{"id":2126,"date":"2019-05-29T20:56:42","date_gmt":"2019-05-29T18:56:42","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=2126"},"modified":"2024-01-23T11:32:44","modified_gmt":"2024-01-23T11:32:44","slug":"historycznosc-jezusa-jest-bardzo-dobrze-udokumentowana-sprawdz-sam","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/historycznosc-jezusa-jest-bardzo-dobrze-udokumentowana-sprawdz-sam\/","title":{"rendered":"Historyczno\u015b\u0107 Jezusa jest bardzo dobrze udokumentowana. Sprawd\u017a sam."},"content":{"rendered":"

\u0179r\u00f3d\u0142a rzymskie:
\nNajobszerniejsza relacja o Jezusie znajduje si\u0119 w dziele \u201c Dawne dzieje Izraela ” (Antiquitates) historyka \u017cydowskiego J\u00f3zefa Flawiusza <\/strong>(ur. 37 r. n.e.), kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z rodu kap\u0142a\u0144skiego, by\u0142 zaufanym Sanhedrynu i jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania przeciwko Rzymiianom, w 66 roku. Uwolniony przez Wespazjana, w 69 roku, zmieni\u0142 swoj\u0105 postaw\u0119 wobec Rzymii i z rewolucjonisty stal si\u0119 wiernym poddanym, przybra\u0142 przydomek Flawiusza i zaj\u0105\u0142 si\u0119 pisaniem historii swego narodu. Jego najwa\u017cniejsze pisma to \u201c Dawne dzieje Izraela ” (Anti\u0105uitates Judaicae) zako\u0144czone oko\u0142o 94 roku i \u201cO wojnie \u017cydowskiej” (De bello Judaico) napisane przed 79 rokiem. Pisma te s\u0105 najpowa\u017cniejszym \u017ar\u00f3d\u0142em wiadomo\u015bci o historlii narodu \u017cydowskiego z okresu powstawania chrze\u015bcija\u0144stwa, dlatego wypowiedzi J\u00f3zefa o Jezusie i chrze\u015bcijanach posiadaj\u0105 dla nas pierwszorz\u0119dne znaczenie. Jego dzie\u0142a uznane s\u0105 przez historyk\u00f3w za ca\u0142kowicie autentyczne i wiarygodno\u015bci
\nich si\u0119 nie kwestionuje.
\nDzie\u0142o Flawiusza „Dawne dzieje Izraela” zawiera wiele odniesie\u0144 do wydarze\u0144 i os\u00f3b maj\u0105cych zwi\u0105zek z Jezusem lub opisywanych w Ewangeliach. obecni s\u0105 w nim: Jan Chrzciciel, Herod, rzymscy imperatorzy, Kwiryniusz namiestnik Syrii, namiestnicy Judei (w tym Pi\u0142at). Znajdziemy w nim r\u00f3wnie\u017c znane czytelnikom Nowego Testamentu g\u0142\u00f3wne \u017cydowskie stronnictwa religijne: faryzeuszy i saduceuszy.
\nW ksi\u0119dze III, 3 „Dawnych dziej\u00f3w Izraela” mo\u017cemy przeczyta\u0107 tzw „Testimonium Flavianum”. Jest to niezale\u017cne od przekazu nowotestamentalnego bardzo wczesne \u015bwiadectwo historyczne ju\u017c z I wieku naszej ery o istnieniu Jezusa z Nazaretu i chrze\u015bcijan, spisane przez \u00f3wczesnego historyka \u017cydowskiego.
\n\u201eW owym czasie pojawi\u0142 si\u0119 Jezus, cz\u0142owiek m\u0105dry, je\u015bli w og\u00f3le nazwa\u0107 go nale\u017cy cz\u0142owiekiem; dokonywa\u0142, bowiem rzeczy niezwyk\u0142ych, by\u0142 nauczycielem ludzi, kt\u00f3rzy z rado\u015bci\u0105 garn\u0105 si\u0119 do prawdy i zar\u00f3wno wielu Judajczyk\u00f3w, jak i wielu Grek\u00f3w poci\u0105gn\u0105\u0142
\nza sob\u0105. On to by\u0142 Chrystusem.<\/em> Na podstawie oskar\u017cenia wniesionego przez najznakomitszych u nas m\u0119\u017c\u00f3w Pi\u0142at skaza\u0142 go na ukrzy\u017cowanie, ale jego dawni przyjaciele nie przestali go mi\u0142owa\u0107; bo trzeciego dnia ukaza\u0142 si\u0119 im znowu \u017cywy, tak jak
\nprzepowiedzieli Boscy prorocy, kt\u00f3rzy g\u0142osili te\u017c bardzo wiele innych zdumiewaj\u0105cych zapowiedzi o jego osobie. Jeszcze dzi\u015b istnieje spo\u0142eczno\u015b\u0107, kt\u00f3ra od jego miana otrzyma\u0142a nazw\u0119 chrze\u015bcijan\u201d.
\n(J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, Ksi\u0119garnia \u015aw. Wojciecha, ksi\u0119ga III,\u00a0 3)
\nAutentyczno\u015b\u0107 tego tekstu jest negowana przez szko\u0142y racjonalistyczn\u0105 oraz szko\u0142y mityczn\u0105.
\nW tej samej ksi\u0119dze XVIII, 5,2 jest mowa o Janie Chrzcicielu,
\nA cz\u0119\u015b\u0107 \u017byd\u00f3w s\u0105dzi\u0142a, \u017ce zniszczenie Herodowego wojska przysz\u0142o od Boga, i sprawiedliwym to mniemali, jako kara za to, co uczyni\u0142 z Janem, kt\u00f3ry by\u0142 zwany Chrzcicielem:<\/strong> Herod bowiem zabi\u0142 go, kt\u00f3ry by\u0142 m\u0119\u017cem sprawiedliwym i nakazywa\u0142 \u017bydom cnotliwo\u015b\u0107, aby byli sprawiedliwymi jeden drugiemu, i pobo\u017cni wobec Boga, <\/em>i tak przychodzili do chrztu;<\/strong>
\nW dziwny i ciekawy spos\u00f3b nikt nie negowa\u0142 do tej pory jego autentyczno\u015bci i historyczno\u015bci Jana Chrzciciela.
\nPrzyjrzyjmy si\u0119 argumentacji.
\nWikipedia podaje:
\n1. Dzi\u015b wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczonych sk\u0142ania si\u0119 do uznania Testimonium za p\u00f3\u017aniejszy dodatek do dzie\u0142a, czyli interpolacj\u0119. Przemawia za tym to, \u017ce Flawiusz pozostawa\u0142 wyznawc\u0105 judaizmu i jako \u017cyd nie m\u00f3g\u0142 tak napisa\u0107.
\n2. Ponadto fragment ten rozrywa ci\u0105g\u0142o\u015b\u0107 narracji i nie jest opatrzony uzasadnieniem.
\n3. Istotnie podwa\u017ca Flawiuszowe pochodzenie Testimonium r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce chrze\u015bcijanie pierwszych trzech wiek\u00f3w tego \u015bwiadectwa nie znali, np. Orygenes pisa\u0142 wyra\u017anie, \u017ce Flawiusz nie uwa\u017ca\u0142 Jezusa za Mesjasza[1].
\n4. Jednak \u017bydzi in gremio nie uznaj\u0105 Jezusa za Mesjasza mimo, \u017ce nie zaprzeczaj\u0105 istnienia takiej postaci.
\n5. Pierwszym pisarzem chrze\u015bcija\u0144skim przytaczaj\u0105cym Testimonium Flavianum by\u0142 Euzebiusz z Cezarei, kt\u00f3ry r\u00f3wnie\u017c jest prawdopodobnym autorem tekstu[2]. Innym proponowanym autorem jest mentor Euzebiusza, Pamfil z Cezarei[3].
\n6.Jednym z argument\u00f3w przemawiaj\u0105cych za przynajmniej cz\u0119\u015bciowym autorstwem Flawiusza jest fakt, \u017ce gdyby Testimonium by\u0142o w ca\u0142o\u015bci fabrykacj\u0105 Euzebiusza, istnia\u0142by problem w jaki spos\u00f3b tekst zosta\u0142 w\u0142\u0105czony do manuskrypt\u00f3w Dawnych dziej\u00f3w Izraela. Olsen[2] argumentuje jednak, \u017ce Euzebiusz mia\u0142 ogromny wp\u0142yw na zachowane kopie prac J\u00f3zefa, i jego komentarze lub odniesienia do nich s\u0105 obecne w wi\u0119kszo\u015bci znanych nam manuskrypt\u00f3w.
\n7. Z drugiej strony, istotnym argumentem na poparcie tezy o ca\u0142kowitej nieautentyczno\u015bci tekstu jest jego niezwyk\u0142a kr\u00f3tko\u015b\u0107, w szczeg\u00f3lno\u015bci bior\u0105c pod uwag\u0119 ci\u0119\u017car jego materii, kt\u00f3rej mo\u017cna by si\u0119 spodziewa\u0107 J\u00f3zef po\u015bwi\u0119ci\u0142by wi\u0119cej miejsca w swoim dziele dokumentuj\u0105cym ca\u0142o\u015b\u0107 \u017cydowskiej historii.
