Od ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych obserwuje si\u0119 w Watykanie \u201ebitw\u0119 o histori\u0119\u201d, nazwan\u0105 przez kard. Arinze w przes\u0142aniu skierowanym do muzu\u0142man\u00f3w w lutym 1996 r. z okazji zako\u0144czenia ramadanu \u201eprzezwyci\u0119\u017caniem przesz\u0142o\u015bci\u201d. Dla modernist\u00f3w \u201eprzezwyci\u0119\u017canie przesz\u0142o\u015bci\u201d jest istotnym elementem ich polityki, zmierzaj\u0105cym do stworzenia Nowego Ko\u015bcio\u0142a Ekumenicznego, b\u0119d\u0105cego synkretyczn\u0105 wersj\u0105 chrze\u015bcija\u0144stwa, judaizmu i islamu opartego na fundamencie praw cz\u0142owieka i mundializmu. Mo\u017cna przypuszcza\u0107, \u017ce Jubileuszowy Rok 2000 z publicznymi przeprosinami Papie\u017ca, ksi\u0105\u017c\u0105t Ko\u015bcio\u0142a i narodowych episkopat\u00f3w za rzekome winy Ko\u015bcio\u0142a jest pocz\u0105tkiem ostatniego aktu zast\u0105pienia Ko\u015bcio\u0142a Katolickiego \u201eko\u015bcio\u0142em synkretycznym\u201d.<\/p>\n
Centralnym punktem \u201e\u017calu za grzechy\u201d historii Ko\u015bcio\u0142a sta\u0142o si\u0119 pot\u0119pienie stosowania metod \u201enacechowanych nietolerancj\u0105, a nawet przemoc\u0105\u201d w formach ewangelizacji. Wzorcowym przyk\u0142adem \u201ezaanga\u017cowania niew\u0142a\u015bciwych narz\u0119dzi do g\u0142oszenia prawdy objawionej\u201d, niedokonania \u201eodpowiedniego rozeznania ewangelicznego warto\u015bci kulturowych narod\u00f3w\u201d i \u201enieszanowania sumienia os\u00f3b, kt\u00f3rym by\u0142a przedstawiana wiara\u201d sta\u0142y si\u0119 dla modernistycznych purpurat\u00f3w i lewicowych intelektualist\u00f3w WYPRAWY KRZY\u017bOWE. Jazgot liberalnych medi\u00f3w dotycz\u0105cy wydarze\u0144 sprzed dziewi\u0119ciuset lat spot\u0119gowany zosta\u0142 przez mijaj\u0105c\u0105 w lipcu ubieg\u0142ego roku rocznic\u0119 zdobycia przez krzy\u017cowc\u00f3w Jerozolimy. Ameryka\u0144skie \u015brodowiska protestanckie i katoliccy moderni\u015bci wpadli na pomys\u0142 zorganizowania \u201eW\u0119dr\u00f3wki Pojednania\u201d, w kt\u00f3rej w ci\u0105gu czterech lat dwa tysi\u0105ce ludzi z Europy i USA przemierzy\u0142o odcinki trasy I krucjaty, przepraszaj\u0105c \u201enapotkanych ludzi \u2013 muzu\u0142man\u00f3w, \u017cyd\u00f3w, chrze\u015bcijan wschodnich \u2013 za zbrodnie krzy\u017cowc\u00f3w\u201d. Protestanci \u2013 Karen z USA, Marcus ze Szwajcarii i Lynn, Amerykanin z Anglii, opisani w \u201eGazecie Wyborczej\u201d \u2013 przepraszali\u2026 za zbrodnie katolik\u00f3w. \u201eKrucjaty odbywa\u0142y si\u0119 w imi\u0119 Chrystusa. Sk\u0142ada\u0142y fa\u0142szywe \u015bwiadectwo Jego nauce\u201d\u2013 twierdzi Lynn Green.<\/p>\n
Przeproszenie za wyprawy krzy\u017cowe, odbierane przez wielu jako pot\u0119pienie krucjat, jest uderzeniem w \u201esplot s\u0142oneczny\u201d historii Ko\u015bcio\u0142a. Trwaj\u0105ce przez dwie\u015bcie lat zmagania chrze\u015bcija\u0144skiej Europy z islamem by\u0142y nie tylko centralnym wydarzeniem \u015bredniowiecza, kiedy to kszta\u0142towa\u0142y si\u0119 europejskie narody w ramach Christianitas, ale tak\u017ce historii Ko\u015bcio\u0142a katolickiego. Historia Europy bez krucjat rozpoczyna si\u0119 wraz z o\u015bwieceniem i rewolucj\u0105 francusk\u0105 \u2013 jej prawami cz\u0142owieka, a w nast\u0119pstwie tego centralnym miejscem historii Ko\u015bcio\u0142a staje si\u0119 \u201emodernistyczna rewolucja\u201d Soboru Watyka\u0144skiego II. W 1996 r. przemianowano w Mediolanie plac Wypraw Krzy\u017cowych na plac Paw\u0142a VI\u2026<\/p>\n
Czym jest istota bez przesz\u0142o\u015bci? \u2013 Bezkszta\u0142tn\u0105, bezbarwn\u0105 ameb\u0105, bez \u201ezakorzenienia\u201d, swobodnie unoszon\u0105 przez pr\u0105dy; czym\u015b, co jest wsz\u0119dzie i nigdzie. Kim b\u0119d\u0105 katolicy, kt\u00f3rym wmawia si\u0119 dzi\u015b, \u017ce ich historia to pasmo rzezi, oszustw i morderstw? \u201ePrzyszed\u0142em do wsp\u00f3lnoty d\u0105\u017c\u0105cej do \u015bwi\u0119to\u015bci, a okaza\u0142o si\u0119, \u017ce jestem w jaskini zb\u00f3jc\u00f3w\u201d \u2013 kto b\u0119dzie chcia\u0142 nale\u017ce\u0107 do takiego Ko\u015bcio\u0142a? Jak wida\u0107 cel jest prosty, zohydzi\u0107 katolikom ich przesz\u0142o\u015b\u0107, wbrew prawdzie zbruka\u0107 j\u0105, zniszczy\u0107, aby \u0142atwiej zbudowa\u0107 na tych zgliszczach Nowy Lepszy \u015awiat, z Nowym Lepszym Ko\u015bcio\u0142em. My pozostajemy wierni Ko\u015bcio\u0142owi za\u0142o\u017conemu przez Chrystusa. Parafrazuj\u0105c s\u0142owa M. G. Davili, przywi\u0105zanie do Ojczyzny i Ko\u015bcio\u0142a jest ha\u0144b\u0105, je\u017celi nie ma w nich miejsca na groby przodk\u00f3w i o\u0142tarze. O\u0142tarze moderni\u015bci zniszczyli i zast\u0105pili kalwi\u0144skimi sto\u0142ami, teraz dewastuj\u0105 groby naszych przodk\u00f3w, kajaj\u0105c si\u0119 za co\u015b, co przez wieki Europa czci\u0142a jako wyrazy po\u015bwi\u0119cenia, oddania, heroizmu i honoru. Czy pozwolimy im na to?!<\/p>\n
B\u00f3g tak chce!<\/strong><\/p>\n \u201ePax in nomine Domini\u201d \u2013 g\u0142osi\u0142 refren rozpowszechnionej we Francji pie\u015bni, wzywaj\u0105cej do udzia\u0142u w wyprawie krzy\u017cowej. Synod w Clermont, kt\u00f3ry powszechnie uwa\u017ca si\u0119 za pocz\u0105tek krzy\u017cowej epopei, by\u0142 w istocie tzw. \u201ewiecem pokoju\u201d. W listopadzie 1095 r. niewielkie Clermont we francuskiej Owernii prze\u017cywa\u0142o istny najazd (zwi\u0105zany z odbywaj\u0105cymi si\u0119 tam obradami) prawie trzystu duchownych pod przewodnictwem papie\u017ca Urbana II, zajmuj\u0105cych si\u0119 wprowadzeniem w Europie \u201epokoju Bo\u017cego\u201d, zagro\u017conego nienawi\u015bci\u0105 i pych\u0105 feuda\u0142\u00f3w. Jednak najwi\u0119kszym zagro\u017ceniem dla chrze\u015bcija\u0144skiego \u0142adu byli Turcy. W przedostatni dzie\u0144 obrad, 27 listopada, og\u0142oszono, i\u017c papie\u017c b\u0119dzie przemawia\u0142 do zgromadzonych t\u0142um\u00f3w za wschodni\u0105 bram\u0105 miasta na rozleg\u0142ych b\u0142oniach. Znamy tylko przybli\u017con\u0105 tre\u015b\u0107 jego przem\u00f3wienia. Kronikarz Wilhelm z Tyru zanotowa\u0142 przypuszczalne s\u0142owa Urbana II:<\/p>\n ,,Ziemia, nad kt\u00f3r\u0105 zaja\u015bnia\u0142o s\u0142o\u0144ce prawdy, gdzie Syn Bo\u017cy \u017cy\u0142, naucza\u0142 i cierpia\u0142, gdzie umar\u0142 i zmartwychwsta\u0142 dope\u0142niwszy dzie\u0142a Odkupienia, \u015bwi\u0119ta ta ziemia wpad\u0142a w r\u0119ce niewiernych; zbezcze\u015bcili Przybytek Pa\u0144ski, pomordowali \u015bwi\u0119tych, a cia\u0142a ich sta\u0142y si\u0119 pastw\u0105 dzikich zwierz\u0105t; krew chrze\u015bcijan p\u0142yn\u0119\u0142a strumieniem w Jerozolimie i oko\u0142o jej mur\u00f3w, a nikt nie spieszy ich pogrzeba\u0107. (\u2026) Pe\u0142en ufno\u015bci w mi\u0142osierdzie boskie, i z mocy w\u0142adzy przekazanej mi przez \u015bwi\u0119tych Piotra i Paw\u0142a udzielam odpustu zupe\u0142nego ka\u017cdemu chrze\u015bcijaninowi, kt\u00f3ry o\u017cywiony uczuciem szczerego nabo\u017ce\u0144stwa p\u00f3jdzie walczy\u0107 przeciw niewiernym\u201d.<\/p>\n G\u0142\u00f3wnym motywem przem\u00f3wienia papie\u017ca by\u0142a jednak katastrofalna sytuacja polityczna Cesarstwa Bizantyjskiego, zagro\u017conego agresywnymi dzia\u0142aniami Turk\u00f3w w Azji Mniejszej i powtarzaj\u0105cymi si\u0119 najazdami poga\u0144skich, koczowniczych plemion ci\u0105gn\u0105cych znad Morza Czarnego. M\u00f3wi\u0142y o tym kolejne apele wysy\u0142ane do papie\u017ca i zachodnioeuropejskich feuda\u0142\u00f3w przez cesarza Aleksego. Papie\u017c m\u00f3wi\u0142 o powtarzaj\u0105cych si\u0119 prze\u015bladowaniach pielgrzym\u00f3w przez Turk\u00f3w, o ha\u0144bie spotykaj\u0105cej wschodnich chrze\u015bcijan, ale r\u00f3wnie\u017c o szcz\u0119\u015bliwo\u015bci czekaj\u0105cej na \u015bmia\u0142k\u00f3w gotowych i\u015b\u0107 bi\u0107 si\u0119 o Konstantynopol i Jerozolim\u0119. Ochotnicy mogli liczy\u0107 na przychylno\u015b\u0107 Boga, odpuszczenie grzech\u00f3w dotychczas pope\u0142nionych, a w razie \u015bmierci \u2013 na rozgrzeszenie. Zapa\u0142 zgromadzonych przeszed\u0142 naj\u015bmielsze oczekiwania. Niebo nad Owerni\u0105 rozerwane zosta\u0142o okrzykiem dobywaj\u0105cym si\u0119 z tysi\u0119cy garde\u0142 w r\u00f3\u017cnych j\u0119zykach i dialektach: Deus le volt! Dio li volt! Deus sic vult! Dieu le veult! \u201eEuropa wyst\u0105pi\u0142a ze swoich brzeg\u00f3w i run\u0119\u0142a pot\u0119\u017cn\u0105 fal\u0105 na Wsch\u00f3d\u201d \u2013 pisa\u0142a Zofia Kossak. Nim papie\u017c zako\u0144czy\u0142 ostatnie zdanie, biskup Ademar Le Puy prosi\u0142 go o pozwolenie wzi\u0119cia udzia\u0142u w krucjacie. Kardyna\u0142 Grzegorz zaintonowa\u0142 Confiteor, podchwycone przez t\u0142um. Symbolem \u201ezbrojnej pielgrzymki\u201d, jak nazwa\u0142 krucjaty Franco Cardini, sta\u0142 si\u0119 czerwony krzy\u017c przyszyty do odzienia. Wszyscy ochotnicy, przewa\u017cnie niskiego stanu, bo mo\u017cni nie brali udzia\u0142u w synodzie, mieli by\u0107 gotowi do wymarszu na dzie\u0144 Wniebowzi\u0119cia roku 1096, po zebraniu plon\u00f3w. Ko\u015bci\u00f3\u0142 roztacza\u0142 pe\u0142n\u0105 opiek\u0119 nad rodzinami i maj\u0105tkiem krzy\u017cowc\u00f3w. Duchowni gotowi do udzia\u0142u w krucjacie mieli obowi\u0105zek otrzymania zezwolenia biskup\u00f3w, nowo\u017ce\u0144cy musieli uzyska\u0107 pozwolenie wsp\u00f3\u0142ma\u0142\u017conk\u00f3w, parafianie swoich przewodnik\u00f3w duchowych. Nie uda\u0142o si\u0119 pohamowa\u0107 szczerego entuzjazmu mas. Chesterton pisa\u0142:<\/p>\n ,,Pierwsza zw\u0142aszcza wyprawa krzy\u017cowa by\u0142a w znacznie wi\u0119kszej mierze jednomy\u015blnym powstaniem ludu ni\u017c wi\u0119kszo\u015b\u0107 tzw. rozruch\u00f3w i rewolucji\u201d.<\/p>\n Krucjatowy zapa\u0142 rozszerza\u0142 si\u0119 jak po\u017car letni\u0105 por\u0105, nie tylko ze wzgl\u0119du na kazania Urbana II, ale r\u00f3wnie\u017c s\u0142owa g\u0142oszone przez ludowych kaznodziej\u00f3w, takich jak Piotr z Amiens czy Robert z Arbissel. Paryski mediewista A. Vauchez pisze:<\/p>\n ,,Fakt, \u017ce tysi\u0105ce kobiet i m\u0119\u017cczyzn przyst\u0105pi\u0142y do ruchu i gotowe by\u0142y znosi\u0107 cierpienia w imi\u0119 mi\u0142o\u015bci do Boga, dowodzi g\u0142\u0119bokiej wra\u017cliwo\u015bci mas na wielkie duchowe problemy chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d.<\/p>\n Odzew na wezwanie z Clermont by\u0142 r\u00f3wnie\u017c pot\u0119\u017cny po\u015br\u00f3d mo\u017cnych. Pierwszy zg\u0142osi\u0142 sw\u00f3j udzia\u0142 Rajmund hrabia Tuluzy, widz\u0105cy siebie jako \u015bwieckiego przyw\u00f3dc\u0119 krucjaty, za nim w pocz\u0105tkach 1096 r. przyj\u0119li krzy\u017c Robert II z Flandrii, Robert ksi\u0105\u017c\u0119 Normandii, Stefan hrabia Blois, Boemund ksi\u0105\u017c\u0119 Tarentu wraz ze swoim siostrze\u0144cem Tankredem, a tak\u017ce Hugon z Vermandois, brat ekskomunikowanego w Clermont kr\u00f3la Francji Filipa, g\u0142osz\u0105cego r\u00f3wnie\u017c pe\u0142ne poparcie idei krucjaty. Gotowo\u015b\u0107 udzia\u0142u zg\u0142osili stronnicy tryumfuj\u0105cego po Canossie cesarza Henryka IV \u2013 Gotfryd z Bouillon, ksi\u0105\u017c\u0119 Lotaryngii i jego bracia Eustachy hr. Boulogne i Baldwin. Udzia\u0142 zg\u0142osi\u0142a te\u017c Republika Genua\u0144ska. Strumie\u0144 ochotnik\u00f3w nap\u0142ywa\u0142 z Italii, Rzeszy, Szkocji, Danii, Hiszpanii. Czy z Polski? \u2026tego niestety nie wiemy. Od samego pocz\u0105tku istnia\u0142 czytelny podzia\u0142 na krucjat\u0119 ludow\u0105, do kt\u00f3rej przy\u0142\u0105czy\u0142o si\u0119 drobne rycerstwo francuskie i niemieckie, oraz krucjat\u0119 rycersk\u0105, podzielon\u0105 na kilka j\u0119zykowych kontyngent\u00f3w. Miejscem spotkania mia\u0142 by\u0107 w 1096 r. Konstantynopol\u2026<\/p>\n Historycy odrzucaj\u0105cy chrze\u015bcija\u0144ski punkt widzenia, omawiaj\u0105c przyczyny wypraw krzy\u017cowych zazwyczaj poprzestaj\u0105 na opisaniu splotu proces\u00f3w ekonomicznych i politycznych, czasem wspomn\u0105 o przemianach w \u015bwiadomo\u015bci spo\u0142ecznej, czyli fanatyzmie. Oczywi\u015bcie nie negujemy wp\u0142ywu tych przyczyn. \u201eSufficiat nobis credere quia sic est, et non quaerere propter quid est\u201d \u2013 niech nam wystarczy wierzy\u0107, \u017ce tak jest, a nie docieka\u0107, dlaczego jest. Warto jednak przypomnie\u0107 jeszcze raz, \u017ce najwa\u017cniejszymi przyczynami krucjat by\u0142 wzrost religijno\u015bci w Europie oraz powtarzaj\u0105ce si\u0119 pro\u015bby o pomoc nadchodz\u0105ce z Bizancjum.