u015bw. Ignacy z Antiochii, kt\u00f3ry ok. 108 roku napisa\u0142 takie oto s\u0142owa: „S\u0142ysza\u0142em, \u017ce niekt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: Czego nie ma w dokumentach, w Ewangelii, temu nie uwierz\u0119. A gdy powiedzia\u0142em: Tak istotnie napisano – w\u00f3wczas odrzekli: To w\u0142a\u015bnie pytanie!” (List do Filadelf\u00f3w<\/i> 8,2).
\nMnie samemu zdarzy\u0142o si\u0119 rozmawia\u0107 z pewn\u0105 dziewczyn\u0105, pe\u0142n\u0105 pretensji do Ko\u015bcio\u0142a o to, \u017ce pot\u0119pia u\u017cywanie narkotyk\u00f3w, a przecie\u017c Pismo \u015awi\u0119te – m\u00f3wi\u0142a mi z oburzeniem – nic na ten temat nie m\u00f3wi, za\u015b na Dalekim Wschodzie (tak twierdzi\u0142a, ale nie s\u0105dz\u0119, \u017ceby to by\u0142a prawda) niekt\u00f3rzy buddy\u015bci u\u017cywaj\u0105 narkotyk\u00f3w wr\u0119cz w celach religijnych. Inna zn\u00f3w dziewczyna m\u00f3wi\u0142a mi o takim „pobo\u017cnym” ch\u0142opcu, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 j\u0105 nam\u00f3wi\u0107 na p\u00f3j\u015bcie do \u0142\u00f3\u017cka za pomoc\u0105 argument\u00f3w, \u017ce Pismo \u015awi\u0119te nigdzie nie zakazuje przedma\u0142\u017ce\u0144skiego wsp\u00f3\u0142\u017cycia. Wielokrotnie za\u015b – s\u0105dz\u0119, \u017ce s\u0105 to wp\u0142ywy doktryny \u015bwiadk\u00f3w Jehowy – spotka\u0142em si\u0119 z twierdzeniem, jakoby mi\u0142o\u015b\u0107 ojczyzny by\u0142a wymys\u0142em poga\u0144skim, bo Nowy Testament nigdzie o niej nie wspomina.
\nPoda\u0142em szczeg\u00f3lnie drastyczne przyk\u0142ady „saducejskiego” podej\u015bcia do Pisma \u015awi\u0119tego. Jednak og\u00f3lnie rzecz bior\u0105c, pokusa takiego w\u0142a\u015bnie czytania Biblii ogromnie si\u0119 zwi\u0119kszy\u0142a – r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d katolik\u00f3w – mniej wi\u0119cej od XV wieku. Na przestrzeni tego bowiem stulecia w mentalno\u015bci europejskiej zwyci\u0119\u017cy\u0142 nominalizm, czyli ta formacja filozoficzna, kt\u00f3ra bardziej interesuje si\u0119 zjawiskow\u0105 stron\u0105 rzeczywisto\u015bci ni\u017c tym, co znajduje si\u0119 pod zjawiskami, co jest ich korzeniem i nadaje im g\u0142\u0119bszy sens. W podej\u015bciu do tekstu formacja ta rygorystycznie ogranicza si\u0119 do tre\u015bci, zawartej bezpo\u015brednio w s\u0142owach i zdaniach, i w og\u00f3le nie interesuje j\u0105 tre\u015b\u0107 g\u0142\u0119bsza, na kt\u00f3r\u0105 ten tekst wskazuje. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, jest to formacja wymiaru raczej „wszerz” ni\u017c „w g\u0142\u0105b”. Ot\u00f3\u017c nominalizm jest wsp\u00f3lnym pod\u0142o\u017cem zar\u00f3wno protestanckiej zasadysola Scriptura<\/i> (tzn. zasady, \u017ce tekst Pisma \u015awi\u0119tego jest wy\u0142\u0105cznym \u017ar\u00f3d\u0142em prawdy wiary), jak tej katolickiej apologetyki, kt\u00f3ra na cytat biblijny u\u017cyty przeciwko jakiej\u015b prawdzie katolickiej odpowiada\u0142a dwoma innymi cytatami biblijnymi na poparcie owej prawdy.