\nPrzeanalizujmy jeszcze raz ca\u0142y zapis Flawiusza.
\nW\u00a0 ksi\u0119dze „Dawnych dziej\u00f3w Izraela” (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, ksi\u0119ga IX,\u00a0 1) czytamy: \u201eOt\u00f3\u017c Ananos [Annasz] b\u0119d\u0105c cz\u0142owiekiem takiego charakteru i s\u0105dz\u0105c, \u017ce nadarzy\u0142a si\u0119 dogodna sposobno\u015b\u0107, poniewa\u017c zmar\u0142 Festus, a Albinus by\u0142 jeszcze w drodze, zwo- \u0142a\u0142 s\u0119dzi\u00f3w Sanhedrynu i stawi\u0142 przed s\u0105dem Jakuba, brata Jezusa zwanego Chrystusem,<\/strong> oraz kilku innych. Oskar\u017cy\u0142 ich o przekroczenie Prawa i skaza\u0142 na ukamienowanie\u201d<\/em>
\nBratem w owych czasach nazywano braci przyrodnich, siostrze\u0144c\u00f3w, a tak\u017ce osoby bliskie, jak i dzisiaj we wsp\u00f3lnym zgromadzeniu ko\u015bcielnym przyjmujemy m\u00f3wi\u0105c: \u201ebracia i siostry\u201d
\nTekst ten sp\u00f3jny jest z Listem do Galat\u00f3w \u015bw. Paw\u0142a 1:19, gdzie Jakub jeden z Aposto\u0142\u00f3w nazwany jest bratem Pana tzn. krewnym.<\/em>
\nChodzi o Jakuba Mniejszego, zwanego z racji pokrewie\u0144stwa z Maryj\u0105, bratem Pa\u0144skim, by\u0107 mo\u017ce to\u017csamego z Jakubem, synem Alfeusza, i uwa\u017canego za pierwszego biskupa Jerozolimy. Cieszy\u0142 si\u0119 on du\u017cym autorytetem w\u015br\u00f3d judeochrze\u015bcijan i dlatego w 62 r. zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 w\u0142a\u015bnie z rozkazu Annasza II. J\u00f3zef podkre\u015bla, \u017ce wyrok by\u0142 niesprawiedliwy i w konsekwencji doprowadzi\u0142 do zdj\u0119cia Annasza II z urz\u0119du. Autentyczno\u015b\u0107 zacytowanego fragmentu nie budzi w\u0105tpliwo\u015bci. Z jednej strony jest on dobrze powi\u0105zany z kontekstem, z drugiej – by\u0142 niewygodny dla pierwszych chrze\u015bcijan ze wzgl\u0119du na zwrot \u201ebrat Jezusa\u201d:<\/strong> gdyby dokonali oni w tym miejscu retuszu, nie u\u017cyliby tego wyra\u017cenia.
\nO jakiego Chrystusa chodzi?
\nZwrot \u201ezwany Chrystusem\u201d stosuje dla odr\u00f3\u017cnienia \u201ebrata\u201d Jakubowego od innych os\u00f3b o imieniu Jezus – w swoich dzie\u0142ach wymienia ich oko\u0142o trzynastu. Nigdzie jednak poza tym fragmentem i tekstem 18, 3,3 nie u\u017cywa zwrotu \u201eChrystus\u201d w odniesieniu do rozmaitych pseudomesjaszy. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce wie o rozpowszechnieniu si\u0119 takiego przydomka Jezusa.
\nNie rozwijaj\u0105c w tym miejscu w\u0105tku \u201eJezusa zwanego Chrystusem\u201d. By\u0142oby co najmniej dziwne, \u017ce Flawiusz nie napisa\u0142 w tym miejscu czego\u015b wi\u0119cej o owym Jezusie, zwanym Chrystusem. Je\u015bli jednak przyjmie si\u0119, \u017ce Flawiusz pisa\u0142 o Jezusie wi\u0119cej ju\u017c wcze\u015bniej, w tzw. „Testimonium Flavianum” w XVIII rozdziale, to wtedy ten brak rozwini\u0119cia wzmianki o Chrystusie przy opisie \u015bmierci Jakuba staje si\u0119 zupe\u0142nie zrozumia\u0142y. Brak rozwini\u0119cia wzmianki o Jezusie przez Flawiusza w tym miejscu mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 te\u017c o tym, \u017ce Jezus by\u0142 postaci\u0105 ju\u017c dobrze znan\u0105 w tym czasie. <\/strong>
\nFlawiusz potwierdza zapis Nowego Testamentu w nast\u0119puj\u0105cych kwestiach:
\n1) okres dzia\u0142alno\u015bci Jezusa
\n2) czynienie cud\u00f3w przez Jezusa
\n3) Jezus naucza\u0142 m\u0105dro\u015bci
\n4) Jezus mia\u0142 brata Jakuba
\n5) Jakub by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 Ko\u015bcio\u0142a w Jerozolimie, jak podaje tradycja chrze\u015bcija\u0144ska
\n6) Jakub zosta\u0142 zamordowany przez \u017byd\u00f3w
\n7) Wczesny Ko\u015bci\u00f3\u0142 chrze\u015bcija\u0144ski by\u0142 prze\u015bladowany przez \u017byd\u00f3w
\n8) Jezus zosta\u0142 skazany przez Pi\u0142ata
\n9) Jezus zosta\u0142 skazany na \u015bmier\u0107 przez ukrzy\u017cowanie
\n10) Pi\u0142at wsp\u00f3\u0142pracowa\u0142 ze starszyzn\u0105 \u017cydowsk\u0105 przy skazaniu Jezusa
\n11) Jezus uchodzi\u0142 za Mesjasza
\n12) Jezus by\u0142 za\u0142o\u017cycielem \u201eplemienia\u201d chrze\u015bcijan
\n13) Chrze\u015bcijanie wzi\u0119li od Niego swoj\u0105 nazw\u0119
\n14) Pod koniec I wieku naszej ery poganie przy\u0142\u0105czyli si\u0119 ju\u017c do Ko\u015bcio\u0142a
\n15)\u00a0\u00a0 Wierzono, \u017ce Jezus powsta\u0142 z martwych trzeciego dnia
\nZa\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce jest tak, jak chc\u0105 racjonali\u015bci, i Testimonium istotnie zosta\u0142o zinterpolowane w miejscach, o kt\u00f3rych wspomnia\u0142em wy\u017cej. Co wtedy? Czy to oznacza, \u017ce ca\u0142y tekst Flawiusza jest interpolacj\u0105? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie. Jak podaje jeden z autor\u00f3w[15], \u201ewielu uczonych\u201d (jako przyk\u0142ady podaje si\u0119 tu P. Wintera i J. R. Barletta) uznaje Testimonium Flavianum za autentyczny tekst, kt\u00f3ry poddano pewnym modyfikacjom.
\nBy\u0107 mo\u017ce bli\u017csze pierwotnej wersji jest, odnalezione w latach 70 -tych XX wieku w Kronikach Agapiosa z Herapolis, arabskie t\u0142umaczenie Testimonium Flavianum:<\/em>
\n\u201eW tym czasie \u017cy\u0142 cz\u0142owiek m\u0105dry. Jego cnoty by\u0142y znane wszystkim. Du\u017co \u017byd\u00f3w i pogan posz\u0142o za nim \u2013 stali si\u0119 jego uczniami. Pi\u0142at skaza\u0142 go na \u015bmier\u0107 krzy\u017cow\u0105. Ale uczniowie nadal g\u0142osili jego nauk\u0119. Opowiadali, \u017ce si\u0119 im ukaza\u0142 \u017cywy trzeciego dnia po swym ukrzy\u017cowaniu. By\u0107 mo\u017ce, i\u017c by\u0142 On Mesjaszem (mo\u017cliwe jest te\u017c t\u0142umaczenie: by\u0142 on uwa\u017cany za Mesjasza), o kt\u00f3rym prorocy wiele dziwnych rzeczy przepowiadali\u201d.
\n(J. Kulisz, Wprowadzenie do teologii fundamentalnej, Krak\u00f3w 1995, s. 85-86.)<\/em>
\nZ wersji zachowanej u Agapiosa wynika, \u017ce zdaniem Flawiusza Jezus by\u0142 m\u0105dry i wielu \u017byd\u00f3w posz\u0142o za Nim, uwa\u017caj\u0105c Go za Mesjasza, staj\u0105c si\u0119 r\u00f3wnie\u017c Jego uczniami. Pi\u0142at mimo to skaza\u0142 Go na \u015bmier\u0107 krzy\u017cow\u0105, jednak potem Jego uczniowie nadal g\u0142osili Jego nauk\u0119, utrzymuj\u0105c, \u017ce ukaza\u0142 si\u0119 im On \u017cywy trzy dni po swym ukrzy\u017cowaniu.<\/p>\n