<\/p>\n Ekspansja islamu<\/strong><\/p>\n Sytuacja chrze\u015bcija\u0144stwa na Wschodzie ulega\u0142a stopniowemu pogorszeniu od przesz\u0142o czterystu lat. Europa znajdowa\u0142a si\u0119 w kleszczach islamu! W roku 632, wed\u0142ug tradycji arabskiej, nast\u0105pi\u0142a \u015bmier\u0107 tw\u00f3rcy tej religii, Mahometa. Od tego momentu nast\u0105pi\u0142a dynamiczna ekspansja opisywanych przez P. Browna obdartych zast\u0119p\u00f3w, kt\u00f3re w tumanach pustynnego py\u0142u rzuci\u0142y pod jarzmo zielonego sztandaru proroka s\u0105siednie krainy. Daleko by\u0142o wtedy wyznawcom Allacha do wyrafinowanych, pe\u0142nych kultury i og\u0142ady mieszka\u0144c\u00f3w Bliskiego Wschodu z XI wieku, kt\u00f3rymi tak bezkrytycznie zachwyca si\u0119 S. Runciman w swoich ksi\u0105\u017ckach. Serce \u201ekultury \u015br\u00f3dziemnomorskiej\u201d, cokolwiek mia\u0142oby to oznacza\u0107, bi\u0142o wtedy gdzie indziej. Do 639 r. muzu\u0142manie zawojowali ca\u0142\u0105 Syri\u0119 i Palestyn\u0119, niszcz\u0105c wszystkie ko\u015bcio\u0142y. Patriarcha jerozolimski Sofroniusz, po tch\u00f3rzliwej kapitulacji armii bizantyjskiej, wprowadzi\u0142 kalifa Omara do ko\u015bcio\u0142a Zmartwychwstania ze s\u0142owami: \u201eOto jest przepowiedziana przez Daniela obmierz\u0142o\u015b\u0107 spustoszenia w przybytku!\u201d. W Jerozolimie zagin\u0119\u0142y zbezczeszczone relikwie \u015bw. Krzy\u017ca. W 640 r. po zdradzie \u017cyd\u00f3w i monofizyt\u00f3w, z Egiptu wycofali si\u0119 Bizantyjczycy. Dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej bohaterstwo zoroastryjskich Pers\u00f3w zosta\u0142o utopione w morzu krwi. Islam stan\u0105\u0142 u wr\u00f3t Indii. Krainy nawr\u00f3cone na chrze\u015bcija\u0144stwo przez \u015bw. Marka w Afryce P\u0142n. sta\u0142y si\u0119 nast\u0119pnym celem ataku. To, czego nie zniszczyli w Afryce P\u0142n. aria\u0144scy Wandalowie, zosta\u0142o zniszczone przez bezrozumne hordy Arab\u00f3w. Ziemia, kt\u00f3ra do tej pory rodzi\u0142a filozof\u00f3w, poet\u00f3w, teolog\u00f3w, historiograf\u00f3w, takich jak np. \u015bw. Augustyn, zosta\u0142a wydana bezpowrotnie na pastw\u0119 Sahary. Chrze\u015bcija\u0144scy potomkowie Rzymian opu\u015bcili Afryk\u0119, uciekaj\u0105c do Italii lub Iberii, miejscowi chrze\u015bcijanie zostali obr\u00f3ceni w ludno\u015b\u0107 zale\u017cn\u0105 lub wyt\u0119pieni w my\u015bl zasady Mahometa: \u201eNie mo\u017cna tolerowa\u0107 dw\u00f3ch religii w jednym pa\u0144stwie\u201d. Jeszcze przez blisko sto lat prowadzi\u0142y beznadziejn\u0105 walk\u0119 koczownicze plemiona chrze\u015bcija\u0144skie z rozrzuconych na pustyni oaz. Ludy chrze\u015bcija\u0144skie, kt\u00f3re znalaz\u0142y si\u0119 w bezpo\u015brednim kr\u0119gu oddzia\u0142ywania politycznego tworz\u0105cych si\u0119 kalifat\u00f3w muzu\u0142ma\u0144skich, takie jak Ormianie, Gruzini, chrze\u015bcijanie liba\u0144scy czy Koptowie zmuszone zosta\u0142y do nieustannej walki o przetrwanie, toczonej niejednokrotnie z islamem do dzi\u015b. Z nowej sytuacji zadowoleni byli jedynie monofizyci, zlatynizowani Punijczycy i \u017cydzi.<\/p>\n ,,(\u2026) ze skrywanym poparciem dla naje\u017ad\u017ac\u00f3w po\u015bpieszy\u0142y liczne i pot\u0119\u017cne gminy \u017cydowskie \u2013 po cz\u0119\u015bci z nienawi\u015bci do chrze\u015bcijan, zw\u0142aszcza do Konstantynopola jako ciemi\u0119zcy, po cz\u0119\u015bci za\u015b z semickiej solidarno\u015bci, z uwagi na wywodzenie si\u0119 z tego samego co Arabowie pnia j\u0119zykowego i etnicznego. \u017bydzi byli cz\u0119sto pi\u0105t\u0105 kolumn\u0105, kt\u00f3ra podkopywa\u0142a op\u00f3r chrze\u015bcijan\u201d<\/p>\n \u2013 pisze katolicki publicysta Wiktor Messori. Uderzenie muzu\u0142ma\u0144skie w granice Imperium Bizantyjskiego zbieg\u0142o si\u0119 z niezwykle skomplikowan\u0105 sytuacj\u0105 religijn\u0105, zwi\u0105zan\u0105 z rozwojem herezji aria\u0144skiej, pelagia\u0144skiej, a w ko\u0144cu monofizyckiej. W tym kontek\u015bcie zbrojni zwolennicy Mahometa jawili si\u0119 jako \u201ebicz Bo\u017cy\u201d. Profesor J. Alzog w XIX w., powtarzaj\u0105c za badaczem islamu Doelingerem, pisa\u0142:<\/p>\n ,,Mahometanie jako lud wed\u0142ug prawa, s\u0142u\u017cyli za narz\u0119dzie Opatrzno\u015bci, karz\u0105ce ludy oswobodzone i wolne, aby przez to wstrzyma\u0107 ich upadek moralny, obudzi\u0107 z odr\u0119twienia i o\u017cywi\u0107 gasn\u0105c\u0105 ich si\u0142\u0119\u201d.<\/p>\n Odrodzenie niestety nie nast\u0105pi\u0142o, wr\u0119cz przeciwnie \u2013 wraz ze schizm\u0105 w roku 1054 procesy rozk\u0142adu wschodniego chrze\u015bcija\u0144stwa pog\u0142\u0119bi\u0142y si\u0119 w odnawiaj\u0105cych si\u0119 sektach manichejskich (takich jak np. paulicjanie, bogomi\u0142owie). Na pocz\u0105tku VIII w. muzu\u0142manie przekroczyli Gibraltar i wkroczyli do pogr\u0105\u017conej w chaosie feudalnym Hiszpanii, kt\u00f3ra prawie ca\u0142a wpad\u0142a w ich r\u0119ce po \u015bmierci kr\u00f3la Rodryga w bitwie pod Jerez de la Frontera w 711 r. Dopiero energiczna reakcja Astur\u00f3w pod Covadong\u0105 w 722 r. doprowadzi do planowej rekonkwisty, maj\u0105cej na celu odzyskanie utraconych ziem. Sto lat po \u015bmierci Mahometa, w 732 r. na polach pod Poitiers wojska Karola M\u0142ota pokona\u0142y zast\u0119py Arab\u00f3w ci\u0105gn\u0105ce w g\u0142\u0105b Europy.<\/p>\n Tymczasem na wschodzie sytuacja Konstantynopola ulega\u0142a pogorszeniu. Pierwsze obl\u0119\u017cenie miasta przez muzu\u0142man\u00f3w nast\u0105pi\u0142o ju\u017c w 669 r. i trwa\u0142o z przerwami do 676 r. Drugie obl\u0119\u017cenie, w roku 717, o wiele niebezpieczniejsze ze wzgl\u0119du na blokad\u0119 morsk\u0105 miasta, dzi\u0119ki opanowaniu przez Arab\u00f3w Cypru, uda\u0142o si\u0119 za\u017cegna\u0107 w 718 r. po bitwie pod Konstantynopolem. Jednak sytuacja uleg\u0142a uspokojeniu dopiero po kl\u0119sce arabskiej, zadanej im przez Frank\u00f3w w 732 r. Bizancjum odetchn\u0119\u0142o\u2026 ale nie na d\u0142ugo. Kiedy w XI w. na Bliskim Wschodzie pojawi\u0142y si\u0119 nowe, agresywne plemiona Turk\u00f3w Seld\u017cuckich, sytuacja zacz\u0119\u0142a si\u0119 powtarza\u0107. W 1071 r. armia bizantyjska zosta\u0142a rozgromiona pod Mancikertem, gdzie do niewoli dosta\u0142 si\u0119 cesarz Roman Diogen. W 1075 r. Seld\u017cucy zdobyli Jerozolim\u0119, burz\u0105c ko\u015bcio\u0142y i zabijaj\u0105c pielgrzym\u00f3w. Nieca\u0142e dziesi\u0119\u0107 lat p\u00f3\u017aniej od p\u00f3\u0142nocy cesarstwo zaatakowa\u0142y plemiona Po\u0142owc\u00f3w i Pieczyng\u00f3w, rozk\u0142adaj\u0105c si\u0119 pod Adrianopolem w cierpliwym oczekiwaniu na kapitulacj\u0119 stolicy, blokowanej wtedy przez flot\u0119 tureck\u0105. Ta sytuacja zmusi\u0142a cesarza Aleksego Komnena do poszukiwania na Zachodzie ratunku, w s\u0142owach tak uleg\u0142ych i rozpaczliwych, \u017ce kronikarze bizantyjscy i wsp\u00f3\u0142cze\u015bni historycy skrz\u0119tnie usun\u0119li list cesarza z kart swoich ksi\u0105\u017cek. Ju\u017c wtedy w szeregach armii cesarskiej s\u0142u\u017cyli liczni najemnicy z Europy Zachodniej, np. Robert z Flandrii, walcz\u0105cy za cesarza z islamem. Bizantyjczycy brzydzili si\u0119 krwi\u0105\u2026 Prostsze by\u0142o wyr\u0119czanie si\u0119 pogardzanymi \u201e\u0142acinnikami\u201d, lub tch\u00f3rzliwe uniki czynione przez dyplomacj\u0119. Politycznie Bizancjum kurczy\u0142o si\u0119, ust\u0119puj\u0105c pola Turkom. Cywilizacja arabska prowadzi\u0142a skutecznie podb\u00f3j nowych teren\u00f3w, atakuj\u0105c Europ\u0119 od zachodu i wschodu, zdobywaj\u0105c przewag\u0119 w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego. Chesterton podsumowuje to s\u0142owami: \u201eTen semicki b\u00f3g prze\u015bladowa\u0142 chrze\u015bcija\u0144stwo jak upi\u00f3r. Nale\u017cy o tym pami\u0119ta\u0107 w ka\u017cdym zak\u0105tku Europy\u2026\u201d. Taka sytuacja zmusi\u0142a cesarza Aleksego do ponownego zwr\u00f3cenia si\u0119 z pro\u015bb\u0105 do papie\u017ca i mo\u017cnow\u0142adc\u00f3w Europy Zachodniej, co zosta\u0142o uczynione przez poselstwo cesarskie w 1095 r. na synodzie w Piacenzie. Nast\u0119pnym krokiem by\u0142o pami\u0119tne zgromadzenie w Clermont.<\/p>\n Wspomniany ju\u017c G. K. Chesterton, opisuj\u0105c tworzenie si\u0119 narodu angielskiego w czasie wypraw krzy\u017cowych, napisa\u0142: \u201e(\u2026) or\u0142y poros\u0142y ju\u017c w pierze i zacz\u0119\u0142y si\u0119 ogl\u0105da\u0107 za \u0142upem bardziej odleg\u0142ym. Zamiast otrzymywa\u0107 rzeczy cudze, szuka\u0142y ich teraz same\u201d. Proces kszta\u0142towania si\u0119 Christianitas z\u0142o\u017conego z coraz bardziej \u015bwiadomych swojej odr\u0119bno\u015bci narod\u00f3w europejskich w pe\u0142ni odpowiada temu zdaniu nie tylko w odniesieniu do Anglii. Krucjaty rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 w chwili, gdy Europa sko\u0144czy\u0142a ju\u017c \u201eprze\u017cuwanie\u201d pozosta\u0142o\u015bci po wspania\u0142ej kulturze Rzymu i rozpocz\u0119\u0142a tworzenie swojego wk\u0142adu w dzie\u0142o cywilizacji \u0142aci\u0144skiej. Brytyjski bizantynista S. Runciman twierdzi, \u017ce \u201edo czasu pierwszej wyprawy krzy\u017cowej ogniskiem naszej cywilizacji by\u0142o Cesarstwo Bizantyjskie oraz kraje kalifatu arabskiego\u201d. Niestety, nie jest to odosobniony w\u015br\u00f3d wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w pogl\u0105d, g\u0142osz\u0105cy samorodny geniusz cywilizacji arabskiej, zniszczonej przez barbarzy\u0144skie hufce krzy\u017cowc\u00f3w. Pogl\u0105d historyk\u00f3w wychowanych w ciasnych murach duchowych gett punickich, pozbawiony szerszych horyzont\u00f3w. Cywilizacja arabska, o czym pisa\u0142 m.in. F. Koneczny, jest niemal w ca\u0142o\u015bci produktem zapo\u017cycze\u0144 kulturowych, a sami Arabowie do swojej cywilizacji wnie\u015bli niewiele. Lunarny system religijny Mahometa opiera si\u0119, jak wykaza\u0142y badania Konecznego i religioznawcy M. Eliadego, na judaizmie oraz zjudaizowanym manicheizmie. Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 obyczaj\u00f3w arabskich zosta\u0142a zapo\u017cyczona od \u017byd\u00f3w, np. teoretyczna poligamia1, przepisy dotycz\u0105ce ubioru, wygl\u0105du i modlitwy. Przepi\u0119kne meczety zdobi\u0105ce ca\u0142y Bliski Wsch\u00f3d zosta\u0142y zbudowane w pieczo\u0142owicie odtworzonym stylu bizantyjskim, nierzadko przez Bizantyjczyk\u00f3w (sic!). Trygonometria, optyka, rozw\u00f3j filozofii i medycyny \u201earabskiej\u201d wi\u0105\u017ce si\u0119 z prze\u0142o\u017ceniem na j\u0119zyk arabski dzie\u0142 greckich, jak pisze niech\u0119tny chrze\u015bcija\u0144stwu H. A. R. Gibb. Architektura \u015bwiecka, system biurokratyczny, podzia\u0142 armii, ceremonia\u0142 dworski oraz spos\u00f3b sp\u0119dzania wolnego czasu (np. szachy) pochodz\u0105 z sasanidzkiej Persji. Natomiast tzw. \u201ecyfry arabskie\u201d i algebra pochodz\u0105 a\u017c z Indii. Wreszcie malarstwo arabskie, przedstawiaj\u0105ce zwierz\u0119ta i ludzi, pojawi\u0142o si\u0119 po zetkni\u0119ciu z \u201e\u0142acinnikami\u201d. Andaluzyjski \u201eraj na ziemi\u201d powsta\u0142 tylko dlatego, \u017ce przetrwa\u0142y w tej cz\u0119\u015bci Hiszpanii silne pozosta\u0142o\u015bci antycznej kultury rzymskiej, kt\u00f3ra dogorywa\u0142a wtedy w dekadenckim Bizancjum. Natomiast serce Europy, je\u015bli gdzie\u015b bi\u0142o, to na pewno w prostym, niewyrafinowanym Rzymie papie\u017cy i cesarzy \u015bredniowiecza. Czym\u017ce jest w istocie szumna cywilizacja arabska, je\u015bli nie sum\u0105 dzia\u0142a\u0144 s\u0105siednich kultur i cywilizacji, niejednokrotnie wy\u017cszych? Z takim oto przeciwnikiem, kt\u00f3ry by\u0142 ju\u017c wsz\u0119dzie, ale nie przychodzi\u0142 znik\u0105d, parafrazuj\u0105c nie\u015bmiertelnego Chestertona, przysz\u0142o walczy\u0107 spadkobiercom Mariuszy, Cezar\u00f3w i August\u00f3w w imi\u0119 Jedynego, Sol Invictus<\/em> \u2013 Chrystusa. Niestety s\u0105 dzi\u015b tacy, kt\u00f3rzy przedk\u0142adaj\u0105 \u201e\u015bpiewy\u201d muezina nad chora\u0142 gregoria\u0144ski\u2026<\/p>\n Piotr Pustelnik i pierwsza krucjata<\/strong><\/p>\n Nie uda\u0142o si\u0119 utrzyma\u0107 w ryzach niekarnej plebejskiej zbieraniny, kt\u00f3ra wbrew napomnieniom papie\u017ca i baron\u00f3w na prze\u0142omie 1095-96 r. ruszy\u0142a na \u201eswoj\u0105\u201d krucjat\u0119. Jeden z kronikarzy pierwszej krucjaty pisa\u0142:<\/p>\n ,,Ubodzy ludzie podkuli swe wo\u0142y jak konie, zaprz\u0119gli je do dwuko\u0142owych w\u00f3zk\u00f3w, za\u0142adowali je swymi ubogimi zapasami i posadzili na nie swoje ma\u0142e dzieci, aby w ten spos\u00f3b wlec je za sob\u0105. A gdziekolwiek dzieci ujrza\u0142y w dali warowny gr\u00f3d czy miasto, dopytywa\u0142y si\u0119 natarczywie, czy to ju\u017c jest Jeruzalem, do kt\u00f3rego w\u0119druj\u0105\u201d.