\nPotrzebne Panu cytaty, potwierdzaj\u0105ce istnienie czy\u015b\u0107ca, podam ju\u017c naprawd\u0119 za chwil\u0119. Jednak najpierw zaproponuj\u0119 Panu g\u0142\u0119bok\u0105 lektur\u0119 Listu do Rzymian 6,3-14<\/a>. Przez „g\u0142\u0119bok\u0105 lektur\u0119” rozumiem takie odczytanie Pisma \u015awi\u0119tego, jakiego przyk\u0142ad zostawi\u0142 Pan Jezus we wspomnianej dyskusji z saduceuszami. Mianowicie lektura Pisma \u015awi\u0119tego jest w\u00f3wczas g\u0142\u0119boka, kiedy natchnione zdania nie zamykaj\u0105 nas rygorystycznie w swoim sensie literalnym, ale prowadz\u0105 ku pe\u0142niejszej prawdzie Bo\u017cej.
\nOt\u00f3\u017c wspomniany fragment Listu do Rzymian m\u00f3wi o chrzcie jako o zanurzeniu starego cz\u0142owieka, cz\u0142owieka grzechu, w \u015bmierci. Po to ma w nas umiera\u0107 ten cz\u0142owiek grzechu, aby m\u00f3g\u0142 w nas \u017cy\u0107 cz\u0142owiek nowy, Bo\u017cy. Zgodnie z tym opisem, \u017cycie prawdziwie chrze\u015bcija\u0144skie polega na coraz bardziej gruntownym u\u015bmierceniu tego starego cz\u0142owieka, aby m\u00f3g\u0142 mnie ogarn\u0105\u0107 coraz pe\u0142niej cz\u0142owiek Bo\u017cy. By\u0142oby idealnie, gdyby ten stary grzesznik umar\u0142 we mnie ostatecznie w dniu mojego odej\u015bcia z tego \u015bwiata. W\u00f3wczas by\u0142bym ju\u017c ca\u0142y i bez reszty cz\u0142owiekiem Bo\u017cym i od razu dost\u0105pi\u0142bym szcz\u0119\u015bcia ogl\u0105dania mojego Boga twarz\u0105 w twarz. Co jednak b\u0119dzie, je\u015bli w momencie \u015bmierci b\u0119d\u0119 wprawdzie cz\u0142owiekiem Bo\u017cym, ale zostanie jeszcze we mnie kawa\u0142ek tego starego grzesznika? Nie jest to pytanie abstrakcyjne. Owszem, by\u0142oby ono abstrakcyjne, gdybym by\u0142 w pe\u0142ni i bez brak\u00f3w wierny \u0142asce Bo\u017cej. Niestety, tak nie jest. Nieraz go\u0142ym okiem wida\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c ludzie bardzo jawnie wype\u0142nieni \u0142ask\u0105 Bo\u017c\u0105 nie wyzbyli si\u0119 jakich\u015b swoich u\u0142omno\u015bci i grzech\u00f3w a\u017c do ko\u0144ca swoich dni.
\nOt\u00f3\u017c w Ko\u015bciele katolickim wierzymy, \u017ce B\u00f3g w swoim mi\u0142osierdziu zezwala wszystkim swoim przyjacio\u0142om, kt\u00f3rzy nie zd\u0105\u017cyli na tej ziemi doko\u0144czy\u0107 swojego umierania dla grzechu, aby mogli to uczyni\u0107 na tamtym \u015bwiecie. Czy\u015b\u0107cem nazywamy proces ostatecznego oczyszczenia z grzech\u00f3w, jakiego B\u00f3g dokonuje w tych wszystkich, kt\u00f3rzy zeszli z tego \u015bwiata w stanie \u0142aski u\u015bwi\u0119caj\u0105cej i jeszcze takiego oczyszczenia potrzebuj\u0105. Jeste\u015bmy g\u0142\u0119boko przekonani, \u017ce ta nasza wiara wyrasta bezpo\u015brednio z nauki apostolskiej o \u017cyciu chrze\u015bcija\u0144skim jako coraz to g\u0142\u0119bszym umieraniu dla grzechu.