Talmud,<\/strong> po hebrajsku \u201enauka\u201d, \u201estudiowanie\u201d, powsta\u0142 z systematyzacji zasad interpretacyjnych i komentarzy Tory.
\nZawiera kilka wzmianek o Jezusie. Trwa dzisiaj debata co do ich staro\u017cytno\u015bci i sensu.
\nNa og\u00f3\u0142 przyjmuje si\u0119, \u017ce rabini bezpo\u015brednio po \u015bmierci Jezusa albo traktowali Jego wyst\u0105pienie jako ma\u0142o znacz\u0105ce i dlatego nie pozostawili o Nim powa\u017cniejszych wzmianek, albo woleli znan\u0105
\ni powa\u017cn\u0105 spraw\u0119 \u201eza\u0142atwi\u0107\u201d milczeniem. P\u00f3\u017aniej jednak, gdy chrze\u015bcija\u0144stwo zacz\u0119\u0142o rozwija\u0107 si\u0119 jako religia helle\u0144sko-rzymska, podwa\u017cali je tekstami obra\u017aliwymi, nie maj\u0105cymi podstaw historycznych.<\/strong> Na og\u00f3\u0142 przyjmuje si\u0119, \u017ce z I-II wieku mo\u017ce pochodzi\u0107 ta tradycja:
\n\u201e[…] W wigili\u0119 Paschy zosta\u0142 powieszony Jezus. Czterdzie\u015bci dni wcze\u015bniej herold g\u0142osi\u0142: On zostanie wyprowadzony na ukamienowanie, poniewa\u017c zajmowa\u0142 si\u0119 magi\u0105 i zwi\u00f3d\u0142 Izraela na bezdro\u017ca. Je\u017celi kto ma co\u015b na jego obron\u0119, niech wyst\u0105pi i to powie. Poniewa\u017c nic nie powiedziano na
\njego obron\u0119, dlatego zosta\u0142 powieszony w wigili\u0119 Paschy […].
\nDalej, w cytowanym tek\u015bcie, u\u017cywaj\u0105c podobnych gier j\u0119zykowych, opowiada si\u0119 o straceniu wszystkich uczni\u00f3w Jezusa.<\/p>\n

Wnioski:
\n\u2022 \u015amier\u0107 Jezusa mia\u0142aby nast\u0105pi\u0107 w przeddzie\u0144 Paschy. Odpowiada to przekazowi J 19,14.
\n\u2022 Jezusowi za magi\u0119 i odwodzenie Izraela od wiary grozi\u0142o ukamienowanie. Potem jednak
\nm\u00f3wi si\u0119 tylko o powieszeniu (kara towarzysz\u0105ca wed\u0142ug Pp 21,22), kt\u00f3re mo\u017ce by\u0107 nawi\u0105zaniem
\ndo ukrzy\u017cowania.
\n\u2022 Relacja o 40-dniowym zapowiadaniu przez herolda gro\u017c\u0105cej Jezusowi \u015bmierci mo\u017ce by\u0107 apologi\u0105 wobec oskar\u017cenia o pospieszne, niezgodne z Prawem, skazanie Mistrza.
\n\u2022 Sprowadzenie Izraela na bezdro\u017ca przez Jezusa jest ocen\u0105 odnosz\u0105c\u0105 si\u0119 prawdopodobnie do czas\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych i do postawy chrze\u015bcijan, kt\u00f3rzy nie zachowywali obrzezania, szabatu
\ni przykaza\u0144 dotycz\u0105cych pokarm\u00f3w, a wi\u0119c w rozumieniu \u017cydowskim stali si\u0119 apostatami.
\n\u2022 Wymienienie pi\u0119ciu uczni\u00f3w zamiast dwunastu jest albo elementem apologetycznym (wizerunkiem Jezusa jako otoczonego ma\u0142ym gronem pospolitych uczni\u00f3w), albo odnosi si\u0119 do jakiej\u015b
\np\u00f3\u017aniejszej grupy chrze\u015bcijan.
\n\u2022 Pozosta\u0142e elementy talmudycznych przekaz\u00f3w o Jezusie s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wyrazem apologii antychrze\u015bcija\u0144skiej i tworem fantazji. Nale\u017cy do nich m. in. relacja o zetkni\u0119ciu Eliezara Hyrkana z
\nJakubem, \u201euczniem Jezusa z Nazaretu\u201d, oraz teksty znies\u0142awiaj\u0105ce Jezusa i Maryj\u0119 w p\u00f3\u017aniejszych warstwach Talmudu.<\/p>\n

\u0179r\u00f3d\u0142a rzymskie: Korneliusz Tacyt<\/strong> (54-119 po Chr.),
\nJako urz\u0119dnik pa\u0144stwowy (prokonsul Azji w latach 111-112) mia\u0142 dost\u0119p do akt archiwalnych. W wymienionym dziele Tacyt opisuje po\u017car Rzymu za czas\u00f3w Nerona. Odpowiedzialno\u015bci\u0105 za to wydarzenie Neron obarczy\u0142 chrze\u015bcijan, chocia\u017c wiadomo, \u017ce sam by\u0142 sprawc\u0105 po\u017caru.<\/p>\n