<\/p>\n Pierwsz\u0105 grup\u0119 poprowadzi\u0142 francuski rycerz Walter Sans-Avoir (\u2018Bez Mienia\u2019) z o\u015bmioma ubogimi rycerzami. Kilkutysi\u0119czny t\u0142um, przez Francj\u0119, Niemcy i W\u0119gry dotar\u0142 ok. 15 maja 1096 r. do granicy bizantyjskiej pod Belgradem nad rzek\u0105 Saw\u0105. Tu okaza\u0142o si\u0119, jak pisze Runciman, \u017ce Bizantyjczycy nie s\u0105 przygotowani na przyj\u0119cie takiego t\u0142umu krzy\u017cowc\u00f3w. \u201eDoskonale poinformowany\u201d Aleksy I przypuszcza\u0142, \u017ce oddzia\u0142y armii frankijskiej nadejd\u0105 ze strony Italii, drog\u0105 Via Egnatia, wzd\u0142u\u017c kt\u00f3rej rozmie\u015bci\u0107 kaza\u0142 zaopatrzenie i garnizony wojskowe, kt\u00f3re mia\u0142y pilnowa\u0107 \u201esprzymierze\u0144c\u00f3w\u201d. G\u0142odnych krzy\u017cowc\u00f3w Waltera Grecy odeskortowali do Konstantynopola bez wi\u0119kszych incydent\u00f3w.<\/p>\n Tu\u017c za nimi pod\u0105\u017ca\u0142 kilkunastotysi\u0119czny t\u0142um prowadzony przez Piotra Pustelnika. Niecierpliwy, ciemny, bez dow\u00f3dztwa, bez dyscypliny i\u2026 g\u0142odny. Do pierwszych znacznych star\u0107 z miejscow\u0105 ludno\u015bci\u0105 dosz\u0142o na terenie W\u0119gier. Piotr nie potrafi\u0142 zapanowa\u0107 nad ludzkimi nami\u0119tno\u015bciami, nie umia\u0142 wprowadzi\u0107 \u0142adu w\u015br\u00f3d ludzi, kt\u00f3rym chcia\u0142 przewodzi\u0107. Twierdz\u0119 Zemu\u0144 starto z powierzchni ziemi, przy okazji pl\u0105druj\u0105c w\u0119gierskie spichlerze. Bizantyjscy wr\u00f3\u017cbici przepowiadali nadej\u015bcie szara\u0144czy, a lud grecki wierzy\u0142 wr\u00f3\u017cbitom. Namiestnik cesarski zrejterowa\u0142 z granicznego Niszu, z\u0142upionego przez ludzi Piotra Pustelnika. Mieszka\u0144cy Belgradu uciekli, pozostawiaj\u0105c miasto na pastw\u0119 chciwo\u015bci i g\u0142odu nadci\u0105gaj\u0105cych mas. Dla prostego ludu rzeczywisto\u015b\u0107 krucjatowa by\u0142a nieskomplikowana: kto utrudnia\u0142 marsz albo stawia\u0142 op\u00f3r przy zdobywaniu po\u017cywienia, ten by\u0142 wrogiem \u201ewojska chrze\u015bcija\u0144skiego\u201d. Oliwy do ognia dola\u0142 fakt, \u017ce oddzia\u0142ami wyznaczonymi przez Aleksego do eskortowania krzy\u017cowc\u00f3w by\u0142y oddzia\u0142y najemnik\u00f3w z\u0142o\u017cone z poga\u0144skich Pieczyng\u00f3w i Po\u0142owc\u00f3w. O. I. Uspenskij pisze, \u017ce krzy\u017cowcy nie potrafili zrozumie\u0107, jak Bizantyjczycy walcz\u0105cy z muzu\u0142manami mogli posiada\u0107 oddzia\u0142y najemnik\u00f3w z\u0142o\u017cone z wyznawc\u00f3w Mahometa lub pogan. W Sofii Piotr z przera\u017ceniem stwierdzi\u0142, \u017ce w starciach z wojskiem bizantyjskim straci\u0142 prawie 1\/3 ludzi. Tu dosz\u0142o do pierwszego spotkania z cesarskimi pos\u0142ami, kt\u00f3rzy mieli towarzyszy\u0107 ze zbrojn\u0105 eskort\u0105 pielgrzymom zd\u0105\u017caj\u0105cym do Konstantynopola. Po drodze, jak pisz\u0105 zgodnie nawet najzagorzalsi w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w przeciwnicy krucjat, krzy\u017cowcy z samozwa\u0144czej krucjaty ludowej obserwowali niezwyk\u0142e przejawy sympatii i entuzjazmu miejscowej ludno\u015bci. By\u0142y to tereny stale nawiedzane najazdami koczowniczych plemion \u2013 Po\u0142owc\u00f3w i Pieczyng\u00f3w\u2026 W pierwszych dniach sierpnia, gdy w zachodniej Europie zbiera\u0142y si\u0119 oddzia\u0142y rycerskiej krucjaty, Piotr ze swymi lud\u017ami dotar\u0142 do Konstantynopola. Romaioi, jak nazywali siebie Bizantyjczycy, z niech\u0119tn\u0105 wy\u017cszo\u015bci\u0105 przyj\u0119li ludzi, to prawda \u2013 pe\u0142nych grzech\u00f3w, gotowych jednak odda\u0107 \u017cycie za dalsze istnienie gnij\u0105cego cesarstwa toczonego dworskimi intrygami. Cesarz zapewni\u0142 Piotra o swojej rado\u015bci z przybycia ochotnik\u00f3w i, aby pozby\u0107 si\u0119 niewygodnych krzy\u017cowc\u00f3w, wyda\u0142 rozkaz przetransportowania ich do Azji Mniejszej, do specjalnie przygotowanego obozu pod Nikomedi\u0105, my\u015bl\u0105c, \u017ce uda mu si\u0119 pod zbrojn\u0105 stra\u017c\u0105 utrzyma\u0107 w ryzach \u0142acinnik\u00f3w. Cz\u0119\u015b\u0107 z nich \u2013 stwierdziwszy, \u017ce przyby\u0142a walczy\u0107 z niewiernymi, a nie odpoczywa\u0107 \u2013 ruszy\u0142a na wsch\u00f3d, pomimo ostrze\u017ce\u0144 Piotra Pustelnika. Dotarli oni do jednego z wa\u017cniejszych miast opanowanych przez Seld\u017cuk\u00f3w \u2013 Nikei, gdzie dzi\u0119ki zaskoczeniu zdobyli podgrodzia miasta. Podobnie powi\u00f3d\u0142 si\u0119 atak na poblisk\u0105 twierdz\u0119 Kserigordon. Odwet Turk\u00f3w by\u0142 natychmiastowy: krzy\u017cowcy zostali zamkni\u0119ci w zdobytej twierdzy i wybici do nogi, poniewa\u017c odrzucili ofert\u0119 przyj\u0119cia islamu. Seld\u017cucy spalili ob\u00f3z pod Nikomedi\u0105, zabijaj\u0105c lub obracaj\u0105c w niewol\u0119 wszystkich je\u0144c\u00f3w. Krucjata zwana \u201eludow\u0105\u201d przesta\u0142a istnie\u0107. W Europie pojawia\u0142y si\u0119 jeszcze nieliczne samozwa\u0144cze grupy uparcie twierdz\u0105ce, \u017ce id\u0105 do Jerozolimy \u2013 ale nie dosz\u0142y, gdy\u017c zosta\u0142y rozbite przez kr\u00f3la Kolomana w\u0119gierskiego.<\/p>\n Wyprawa rycerska wyruszy\u0142a podzielona na mniejsze oddzia\u0142y, kt\u00f3re pod koniec 1095 r. pomaszerowa\u0142y do Konstantynopola r\u00f3\u017cnymi trasami \u2013 wed\u0142ug zalece\u0144 papieskich. Pierwszy wyruszy\u0142 brat kr\u00f3la Francji Hugon. W czasie przeprawy morskiej z Bari do Dyrrachium na skutek burzy utraci\u0142 cz\u0119\u015b\u0107 wojska. Na ziemi bizantyjskiej przyj\u0119ty zosta\u0142 z wszelkimi honorami i odeskortowany do stolicy cesarstwa, gdzie Aleksy roztoczy\u0142 nad swoim go\u015bciem pe\u0142en przepychu i dostatku areszt, uniemo\u017cliwiaj\u0105cy kontakty Hugona z innymi przyw\u00f3dcami krucjaty i swoim wojskiem. W tym samym czasie z Lotaryngii wyruszy\u0142a armia pod dow\u00f3dztwem Gotfryda z Bouillon i jego braci, dobrze wyposa\u017cona i karna. Rodzina ksi\u0105\u017c\u0105t Dolnej Lotaryngii zastawi\u0142a du\u017c\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 w\u0142asnych w\u0142o\u015bci, aby wyekwipowa\u0107 swoje wojska. Trasa marszu bieg\u0142a wzd\u0142u\u017c wcze\u015bniejszej marszruty krucjaty ludowej przez W\u0119gry, gdzie po pocz\u0105tkowych trudno\u015bciach zosta\u0142a przyj\u0119ta bardzo ciep\u0142o przez kr\u00f3la Kolomana. W Konstantynopolu braci ze s\u0142awnego rodu hrabi\u00f3w Boulogne spotka\u0142o niemi\u0142e rozczarowanie.<\/p>\n Greckie wiaro\u0142omstwo<\/strong><\/p>\n Rzymianie mawiali fides punica<\/em> na okre\u015blenie wiaro\u0142omno\u015bci kartagi\u0144czyk\u00f3w; w czasie wojen krzy\u017cowych narodzi si\u0119 powiedzenie fides graeca<\/em> (\u2018wierno\u015b\u0107 grecka\u2019) jako okre\u015blenie bizantyjskiego kr\u0119tactwa, niedotrzymywania um\u00f3w i matactw dyplomatycznych. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce Aleksy nie potrzebuje \u0142aci\u0144skich ochotnik\u00f3w walcz\u0105cych z islamem za wiar\u0119, w celu odzyskania Grobu Pa\u0144skiego, ale wy\u0142\u0105cznie najemnik\u00f3w, kt\u00f3rzy pomog\u0105 Romaioi w odzyskaniu utraconych prowincji, kt\u00f3re by\u0142y naturaln\u0105 baz\u0105 rekrutacji dla armii bizantyjskiej. Aleksy traktowa\u0142 przyby\u0142ych krzy\u017cowc\u00f3w jak swoj\u0105 w\u0142asno\u015b\u0107, cz\u0119\u015b\u0107 swojej armii; za\u017c\u0105da\u0142 z\u0142o\u017cenia ho\u0142du lennego, zawieraj\u0105cego przyrzeczenie, \u017ce zwr\u00f3c\u0105 Bizancjum wszystkie zdobyte tereny lub podporz\u0105dkuj\u0105 je Aleksemu. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce dyplomacja bizantyjska toczy\u0142a od pocz\u0105tku podw\u00f3jn\u0105 gr\u0119. Nast\u0105pi\u0142 pocz\u0105tek konfliktu, kt\u00f3ry b\u0119dzie tli\u0142 si\u0119 lub wybucha\u0142 z r\u00f3\u017cn\u0105 si\u0142\u0105 przez ca\u0142y okres krucjat. Ho\u0142d, pod nieobecno\u015b\u0107 innych dow\u00f3dc\u00f3w, z\u0142o\u017cy\u0142 chwiejny Hugon, licz\u0105c na to, \u017ce zostanie przyw\u00f3dc\u0105 ca\u0142ej wyprawy z nadania cesarskiego. Dla Godfryda, Baldwina i Eustachego sprawa by\u0142a oczywista: \u017cadnego ho\u0142du nie b\u0119dzie! Rokowania zosta\u0142y przerwane, Aleksy zakaza\u0142 dostarczania \u017cywno\u015bci krzy\u017cowcom, wybuch\u0142y walki z muzu\u0142manami \u2013 ale pod Konstantynopolem. Wojska cesarskie z\u0142o\u017cone z barbarzy\u0144c\u00f3w zosta\u0142y odparte i Aleksy zmuszony zosta\u0142 do wznowienia dostaw. Czas p\u0142yn\u0105\u0142, sko\u0144czy\u0142 si\u0119 rok 1096, min\u0105\u0142 stycze\u0144, luty, marzec 1097 r., a krzy\u017cowcy stali pod murami gardz\u0105cego nimi miasta Konstantyna. Tu\u017c przed Wielkanoc\u0105 wybuch\u0142y kolejne walki, jednak nic z nich nie wynika\u0142o \u2013 wojska bizantyjskie nie mog\u0142y si\u0119 mierzy\u0107 z Frankami w polu, ale miasta tak ufortyfikowanego zdoby\u0107 nie by\u0142o mo\u017cna niewielkimi si\u0142ami. Krzy\u017cowcy z\u0142o\u017cyli wymuszon\u0105 przysi\u0119g\u0119, po czym ca\u0142e wojsko zosta\u0142o przerzucone do Azji Mniejszej. Tu\u017c po odje\u017adzie rycerzy lotary\u0144skich, do Bizancjum dotar\u0142y zaprawione w walce wojska norma\u0144skie z Italii pod dow\u00f3dztwem Boemunda. Grecy niejednokrotnie ju\u017c przekonali si\u0119, \u017ce norma\u0144skie kopie s\u0105 niezwykle ostre, a poniewa\u017c Normanowie byli uwa\u017cani przez Bizantyjczyk\u00f3w za swoich \u015bmiertelnych wrog\u00f3w, przedsi\u0119wzi\u0119to nadzwyczajne \u015brodki ostro\u017cno\u015bci. Jakie\u017c by\u0142o zdumienie, gdy nie tylko wojska ksi\u0105\u017c\u0119ce zachowa\u0142y w Konstantynopolu doskona\u0142\u0105 dyscyplin\u0119, ale sam Boemund bez wahania z\u0142o\u017cy\u0142 wymagan\u0105 przez Aleksego przysi\u0119g\u0119. Jak si\u0119 okaza\u0142o, Boemund znaj\u0105cy meandry polityki greckiej by\u0142 r\u00f3wnorz\u0119dnym dla cesarza graczem politycznym. Czy przysi\u0119ga z\u0142o\u017cona schizmatykowi mo\u017ce obowi\u0105zywa\u0107 katolickiego ksi\u0119cia, tym bardziej z\u0142o\u017cona w wielu wypadkach pod przymusem? Dotychczasowi \u0142acinnicy, pogardzani ze wzgl\u0119du na swoje proste, ra\u017c\u0105ce dla zepsutych Bizantyjczyk\u00f3w zachowanie, ust\u0105pili witalnemu, elokwentnemu, pe\u0142nemu drapie\u017cnego uroku Boemundowi. Ksi\u0119\u017cniczka Anna Komnena opisuje go w ciep\u0142ych s\u0142owach, w kt\u00f3rych dostrzega si\u0119 delikatne dr\u017cenie niewie\u015bciego serca, uciszanego przez bizantyjsk\u0105 pych\u0119. Na ko\u0144cu, w niewielkich odst\u0119pach czasu, do Konstantynopola dotar\u0142y wojska Rajmunda, hrabiego Tuluzy, zaprawionego w walkach z islamem w Hiszpanii, bezpo\u015bredniego przedstawiciela papie\u017ca, oraz oddzia\u0142y pan\u00f3w z p\u00f3\u0142nocnej Francji \u2013 z Flandrii, Normandii i z Blois. Sp\u00f3\u017anione wojsko, po przymuszeniu do przysi\u0119gi, szybko przerzucono pod Nike\u0119, gdzie rozpocz\u0119\u0142y si\u0119 ju\u017c walki z niewiernymi.<\/p>\n Obl\u0119\u017cenie Nikei nie trwa\u0142o d\u0142ugo. Pomimo doskona\u0142ego systemu fortyfikacji i sprzyjaj\u0105cych warunk\u00f3w, garnizon turecki nie by\u0142 przygotowany do obl\u0119\u017cenia. Su\u0142tan na wie\u015b\u0107 o blokadzie Nikei, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142a si\u0119 jego \u017cona i skarbiec su\u0142ta\u0144ski, wyruszy\u0142 z odsiecz\u0105. 21 V 1097 r. odsiecz zosta\u0142a rozbita przez krzy\u017cowc\u00f3w, miasto nie mog\u0142o wi\u0119c liczy\u0107 na pomoc ani od l\u0105du, ani od morza. W zwi\u0105zku z tym, dow\u00f3dca garnizonu rozpocz\u0105\u0142 pertraktacje za plecami ksi\u0105\u017c\u0105t z przedstawicielami cesarza. Na 19 VI zarz\u0105dzono ostateczny szturm, kt\u00f3ry jednak nie doszed\u0142 do skutku, poniewa\u017c o \u015bwicie krzy\u017cowcy zauwa\u017cyli flagi bizantyjskie nad miastem. Fides graeca<\/em> \u2013 nawet bogate podarki nie mog\u0142y z\u0142agodzi\u0107 goryczy faktycznej pora\u017cki\u2026 W tydzie\u0144 p\u00f3\u017aniej wojsko podzielone na dwa korpusy pomaszerowa\u0142o dalej na wsch\u00f3d. Su\u0142tan Kilid\u017c Arslan nie da\u0142 za wygran\u0105 i zorganizowa\u0142 zasadzk\u0119 pod Doryleum. Ostatniego dnia czerwca, kiedy wojsko krzy\u017cowe norma\u0144skie, flandryjskie i szampa\u0144skie rozpocz\u0119\u0142o przygotowania do wymarszu, Turcy zaatakowali z impetem. W obozie wybuch\u0142a panika, kt\u00f3rej zaradzi\u0142 dopiero trze\u017awy umys\u0142 Boemunda, znaj\u0105cego taktyk\u0119 wroga. Dobytek, kobiety i dzieci zgrupowano w obozie pod os\u0142on\u0105 wojska, spieszeni rycerze stan\u0119li w szyku obronnym wok\u00f3\u0142 obozu; nie by\u0142o sensu atakowa\u0107, bo, jak pisa\u0142 Wilhelm z Tyru,<\/p>\n ,,wr\u00f3g niezdolny do wytrzymania takiego natarcia, zawsze zdo\u0142a\u0142 si\u0119 wycofa\u0107 i unikn\u0105\u0107 uderzenia, tak \u017ce nasi \u017co\u0142nierze, nikogo nie maj\u0105c przed sob\u0105, musieli zwiedzieni zawraca\u0107\u201d.