\nPotwierdzenie tej wiary znajdujemy r\u00f3wnie\u017c w Ewangelii. Sam Chrystus Pan przestrzega\u0142 nas przed zaci\u0105ganiem takich d\u0142ug\u00f3w, kt\u00f3re przyjdzie nam sp\u0142aca\u0107 na tamtym \u015bwiecie: „Pog\u00f3d\u017a si\u0119 ze swoim przeciwnikiem szybko, dop\u00f3ki jeste\u015b z nim w drodze, by ci\u0119 przeciwnik nie poda\u0142 s\u0119dziemu, a s\u0119dzia dozorcy, i aby nie wtr\u0105cono ci\u0119 do wi\u0119zienia. Zaprawd\u0119 powiadam ci: nie wyjdziesz stamt\u0105d, a\u017c zwr\u00f3cisz ostatni grosz” (Mt\u00a05,25n<\/a>). Podobnie m\u00f3wi\u0142 Chrystus Pan w przypowie\u015bci o nielito\u015bciwym d\u0142u\u017cniku: „I uniesiony gniewem pan jego kaza\u0142 wyda\u0107 go katom, dop\u00f3ki mu ca\u0142ego d\u0142ugu nie odda. Podobnie uczyni wam Ojciec m\u00f3j niebieski, je\u015bli ka\u017cdy z was nie przebaczy z serca swemu bratu” (Mt\u00a018,34n<\/a>).
\nTote\u017c bardzo bole\u015bnie dotykaj\u0105 nas zarzuty protestanckich fundamentalist\u00f3w, jakoby\u015bmy my nauk\u0119 o czy\u015b\u0107cu wyssali sobie z palca. Je\u015bli sami nie zauwa\u017caj\u0105 tej prawdy w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym, jest to sprawa ich wiary i sumienia, ale dlaczego s\u0105 tak agresywni wobec wiary innych? Czy nie mogliby si\u0119 bardziej skupi\u0107 na tym wszystkim, co w ich w\u0142asnej wierze jest pozytywne? Protest i polemika wci\u0105\u017c jeszcze wydaj\u0105 si\u0119 g\u0142\u00f3wnym sposobem ich zaanga\u017cowa\u0144 religijnych.
\nWr\u00f3\u0107my jednak do tych \u015bwi\u0119tych tekst\u00f3w, w kt\u00f3rych my, katolicy, dopatrujemy si\u0119 \u015bwiadectw o oczyszczeniu po\u015bmiertnym. M\u00f3wi\u0105c o grzechach przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu – a wi\u0119c na zupe\u0142nie inny temat – Pan Jezus rozr\u00f3\u017cnia odpuszczenie grzech\u00f3w w tym \u015bwiecie (w tym wieku) oraz w przysz\u0142ym (Mt\u00a012,32<\/a>). Bibli\u015bci powiadaj\u0105, \u017ce zastosowa\u0142 On tu \u00f3wczesne rabinackie rozr\u00f3\u017cnienie, kt\u00f3re by\u0142o podstaw\u0105 modlitwy za zmar\u0142ych. W\u015br\u00f3d \u00f3wczesnych \u017byd\u00f3w modlitwa za zmar\u0142ych by\u0142a ju\u017c bowiem rozpowszechniona. Ot\u00f3\u017c godne to uwagi, i\u017c w Ewangeliach nie wida\u0107 \u015blad\u00f3w, \u017ceby Pan Jezus by\u0142 jej przeciwny. On, kt\u00f3ry tak wyra\u017anie przeciwstawia\u0142 si\u0119 \u00f3wczesnym saducejskim pr\u00f3bom demitologizacji obietnicy zmartwychwstania!