\u201eAby zniweczy\u0107 ha\u0142a\u015bliwe wie\u015bci, Neron podsun\u0105\u0142 winnych i na najbardziej wyszukane kary odda\u0142 tych, kt\u00f3rych ludno\u015b\u0107 jako znienawidzonych z powodu ich zbrodni nazywa chrze\u015bcijanami<\/strong>. Tw\u00f3rca tej nazwy Chrystus za rz\u0105d\u00f3w Tyberiusza zosta\u0142 przez prokuratora Poncjusza Pi\u0142ata skazany \/na \u015bmier\u0107\/.<\/strong> St\u0142umiony w\u00f3wczas zgubny zabobon znowu wybucha\u0142 i to nie tylko w Judei, \u017ar\u00f3dle owego z\u0142a, lecz tak\u017ce w Mie\u015bcie \/Rzymie\/, dok\u0105d wszystko, co wstr\u0119tne i ha\u0144bi\u0105ce przybywa i praktykuje si\u0119\u201d.
\nRoczniki, XV rozdzia\u0142 44<\/p>\n

Tacyt rozpoznany jest za jednego z najbardziej uznanych i respektowanych oraz wiarygodnych i niekwestionowanych historyk\u00f3w rzymskich z tamtego okresu Tacyt wyra\u017anie wskazuje w swoim opracowaniu m.in. na:
\n– politeizm za co\u015b wy\u017cszego ni\u017c monoteizm g\u0142oszony przez chrze\u015bcijan.
\n– istnienie w owym czasie gmin Chrze\u015bcijan
\n– na Chrystusa jako za\u0142o\u017cyciela tych\u017ce gmin
\n– skazanie na \u015bmier\u0107 Chrystusa w\u0142a\u015bnie przez prokuratora Poncjusza Pi\u0142ata.
\nW roku 117, kiedy pisa\u0142 Tacyt te s\u0142owa, istnia\u0142y ju\u017c chrze\u015bcija\u0144skie ewangelie, sekta chrze\u015bcija\u0144ska wyst\u0119powa\u0142a ju\u017c w ca\u0142ym Imperium. To z pism chrze\u015bcijan <\/strong>czerpa\u0142 o nich swoj\u0105 wiedz\u0119. Wcze\u015bniej, gdy nie by\u0142o pism chrze\u015bcija\u0144skich kronikarze Rzymscy nie wiedzieli nic o Jezusie, kt\u00f3ry mia\u0142 zosta\u0107 skazany przez Poncjusza.
\nFragment dotycz\u0105cy prze\u015bladowa\u0144 pierwszych chrze\u015bcijan m\u00f3g\u0142 zosta\u0142 dodany do tekstu Rocznik\u00f3w znacznie p\u00f3\u017aniej przez kopist\u00f3w chrze\u015bcija\u0144skich. Opieraj\u0105 si\u0119 m.in. na stwierdzeniu, \u017ce nazwa \u201echrze\u015bcijanie” nie by\u0142a jeszcze znana za panowania Nerona (54-68 n.e.).
\nSekta nazarejczyk\u00f3w zosta\u0142a nazwana chrze\u015bcijanami przez pogan (antioche\u0144skich, o czym informuj\u0105 nas Dzieje Apostolskie \u2014 11,26),
\nPotwierdzaj\u0105 to r\u00f3wnie\u017c katoliccy t\u0142umacze BT, kt\u00f3rzy pisz\u0105 w przypisie do wspomnianego fragmentu Dziej\u00f3w: „Sami chrze\u015bcijanie nazywali siebie uczniami, bra\u0107mi. Przydomek ten, nadany im przez pogan znaczy\u0142 dos\u0142ownie: \u201ezwolennicy Chrystusa” (christianoi) i mia\u0142 mniej pozytywny wyd\u017awi\u0119k ni\u017c np. bracia czy uczniowie.
\nFragment ten jedni odrzucaj\u0105 w ca\u0142o\u015bci jako p\u00f3\u017aniejsz\u0105 wstawk\u0119, inni uznaj\u0105 cz\u0119\u015bciow\u0105 interpolacj\u0119, a jeszcze inni widz\u0105 w nim tekst ca\u0142kowicie autentyczny. Podstawowym zarzutem kierowanym przeciwko autentyczno\u015bci jest fakt, \u017ce Tacyt pisz\u0105cy za czas\u00f3w Trajana nie wspomina o chrze\u015bcijanach z tego okresu, mimo \u017ce te czasy relacjonuje bardzo szczeg\u00f3\u0142owo, a podaje wiadomo\u015bci sprzed 50 lat. <\/strong>
\nCiekaw jest to, \u017ce istnienie chrze\u015bcijan potwierdza w innym miejscu:
\n…Natomiast inni i sam Tytus byli zdania, \u017ce przede wszystkim \u015bwi\u0105tyni\u0119 doszcz\u0119tnie zburzy\u0107 nale\u017cy, aby tym gruntowniej Judejczyk\u00f3w i chrze\u015bcijan religi\u0119<\/strong> uprz\u0105tn\u0105\u0107; wszak obie te religie, jakkolwiek ze sob\u0105 sprzeczne, od tych samych wysz\u0142y tw\u00f3rc\u00f3w: chrze\u015bcijanie z Judejczyk\u00f3w powstali; po usuni\u0119ciu korzenia odziomek \u0142atwo zmarnieje.
\nZ niezachowanego fragmentu V Ksi\u0119gi Dziej\u00f3w Tacyta, przytaczanego przez Sulpicjusza Sewerusa w II Ksi\u0119dze „Kronik” (30,6)<\/em>
\nTacyt m\u00f3wi o chrze\u015bcijanach z pogard\u0105, uwa\u017ca ich za wrog\u00f3w pa\u0144stwa, za grup\u0119 zabobonn\u0105 i szkodliw\u0105. Takiej oceny nie m\u00f3g\u0142 doda\u0107 do tekstu \u017caden chrze\u015bcija\u0144ski kopista. Negatywny, wrogi i pogardliwy stosunek Tacyta do chrze\u015bcija\u0144stwa przemawia za autentyczno\u015bci\u0105 tego fragmentu, co jednak nie wyklucza uzupe\u0142nienia go wzmiank\u0105 o wielkiej ilo\u015bci chrze\u015bcijan w Rzymie za panowania Nerona. Je\u015bli si\u0119 przyjmie, \u017ce fragment Tacyta jest autentyczny, to \u015bwiadectwo to trzeba uzna\u0107 za powa\u017cny argument na rzecz tezy o historycznym istnieniu Jezusa.
\nPonadto \u00a0\u201eTacyt nie zajmuje si\u0119 chrze\u015bcijanami, lecz wspomina o nich dlatego, \u017ce ich dzia\u0142alno\u015b\u0107 wi\u0105za\u0142a si\u0119 z dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Nerona\u201d. Tacyt nie m\u00f3g\u0142 wi\u0119c napisa\u0107 o chrze\u015bcijanach wi\u0119cej, ni\u017c pozwala\u0142by mu na to charakter jego dzie\u0142a. Jego wzmianka jest jednak donios\u0142a, poniewa\u017c jest to pochodz\u0105ce ju\u017c z pocz\u0105tku II wieku niechrze\u015bcija\u0144skie i niezale\u017cne potwierdzenie istnienia Jezusa oraz skazania Go na \u015bmier\u0107 przez Pi\u0142ata, a tak\u017ce prze\u015bladowa\u0144 chrze\u015bcijan przez Nerona w latach sze\u015b\u0107dziesi\u0105tych I wieku.
\nOpis prze\u015bladowa\u0144 podany nam przez Tacyta potwierdza\u0142 \u017cyj\u0105cy nied\u0142ugo po nim Swetoniusz. Warto te\u017c doda\u0107, \u017ce mamy tutaj do czynienia z sytuacj\u0105 podobn\u0105 jak w przypadku wcze\u015bniej omawianych autor\u00f3w, bowiem do naszych czas\u00f3w nie dotrwa\u0142y wszystkie dzie\u0142a Tacyta. Spo\u015br\u00f3d 14 ksi\u0105g Historii Tacyta zachowa\u0142y si\u0119 tylko 4 ksi\u0119gi, natomiast spo\u015br\u00f3d jego 16 Rocznik\u00f3w mamy tylko 10. Zn\u00f3w nie mo\u017cemy wi\u0119c na podstawie zachowanych pism danego autora stanowczo orzeka\u0107, \u017ce pisa\u0142 on o czym\u015b ma\u0142o lub wcale, skoro nie znamy wi\u0119kszo\u015bci jego spu\u015bcizny.
\n\u0179r\u00f3d\u0142a rzymskie: Gajus Swetoniusz Trankwillus (75-150)<\/strong>
\nSwetoniusz w \u017cywotach cesarzy Klaudiusza i Nerona podaje, \u017ce zna chrze\u015bcijan z opowie\u015bci o nich kr\u0105\u017c\u0105cych. S\u0142ysza\u0142 te\u017c o istnieniu Chrystusa i o Jego zwi\u0105zkach z \u017bydami. W Rzymie istnia\u0142 w\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w sp\u00f3r o Chrystusa jako Mesjasza. \u00d3w sp\u00f3r spowodowa\u0142 wygnanie \u017byd\u00f3w z Rzymu. Aczkolwiek Swetoniusz nie zna szczeg\u00f3\u0142\u00f3w z \u017cycia Jezusa, to jednak potwierdza fakt Jego istnienia.
\nRzymski historyk, urz\u0119dnik na dworze cesarza Hadriana oraz kronikarz domu cesarza napisa\u0142 w „\u017bywocie Klaudiusza, 25”: „\u017byd\u00f3w wyp\u0119dzi\u0142 z Rzymu, bo ca\u0142y czas wichrzyli, pod\u017cegani przez jakiego\u015b Chrestosa<\/em>„. \u0141ukasz wspomina o tym wydarzeniu w Dziejach 18:2 by\u0142 to rok 49.