<\/p>\n Wys\u0142ano pos\u0142a\u0144c\u00f3w, by zawiadomili reszt\u0119 wojsk krzy\u017cowych, kt\u00f3re bior\u0105c w kleszcze wojska su\u0142ta\u0144skie uratowa\u0142y chrze\u015bcijan. Bitwa zosta\u0142a wygrana. Dalsza trasa w spiekocie, g\u0142odzie i pragnieniu bieg\u0142a przez Ikonium do Heraklei, gdzie postanowiono podzieli\u0107 si\u0142y. G\u0142\u00f3wne oddzia\u0142y wyzwoli\u0142y miasta ormia\u0144skie i greckie, gdzie witano je jak wybawicieli. Oddzia\u0142 Baldwina i Tankreda norma\u0144skiego z kolei odbi\u0142 z r\u0105k muzu\u0142ma\u0144skich miasto \u015bw. Paw\u0142a \u2013 Tars, i port w Aleksandrettcie, dzi\u0119ki czemu krzy\u017cowcy uzyskali pomoc ze strony floty franko\u0144skiej. R\u00f3wnie\u017c tutaj Ormianie witali krzy\u017cowc\u00f3w jak wyzwolicieli. Kolejnym etapem by\u0142a staro\u017cytna Antiochia.<\/p>\n Kiedy rycerze stan\u0119li pod murami miasta, ich oczom ukaza\u0142 si\u0119 widok twierdzy przygotowanej do odparcia ka\u017cdego natarcia. Namiestnik Jaghi Sijan w istocie przygotowa\u0142 miasto do obl\u0119\u017cenia i jak pisze Runciman, mia\u0142 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce miasto zdobyte przez Turk\u00f3w przez zdrad\u0119 tylko w ten spos\u00f3b mo\u017ce by\u0107 utracone. Przyst\u0105pi\u0142 do dotkliwych prze\u015bladowa\u0144 ormia\u0144skich i greckich chrze\u015bcijan. Patriarcha Jan zosta\u0142 wtr\u0105cony do wi\u0119zienia; podczas obl\u0119\u017cenia Antiochii zamkni\u0119tego w klatce wystawiano go poza mury miejskie. Wielu chrze\u015bcijan wyp\u0119dzono, katedr\u0119 \u015bw. Piotra zamieniono na stajni\u0119, w okolicznych wioskach poha\u0144biono wszystkie ormia\u0144skie kobiety, co spowodowa\u0142o zapiek\u0142\u0105 nienawi\u015b\u0107 do Turk\u00f3w i ch\u0119\u0107 odwetu. Jaghi Sijan liczy\u0142 na odsiecz, kt\u00f3ra zmiecie krzy\u017cowc\u00f3w, tym bardziej, \u017ce \u015bwiat muzu\u0142ma\u0144ski zauwa\u017cy\u0142 ju\u017c, \u017ce nie ma do czynienia z kolejnymi najemnikami cesarza, ale z now\u0105 armi\u0105 przepojon\u0105 ideami religijnymi. Po oczyszczeniu okolicy z Turk\u00f3w przy wydatnej pomocy wschodnich chrze\u015bcijan, wojska europejskie roz\u0142o\u017cy\u0142y si\u0119 pod miastem, przyst\u0119puj\u0105c do przygotowa\u0144 obl\u0119\u017cniczych. Pierwszymi szturmami dowodzi\u0142 bp Ademar z Le Puy, posiadaj\u0105cy do\u015bwiadczenie bojowe, bo by\u0142 nie tylko duchownym, ale r\u00f3wnie\u017c rycerzem. Jesieni\u0105 1097 r. krzy\u017cowcom przyby\u0142a z pomoc\u0105 eskadra genue\u0144ska, kt\u00f3ra przywioz\u0142a dostawy \u017cywno\u015bci. Pomimo dostaw morzem oraz przychylno\u015bci miejscowej ludno\u015bci, w grudniu 1097 r. \u017co\u0142nierzom chrze\u015bcija\u0144skim grozi\u0142a \u015bmier\u0107 g\u0142odowa. Pozycja Jaghi Sijana si\u0119 umacnia\u0142a, poczyna\u0142 sobie coraz pewniej, maj\u0105c wiadomo\u015bci o zbli\u017caj\u0105cej si\u0119 odsieczy. Boemund wraz z Robertem z Flandrii wyruszyli w poszukiwaniu \u017cywno\u015bci dla oblegaj\u0105cych. Korzystaj\u0105c z nieobecno\u015bci cz\u0119\u015bci wojska, muzu\u0142manie zaatakowali, ale przytomna akcja bpa Ademara i hrabiego Rajmunda uratowa\u0142a sytuacj\u0119. W tym mniej wi\u0119cej czasie pod Albar\u0105, gdzie w przysz\u0142o\u015bci powstanie pierwsze \u0142aci\u0144skie biskupstwo na Wschodzie, krzy\u017cowcy przez przypadek natkn\u0119li si\u0119 na armi\u0119 posi\u0142kow\u0105 z Damaszku. Turcy zaskoczyli wojsko norma\u0144sko-flandryjskie, kt\u00f3re zacz\u0119\u0142o wycofywa\u0107 si\u0119 w pop\u0142ochu.<\/p>\n ,,Gdy to spostrzeg\u0142 Boemund, j\u0119kn\u0105\u0142 i zawo\u0142a\u0142 chor\u0105\u017cego swej dru\u017cyny, czyli Roberta syna Gerarda, i rozkaza\u0142: <<Ruszaj tak szybko, jak tylko mo\u017cesz, jako dzielny m\u0105\u017c. B\u0105d\u017a odwa\u017cny z my\u015bl\u0105 o sprawie Bo\u017cej i \u015awi\u0119tego Grobu i pami\u0119taj, \u017ce ta wojna toczy si\u0119 nie o ziemskie sprawy, lecz duchowe. B\u0105d\u017a zatem najsilniejszym wojownikiem Chrystusa! Id\u017a w pokoju! Pan b\u0119dzie wsz\u0119dzie z tob\u0105!>> A opatrzony zewsz\u0105d znakiem krzy\u017ca \u2013 jak lew, co cierpia\u0142 g\u0142\u00f3d przez trzy czy cztery dni wychodzi rozw\u015bcieczony ze swego schronu i czuj\u0105c krew zwierz\u0119c\u0105, rzuca si\u0119 w \u015brodek trzody rozp\u0119dzaj\u0105c uciekaj\u0105ce owce \u2013 tak on wpad\u0142 w \u015brodek Turk\u00f3w. I tak gwa\u0142townie si\u0119 rozp\u0119dzi\u0142, \u017ce szarfy jego chor\u0105gwi niczym p\u0142omienie unosi\u0142y si\u0119 nad ich g\u0142owami. A inne zast\u0119py widz\u0105c, \u017ce sztandar Boemunda tak zaszczytnie unosi si\u0119 przed innymi, wstrzyma\u0142y sw\u00f3j odwr\u00f3t; i wtedy uderzyli nasi na Turk\u00f3w wszyscy razem\u201d.<\/p>\n \u2013 g\u0142osi relacja anonimowego kronikarza. Bitwa zosta\u0142a wygrana, chocia\u017c \u017cywno\u015bci nie przyby\u0142o. Dopiero pomoc z Cypru, ze strony schizmatyckiego patriarchy Jerozolimy Szymona, przebywaj\u0105cego na wygnaniu, za\u017cegna\u0142a widmo \u015bmierci g\u0142odowej. Sytuacja stopniowo odwraca\u0142a si\u0119: szczelnie zamkni\u0119ta Antiochia bez dostaw zacz\u0119\u0142a odczuwa\u0107 g\u0142\u00f3d. Na szcz\u0119\u015bcie Baldwin z Lotaryngii opanowa\u0142 Edess\u0119, kt\u00f3ra nie tylko otwar\u0142a bramy miasta przed jego armi\u0105, ale tak\u017ce odda\u0142a w\u0142adz\u0119 w jego r\u0119ce, odsuwaj\u0105c znienawidzonego dotychczasowego tyrana. Rozpocz\u0105\u0142 si\u0119 ormia\u0144sko-\u0142aci\u0144ski eksperyment, dzi\u0119ki kt\u00f3remu krzy\u017cowcy uzyskali pewn\u0105 ochron\u0119 swojej wschodniej flanki. Zbli\u017caj\u0105ca si\u0119 kolejna odsiecz najpierw zosta\u0142a zatrzymana pod Edess\u0105: to da\u0142o rycerzom pod Antiochi\u0105 potrzebny czas do zdobycia miasta. Miasto zdobyto dzi\u0119ki zdradzie Firuza, ormia\u0144skiego dow\u00f3dcy muzu\u0142ma\u0144skiego, kt\u00f3ry nawi\u0105za\u0142 pertraktacje z Boemundem. Firuz po opanowaniu Baszty Dw\u00f3ch Si\u00f3str wpu\u015bci\u0142 do niej sze\u015b\u0107dziesi\u0119ciu rycerzy pod dow\u00f3dztwem Fulka z Chartres, dzi\u0119ki kt\u00f3rym ustawiono na murach drabiny i otwarto jedn\u0105 z bram. Zaskoczenie by\u0142o zupe\u0142ne. W mie\u015bcie wywi\u0105za\u0142a si\u0119 chaotyczna walka, do kt\u00f3rej przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 miejscowa ludno\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144ska. Jeden z Ormian przyni\u00f3s\u0142 rannemu Boemundowi g\u0142ow\u0119 Jaghi Sijana. Broni\u0142a si\u0119 jedynie cytadela miejska, ale by\u0142a to obrona pozbawiona szans na powodzenie.<\/p>\n \u015awi\u0119ta W\u0142\u00f3cznia<\/strong><\/p>\n Ledwie krzy\u017cowcy nacieszyli si\u0119 zwyci\u0119stwem, a ju\u017c pod murami \u015bwie\u017co zdobytego miasta stan\u0119\u0142a armia muzu\u0142ma\u0144ska Kurbughi. Niewierni przyst\u0105pili z marszu do ataku, ale zostali po ci\u0119\u017ckich walkach odparci. Zdaj\u0105c sobie spraw\u0119, \u017ce w mie\u015bcie nie ma po\u017cywienia, uszczelnili pier\u015bcie\u0144 wojsk i czekali, kiedy g\u0142odne wojsko poprosi o kapitulacj\u0119. Sytuacja rzeczywi\u015bcie by\u0142a tragiczna, ludzie marli z g\u0142odu. Na nic si\u0119 zda\u0142a organizowana pomoc przez bp. Ademara i patriarch\u0119 Jana. Morale zacz\u0119\u0142o si\u0119 niebezpiecznie obni\u017ca\u0107, wszyscy czekali nieuchronnego ko\u0144ca. Cesarz nie przyby\u0142 Antiochii z pomoc\u0105, obawiaj\u0105c si\u0119 pot\u0119gi tureckiej. I kiedy zawiod\u0142o ju\u017c prawie wszystko, zdarzy\u0142 si\u0119 cud. Ubogiemu s\u0142u\u017c\u0105cemu niezbyt dobrej reputacji, Piotrowi-Bart\u0142omiejowi, objawi\u0142 si\u0119 \u015bw. Andrzej, og\u0142aszaj\u0105c, \u017ce w katedrze zamienionej w stajni\u0119 zakopana jest w\u0142\u00f3cznia, kt\u00f3r\u0105 przebito bok Chrystusa. Pocz\u0105tkowo nikt nie chcia\u0142 mu wierzy\u0107, ale na tym si\u0119 nie sko\u0144czy\u0142o. Kolejne objawienia otrzyma\u0142 \u015bwi\u0105tobliwy kap\u0142an Stefan, do kt\u00f3rego przem\u00f3wi\u0142 Chrystus, pi\u0119tnuj\u0105c chrze\u015bcijan za grzechy i nawo\u0142uj\u0105c do pokuty, oraz Matka Boska, kt\u00f3ra zapowiedzia\u0142a, \u017ce za pi\u0119\u0107 dni armia krzy\u017cowc\u00f3w b\u0119dzie pod Jej opiek\u0105. W chrze\u015bcijan wst\u0105pi\u0142a nadzieja. 14 czerwca rozpocz\u0119to poszukiwania w katedrze, uwie\u0144czone znalezieniem grotu w\u0142\u00f3czni. W dalszych objawieniach \u015bw. Andrzej zapowiada\u0142 wielk\u0105 bitw\u0119 z Turkami, zako\u0144czon\u0105 zwyci\u0119stwem chrze\u015bcijan. Boemund wraz z innymi baronami zdecydowa\u0142, \u017ce znak od Boga wzywa ich do wyj\u015bcia przed mury i wydania walnej bitwy mahometanom. Pomys\u0142 by\u0142 tak szalony, \u017ce jego realizacja stanowi\u0142aby kompletne zaskoczenie dla Turk\u00f3w. W poniedzia\u0142ek wczesnym rankiem, 28 czerwca, wojska wyn\u0119dznia\u0142ych rycerzy Chrystusa uszykowa\u0142y si\u0119 do bitwy. Na czele armii sta\u0142 Rajmund z Anguilers dzier\u017c\u0105cy w swoich r\u0119kach \u015awi\u0119t\u0105 W\u0142\u00f3czni\u0119. Ksi\u0119\u017ca przyst\u0105pili do odprawiania Mszy \u015bw. na murach miejskich, gdy rozpoczyna\u0142a si\u0119 bitwa b\u0119d\u0105ca w istocie S\u0105dem Bo\u017cym. Krzy\u017cowcy spadli na Turk\u00f3w z takim impetem, \u017ce \u0142ucznicy muzu\u0142ma\u0144scy zostali rozbici. Armia Kurbughi posz\u0142a w rozsypk\u0119, wybijana przez \u015bcigaj\u0105ce oddzia\u0142y chrze\u015bcija\u0144skie. Zwyci\u0119stwo by\u0142o ca\u0142kowite. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce w armii muzu\u0142ma\u0144skiej walczy\u0142o wielu zmuszonych do przyj\u0119cia islamu chrze\u015bcijan, lub kt\u00f3rzy tak jak Ahmad Ibn Marwan, dow\u00f3dca cytadeli, przeszli na \u0142ono Ko\u015bcio\u0142a. W Antiochii wybuch\u0142a epidemia, kt\u00f3ra zebra\u0142a obfite \u017cniwo, m.in. zmar\u0142 bp Ademar z Le Puy, kt\u00f3remu nie by\u0142o dane ogl\u0105da\u0107 Jerozolimy. Krucjata utraci\u0142a swojego pierwszego rycerza i przyw\u00f3dc\u0119, co pog\u0142\u0119bi\u0142o niesnaski w obozie dow\u00f3dc\u00f3w. Antiochia po gorsz\u0105cych scenach pozosta\u0142a w r\u0119kach Boemunda.<\/p>\n Zdobycie Jerozolimy<\/strong><\/p>\n W styczniu 1099 r. cruciferi wyruszyli w dalsz\u0105 drog\u0119, ju\u017c bez wojsk Baldwina i Boemunda. Droga bieg\u0142a wzd\u0142u\u017c morza, przez bogate tereny od niedawna znajduj\u0105ce si\u0119 pod w\u0142adz\u0105 egipskich Fatymid\u00f3w. Zdobyto twierdz\u0119 Hisn al-Akrad, gdzie stanie w p\u00f3\u017aniejszych czasach niezdobyty zamek Krak des Chevaliers, zaj\u0119to bez wysi\u0142ku Tortos\u0119, dzi\u0119ki kt\u00f3rej uzyskano dobry kontakt morski z Europ\u0105 Zachodni\u0105 oraz Cyprem. Zdobyto r\u00f3wnie\u017c twierdz\u0119 i miasto Arka, gdzie wybuch\u0142 nierozstrzygni\u0119ty sp\u00f3r mi\u0119dzy Frankami i Prowansalczykami o autentyczno\u015b\u0107 \u015aw. W\u0142\u00f3czni. Postanowiono, \u017ce Piotr-Bart\u0142omiej, w Wielki Pi\u0105tek, 8 IV 1099 r., przejdzie przez tunel ognia z W\u0142\u00f3czni\u0105 w r\u0119ku. S\u0105d Bo\u017cy stwierdza\u0142, \u017ce je\u015bli Piotr prze\u017cyje, to W\u0142\u00f3cznia jest autentyczna \u2013 bo nie sk\u0142ama\u0142, je\u015bli natomiast umrze lub stch\u00f3rzy, to znaczy, \u017ce by\u0142 \u0142garzem i oszustem. Piotr przeszed\u0142\u2026 Nast\u0105pi\u0142a taka euforia w\u015br\u00f3d prowansalskich rycerzy, \u017ce t\u0142um niemal nie rozdepta\u0142 Piotra. Konflikt toczy\u0142 si\u0119 dalej tymi samymi torami, Piotr kilka dni p\u00f3\u017aniej zmar\u0142 \u2013 wed\u0142ug Frank\u00f3w od poparzenia, wed\u0142ug Prowansalczyk\u00f3w ze wzgl\u0119du na obra\u017cenia wynik\u0142e z rado\u015bci ludu. Krzy\u017cowcy ruszyli w g\u0142\u0105b Palestyny, a na ich drodze nie pojawi\u0142y si\u0119 \u017cadne wi\u0119ksze muzu\u0142ma\u0144skie si\u0142y. Przeszli Bejrut, kt\u00f3ry okupi\u0142 si\u0119 bogatymi podarkami, podobnie Akka i Tyr. Tymczasem dow\u00f3dca fatymidzki w Jerozolimie Al-Afdal rozpocz\u0105\u0142 szeroko zakrojone przygotowania do odparcia ataku. Gromadzi\u0142 wojska, kt\u00f3rych i tak by\u0142o za ma\u0142o do obrony d\u0142ugich mur\u00f3w, zape\u0142nia\u0142 cysterny wod\u0105, zbiera\u0142 pot\u0119\u017cne zapasy \u017cywno\u015bci. Na wie\u015b\u0107 o zbli\u017caniu si\u0119 krzy\u017cowc\u00f3w wyda\u0142 rozkaz wyp\u0119dzenia z miasta wszystkich chrze\u015bcijan i szyit\u00f3w oraz kaza\u0142 spali\u0107 wszystkie zapasy \u017cywno\u015bci woko\u0142o miasta i zatru\u0107 wszystkie studnie. Dla Europejczyk\u00f3w taki spos\u00f3b prowadzenia walki by\u0142 czym\u015b nowym, wzbudzaj\u0105cym w\u015bciek\u0142o\u015b\u0107. Do tego armia krzy\u017cowc\u00f3w natkn\u0119\u0142a si\u0119 na pierwszych wygna\u0144c\u00f3w z Jerozolimy, kt\u00f3rzy opisywali prze\u015bladowania, jakie ich dotkn\u0119\u0142y. W drodze do \u015awi\u0119tego Miasta zdobyto Ar-Ramla, warowni\u0119, w kt\u00f3rej znajdowa\u0142 si\u0119 gr\u00f3b \u015bw. Jerzego i gdzie osiedlono chrze\u015bcijan z Jerozolimy oraz za\u0142o\u017cono drugie biskupstwo \u0142aci\u0144skie na Wschodzie. W tym czasie w r\u0119ce armii chrze\u015bcija\u0144skiej wpad\u0142y listy Aleksego do Fatymid\u00f3w, w kt\u00f3rym cesarz bizantyjski odpowiadaj\u0105c na zapytanie, czy wojska europejskie dzia\u0142aj\u0105 w porozumieniu z nim, stwierdzi\u0142, \u017ce nie ma nic z nimi do czynienia. Sprawa by\u0142a jasna, Bizancjum pragn\u0119\u0142o wykorzystywa\u0107 \u0142acinnik\u00f3w tak d\u0142ugo jak to mo\u017cliwe, by p\u00f3\u017aniej pozostawi\u0107 ich na pastw\u0119 losu. Warto jednak odnotowa\u0107, \u017ce stosunek wschodnich chrze\u015bcijan oraz hierarchii na Wschodzie by\u0142 inny ni\u017c polityka cesarska. Grecy, Ormianie i Syryjczycy witali krzy\u017cowc\u00f3w jak d\u0142ugo oczekiwane wojska wyzwolicieli, np. w Betlejem wyzwolonym przez Tankreda.