\nTo prawda, nie ma r\u00f3wnie\u017c w Ewangelii \u015blad\u00f3w, \u017ceby Pan Jezus modli\u0142 si\u0119 za zmar\u0142ych albo do takiej modlitwy zach\u0119ca\u0142. Jest to jednak a\u017c nadto zrozumia\u0142e. Niech Pan zauwa\u017cy, \u017ce wszystkie bez wyj\u0105tku spotkania Chrystusa Pana ze zmar\u0142ymi, jakie s\u0105 opisane w Ewangeliach, ko\u0144czy\u0142y si\u0119 wskrzeszeniem! Po prostu Ewangelie przedstawiaj\u0105 Chrystusa Pana, kt\u00f3ry objawia si\u0119 jako Syn Bo\u017cy i Zwyci\u0119zca \u015bmierci. Pytanie, na czym polega Jego zwyci\u0119stwo nad \u015bmierci\u0105 w obliczu faktu, \u017ce przecie\u017c wiara w Niego nie chroni nas przed cielesnym umieraniem i grobem, w Ewangeliach w og\u00f3le nie jest podejmowane. A przecie\u017c dopiero w odpowiedzi na to pytanie pojawia si\u0119 prawda o oczyszczeniu po\u015bmiertnym.
\nId\u017amy dalej: Pierwsze wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie odrzuci\u0142y obrzezanie, nieco p\u00f3\u017aniej odst\u0105pi\u0142y od \u015bwi\u0119cenia szabatu oraz od rozr\u00f3\u017cniania pokarm\u00f3w czystych i nieczystych, natomiast zupe\u0142nie nie s\u0142ycha\u0107, \u017ceby pr\u00f3bowa\u0142y odrzuci\u0107 modlitw\u0119 za zmar\u0142ych, obecn\u0105 w obyczaju \u017cydowskim co najmniej od dw\u00f3ch stuleci (por. 2\u00a0Mch\u00a012,43-46<\/a>). Przeciwnie, Aposto\u0142 Pawe\u0142 sam modli si\u0119 za zmar\u0142ego Onezyfora, kt\u00f3ry okaza\u0142 mu wiele pomocy w rzymskim wi\u0119zieniu oraz podczas pobytu w Efezie. Modli si\u0119 nast\u0119puj\u0105co: „Niechaj mu Pan da w owym dniu znale\u017a\u0107 mi\u0142osierdzie u Pana!” (2\u00a0Tm\u00a01,18<\/a>) Zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c setki nagrobk\u00f3w wczesnochrze\u015bcija\u0144skich, na wielu z nich s\u0105 wypisane modlitwy za zmar\u0142ych. Szczeg\u00f3\u0142owe wiadomo\u015bci na ten temat znajdzie Pan we wszystkich podr\u0119cznikach archeologii wczesnochrze\u015bcija\u0144skiej oraz w specjalistycznych encyklopediach.
\nDla katolika modlitwa za zmar\u0142ych stanowi oczywisty postulat, wyp\u0142ywaj\u0105cy z prawdy o \u015bwi\u0119tych obcowaniu. Po prostu nie tylko tak wierzymy, ale jest to przedmiotem naszego codziennego do\u015bwiadczenia, \u017ce im wi\u0119ksza w nas mi\u0142o\u015b\u0107 Bo\u017ca, tym bardziej stajemy si\u0119 bliscy sobie wzajemnie i zdolni do okazywania wzajemnej mi\u0142o\u015bci. W g\u0142owie nam si\u0119 nie mie\u015bci, \u017ceby \u015bmier\u0107 mog\u0142a mie\u0107 w sobie a\u017c tyle ciemnej pot\u0119gi, \u017ce mog\u0142aby rozerwa\u0107 t\u0119 jedno\u015b\u0107 dzieci Bo\u017cych: przecie\u017c Chrystus Pan jest Zwyci\u0119zc\u0105 \u015bmierci! Je\u015bli Bogu podoba si\u0119 to, \u017ce my, \u017cyj\u0105cy na tej ziemi, modlimy si\u0119 za siebie wzajemnie, to jak\u017ce mog\u0142oby Mu si\u0119 nie podoba\u0107 to, \u017ce modlimy si\u0119 za umar\u0142ych, aby mogli jak najszybciej dost\u0105pi\u0107 pe\u0142nej z Nim jedno\u015bci?
\n 
\nO. Jacek Salij OP,\u00a0Nadzieja poddawana pr\u00f3bom,
\nW drodze \u2013\u00a0Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikan\u00f3w
\n