\nW tek\u015bcie jest prawdopodobnie mowa o dekrecie banicyjnym z 49\/50 r., na mocy kt\u00f3rego Klaudiusz usun\u0105\u0142 z Rzymu \u017byd\u00f3w. Dekret potwierdzaj\u0105 Dzieje Apostolskie. Pawe\u0142, stwierdza \u0141ukasz, \u201eprzyby\u0142 do Koryntu. Znalaz\u0142 tam pewnego \u017byda, imieniem Akwila, rodem z Pontu, kt\u00f3ry z \u017con\u0105 Pryscyll\u0105 przyby\u0142 niedawno z Italii, poniewa\u017c Klaudiusz wysiedli\u0142 z Rzymu wszystkich \u017byd\u00f3w\u201d (18, 1-2). Podobnego zdania jest hiszpa\u0144ski prezbiter Orozjusz (+417), kt\u00f3ry w Historiarum adversum paganos libros VII (\u201eKsi\u0105g VII historii przeciwko poganom\u201d, VII 6,15) podaje nadto, \u017ce
\ndzia\u0142o si\u0119 to w dziewi\u0105tym roku panowania Klaudiusza, a wi\u0119c w 49 r. Cassius Dio (zm. ok. 235) utrzymuje natomiast, \u017ce Klaudiusz \u201enie wyp\u0119dzi\u0142 \u017byd\u00f3w, tylko zarz\u0105dzi\u0142 […], \u017ce nie wolno im odbywa\u0107 zgromadze\u0144\u201d (Historia rzymska, 60, 6,6).
\nKim jest Chrestos?
\n<\/strong>Wyja\u015bnieniem restrykcji cesarza mo\u017ce by\u0107 imi\u0119 rzekomego wichrzyciela: Chrestos. Z du\u017cym prawdopodobie\u0144stwem jest ono odpowiednikiem tytu\u0142u Christos: do ko\u0144ca II w. obu form – na skutek tzw. itacyzmu, tendencji do specyficznego wymawiania szeregu samog\u0142osek, a zw\u0142aszcza \u201ee\u201d jako \u201ei\u201d – u\u017cywano zamiennie. Na przyk\u0142ad w tek\u015bcie Tacyta odnajdujemy Christos – chrestiani, w \u017cywotach swetonia\u0144skich za\u015b Chrestos \u2013 Christiani (Dz 11, 26; 26, 28; 1P 4, 16).
\nChocia\u017c Jezus nigdy nie by\u0142 w Rzymie, to 20 lat po Jego \u015bmierci byli tam Jego uczniowie.
\nTekst Swetoniusza wcale nie podaje, \u017ce owe namowy odbywa\u0142y si\u0119 w tym czasie i na bie\u017c\u0105co. Mo\u017cna to zrozumie\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce owi \u017bydzi byli podburzeni wcze\u015bniej przez Chrestosa, np. jakimi\u015b jego naukami.
\nSwoj\u0105 nauk\u0105 o stosunku do Prawa i \u015bwi\u0105tyni, czysto\u015bci rytualnej i obrzezania, a przede wszystkim o tym, \u017ce Mesjasz – Chrystus ju\u017c przyszed\u0142 w Jezusie z Nazaretu, wywo\u0142ywali oni gwa\u0142towne spory na \u0142onie spo\u0142eczno\u015bci \u017cydowskiej w Rzymie. Jedni \u017bydzi uwa\u017cali Jezusa za Mesjasza, inni za\u015b nie.
\nKorespondowa\u0142oby to doskonale z tym, co podaj\u0105 Dzieje Apostolskie, w kt\u00f3rych czytamy, \u017ce \u201eKlaudiusz wysiedli\u0142 z Rzymu wszystkich \u017byd\u00f3w\u201d (Dz 18,2). \u017bydzi nieraz wszczynali w Rzymie zamieszki z powodu nauczania Jezusa, co ukazuje cho\u0107by przyk\u0142ad opisany w Dz 22. Warto te\u017c doda\u0107, \u017ce w przypadku dzie\u0142 Swetoniusza zn\u00f3w jest tak, i\u017c posiadamy tylko fragmenty, nie mo\u017cemy wi\u0119c stanowczo orzeka\u0107, jak du\u017co napisa\u0142 on w rzeczywisto\u015bci o Chrystusie.
\nSwetoniusz, kt\u00f3ry pisa\u0142 \u201e\u017bywoty\u201d 70 lat p\u00f3\u017aniej, m\u00f3g\u0142 przypuszcza\u0107, \u017ce rzekomym bezpo\u015brednim sprawc\u0105 spor\u00f3w by\u0142 sam Chrystus, przebywaj\u0105cy w Wiecznym Mie\u015bcie. B\u0142\u0105d m\u00f3g\u0142 si\u0119 wzi\u0105\u0107 tak\u017ce
\nst\u0105d, \u017ce chrze\u015bcijanie od pocz\u0105tku wierzyli w duchow\u0105 obecno\u015b\u0107 Zmartwychwsta\u0142ego.
\nPisze te\u017c o po\u017carze w 64 roku w Rzymie za panowania Nerona, napisa\u0142 w „\u017bywotach cezar\u00f3w, 16”: „ukarano torturami chrze\u015bcijan, wyznawc\u00f3w nowego i zbrodniczego zabobonu<\/em>„.
\nChrze\u015bcijan dotyczy te\u017c fragment \u017cyciorysu Domicjana (12):”Szczeg\u00f3lnie niemi\u0142osiernie \u015bci\u0105gano podatek tzw. \u017cydowski. Pod \u017byd\u00f3w podci\u0105gano wszystkich, kt\u00f3rzy bez deklaracji oficjalnej \u017cyli jednak wedle obyczaju \u017cydowskiego, albo zn\u00f3w takich, kt\u00f3rzy zapar\u0142szy si\u0119 swego pochodzenia \u017cydowskiego nie p\u0142acili podatk\u00f3w na\u0142o\u017conych na ten nar\u00f3d.”)
\nPliniusz M\u0142odszy (<\/strong>62 – ok. 114). Pe\u0142ni\u0142 urz\u0105d
\nnamiestnika Pontu i Bitynii. Ju\u017c za \u017cycia zas\u0142yn\u0105\u0142 jako epistulograf: napisa\u0142 10 ksi\u0105g list\u00f3w. Dziewi\u0119\u0107 pochodzi z lat 97-109 i sk\u0142ada si\u0119 z 247 list\u00f3w, b\u0119d\u0105cych rozprawami literackimi na temat rodziny, \u017cycia w Rzymie, zwyczaj\u00f3w, przyja\u017ani, odpoczynku itp. Dziesi\u0105ta ksi\u0119ga, opublikowana ju\u017c po \u015bmierci Pliniusza, zawiera przede wszystkim urz\u0119dow\u0105 korespondencj\u0119 z cesarzem Trajanem
\n(98-117 r.) z okresu namiestnictwa Pliniusza w Poncie i w Bitynii. Najbardziej znany jest w tym zbiorze list 96, po\u015bwi\u0119cony chrze\u015bcijanom, a napisany pomi\u0119dzy 18 wrze\u015bnia 112 a 3 stycznia 113 r.
\nW\u0142adc\u00f3w Imperium niepokoi\u0142y tajne zwi\u0105zki (hetaeriae). T\u0119pili je, widz\u0105c w nich zagro\u017cenie swojej w\u0142adzy. Jednym z takich zrzesze\u0144 byli chrze\u015bcijanie.<\/strong> Wiadomo\u015bci o nich dochodzi\u0142y do Pliniusza w formie donos\u00f3w i anonim\u00f3w. Zarz\u0105dca rozpocz\u0105\u0142 badania, ale sprawa zyska\u0142a ju\u017c zbyt\u00a0 du\u017cy zasi\u0119g, a Pliniusz nie mia\u0142 pewno\u015bci, czy post\u0119puje w\u0142a\u015bciwie.
\nDlatego prosi o rad\u0119 Trajana:
\n\u201eKajusz Pliniusz do Cesarza Trajana. Jest to, Panie, moim zwyczajem zwraca\u0107 si\u0119 do Ciebie<\/em>
\nwe wszystkich sprawach, ilekro\u0107 mam w\u0105tpliwo\u015bci co do sposobu ich rozstrzygni\u0119cia. (\u2026)<\/em>
\nPrzedstawiono mi anonimowy wykaz zawieraj\u0105cy imiona wielu os\u00f3b. Uwa\u017ca\u0142em, \u017ce nale\u017cy uwolni\u0107 tych, kt\u00f3rzy twierdzili, i\u017c nie s\u0105 ani nie byli chrze\u015bcijanami,<\/strong> skoro ze mn\u0105 wzywali bog\u00f3w<\/em>
\ni przed twoim portretem, kt\u00f3ry w tym celu kaza\u0142em przynie\u015b\u0107 wraz z wizerunkami b\u00f3stw, sk\u0142adali ofiary z kadzid\u0142a i wina, i, co wi\u0119cej, z\u0142orzeczyli Chrystusowi, do czego podobno nic nie jest w stanie zmusi\u0107 prawdziwych chrze\u015bcijan. (\u2026)<\/strong><\/em>
\nZapewniali za\u015b, \u017ce najwi\u0119ksz\u0105 ich win\u0105 czy te\u017c b\u0142\u0119dem by\u0142o to, \u017ce mieli zwyczaj z nastaniem dnia, o \u015bwicie, zbiera\u0107 si\u0119 i \u015bpiewa\u0107 na przemian pie\u015b\u0144 ku czci Chrystusa jako Boga<\/strong>, i \u017ce zwi\u0105zali<\/em>