<\/p>\n 7 VI 1099 r. armia krzy\u017cowc\u00f3w stan\u0119\u0142a z modlitw\u0105 na ustach pod Jerozolim\u0105. D\u0142ugo oczekiwany cel pielgrzymki by\u0142 na wyci\u0105gni\u0119cie r\u0119ki, cho\u0107 trzeba by\u0142o jeszcze stoczy\u0107 niejedn\u0105 bitw\u0119. Szturm poprzedza\u0142y kazania mnich\u00f3w, spowied\u017a, posty i czuwania na G\u00f3rze Oliwnej. Zapa\u0142u nie mo\u017cna by\u0142o pohamowa\u0107, rycerze chcieli si\u0119 bi\u0107. Mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 tego, \u017ce \u201e\u017cycie jest przed nimi, nawet je\u015bli \u017cycie to \u015bmier\u0107\u201d, jak napisze kilkaset lat p\u00f3\u017aniej przyw\u00f3dca katolickiego ruchu Christus Rex Leon Degrelle. Dla muzu\u0142man\u00f3w ta postawa by\u0142a zupe\u0142nie niezrozumia\u0142a, dla nich Jerozolima by\u0142a jedynie centrum politycznym w Palestynie. Chesterton podsumuje ten \u201emorderczy sp\u00f3r\u201d jako konflikt mi\u0119dzy cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry po\u017c\u0105da\u0142 Jerozolimy, a drugim, \u201ekt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 poj\u0105\u0107, dlaczego tamten jej po\u017c\u0105da\u201d. Pierwszy szturm nast\u0105pi\u0142 13 czerwca, poniewa\u017c szeregowi \u017co\u0142nierze nie chcieli ju\u017c d\u0142u\u017cej czeka\u0107. Po morderczej walce zosta\u0142 odparty. W g\u0142odzie i pragnieniu rycerze czekali na kolejny cud. Cztery dni p\u00f3\u017aniej, do wojska pod Jerozolim\u0105 dotar\u0142y posi\u0142ki z drewnem i specjalistami od budowy machin obl\u0119\u017cniczych. Kiedy machiny by\u0142y gotowe, przyst\u0105piono do kolejnego ataku. Dopiero 15 lipca uda\u0142o si\u0119 Lotary\u0144czykom wedrze\u0107 na mury i dosta\u0107 do wn\u0119trza miasta, gdzie stoczono bitw\u0119 w okolicach \u015awi\u0105tyni Salomona z broni\u0105cymi tego fragmentu miasta \u017cydowskimi oddzia\u0142ami wspomagaj\u0105cymi muzu\u0142man\u00f3w. Miasto by\u0142o ju\u017c faktycznie zdobyte, bo dow\u00f3dca po\u0142udniowego odcinka mur\u00f3w da\u0142 rozkaz do wycofania si\u0119 z Jerozolimy. Rycerze w amoku walki rozpocz\u0119li branie odwetu za Antiochi\u0119 i chrze\u015bcijan z Jerozolimy. Na nic zda\u0142y si\u0119 pr\u00f3by powstrzymania masakry przez Rajmunda i Tankreda. Takie by\u0142y regu\u0142y prowadzenia wojen w tamtych czasach \u2013 miasto, kt\u00f3re stawia\u0142o op\u00f3r, musia\u0142o liczy\u0107 si\u0119 z tragicznymi konsekwencjami.<\/p>\n To, o czym mo\u017cemy przeczyta\u0107 wprost z kronik \u015bredniowiecznych, w dzisiejszych czasach tonie ukryte w prasowym s\u0142owotoku. To, co w\u00f3wczas sta\u0142o si\u0119 z cz\u0119\u015bci\u0105 ludno\u015bci cywilnej w Jerozolimie, w dzisiejszych czasach nazywa si\u0119 \u201ebombardowaniem cel\u00f3w strategicznych\u201d lub \u201epomy\u0142k\u0105 w czasie dzia\u0142a\u0144 wojennych\u201d, o czym mogli\u015bmy si\u0119 przekona\u0107 obserwuj\u0105c wojn\u0119 z Irakiem lub przeciw Serbii. W szalej\u0105cej po\u017codze zniszczenia krzy\u017cowcy opanowali Gr\u00f3b Pa\u0144ski, gdzie natychmiast odby\u0142y si\u0119 mod\u0142y dzi\u0119kczynne. W\u0142adc\u0105 Jerozolimy obrano po wsp\u00f3lnych rokowaniach Godfryda z Lotaryngii, w kt\u00f3rego \u017cy\u0142ach p\u0142yn\u0119\u0142a szlachetna krew Karola Wielkiego. Ten jednak, pe\u0142en skromno\u015bci, zadowoli\u0142 si\u0119 w mie\u015bcie, w kt\u00f3rym Chrystusa ukoronowano cierniem, tytu\u0142em Advocatus Sancti Sepulchri, czyli Obro\u0144cy Grobu \u015awi\u0119tego. W ten spos\u00f3b Europa wr\u00f3ci\u0142a na stary imperialny szlak wschodni Aleksandra, Trajana czy Karola. 1 VIII obrano Normana Arnulfa z Rohes na pierwszego patriarch\u0119 \u0142aci\u0144skiego Jerozolimy. Niestety, tw\u00f3rca wypraw krzy\u017cowych, papie\u017c Urban II nie doczeka\u0142 przybycia do Europy wiadomo\u015bci o zdobyciu Jerozolimy, umieraj\u0105c dwa tygodnie wcze\u015bniej \u2013 29 VII 1099 r. Dwa tygodnie p\u00f3\u017aniej Godfryd na czele armii odpar\u0142 pod Askalonem posuwaj\u0105c\u0105 si\u0119 w kierunku Jerozolimy armi\u0119 Fatymid\u00f3w. Panowanie europejskie w Ziemi \u015awi\u0119tej by\u0142o na jaki\u015b czas zabezpieczone, ale wszyscy doskonale zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce istnienie \u0142aci\u0144skich pa\u0144stw jest uzale\u017cnione od sta\u0142ego dop\u0142ywu \u015bwie\u017cej krwi z Europy. Nowo narodzone po I krucjacie twory polityczne musia\u0142y okrzepn\u0105\u0107, a do tego potrzebowa\u0142y spokoju, kt\u00f3rego nie mo\u017cna by\u0142o tam znale\u017a\u0107, i dzieci, kt\u00f3rych w Palestynie umiera\u0142o zbyt wiele. Europa podj\u0119\u0142a wyt\u0119\u017cony wysi\u0142ek cywilizacyjny.<\/p>\n Wojna chrze\u015bcija\u0144ska<\/strong><\/p>\n Wojna wpisana jest w u\u0142omno\u015b\u0107 ludzkiej natury, skorej do grzechu i z\u0142a. Ten niezaprzeczalny fakt po\u0142\u0105czony z \u201echiliastycznymi\u201d wizjami \u201edemokratycznego raju na ziemi\u201d dzisiejszych modernist\u00f3w i post\u0119powych intelektualist\u00f3w s\u0142u\u017cy propagandzie pacyfistycznej sprzecznej z chrze\u015bcija\u0144stwem. Pot\u0119pienie wypraw krzy\u017cowych zawsze wi\u0105\u017ce si\u0119 z pot\u0119pieniem wojny. Cz\u0119sto przeciwstawia si\u0119 tzw. \u201ewczesne chrze\u015bcija\u0144stwo\u201d, pacyfistyczne, tzw. \u201eKo\u015bcio\u0142owi konstanty\u0144skiemu\u201d, akceptuj\u0105cemu przemoc i wojn\u0119. Warto przypomnie\u0107, \u017ce odbi\u00f3r wojny i rzemios\u0142a wojskowego w obu tych sztucznie stworzonych okresach by\u0142 taki sam. Chrze\u015bcija\u0144stwo wielokrotnie na kartach Nowego Testamentu wyra\u017ca\u0142o akceptacj\u0119 \u017co\u0142nierzy (np. \u0141k 3, 14; Mt 8, 5-13; Dz 10, 1n.), za\u015b od momentu, kiedy sta\u0142o si\u0119 religi\u0105 pa\u0144stwow\u0105, na kt\u00f3rej barkach spocz\u0119\u0142a odpowiedzialno\u015b\u0107 za losy pa\u0144stwa, musia\u0142o wypracowa\u0107 religijn\u0105 doktryn\u0119 wojny. Za tw\u00f3rc\u0119 tej doktryny uwa\u017ca si\u0119 \u015bw. Augustyna, kt\u00f3remu zawdzi\u0119czamy klasyfikacj\u0119 i definicj\u0119 wojny sprawiedliwej i niesprawiedliwej. \u015aw. Augustyn w swoich listach opisa\u0142 przykre do\u015bwiadczenia z heretykami, podsumowuj\u0105c je s\u0142owami:<\/p>\n ,,Z pocz\u0105tku s\u0105dzi\u0142em, i\u017c nikt nie mo\u017ce by\u0107 przymuszany do jedno\u015bci w Jezusie Chrystusie (\u2026) Jako\u017c m\u00f3j spos\u00f3b widzenia okaza\u0142 si\u0119 nies\u0142uszny, i to nie z powodu sprzecznych argument\u00f3w, jakie mo\u017cna mi by\u0142o przeciwstawi\u0107, lecz fakt\u00f3w, kt\u00f3re \u0142atwo by\u0142o ustali\u0107\u201d.<\/p>\n Jak wida\u0107 \u015bw. Augustyn jasno wyra\u017ca pogl\u0105d o mo\u017cliwo\u015bci u\u017cycia przemocy w celu zapewnienia jedno\u015bci lub nawr\u00f3cenia! Uzasadnienie znajdowa\u0142 we fragmencie Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza (14, 14-24), kt\u00f3ry jest przypowie\u015bci\u0105 o uczcie, od kt\u00f3rej wymawiali si\u0119 go\u015bcie. Pan poleci\u0142 s\u0142ugom wyj\u015b\u0107 na go\u015bciniec i przymusza\u0107 do wej\u015bcia na uczt\u0119. Compelle intrare! (\u2018przymuszaj do wej\u015bcia!\u2019, \u0141k 14, 23). Augustyn \u201ewykrzykuje\u201d, jak pisze P. Crepon:<\/p>\n ,,I ty mi powiadasz, i\u017c nie powinno si\u0119 u\u017cywa\u0107 si\u0142y, aby uwolni\u0107 cz\u0142owieka od pot\u0119pienia z powodu b\u0142\u0119du! Ale widzisz przecie na przyk\u0142adzie nie pozostawiaj\u0105cym \u017cadnej niejasno\u015bci, \u017ce sam B\u00f3g, kt\u00f3ry kocha nas bardziej ni\u017c wszyscy ludzie i kt\u00f3ry pragnie naszego zbawienia, tak w\u0142a\u015bnie post\u0119puje\u201d.<\/p>\n \u015aw. Tomasz z Akwinu akceptuj\u0105c rozwa\u017cania \u015bw. Augustyna rozpatrzy\u0142 wnikliwie problem etyczny zabijania pogan przez chrze\u015bcijan. My\u015bl scholastyczna bezwzgl\u0119dnie zalicza\u0142a krucjaty do wojen sprawiedliwych. Hostiensis w XIII w. opieraj\u0105c si\u0119 na sto lat wcze\u015bniejszych rozwa\u017caniach, a za nim Jan z Legnano przyj\u0119li, \u017ce krzy\u017cowcy tocz\u0105 z muzu\u0142manami wojn\u0119 sprawiedliw\u0105 o tereny nale\u017c\u0105ce niegdy\u015b do Cesarstwa Rzymskiego, kt\u00f3rego spadkobierc\u0105 w prostej linii jest Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki (by\u0142a to tzw. bellum romanum), a przez to chrze\u015bcijanie maj\u0105 prawo do karania wyznawc\u00f3w islamu. \u015aw. Tomasz pisa\u0142:<\/p>\n ,,Wierni cz\u0119sto walcz\u0105 przeciwko niewiernym nie po to, aby si\u0142\u0105 zmusi\u0107 ich do wiary (\u2026) jako\u017c wiara zale\u017cy od woli (\u2026) ale by nie stawali na przeszkodzie chrze\u015bcija\u0144skiej religii\u201d.<\/p>\n Opieraj\u0105c si\u0119 na filozofii tomistycznej, J. M. Boche\u0144ski OP napisa\u0142 De virtute militari. Zarys etyki wojskowej, w kt\u00f3rej jasno przedstawi\u0142 obowi\u0105zek chrze\u015bcijanina uczestniczenia w wojnie sprawiedliwej toczonej przez pa\u0144stwo, do kt\u00f3rego nale\u017cy. Joseph de Maistre, dziewi\u0119tnastowieczny my\u015bliciel katolicki, stwierdzi\u0142 beznami\u0119tnie, \u017ce<\/p>\n ,,wojna jest w pewnym sensie zwyk\u0142ym stanem rodzaju ludzkiego, to znaczy, \u017ce krew ludzka musi la\u0107 si\u0119 bez przerwy na ziemi, tu czy tam, i \u017ce dla ka\u017cdego narodu pok\u00f3j jest tylko chwilowym odroczeniem\u201d<\/p>\n A wi\u0119c wojna jest dopustem Bo\u017cym, zsy\u0142anym na ludy oddalaj\u0105ce si\u0119 od Boga! Ojciec Roger-Thomas Calmel OP zauwa\u017ca\u0142 nierozerwalny zwi\u0105zek mi\u0119dzy grzechem a wojn\u0105 \u2013 \u201eponiewa\u017c istnieje wci\u0105\u017c grzech, a wi\u0119c pok\u00f3j ten ci\u0105gle b\u0119dzie niesta\u0142y i zagro\u017cony\u201d. Pok\u00f3j, kt\u00f3rego za\u017cywaj\u0105 spo\u0142ecze\u0144stwa, jest tylko odroczeniem wykonania kary, bo \u201epok\u00f3j godny tego miana jest wol\u0105 Boga\u201d. De Maistre zauwa\u017ca\u0142, \u017ce wojna posiada r\u00f3wnie\u017c aspekt odradzaj\u0105cy, ujawniaj\u0105cy nie tylko z\u0142e cechy ludzkiego ducha, ale r\u00f3wnie\u017c te dobre. Ten pogl\u0105d znajduje swoje odzwierciedlenie w XV-wiecznym poemacie Le Jouvencel, b\u0119d\u0105cy biografi\u0105 kapitana \u015bw. Joanny d\u2019Arc Jeana de Bueil.<\/p>\n ,,Wojna jest rzecz\u0105 radosn\u0105 (\u2026) W czasie wojny rodzi si\u0119 wzajemna mi\u0142o\u015b\u0107. Kiedy w\u0142asn\u0105 spraw\u0119 uwa\u017ca si\u0119 za dobr\u0105 i kiedy widzi si\u0119, jak w\u0142asna krew wspaniale walczy, \u0142zy cisn\u0105 si\u0119 do oczu. Szczere i pobo\u017cne serca nape\u0142niaj\u0105 si\u0119 s\u0142odycz\u0105, gdy widzi si\u0119 swego przyjaciela, kt\u00f3ry tak dzielnie nara\u017ca w\u0142asne cia\u0142o, aby dotrzyma\u0107 i wype\u0142ni\u0107 przykazania naszego Stw\u00f3rcy\u201d.