\nsi\u0119 przysi\u0119g\u0105 dotycz\u0105c\u0105 nie jakich\u015b wyst\u0119pk\u00f3w, lecz \u017ce nie b\u0119d\u0105 pope\u0142nia\u0107 kradzie\u017cy, rozboj\u00f3w, cudzo\u0142\u00f3stwa, \u017ce nie b\u0119d\u0105 sk\u0142ada\u0107 fa\u0142szywej przysi\u0119gi ani zapiera\u0107 si\u0119 wobec \u017c\u0105daj\u0105cych zwrotu powierzonej im w\u0142asno\u015bci. (\u2026) Nie znalaz\u0142em jednak nic innego jak tylko niegodziwy i nieumiarkowany przes\u0105d.<\/em>
\nWnioski
\n1. W przekonaniu Pliniusza M\u0142odszego chrze\u015bcijanie bity\u0144scy nie czcili jednego z b\u00f3stw mitycznego panteonu, ale cz\u0142owieka Chrystusa, w kt\u00f3rym widzieli i wyznawali Boga. Gdyby Pliniusz
\nuwa\u017ca\u0142, \u017ce chrze\u015bcijanie czcz\u0105 jakiego\u015b mitycznego bo\u017cka, u\u017cy\u0142by prawdopodobnie sformu\u0142owania:
\n\u201emieli zwyczaj […] \u015bpiewa\u0107 pie\u015b\u0144 ku czci swojego boga Chrystusa\u201d. Tak samo napisa\u0142by o wyznawcach jakiej\u015b religii poga\u0144skiej, czcz\u0105cych boga Marsa czy Dionizosa. Skoro jednak u\u017cy\u0142 sk\u0142adni: \u201eku czci Chrystusa jako Boga\u201d, to dlatego \u017ce wiedzia\u0142, i\u017c chrze\u015bcijanie czcz\u0105 istniej\u0105cego ongi\u015b historycznie cz\u0142owieka Chrystusa, kt\u00f3rego uwa\u017caj\u0105 za Boga.
\n2. W li\u015bcie znajdujemy pierwszy pozabiblijny opis zgromadzenia eucharystycznego. W niedziel\u0119 przed \u015bwitaniem chrze\u015bcijanie zbierali si\u0119 na modlitw\u0119 porann\u0105, podczas kt\u00f3rej \u015bpiewano rodzaj pie\u015bni responsoryjnych \u201ena cze\u015b\u0107 Chrystusa jako Boga\u201d oraz przeprowadzano rodzaj ewangelizacji. Wieczorem nast\u0119powa\u0142 \u201ewsp\u00f3lny i niewinny posi\u0142ek\u201d, a wi\u0119c prawdopodobnie Eucharystia
\npo\u0142\u0105czona z agap\u0105.
\n3. Pliniusz, podkre\u015blaj\u0105c niewinno\u015b\u0107 posi\u0142ku i wysok\u0105 moralno\u015b\u0107 chrze\u015bcijan, mia\u0142 prawdopodobnie na my\u015bli oskar\u017cenia poga\u0144skie o rzekom\u0105 rozwi\u0105z\u0142o\u015b\u0107 uczni\u00f3w Chrystusa i o mordy rytualne, kt\u00f3rych mieli by\u0107 sprawcami.
\n4. Pod koniec i wieku chrze\u015bcija\u0144stwo osi\u0105gn\u0119\u0142o szeroki zasi\u0119g w Poncie i Bitynii. Pustosza\u0142y \u015bwi\u0105tynie poga\u0144skie i zmniejsza\u0142y si\u0119 ofiary. Wsp\u00f3lnoty chrze\u015bcija\u0144skie by\u0142y dobrze zorganizowane
\ni rozpowszechniony by\u0142 w nich kult Jezusa jako Boga. W\u0142adze rzymskie traktowa\u0142y je jako tajne zgromadzenia (hetaeriae) i religi\u0119 nie uznan\u0105 przez prawo rzymskie (superstitio).
\nMara bar Sarapion (ok. 73 r.). <\/strong>
\nNajstarszym pozachrze\u015bcija\u0144skim \u017ar\u00f3d\u0142em o Jezusie jest
\nprawdopodobnie list syryjskiego stoika Mara bar Sarapiona, odkryty w XIX w. przez Anglika Curetona. Mara bar Sarapion pochodzi\u0142 z Samosaty i pisa\u0142 po syryjsku z wi\u0119zienia do swojego syna do Edessy. Maj\u0105c prawdopodobnie na my\u015bli wojn\u0119 rzymsko-\u017cydowsk\u0105 z lat 66-74, wspomina o utracie kr\u00f3lestwa, wygnaniu i rozproszeniu \u017byd\u00f3w. Wzmiankuje te\u017c ucieczk\u0119 negatywnie nastawionych wobec Rzymian obywateli Samosaty do Seleucji. Chodzi prawdopodobnie o wydarzenia 73 r. opisane przez J\u00f3zefa Flawiusza w \u201eDe bello Iudaico\u201d (7, 219-243). Najwa\u017cniejszy fragment listu brzmi:
\n\u201e[…] jakiej korzy\u015bci doznali Ate\u0144czycy z tego, \u017ce zabili Sokratesa, co zosta\u0142o im odp\u0142acone<\/em>
\nkl\u0119sk\u0105 g\u0142odu i zaraz\u0105? Albo mieszka\u0144cy wyspy Samos, spaliwszy Pitagorasa, za co ich ca\u0142y kraj w<\/em>
\njednej chwili zosta\u0142 przykryty piaskiem? Albo \u017bydzi z zamordowania ich m\u0105drego kr\u00f3la, za co<\/strong><\/em>
\nwkr\u00f3tce zostali pozbawieni kr\u00f3lestwa?<\/em><\/strong> (\u2026)Albowiem s\u0142usznie pom\u015bci\u0142 B\u00f3g ka\u017cdego z tych m\u0119drc\u00f3w:<\/em>
\nAte\u0144czycy pomarli z g\u0142odu, mieszka\u0144c\u00f3w Samos poch\u0142on\u0119\u0142o morze, \u017bydzi – pozabijani lub wygnani<\/em>
\nze swojego kr\u00f3lestwa – \u017cyj\u0105 w rozproszeniu. A jednak dzi\u0119ki Platonowi nie umar\u0142 Sokrates, dzi\u0119ki<\/em>
\nstatule Hery\u2013Pitagoras, dzi\u0119ki nowym prawom, kt\u00f3re da\u0142 \u2013 m\u0105dry kr\u00f3l\u201d.<\/em>
\nWnioski
\n(1) Mara bar Sarapion nie wspomina imienia Jezusa. Ale z du\u017c\u0105 pewno\u015bci\u0105 to w\u0142a\u015bnie On kryje si\u0119 pod postaci\u0105 \u201em\u0105drego Kr\u00f3la\u201d, o kt\u00f3rym wypowiada si\u0119 z sympati\u0105. Ma tak\u017ce dobr\u0105 opini\u0119 o
\nchrze\u015bcijanach, kt\u00f3rzy, jego zdaniem, \u017cyj\u0105 oni wed\u0142ug prawa \u201em\u0105drego Kr\u00f3la\u201d.
\n(2) W po\u0142owie lat 70. chrze\u015bcija\u0144stwo by\u0142o dobrze zadomowione w Syrii. Dlatego Mara czerpie wiadomo\u015bci o Chrystusie prawdopodobnie z obrazu, kt\u00f3ry chrze\u015bcijanie syryjscy przekazywali oich Kr\u00f3lu i Panu. W Ewangelii wed\u0142ug \u015bw. Mateusza, tam prawdopodobnie powsta\u0142ej:
\n– m\u0119drcy szukaj\u0105 nowo narodzonego kr\u00f3la \u017cydowskiego (2,1 n);
\n– tytu\u0142 kr\u00f3lewski jest przyznawany Jezusowi w kilku fragmentach opisu M\u0119ki;
\n– obarcza si\u0119 \u017byd\u00f3w win\u0105 za Jego \u015bmier\u0107;
\n– w ich pora\u017cce w wojnie z Rzymianami upatruje si\u0119 kar\u0119 za ten akt.
\n(3) List ma charakter poga\u0144ski. Gdyby bowiem jego autor by\u0142 chrze\u015bcijaninem, z pewno\u015bci\u0105 nic wspomina\u0142by (w innym fragmencie) o \u201enaszych bogach\u201d i napisa\u0142by, \u017ce Jezus \u017cyje dalej, gdy\u017c powsta\u0142 z martwych. \u201eM\u0105dry kr\u00f3l\u201d jest w jego tek\u015bcie widziany wy\u0142\u0105cznie jako jeden z trzech m\u0119drc\u00f3w staro\u017cytno\u015bci.
\n(4) Mara bar Sarapion traktuje \u017cycie po stoicku. \u201e\u017bycie ludzi, m\u00f3j synu – stwierdza w innym fragmencie – przemija na tym \u015bwiecie, ich chwa\u0142a za\u015b i talenty pozostaj\u0105 na wieki\u201d. Chyba w\u0142a\u015bnie
\ndlatego -jako stoik – nie podejmuje kwestii Zmartwychwstania.
\nPodsumowanie <\/strong>
\nStaro\u017cytne \u017ar\u00f3d\u0142a zawieraj\u0105 liczne informacje o Jezusie, kt\u00f3re pokrywaj\u0105 si\u0119 z tre\u015bci\u0105 Ewangelii, mimo i\u017c staro\u017cytni historycy koncentrowali si\u0119 bardziej na przyw\u00f3dcach politycznych ni\u017c religijnych, a Judea le\u017ca\u0142a na peryferiach Imperium Rzymskiego. Niemniej, nawet gdyby nie zachowa\u0142a si\u0119 ani jedna kopia Nowego Testamentu, wci\u0105\u017c wiedzieliby\u015bmy o Jezusie bardzo du\u017co. Zawdzi\u0119czaliby\u015bmy to \u017ar\u00f3d\u0142om oboj\u0119tnym lub wrogim wobec chrze\u015bcija\u0144stwa, a jednak zgodnymi z Ewangeliami.<\/strong><\/p>\n

Jezus zwany by\u0142 Chrystusem, czyli Mesjaszem. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; 20, 10:1; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Swetoniusz, \u017bycie cezar\u00f3w, 25:4; Tacyt, Roczniki, 15, 44.)<\/p>\n

Pochodzi\u0142 z Judei w Palestynie. ( J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 20, 9:1; Lukian z Samostaty, The Passing of Perefrinus, 12-13; Tacyt, Roczniki, 15, 44; Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a; Akta Pi\u0142ata (cyt. w: Justyn M\u0119czennik, Apologia pierwsza 35) )<\/p>\n

Czyni\u0142 cuda: uzdrawia\u0142 chorych i zdemonizowanych. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; Lukian z Samostaty, The Passing of Perefrinus, 11-13; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Tacyt, Roczniki, 15, 44; Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a; Akta Pi\u0142ata (cyt. w: Justyn M\u0119czennik, Apologia pierwsza 35).)<\/p>\n

Uwa\u017cano Go za cz\u0142owieka szlachetnego i m\u0119drca. (Lukian z Samostaty, The Passing of Perefrinus, 11-13; Mara Bar-Serapion, Syriac Manuscript, J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3.)<\/p>\n

Jezus by\u0142 nauczycielem. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3, Lukian z Samostaty, The Passing of Perefrinus, 11-13; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a.)<\/p>\n

Mia\u0142 uczni\u00f3w. (Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a.)<\/p>\n