<\/p>\n Bizancjum nigdy nie wypracowa\u0142o pozytywnej doktryny wojny opartej o chrze\u015bcija\u0144stwo. Jednak ju\u017c papie\u017c Jan VIII w 878 r. jednoznacznie stwierdzi\u0142, \u017ce wojownik, kt\u00f3ry utraci\u0142 \u017cycie za wiar\u0119 w walce z niewiernymi, mo\u017ce osi\u0105gn\u0105\u0107 \u017cycie wieczne. Bizantynista C. Morrisson daje przyk\u0142ady z X w., kiedy to cesarz Nicefor Fokas walczy\u0142 z muzu\u0142manami w Syrii, a p\u00f3\u017aniej cesarz Jan w Palestynie, patriarcha Konstantynopola odm\u00f3wi\u0142 przyznania tytu\u0142u m\u0119czennika zabitym przez mahometan \u017co\u0142nierzom bizantyjskim. Kanon \u015bw. Bazylego zabrania\u0142 udzielania przez trzy lata komunii osobom, kt\u00f3re zabi\u0142y kogo\u015b na wojnie. Spo\u0142ecze\u0144stwo bizantyjskie odrzuca\u0142o wojownik\u00f3w jako warstw\u0119 spo\u0142eczn\u0105. Wygodniejsze by\u0142o wys\u0142ugiwanie si\u0119 najemnikami, dzi\u0119ki kt\u00f3rym Bizancjum przetrwa\u0142o do XV w.<\/p>\n Zakony rycerskie<\/strong><\/p>\n Fenomenem wypraw krzy\u017cowych by\u0142o pojawienie si\u0119 zakon\u00f3w rycerskich. Najwa\u017cniejszymi z nich byli templariusze, joannici i krzy\u017cacy. Cz\u0142onkowie tych bractw sk\u0142adali opr\u00f3cz zwyk\u0142ych trzech \u015blub\u00f3w zakonnych, jeszcze czwarty \u2013 s\u0142u\u017cby wojskowej. Pierwszym z nich by\u0142 Zakon Rycerzy \u015bw. Jana, kt\u00f3rego pocz\u0105tki si\u0119gaj\u0105 roku 1048, kiedy to kupcy z w\u0142oskiego Amalfi roztoczyli opiek\u0119 nad schroniskiem dla pielgrzym\u00f3w w Jerozolimie. Rycerze joannici po chwalebnych walkach w Ziemi \u015awi\u0119tej zostali w basenie Morza \u015ar\u00f3dziemnego jedyn\u0105 si\u0142\u0105 kontynuuj\u0105c\u0105 walk\u0119 z islamem. Najs\u0142awniejszy zakonem rycerskim by\u0142 francuskoj\u0119zyczny Zakon Ubogich Rycerzy Chrystusa (Pauperes Commilitones de Templo), nazwany p\u00f3\u017aniej Zakonem \u015awi\u0105tyni Salomona od miejsca rezydowania przekazanego im przez kr\u00f3la Baldwina II. Zakon otrzyma\u0142 szerokie poparcie w ca\u0142ej Europie, dzi\u0119ki rozs\u0142awieniu ich cn\u00f3t przez \u015bw. Bernarda z Clairvaux. Trudno w kilku zdaniach opisa\u0107 wk\u0142ad templariuszy w utrzymanie Ziemi \u015awi\u0119tej. P. Contamine podkre\u015bla, \u017ce kilkakrotnie tracili w walkach wi\u0119kszo\u015b\u0107 rycerzy, a w ci\u0105gu jednego stulecia pi\u0119ciu wielkich mistrz\u00f3w zakonu poleg\u0142o z broni\u0105 w r\u0119ku w obronie chrze\u015bcija\u0144stwa. S. Runciman templariuszy nie lubi, bo byli \u201eagresywni i radykalnie chrze\u015bcija\u0144scy\u201d. G. Bordonove podkre\u015bla, \u017ce w momencie rozk\u0142adu w\u0142adzy monarszej w Palestynie muzu\u0142manie traktowali znienawidzonego przez siebie wielkiego mistrza jako \u201ereprezentanta jedynej prawowitej w\u0142adzy\u201d. Rycerze Templum zawsze rozpoczynali w bitw\u0119 w awangardzie, os\u0142aniaj\u0105c swoimi cia\u0142ami relikwi\u0119 Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego, a ko\u0144czyli walki w ariergardzie, os\u0142aniaj\u0105c odwr\u00f3t. Nie mogli liczy\u0107 na wykupienie z niewoli, bo nie przewidywa\u0142a tego regu\u0142a zakonna \u2013 albo zwyci\u0119stwo, albo \u015bmier\u0107. \u015aw. Bernard pisa\u0142 w Pochwale nowego rycerstwa:<\/p>\n ,,A kiedy wybije godzina walki, wk\u0142adaj\u0105 na dusz\u0119 pancerz wiary, a na czo\u0142o \u017celazo. (\u2026) S\u0105dz\u0119, \u017ce przystoi ich obdarzy\u0107 obojgiem tych nazw, bo nie brak im ani mniszej \u0142agodno\u015bci, ni m\u0119stwa \u017co\u0142nierza\u201d.<\/p>\n Pan nowego pa\u0144stwa jerozolimskiego Godfryd jeszcze niejednokrotnie musia\u0142 stawia\u0107 czo\u0142o zast\u0119pom przybywaj\u0105cym z Egiptu i innych pa\u0144stw arabskich. W czasie walk pod Hajf\u0105 w 1100 r. Godfryd zachorowa\u0142 i zmar\u0142 18 VII w drodze do ukochanego miasta Chrystusa. Nast\u0119pc\u0105 zosta\u0142 wybrany jego brat Baldwin, hrabia Edessy, koronowany na pierwszego kr\u00f3la Jerozolimy 25 XII 1100 r. Za jego sprawiedliwych rz\u0105d\u00f3w pa\u0144stwo umocni\u0142o si\u0119 na Bliskim Wschodzie, zdobywaj\u0105c pas twierdz nadmorskich, np. Akk\u0119; stoczy\u0142 kilka zwyci\u0119skich bitew z wojskami Fatymid\u00f3w w 1102 i 1105 r., zdoby\u0142 i podporz\u0105dkowa\u0142 Trypolis i Sydon. Zmar\u0142 2 IV 1118 r. w czasie b\u0142yskotliwej kampanii przeciw Egiptowi, w czasie kt\u00f3rej wojska chrze\u015bcija\u0144skie dosz\u0142y do Nilu. Szlachetny, ale porywczy Boemund prowadz\u0105c dynamiczn\u0105 polityk\u0119 przeciw muzu\u0142manom dosta\u0142 si\u0119 do niewoli. Na nic si\u0119 zda\u0142y militarne zabiegi Baldwina I i Rajmunda, norma\u0144ski ksi\u0105\u017c\u0119 odzyska\u0142 wolno\u015b\u0107 dopiero kilka lat p\u00f3\u017aniej. Po\u015bwi\u0119ci\u0142 si\u0119 ambitnym planom zorganizowania ekspedycji przeciw Bizancjum, kt\u00f3re coraz aktywniej wspiera\u0142o Turk\u00f3w. Uzyska\u0142 w tym celu poparcie papie\u017ca Paschalisa II; niestety, wyprawa zako\u0144czy\u0142a si\u0119 katastrof\u0105, a Boemund dosta\u0142 si\u0119 do niewoli. Za\u0142amany powr\u00f3ci\u0142 do swoich w\u0142o\u015bci, zajmuj\u0105c si\u0119 wy\u0142\u0105cznie rodzin\u0105. Zmar\u0142 \u201ez dala od \u015bwiata\u201d w 1111 r. Z\u0142y omen nie opu\u015bci\u0142 Norman\u00f3w, kt\u00f3rzy za panowania Baldwina II zostali zmasakrowani przez wojska su\u0142tana z Aleppo w 1119 r. na Ager Sanguinis, kt\u00f3rego nazwa wzi\u0119\u0142a si\u0119 od pola krwi najwaleczniejszych rycerzy norma\u0144skich zabitych w bitwie lub zam\u0119czonych na torturach po niej. Kr\u00f3l Baldwin II robi\u0142 wszystko, by kontynuowa\u0107 lini\u0119 polityczn\u0105 swojego kuzyna. Pewn\u0105 stabilizacj\u0119 dawa\u0142o poparcie kr\u00f3la Francji Ludwika VII, dzi\u0119ki kt\u00f3remu nast\u0119pc\u0105 naznaczono doskonale zapowiadaj\u0105cego si\u0119 ksi\u0119cia Fulka Andegawe\u0144skiego. Tragedia nast\u0105pi\u0142a po \u015bmierci Fulka, kiedy koalicja islamska w 1144 r. zdoby\u0142a wa\u017cn\u0105 strategicznie twierdz\u0119 w Edessie, morduj\u0105c wi\u0119ksz\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcijan. Jerozolima by\u0142a zagro\u017cona. Europa zadr\u017ca\u0142a ponownie, poruszona kazaniami pewnego pokornego mnicha.<\/p>\n \u015aw. Bernard<\/strong><\/p>\n Od pocz\u0105tku XII w. cieniutki strumyk europejskiej krwi p\u0142yn\u0105\u0142 bez przerwy na Bliski Wsch\u00f3d. Ju\u017c w 1100 r. wyruszy\u0142a wyprawa z Lombardii i Burgundii, w roku nast\u0119pnym Wilhelm II z Nevers poprowadzi\u0142 Francuz\u00f3w, Akwita\u0144czyk\u00f3w i Bawar\u00f3w. Wszystkie te oddzia\u0142y zosta\u0142y rozbite w Anatolii. W 1144 r. papie\u017c Eugeniusz III na wie\u015b\u0107 o utracie Edessy powierzy\u0142 mnichowi z Clairvaux, \u015bw. Bernardowi, misj\u0119 g\u0142oszenia kaza\u0144. Ten niepozorny mnich g\u0142osz\u0105c s\u0142owo Bo\u017ce doprowadzi\u0142 do tego, \u017ce gdzie przemawia\u0142, \u201eopustosza\u0142y miasta i zamki\u201d. Gotowo\u015b\u0107 przyj\u0119cia krzy\u017ca zg\u0142osi\u0142 kr\u00f3l Francji Ludwik VII i rzesza rycerstwa francuskiego. W 1146 r. \u015bw. Bernard przekona\u0142 do udzia\u0142u w krucjacie opornego kr\u00f3la Niemiec Konrada III, do kt\u00f3rego przem\u00f3wi\u0142 s\u0142owami Chrystusa:<\/p>\n ,,Cz\u0142owieku! Da\u0142em ci wszystko, co mog\u0142em da\u0107: moc, w\u0142adz\u0119, pe\u0142ni\u0119 si\u0142 duchowych i fizycznych; co z tym zrobi\u0142e\u015b w s\u0142u\u017cbie dla Mnie? Ty nie czcisz tego miejsca, gdzie umar\u0142em, gdzie odkupi\u0142em dusz\u0119 twoj\u0105; skoro poganie rozprzestrzenili si\u0119 w niej i m\u00f3wi\u0105, gdzie ich B\u00f3g?!\u201d<\/p>\n Kr\u00f3l odrzek\u0142 zawstydzony: \u201eB\u0119d\u0119 s\u0142u\u017cy\u0107 Temu, kt\u00f3ry mnie zbawi\u0142!\u201d. Po Francji kr\u0105\u017cy\u0142a pie\u015b\u0144 anonimowego truwera: \u201eA kto z Ludwikiem wyruszy,\/niechaj go nie trapi trwoga,\/ ominie piek\u0142o, a dusz\u0119\/ anio\u0142y wezm\u0105 do Boga\u201d (t\u0142um. J. Kowalski). I wyruszyli\u2026 Pomimo trudno\u015bci ze strony Bizancjum, dotarli l\u0105dem i morzem do outremer. Armia Konrada zosta\u0142a rozbita pod Doryleum, a resztki wojsk wst\u0105pi\u0142y na s\u0142u\u017cb\u0119 Kr\u00f3lestwa Jerozolimskiego, za\u015b francuski korpus po licznych zwyci\u0119skich potyczkach ugrz\u0105z\u0142 w obl\u0119\u017ceniu Damaszku. Zagro\u017cenie Jerozolimy zosta\u0142o chwilowo odsuni\u0119te, ale odt\u0105d, jak twierdzi\u0142 \u015bw. Bernard, zwyci\u0119stwo na Bliskim Wschodzie mo\u017cliwe by\u0142o tylko po rozbiciu \u201ewschodnich heretyk\u00f3w\u201d, czyli zdobyciu Konstantynopola.<\/p>\n Czasy pomi\u0119dzy drug\u0105 a trzeci\u0105 krucjat\u0105 by\u0142y latami zwi\u0119kszaj\u0105cego si\u0119 chaosu w kr\u00f3lestwie, pogr\u0105\u017conym w walkach pomi\u0119dzy regentk\u0105 Melisand\u0105 a jej pe\u0142noletnim ju\u017c synem Baldwinem III. Uda\u0142o si\u0119 w ko\u0144cu odsun\u0105\u0107 od w\u0142adzy intrygantk\u0119 i potomek Fulka zosta\u0142 w\u0142adc\u0105 pa\u0144stwa zagro\u017conego przez \u201epanislamskiego\u201d Nur ad-Dina z jednej, a wrogie Bizancjum z drugiej strony. W 1159 r. utracono Antiochi\u0119, zagarni\u0119t\u0105 przez Grek\u00f3w, podobno w odwecie za spl\u0105drowanie Cypru przez \u0142acinnik\u00f3w i Ormian. Po \u015bmierci Baldwina III kr\u00f3lem zosta\u0142 jego brat Amalryk I, kt\u00f3ry zmieni\u0142 polityk\u0119 na probizantyjsk\u0105. Wykrwawi\u0142 on swoje pa\u0144stwo w ci\u0105g\u0142ych walkach w Egipcie, w kt\u00f3rym wyrasta\u0142 wtedy genialny przyw\u00f3dca islamu Saladyn. To z nim prowadzi\u0107 b\u0119dzie beznadziejn\u0105 walk\u0119 syn Amalryka, ofiara lekkomy\u015blno\u015bci swojej matki, chory na tr\u0105d Baldwin IV, zwany \u201eTr\u0119dowatym\u201d. Saladyn zdoby\u0142 Damaszek i podporz\u0105dkowa\u0142 sobie, ju\u017c po \u015bmierci tr\u0119dowatego kr\u00f3la, muzu\u0142ma\u0144ski Mosul, staj\u0105c si\u0119 pot\u0119g\u0105 \u015bwiata islamskiego. Na nic si\u0119 zda\u0142y nalegania templariuszy, by zniszczy\u0107 wroga p\u00f3ki nie ur\u00f3s\u0142 w si\u0142\u0119; chwiejny \u201ekr\u00f3l-regent\u201d Gwidon, pozbawiony horyzont\u00f3w politycznych, sprawdzaj\u0105cy si\u0119 tylko w dworskich intrygach, zwleka\u0142\u2026 Na rezultaty nie trzeba by\u0142o d\u0142ugo czeka\u0107, wojska chrze\u015bcija\u0144skie pomimo bezgranicznego bohaterstwa templariuszy zosta\u0142y rozgromione w \u201erogach Hittinu\u201d w 1187 r., gdzie do niewoli si\u0119 dosta\u0142 Gwidon wraz z kwiatem arystokracji chrze\u015bcija\u0144skiej oraz relikwia drzewa Krzy\u017ca \u015awi\u0119tego. Jerozolima znalaz\u0142a si\u0119 w r\u0119kach Saladyna, kt\u00f3ry obr\u00f3ci\u0142 w niewolnik\u00f3w wszystkich chrze\u015bcijan nie mog\u0105cych si\u0119 wykupi\u0107.<\/p>\n III wyprawa krzy\u017cowa<\/strong><\/p>\n Papie\u017c Klemens III poleci\u0142 og\u0142osi\u0107 kolejn\u0105 krucjat\u0119. Udzielono szerokiego poparcia przyby\u0142emu ze wschodu bp. Wilhelmowi z Tyru, kt\u00f3remu uda\u0142o si\u0119 poci\u0105gn\u0105\u0107 za sob\u0105 kr\u00f3la Anglii Ryszarda Lwie Serce, kr\u00f3la Francji Filipa Augusta i \u2013 co by\u0142o najwi\u0119kszym sukcesem \u2013 wybitnego wodza cesarza Fryderyka I Barbaross\u0119. Wymarsz poprzedzi\u0142y staranne przygotowania, zebrano na potrzeby wojny we wszystkich krajach tzw. dziesi\u0119cin\u0119 salady\u0144sk\u0105. Pierwszy wyruszy\u0142 s\u0119dziwy ju\u017c Fryderyk, przer\u0105buj\u0105c sobie drog\u0119 przez wiaro\u0142omne Cesarstwo Bizantyjskie, kt\u00f3re wesz\u0142o w sojusz z Saladynem. Fryderyk pisa\u0142 w li\u015bcie do ksi\u0119cia austriackiego Leopolda spod Adrianopola:<\/p>\n ,,Wierz mi, jak poparzone dziecko obawia si\u0119 ognia, tak w przysz\u0142o\u015bci nie mo\u017cemy mie\u0107 zaufania do s\u0142\u00f3w i przysi\u0119g sk\u0142adanych przez Grek\u00f3w\u201d.<\/p>\n By\u0142a kr\u00f3lowa Jerozolimy Sybilla ostrzega\u0142a cesarza Fryderyka w korespondencji z tego samego roku:<\/p>\n ,,Dla zbrodni i zatraty chrze\u015bcija\u0144stwa, pragn\u0105cego wywy\u017cszenia Tr\u00f3jjedynego Boga, on (tj. Saladyn) wys\u0142a\u0142 600 miar zatrutego zbo\u017ca i jako addend\u0119 (=dodatek) liczne du\u017ce wazy wina, wype\u0142nione tak z\u0142o\u015bliw\u0105 trucizn\u0105, \u017ce kiedy chcia\u0142 wypr\u00f3bowa\u0107 jej skuteczno\u015b\u0107 zawo\u0142a\u0142 cz\u0142owieka, kt\u00f3rego zabi\u0142 zapach otwartych waz\u201d.<\/p>\n Sybilla ko\u0144czy\u0142a list: \u201e(\u2026) nie powiniene\u015b nigdy ufa\u0107 cesarzowi bizantyjskiemu\u201d. Po przeprawie na tereny Anatolii armia cesarska, w kt\u00f3rej przebywali r\u00f3wnie\u017c rycerze z teren\u00f3w polskich, rozpocz\u0119\u0142a zaciek\u0142e walki z Turkami. Na nieszcz\u0119\u015bcie Barbarossa uton\u0105\u0142 w rzece Salef w czasie k\u0105pieli, topi\u0105c tym samym szanse na sukces krucjaty\u2026 Wojska poprowadzi\u0142 jego syn Fryderyk Szwabski, kt\u00f3ry jednak zmar\u0142 20 I 1191 r. podczas obl\u0119\u017cenia Akkonu. Cz\u0119\u015b\u0107 rycerzy przy\u0142\u0105czy\u0142a si\u0119 do reszty wojsk krzy\u017cowych; z nich w\u0142a\u015bnie powstanie podczas tego obl\u0119\u017cenia niewielkie hospicjum, przekszta\u0142cone kilka lat p\u00f3\u017aniej w rycerski Zakon Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Panny, kt\u00f3ry w Ziemi \u015awi\u0119tej zapisywa\u0107 b\u0119dzie pi\u0119kne bohaterskie karty swojej historii.<\/p>\n Anglicy i Francuzi przybyli morzem w 1191 r. do outremer. Zdobyli Akkon i, niestety, by\u0142a to ich jedyna wsp\u00f3lna akcja. Filip zdecydowa\u0142 si\u0119 wr\u00f3ci\u0107 do kraju, twierdz\u0105c, \u017ce pielgrzymk\u0119 odby\u0142. Wobec tego ci\u0119\u017car dzia\u0142a\u0144 przeciw Saladynowi spocz\u0105\u0142 na kr\u00f3lu Anglii Ryszardzie. Ten w b\u0142yskotliwej, chaotycznej kampanii pokona\u0142 wojska muzu\u0142ma\u0144skie, ale Jerozolimy nie odzyska\u0142. Niepokoj\u0105ce wie\u015bci z Anglii zmusi\u0142y go do powrotu, jednak obiecywa\u0142 wr\u00f3ci\u0107. Pragn\u0105\u0142 osobi\u015bcie spotka\u0107 si\u0119 z godnym siebie przeciwnikiem, jakim by\u0142 Saladyn. Przed wyjazdem Ryszarda podj\u0119to rokowania, dzi\u0119ki kt\u00f3rym chrze\u015bcijanie uzyskali swobod\u0119 dost\u0119pu do miejsc \u015bwi\u0119tych w Jerozolimie i trzyletnie zawieszenie broni. Nie by\u0142o dane wr\u00f3ci\u0107 rycerzowi o \u201eromantycznej duszy poety\u201d do Palestyny, zmar\u0142 w wyniku rany od be\u0142tu z kuszy w prywatnej wojnie. W po\u015bmiertnym lamencie Gaucelm Faidit, prowansalski trubadur proroczo ubolewa\u0142: \u201eSaraceny za\u015b, Turcy, pogany, Persowie,\/ Co l\u0119kali si\u0119 ciebie jak nigdy nikogo,\/ B\u0119d\u0105 w swej pysze rosn\u0105\u0107 wielce i uradz\u0105,\/ I\u017ce Grobu \u015awi\u0119tego nie oddadz\u0105\u201d. Mimo wszystko zapa\u0142 religijny przepaja\u0142 jeszcze europejskie rycerstwo. Chesterton napisa\u0142: \u201e\u015awiat chrze\u015bcija\u0144ski by\u0142 w\u00f3wczas jakby jednym narodem, a Ziemia \u015awi\u0119ta frontem\u201d.<\/p>\n IV wyprawa krzy\u017cowa<\/strong><\/p>\n Pocz\u0105tek XIII w. zasta\u0142 pa\u0144stwa chrze\u015bcija\u0144skie w Ziemi \u015awi\u0119tej w trudnej sytuacji. Papie\u017c Innocenty III na wie\u015b\u0107 o kl\u0119sce wyprawy Fryderyka Barbarossy wezwa\u0142 ca\u0142y stan rycerski Europy do udzia\u0142u w nowej krucjacie. Aby wyposa\u017cy\u0107 wojska krzy\u017cowe, ca\u0142e duchowie\u0144stwo zosta\u0142o opodatkowane przez papie\u017ca. W 1199 r. w czasie turnieju rycerskiego w zamku Ecri-sur-Aisne do udzia\u0142u w krucjacie zobowi\u0105zali si\u0119 hrabia Szampanii Tybald III i hrabia Blois Ludwik. Za ich przyk\u0142adem posz\u0142o wielu mo\u017cnych z p\u00f3\u0142nocnej Francji. Papie\u017cowi uda\u0142o si\u0119 przekona\u0107 do udzia\u0142u w krucjacie Wenecjan, kt\u00f3rzy mieli przewie\u017a\u0107 i wy\u017cywi\u0107 wojsko w drodze do Ziemi \u015awi\u0119tej. Po raz pierwszy celem wyprawy mia\u0142 by\u0107 Egipt \u2013 kraj, z kt\u00f3rego wyp\u0142ywa\u0142y kolejne fale ofensywy islamskiej. Wyprawa wyruszy\u0142a w 1202 r. z Wenecji. Ju\u017c na wst\u0119pie do\u017ca wenecki Dandolo za\u017c\u0105da\u0142 wbrew wcze\u015bniejszym ustaleniom, aby w zamian za transport krzy\u017cowcy pomogli mu w zdobyciu twierdzy bizantyjskiej Zara. Rycerze zdobyli twierdz\u0119, ale zostali wpl\u0105tani w sp\u00f3r dynastyczny, popieraj\u0105c spowinowaconego z kr\u00f3lem Francji Izaaka II Angelosa i jego syna Aleksjusza IV przeciw cesarzowi bizantyjskiemu Aleksemu III Angelosowi. Cena by\u0142a wysoka: Bizancjum (wraz ze swoim Ko\u015bcio\u0142em) mia\u0142o przyj\u0105\u0107 katolicyzm. Pyszny cesarz uszed\u0142 noc\u0105 po kryjomu ze swojej stolicy, zabieraj\u0105c najcenniejsze klejnoty, swoj\u0105 kochank\u0119 i c\u00f3rk\u0119, a pozostawiaj\u0105c rodzin\u0119, \u017con\u0119 i ca\u0142y lud. Papie\u017c Innocenty od samego pocz\u0105tku sprzeciwia\u0142 si\u0119 temu przedsi\u0119wzi\u0119ciu. Po farsie rz\u0105d\u00f3w Izaaka II, krzy\u017cowcy 13 IV 1204 r., po obl\u0119\u017ceniu, zdobyli Konstantynopol, kt\u00f3ry zosta\u0142 z\u0142upiony doszcz\u0119tnie. Wilczyca kapitoli\u0144ska, symbol Rzymu, powr\u00f3ci\u0142a na swoje miejsce z wielowiekowego wygnania. Do Europy Zachodniej nap\u0142yn\u0119\u0142y antyczne bogactwa bizantyjskich bibliotek, kt\u00f3re przez greckich m\u0119drc\u00f3w od dawna nie by\u0142y ju\u017c czytane. \u015aw. Tomasz dzi\u0119ki bezwzgl\u0119dnym krzy\u017cowcom m\u00f3g\u0142 pozna\u0107 Arystotelesa. Warto\u015b\u0107 \u0142upu wojennego skromnie oszacowano na 400 tysi\u0119cy grzywien kolo\u0144skich w srebrze. Utworzono Cesarstwo \u0141aci\u0144skie na Wschodzie, kt\u00f3rego w\u0142adc\u0105 zosta\u0142 Baldwin, hrabia Flandrii. Patriarchat konstantynopolita\u0144ski zlatynizowano. Niech\u0119\u0107 do obrz\u0105dku bizantyjskiego i polityki greckiej w Europie si\u0119gn\u0119\u0142a zenitu. Cesarstwo okaza\u0142o si\u0119 budowl\u0105 z piasku, bez poparcia ni\u017cszych warstw spo\u0142ecznych, i rozsypa\u0142o si\u0119 w 1261 r. Od tej chwili Bizantyjczycy stali si\u0119 oficjalnymi wrogami Zachodu, a muzu\u0142manie byli ich naturalnymi sprzymierze\u0144cami. Wyprawa bizantyjska (przedsi\u0119wzi\u0119ta pomimo jednoznacznego negatywnego stanowiska papie\u017ca) by\u0142a konsekwencj\u0105 nieodpowiedzialnej i anty\u0142aci\u0144skiej polityki cesarzy greckich. Nie byli oni w stanie zauwa\u017cy\u0107 zmierzchu wielko\u015bci swojego pa\u0144stwa, skazanego na pomoc \u0142acinnik\u00f3w.<\/p>\n Krzy\u017cowcy od samego pocz\u0105tku byli oskar\u017cani przez si\u0142y antykatolickie o chciwo\u015b\u0107, o ch\u0119\u0107 zdobycia ziemi i bogatych \u0142up\u00f3w. Oskar\u017cenia te s\u0105 kontynuowane przez wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych historyk\u00f3w. Jednak czy Moj\u017cesz, gdy wyprowadza\u0142 Lud Wybrany z Egiptu do Ziemi Obiecanej, nie opowiada\u0142 Izraelitom o bogactwach i urodzajno\u015bciach ziemi, kt\u00f3ra jest bezprawnie dzier\u017cona przez Filisty\u0144czyk\u00f3w, Amalekit\u00f3w czy Ammonit\u00f3w? Czy krzy\u017cowcy post\u0119powali z wi\u0119ksz\u0105 bezwzgl\u0119dno\u015bci\u0105 ni\u017c nar\u00f3d wybrany? Czy chciwo\u015b\u0107 \u0142acinnik\u00f3w by\u0142a wi\u0119ksza od chciwo\u015bci \u017byd\u00f3w? Pytania te pozostawiam bez odpowiedzi, poniewa\u017c ta wydaje mi si\u0119 oczywista\u2026<\/p>\n Czwarta krucjata nie osi\u0105gn\u0119\u0142a swego za\u0142o\u017conego celu. Wydawa\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce usuni\u0119cie niewygodnego s\u0105siada u\u0142atwi dzie\u0142o odzyskania Jerozolimy. O tym, jak g\u0142\u0119boko \u015bwiadomo\u015b\u0107 krucjatowa przenikn\u0119\u0142a \u00f3wczesne spo\u0142ecze\u0144stwa europejskie, \u015bwiadczy\u0107 mog\u0105 wydarzenia rozgrywaj\u0105ce si\u0119 w latach 1211-1212. Na terenie Niemiec i Francji pojawi\u0142y si\u0119 dzieci utrzymuj\u0105ce, \u017ce dost\u0105pi\u0142y objawie\u0144, w kt\u00f3rych Pan Jezus mia\u0142 domaga\u0107 si\u0119 wyprawy z\u0142o\u017conej z istot niewinnych, czyli dzieci. Ogarni\u0119te religijnym zapa\u0142em, dzieci zacz\u0119\u0142y zbiera\u0107 si\u0119 w wi\u0119ksze grupy, wbrew woli nie tylko rodzic\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c Ko\u015bcio\u0142a i m.in. kr\u00f3la Francji, ogarni\u0119te zamiarem pod\u0105\u017cenia na wypraw\u0119 krzy\u017cow\u0105. Fantastyczne marzenia o rozst\u0119puj\u0105cym si\u0119 przed pielgrzymami morzu czy o uciekaj\u0105cych armiach muzu\u0142ma\u0144skich, gromionych przez anio\u0142\u00f3w, ust\u0105pi\u0142y miejsca \u015bmierci z g\u0142odu, wycie\u0144czenia i zimna oraz niewoli muzu\u0142ma\u0144skiej. Kilkana\u015bcie tysi\u0119cy dzieci utraci\u0142o \u017cycie, \u0142\u0105cznie z \u201eprorokiem\u201d wyprawy, dziesi\u0119cioletnim Miko\u0142ajem na czele. Papie\u017c Innocenty, zdeklarowany przeciwnik \u201ekrucjaty dzieci\u0119cej\u201d, wyznaczy\u0142 do jej powstrzymania powstaj\u0105cy zakon kaznodziejski \u015bw. Franciszka.<\/p>\n Jak wida\u0107 poj\u0119cie krucjaty, jako walki ze z\u0142em \u2013 religijnym, duchowym, spo\u0142ecznym lub politycznym \u2013 mocno zakorzeni\u0142o si\u0119 w mentalno\u015bci europejskiej: dowodem hiszpa\u0144skie \u201ekrucjaty\u201d, zako\u0144czone sukcesem przez Izabel\u0119 Katolick\u0105 i Ferdynanda Arago\u0144skiego pod koniec XV w; francuska krucjata \u015bw. Ludwika przeciw albigensom, niebezpiecznej herezji, kt\u00f3ra zakotwiczy\u0142a si\u0119 w po\u0142udniowej Francji; \u201ekrucjaty po\u0142abskie\u201d lub \u201ekrucjaty pruskie\u201d, w kt\u00f3rych przeciw poganom brali udzia\u0142 ksi\u0105\u017c\u0119ta polscy w XII i XIII w. Has\u0142o krucjaty poderwa\u0142o rycerstwo \u015brodkowoeuropejskie w 1241 r. do walki przeciw najazdowi tatarskiemu, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 doszcz\u0119tnie W\u0119gry i ksi\u0119stwa polskie. Wypraw\u0119 krzy\u017cow\u0105 prowadzi\u0142 Krzysztof Kolumb, wyruszaj\u0105c w swoj\u0105 niebezpieczn\u0105 podr\u00f3\u017c w 1492 r. W p\u00f3\u017aniejszych wiekach o krucjacie marzyli dwudziestojednoletni Don Juan de Austria, pogromca Turk\u00f3w spod Lepanto, r\u00f3wnie m\u0142ody W\u0142adys\u0142aw Warne\u0144czyk, Jan III Sobieski, maszeruj\u0105cy na czele skrzydlatej armii pod Wiede\u0144, papie\u017c Innocenty XI, pomys\u0142odawca antytureckiej \u015awi\u0119tej Ligi. Paradoksalnie, w XVIII w. t\u0119sknoty za krucjatami najbardziej \u017cywotne pozostan\u0105 w Rosji, rz\u0105dzonej przez \u201eb\u0142\u0119dnego rycerza\u201d Paw\u0142a I. W wieku XX pojawi si\u0119 zagro\u017cenie stokro\u0107 gro\u017aniejsze od Turk\u00f3w i kolonialnego \u015bwiata arabskiego \u2013 komunizm; wraz z nim powr\u00f3ci has\u0142o krucjaty: w Hiszpanii w latach trzydziestych, prowadzonej przez powsta\u0144c\u00f3w gen. Franco, oraz w innych pa\u0144stwach, w kt\u00f3rych m\u0142odzie\u017c domaga\u0107 si\u0119 b\u0119dzie \u201eeuropejskiej krucjaty antybolszewickiej\u201d.<\/p>\n Szok spowodowany fiaskiem czwartej krucjaty i krucjaty dzieci\u0119cej spowodowa\u0142 energiczne i przemy\u015blane rozpocz\u0119cie przygotowa\u0144 do kolejnego wysi\u0142ku militarnego na Bliskim Wschodzie. W 1213 r. papie\u017c Innocety III og\u0142osi\u0142 bull\u0105 Quia maior now\u0105 wypraw\u0119 krzy\u017cow\u0105. Czasy jednak si\u0119 zmieni\u0142y, wzrastaj\u0105cy w Europie dobrobyt, wygodny styl \u017cycia oraz narastaj\u0105ce mi\u0119dzy narodami Christianitas konflikty nie sprzyja\u0142y dzie\u0142u odzyskania Grobu Chrystusa. Jak pisze A. Vauchez, zainteresowanie krucjatami ograniczy\u0142o si\u0119 do kr\u0119gu ludzi g\u0142\u0119boko przenikni\u0119tych ide\u0105 religijn\u0105. Krucjata przygotowana przez papie\u017ca i ksi\u0105\u017c\u0105t Ko\u015bcio\u0142a w czasie Soboru Latera\u0144skiego w 1215 r. zosta\u0142a wyznaczona na rok 1217. Ca\u0142e duchowie\u0144stwo ob\u0142o\u017cone zosta\u0142o podatkiem na op\u0142acenie transportu, za\u015b kl\u0105twa grozi\u0142a wszystkim utrzymuj\u0105cym kontakty handlowe z muzu\u0142manami, kt\u00f3re zosta\u0142y zawieszone na cztery lata. Ekskomunika ipso facto grozi\u0142a za sprzeda\u017c muzu\u0142manom materia\u0142\u00f3w wojennych lub s\u0142u\u017cb\u0119 we flocie pirackiej islamist\u00f3w. Niestety, papie\u017c zmar\u0142 w roku 1216, nie doczekawszy rozpocz\u0119cia dzia\u0142a\u0144, a do udzia\u0142u w wyprawie zg\u0142osi\u0142 si\u0119 zaciek\u0142y wr\u00f3g papiestwa, cesarz Fryderyk II, sabotuj\u0105cy postanowienia Innocentego. W wyznaczonym czasie gotowe do wymarszu by\u0142y jedynie wojska kr\u00f3la W\u0119gier Andrzeja II (w\u015br\u00f3d nich byli rycerze z ksi\u0119stw polskich) i ksi\u0119cia austriackiego Leopolda VI, do kt\u00f3rych przy\u0142\u0105czy\u0142y si\u0119 niewielkie grupy Francuz\u00f3w, Hiszpan\u00f3w i W\u0142och\u00f3w. Fryderyk II wypraw\u0119 zignorowa\u0142, Francuzi rozpoczynali walk\u0119 z albigensami, a Anglicy zbroili si\u0119 do walki z Francuzami. Wojska w 1219 r. zaatakowa\u0142y z pe\u0142nym sukcesem twierdz\u0119 Damietta w delcie Nilu, b\u0119d\u0105c\u0105 kluczem do Egiptu. Jednak po odrzuceniu do\u015b\u0107 korzystnych ofert pokojowych su\u0142tana Al-Kamila I, sk\u0142\u00f3cone wojsko, nie wiedz\u0105ce, kogo s\u0142ucha\u0107 \u2013 kr\u00f3la jerozolimskiego Jana z Brienne czy legata papieskiego Pelagiusza \u2013 ton\u0105c w b\u0142otach Nilu, dziesi\u0105tkowane przez czerwonk\u0119, zosta\u0142o zmuszone do po\u017ca\u0142owania godnej kapitulacji. Damietta w 1221 r. znalaz\u0142a si\u0119 w r\u0119kach su\u0142tana. Sytuacj\u0119 wykorzysta\u0142 sprytny cesarz Fryderyk II, kt\u00f3ry w glorii krzy\u017cowca, cho\u0107 ekskomunikowany, wbrew papie\u017cowi Honoriuszowi III przyby\u0142 do Palestyny. Garstka wojska, kt\u00f3r\u0105 ze sob\u0105 przyprowadzi\u0142, nie toczy\u0142a \u017cadnych walk z muzu\u0142manami, kt\u00f3rych pochodz\u0105cy z Sycylii cesarz darzy\u0142 nabo\u017cn\u0105 czci\u0105, a sam Fryderyk II rozpocz\u0105\u0142 w Ziemi \u015awi\u0119tej kurtuazyjn\u0105 wizyt\u0119 dyplomatyczn\u0105. Znienawidzony przez templariuszy cesarz w czasie wizyty w meczecie Al-Aksa, oprowadzany przez samego Al-Kamila, ze zdziwieniem zauwa\u017cy\u0142 misterne kraty w oknach meczetu. Zapyta\u0142, jaki jest cel umieszczania krat na do\u015b\u0107 sporej wysoko\u015bci. Odpowiedziano mu, \u017ce chroni\u0105 meczet przed wr\u00f3blami, na co Fryderyk z szyderczym u\u015bmiechem odpar\u0142: \u201eA teraz B\u00f3g na was zes\u0142a\u0142 wieprze\u201d. A \u201ewieprze\u201d w dalszym ci\u0105gu gin\u0119\u0142y z okrzykiem \u201eB\u00f3g tak chce!