Nazwa chrze\u015bcijan pochodzi od mesja\u0144skiego tytu\u0142u Jezusa. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; Lukian z Samostaty, The Passing of Perefrinus, 11-13; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Swetoniusz, \u017bywoty cezar\u00f3w, 16:16; Tacyt, Roczniki, 15, 44.)<\/p>\n

Przyw\u00f3dcy \u017cydowscy odrzucili Go i wydali na \u015bmier\u0107. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; Mara Bar-Serapion, Syriac Manus-cript; Tacyt, Roczniki, 15, 44; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Talmud Babilo\u0144ski, San-hedryn 43a.)<\/p>\n

Jezusa skazano na \u015bmier\u0107 za panowania cesarza Tyberiusza (14-37), gdy namiestnikiem Judei by\u0142 Poncjusz Pi\u0142at (26-36). (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Tacyt, Roczniki, 15, 44; Akta Pi\u0142ata (cyt. w: Justyn M\u0119czennik, Apologia pierwsza 35).)<\/p>\n

Nikt nie odwa\u017cy\u0142 si\u0119 stan\u0105\u0107 w Jego obronie. (Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a.)<\/p>\n

Zmar\u0142 zawieszony na krzy\u017cu. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3, Lukian z Samostaty, The Passing of Perefrinus, 11-13; Tacyt, Roczniki, 15, 44; Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a; Akta Pi\u0142ata (cyt. w: Justyn M\u0119czennik, Apologia pierwsza 35).)<\/p>\n

Nast\u0105pi\u0142o to w dniu Paschy. (Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a.)<\/p>\n

Jego \u015bmierci towarzyszy\u0142a nadzwyczajna ciemno\u015b\u0107. (Thallus cyt. w: Juliusz Afrykanus, Extant Writings, XVIII, w: Ante-Nicene Fathers, t. 6, s. 130.)<\/p>\n

Uczniowie Jezusa wierzyli, \u017ce zmartwychwsta\u0142. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; zapewne tak\u017ce w: Tacyt, Roczniki, 15:44; Swetoniusz, \u017bywoty cezar\u00f3w, 6, 16.)<\/p>\n

Chrze\u015bcijanie wierzyli, \u017ce Jezus by\u0142 Bogiem. (Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96:7, Rabin Abbahu w: Talmud Palesty\u0144ski, P. Ta\u2019an, 65 a; Rabin Eliezer, cyt. w: Joseph Klausner, Jesus of Nazareth, s. 34; Lukian z Samostaty, De Morte Peregrini, 11-14; graffiti z II wieku odkryte w domu na wzg\u00f3rzu palaty\u0144skim (zob. E. Ferguson, Backgrounds of Early Christianity, s. 561).)<\/p>\n

Wiara w Chrystusa by\u0142a rozpowszechniona na wiele lat przed ko\u0144-cem I wieku. (J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela, 18, 3:3; Pliniusz M\u0142odszy, Listy, 10, 96; Swetoniusz, \u017bywoty cezar\u00f3w, 16:16; Tacyt, Roczniki, 15:44; Talmud Babilo\u0144ski, Sanhedryn 43a, 107b; Thallus cytowany przez Juliusza Afrykanusa (F. F. Bruce, The New Testament Documents, s. 113).)<\/p>\n

Do relacji o Jezusie, kt\u00f3re powsta\u0142y w ci\u0105gu zaledwie jednego pokolenia od Jego \u015bmierci nale\u017cy do\u0142\u0105czy\u0107 listy Paw\u0142a z Tarsu, kt\u00f3ry wymienia nast\u0119puj\u0105ce fakty:<\/p>\n

Jezus pochodzi\u0142 z rodu Dawida.
\nZosta\u0142 zdradzony.
\nBy\u0142 przes\u0142uchiwany.
\nUmar\u0142 na krzy\u017cu za nasze grzechy.
\nZmartwychwsta\u0142 ciele\u015bnie trzeciego dnia.
\nPo zmartwychwstaniu widzia\u0142o Go wielu, w\u0142\u0105cznie z Paw\u0142em i Ja-kubem, bratem Pa\u0144skim, kt\u00f3rzy wcze\u015bniej nie wierzyli, \u017ce Jezus by\u0142 Mesjaszem (Dz.26:22-26; 1Kor.15:6).<\/p>\n

Na powy\u017cszych przyk\u0142adach mogli\u015bmy zobaczy\u0107, \u017ce niezale\u017cne od Ewangelii, zar\u00f3wno chrze\u015bcija\u0144skie, jak niechrze\u015bcija\u0144skie staro\u017cytne \u017ar\u00f3d\u0142a zgadzaj\u0105 si\u0119 co do zasadniczych fakt\u00f3w zwi\u0105zanych z \u017cyciem, \u015bmierci\u0105 i zmartwychwstaniem Jezusa.
\nRelacje ewangelist\u00f3w maj\u0105 potwierdzenie, niezale\u017cnie od siebie, w przynajmniej 39 staro\u017cytnych \u017ar\u00f3d\u0142ach! Zgodnie z historyczn\u0105 zasad\u0105 wielokrotnej atestacji (wielu \u015bwiadk\u00f3w),xvii ci\u0119\u017car udokumentowania, \u017ce Ewangelie nie s\u0105 rzeteln\u0105 relacj\u0105 historyczn\u0105 spoczywa na tych, kt\u00f3rzy takie twierdzenia wysuwali.<\/p>\n

Redakcja: Kamil Beniuk <\/b><\/div>\n
M\u0105\u017c Kasi i tata Oli i Piotra, mgr teologii UKSW, katecheta.<\/div>\n
Pasjonat apologetyki (http:\/\/www.apologetyka.org<\/a>). Fanboy duchowo\u015bci \u015bw. Weroniki Giulliani (http:\/\/www.weronika.net)<\/u><\/a>.<\/div>\n
Tak\u017ce Gamer (RPG, FTP, RTS), Cybersecurity (WordPress, Android, Windows),<\/div>\n
tekst, muzyka i produkcja pie\u015bni religijnej, Rysunek (o\u0142\u00f3wek, akwarela), Ikonografia.<\/div>\n
<\/div>\n
Materia\u0142y teologiczne:<\/div>\n
YouTube „Ja tylko pytam”:<\/b> http:\/\/www.youtube.com\/@jatylkopytam<\/a><\/div>\n
Grupa FB<\/b>: http:\/\/www.facebook.com\/groups\/jatylkopytam\/<\/a><\/div>\n
Duchowo\u015b\u0107<\/b>: http:\/\/www.weronika.net<\/a><\/div>\n
Je\u015bli ci si\u0119 podoba, to postaw mi kaw\u0119: https:\/\/buycoffee.to\/beniuk<\/a><\/div>\n
Dzi\u0119ki.<\/div>\n
<\/div>\n
„Ja tylko pytam” jest grup\u0105 po\u015bwi\u0119conym wzmacnianiu i usystematyzowaniu my\u015bli katolickiej,<\/div>\n
promowaniu i obronie katolickiej Ewangelii, doktryny i teologii.<\/div>\n
Analiza ateizmu, charyzmatyzmu, tradycjonalizmu i dobroludzizmu.<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u0179r\u00f3d\u0142a rzymskie: Najobszerniejsza relacja o Jezusie znajduje si\u0119 w dziele \u201c Dawne dzieje Izraela ” (Antiquitates) historyka \u017cydowskiego J\u00f3zefa Flawiusza (ur. 37 r. n.e.), kt\u00f3ry pochodzi\u0142 z rodu kap\u0142a\u0144skiego, by\u0142 zaufanym Sanhedrynu i jednym z przyw\u00f3dc\u00f3w powstania przeciwko Rzymiianom, w… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1012],"tags":[412,413],"class_list":["post-2126","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-jezus-chrystus","tag-jezus-chrystus","tag-jezus-historyczny"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2126","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2126"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2126\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":4192,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2126\/revisions\/4192"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2126"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2126"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2126"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}