\u201d na ustach i z krzy\u017cem na piersiach. Fryderyk krakowskim targiem w 1229 r. odzyska\u0142 dla chrze\u015bcijan Jerozolim\u0119, bez templum Domini i templum Salomonis, kt\u00f3re pozosta\u0142y meczetami, a tak\u017ce Betlejem, Nazaret i okoliczne miejscowo\u015bci, oraz dziesi\u0119cioletni rozejm. Ziemia \u015awi\u0119ta zosta\u0142a zdobyta bizantyjskimi metodami przez zachodniego cesarza, uwa\u017caj\u0105cego si\u0119 za duchowego dziedzica Wschodu. Nie na d\u0142ugo, bo ju\u017c w 1244 r. znalaz\u0142a si\u0119 ponownie w r\u0119kach tureckich.<\/p>\n Szalony krzy\u017cowiec<\/strong><\/p>\n Z su\u0142tanem Al-Kamilem spotka\u0142 si\u0119 wcze\u015bniej jeszcze inny wybitny cz\u0142owiek pochodz\u0105cy z Zachodu \u2013 \u015bw. Franciszek z Asy\u017cu. Jakie\u017c inne by\u0142o spotkanie pokornego poety-rycerza, najdoskonalszego krzy\u017cowca krucjaty mi\u0142o\u015bci i honoru, z dumnym wodzem islamu. Kiedy \u015bw. Franciszek spad\u0142 jak \u201egrom z jasnego nieba\u201d na roz\u0142o\u017cone warownym obozem wojsko Chrystusowe pod Damiett\u0105 i obwie\u015bci\u0142 wodzom krucjaty ch\u0119\u0107 wyruszenia na spotkanie z su\u0142tanem, wszyscy poczytali go za szale\u0144ca. Bo te\u017c do tego trzeba by\u0142o by\u0107 Bo\u017cym szale\u0144cem, o odwa\u017cnym sercu, heroicznej wierze, by wyruszy\u0107 samemu, bez broni doczesnej, przeciw hufcom Mahometa. Cz\u0142owiek o posturze wyg\u0142odzonego biedaka, trubadur s\u0142awi\u0105cy la Donna Poverta (Pani\u0105 Bied\u0119), stan\u0105\u0142 przed obliczem su\u0142ta\u0144skim. Co nie uda\u0142o si\u0119 rycerzom z mieczem w d\u0142oni, uda\u0142o si\u0119 rycerzowi odzianemu w we\u0142nian\u0105, br\u0105zow\u0105 zbroj\u0119, z ostrogami misjonarza na go\u0142ych stopach, przy\u0142bic\u0105 M\u0105dro\u015bci Bo\u017cej i mieczem Wiary. Le Jongleur de Dieu, Bo\u017cy b\u0142azen, jak nazywa\u0142 siebie Franciszek, za\u017c\u0105da\u0142 od Al-Kamila nawr\u00f3cenia na chrze\u015bcija\u0144stwo! Otoczenie muzu\u0142ma\u0144skie os\u0142upia\u0142o i zawrza\u0142o ze z\u0142o\u015bci, ale dla su\u0142tana by\u0142a to interesuj\u0105ca rozrywka. Al-Kamil zapragn\u0105\u0142 ujrzenia dowodu jednoznacznie ukazuj\u0105cego, \u017ce katolicyzm jest religi\u0105 prawdziw\u0105, a islam fa\u0142szyw\u0105. Wobec tego Franciszek wyzwa\u0142, jak przysta\u0142o na rycerza, na S\u0105d Bo\u017cy \u201educhownych\u201d muzu\u0142ma\u0144skich; S\u0105d ten mia\u0142 polega\u0107 na przej\u015bciu przez ogie\u0144. Muftowie przyj\u0119li propozycj\u0119 z ch\u0142odn\u0105 rezerw\u0105. Su\u0142tan doceni\u0142 wiar\u0119 Bo\u017cego b\u0142azna i wbrew naciskom dostojnik\u00f3w poleci\u0142 odeskortowa\u0107 go do obozu chrze\u015bcija\u0144skiego. Chesterton w biografii \u015bw. Franciszka podsumowuje to wydarzenie s\u0142owami: \u201eLudzie lubili zanadto jego samego, aby mu pozwoli\u0107 umrze\u0107 za swoj\u0105 wiar\u0119, i przyjmowano cz\u0142owieka zamiast g\u0142oszonej przez niego wie\u015bci\u201d. Niestety, dotyczy\u0142o to nie tylko su\u0142tana, ale dotyczy do dzi\u015b wielu chrze\u015bcijan. A przecie\u017c potrzeba nam obecnie wielu \u015bw. Franciszk\u00f3w! Wielu takich rycerzy jak on!<\/p>\n A tymczasem Ziemia \u015awi\u0119ta po odje\u017adzie Fryderyka II, przysz\u0142ego kr\u00f3la Jerozolimy, stan\u0119\u0142a w obliczu wojny domowej, sprowokowanej polityk\u0105 namiestnik\u00f3w cesarskich. Baronowie wraz z templariuszami, g\u0142\u00f3wnie Francuzami, ale r\u00f3wnie\u017c niemieckimi przeciwnikami Fryderyka, wyst\u0105pili przeciw zgubnej polityce ust\u0119pstw wzgl\u0119dem islamu proponowanej przez W\u0142och\u00f3w i dwa pozosta\u0142e zakony rycerskie. Trzeba zrazu zaznaczy\u0107, \u017ce w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w ostatniej opcji by\u0142o wielu nie tylko znamienitych, ale tak\u017ce pobo\u017cnych ludzi. Doprowadzi\u0142o to do zupe\u0142nego parali\u017cu wszelkich akcji zaczepnych prowadzonych przez chrze\u015bcijan. Islam r\u00f3s\u0142 w si\u0142\u0119, kiedy wewn\u0105trz pa\u0144stwa jerozolimskiego trwa\u0142y zaburzenia. Kolejne ekspedycje krzy\u017cowc\u00f3w w latach 1239-1240 spe\u0142z\u0142y na niczym. Jerozolima znalaz\u0142a si\u0119 w ko\u0144cu w r\u0119kach arabskich, po krwawej bitwie pod Gaz\u0105.<\/p>\n \u015awi\u0119ty kr\u00f3l<\/strong><\/p>\n W 1244 r. na wie\u015b\u0107 o spustoszeniu i zburzeniu ko\u015bcio\u0142a Grobu Pa\u0144skiego w Jerozolimie, na apel papie\u017ca Innocentego IV odpowiedzia\u0142, nosz\u0105cy si\u0119 ju\u017c z t\u0105 my\u015bl\u0105 od pewnego czasu, kr\u00f3l Francji \u015bw. Ludwik. \u201eNajstarsza c\u00f3ra Ko\u015bcio\u0142a\u201d \u2013 Francja, przekaza\u0142a poprzez swoich poddanych potrzebne kwoty do wyposa\u017cenia i przetransportowania wojska na Bliski Wsch\u00f3d. Ludwik wyruszy\u0142 w nape\u0142niaj\u0105cej groz\u0105 sytuacji, kiedy pad\u0142 Askalon, twierdza krzy\u017cowc\u00f3w powstrzymuj\u0105ca zap\u0119dy islamskie w po\u0142udniowych cz\u0119\u015bciach kr\u00f3lestwa. W 1248 r. sz\u00f3sta krucjata stan\u0119\u0142a u wr\u00f3t Egiptu. Po krwawych walkach Ludwik zdoby\u0142 twierdz\u0119 Damietta i rozpocz\u0105\u0142 marsz na Kair przez delt\u0119 Nilu. Muzu\u0142manie tylko na to czekali: reguluj\u0105c \u015bluzy na Nilu, spowodowali wylew rzeki, przez co krzy\u017cowcy ugrz\u0119\u017ali w b\u0142ocie, odci\u0119ci od wody pitnej i \u017cywno\u015bci. Malaria, czerwonka i inne choroby przetrzebi\u0142y szeregi rycerzy. W op\u0142akanych warunkach, po tyle\u017c bohaterskiej, co desperackiej obronie wojska ze \u015bwi\u0119tym kr\u00f3lem Ludwikiem kapitulowa\u0142y przed mameluck\u0105 gwardi\u0105 su\u0142tana. Broni\u0142a si\u0119 jeszcze Damietta, dowodzona delikatn\u0105, aczkolwiek stanowcz\u0105 r\u0119k\u0105 kr\u00f3lowej Ma\u0142gorzaty, \u017cony Ludwika. Oddano twierdz\u0119 za kr\u00f3la i cz\u0119\u015b\u0107 rycerzy \u2013 taka by\u0142a cena walk w delcie Nilu. Za\u0142amany kr\u00f3l, z n\u0119dznymi szcz\u0105tkami swojej wyprawy wr\u00f3ci\u0142 do Palestyny, gdzie zarz\u0105dzi\u0142 intensywne umacnianie twierdz i miast, przeczuwaj\u0105c nadchodz\u0105cy kataklizm\u2026 W 1254 r. Ludwik IX otrzyma\u0142 smutn\u0105 wiadomo\u015b\u0107 o \u015bmierci swojej matki, kr\u00f3lowej Blanki Kastylijskiej, co zmusi\u0142o go do powrotu w domowe pielesze. Czyni\u0142 to niech\u0119tnie, jak ojciec troszcz\u0105c si\u0119 o pozostawion\u0105 w Palestynie i w niewoli armi\u0119.<\/p>\n Przegrana dla \u015bw. Ludwika by\u0142a ciosem, kt\u00f3r\u0105 zni\u00f3s\u0142 w pokorze, wyci\u0105gaj\u0105c z niej stosown\u0105 nauk\u0119. Za \u017cycia by\u0142 ju\u017c uwa\u017cany za cz\u0142owieka \u015bwi\u0119tego, jak zgodnie pisz\u0105 kronikarze i historycy, ale sam mia\u0142 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107 swojej kr\u00f3lewskiej ma\u0142o\u015bci i grzeszno\u015bci \u2013 i w\u0142a\u015bnie j\u0105 potraktowa\u0142 jako przyczyn\u0119 niepowodzenia krucjaty. A wi\u0119c w pierwszym rz\u0119dzie krucjata wewn\u0119trzna, umocnienie bastion\u00f3w swojej duszy, oczyszczenie umys\u0142u i uczynk\u00f3w z wszelkich \u015blad\u00f3w sarace\u0144skiego grzechu! Po\u015bwi\u0119cenie swojego \u017cycia Chrystusowi, przez pokorne przyj\u0119cie krzy\u017ca, nie tylko jako symbolu krucjaty. \u015aw. Ludwik wst\u0105pi\u0142 \u015bwiadomie na \u015bcie\u017ck\u0119, kt\u00f3r\u0105 kroczyli ju\u017c przed nim \u015bw. Bernard i \u015bw. Franciszek. Ca\u0142kowite oddanie! Czyni\u0142 to ju\u017c wcze\u015bniej, kiedy za niewielkie pieni\u0105dze kupi\u0142 od Wenecjan Cierniow\u0105 Koron\u0119 i cz\u0119\u015b\u0107 \u015aw. W\u0142\u00f3czni, zastawione im przez kr\u00f3la jerozolimskiego; kiedy wybudowa\u0142 wspania\u0142\u0105 parysk\u0105 St. Chapelle po to, by umie\u015bci\u0107 w niej relikwie, kiedy w tej \u015bwi\u0105tyni \u015blubowa\u0142 udzia\u0142 w krucjacie \u2013 ale po niepowodzeniach militarnych jego oddanie osi\u0105gn\u0119\u0142o szczyty \u015bwi\u0119to\u015bci. Dla katolickiego w\u0142adcy, jakim by\u0142 Ludwik, krucjata mia\u0142a by\u0107 zwie\u0144czeniem \u017cycia doczesnego, koron\u0105 w\u0142adania na swojej ziemi, nawet je\u015bli mia\u0142a by\u0107 to cierniowa korona niepowodzenia. Deus le volt!<\/p>\n \u201eZ koron\u0105 cierniow\u0105 w r\u0119kach obje\u017cd\u017ca\u0142 pa\u0144stwo, budz\u0105c nowy dla niej (tj. krucjaty) zapa\u0142 w narodzie i g\u0142osz\u0105c j\u0105 wsz\u0119dzie\u201d \u2013 pisze ks. Umi\u0144ski. Przed wyjazdem sporz\u0105dzi\u0142 testament, przeczuwaj\u0105c, \u017ce nigdy nie powr\u00f3ci do Francji. Wojska Ludwika zaatakowa\u0142y Tunis, sk\u0105d mia\u0142y ruszy\u0107 na Egipt. Strace\u0144cza krucjata opanowa\u0142a Kartagin\u0119, symbol odwiecznego wroga Rzymu i Europy. Szalej\u0105ca epidemia tysi\u0105cami zbiera\u0142a \u017cniwo w obozie Ludwika. \u015awi\u0119ty kr\u00f3l zmar\u0142 w\u015br\u00f3d swoich \u017co\u0142nierzy z dala od ojczyzny, a ostatnimi s\u0142owami, kt\u00f3re wyszepta\u0142, by\u0142y s\u0142owa jego mi\u0142o\u015bci \u2013 \u201eJeruzalem, Jeruzalem\u201d. W \u015blad za ojcem pod\u0105\u017cy\u0142a do Boga m\u0142oda lilia rodu Kapetyng\u00f3w, syn Ludwika Jan Tristan. Mo\u017ce by\u0107 spokojny nar\u00f3d, maj\u0105cy takich w\u0142adc\u00f3w jak \u015bw. Ludwik. Dzi\u0119ki heroicznej postawie kr\u00f3la Francji, powiod\u0142y si\u0119 walki w Palestynie. Wierny swojemu bratu kontynuowa\u0142 jego dzie\u0142o kr\u00f3l Sycylii Karol Andegawe\u0144ski oraz ksi\u0105\u017c\u0119 angielski Edward I Plantagenet. Koron\u0119 ostatnich krucjat wie\u0144czy\u0142y najpi\u0119kniejsze i najczystsze szmaragdy, \u015bw. Franciszek i \u015bw. Ludwik \u2013 podarunki, jaki Europa z\u0142o\u017cy\u0142a Chrystusowi w XIII w.<\/p>\n Pocz\u0105tek ko\u0144ca<\/strong><\/p>\n Cofa\u0107 si\u0119, ale z honorem. Koniec II po\u0142owy XIII w. znaczy\u0142o dla chrze\u015bcija\u0144skiej Palestyny pasmo pora\u017cek militarnych i politycznych w walce z fanatycznym su\u0142tanem Bajbarsem, oraz rozpaczliwe poszukiwanie sojusznik\u00f3w, nawet je\u015bli mieliby nimi by\u0107 poga\u0144sko-nestoria\u0144scy Mongo\u0142owie. Nasta\u0142 r\u00f3wnie\u017c ci\u0119\u017cki czas dla wschodniochrze\u015bcija\u0144skich pa\u0144stw Ormian i Gruzin\u00f3w, tocz\u0105cych desperack\u0105 walk\u0119 o utrzymanie swojej niezale\u017cno\u015bci wzgl\u0119dem islamu. Europa straci\u0142a zainteresowanie ide\u0105 krucjat, przez co bezustannie p\u0142yn\u0105cy do tej pory potok ludzi do Ziemi \u015awi\u0119tej zacz\u0105\u0142 zanika\u0107. 18 IV 1268 r. wojska muzu\u0142ma\u0144skich mameluk\u00f3w zdoby\u0142y Antiochi\u0119, morduj\u0105c ca\u0142\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 ludno\u015b\u0107 miasta. Do 1271 r. Bajbars zawojowa\u0142 reszt\u0119 ksi\u0119stwa Antiochii i prawie ca\u0142e terytorium Kr\u00f3lestwa Jerozolimskiego; od ostatecznej kl\u0119ski uratowa\u0142y chrze\u015bcijan jedynie pertraktacje Edwarda I Plantageneta i wojska sycylijsko-cypryjskie. W tym samym roku w r\u0119ce su\u0142tana wpad\u0142y tereny z niezdobytym dot\u0105d zamkiem Krak de Chevaliers, a po up\u0142ywie ustanowionego rozejmu nast\u0119pca Bajbarsa zdoby\u0142 Trypolis, dokonuj\u0105c rzezi chrze\u015bcijan.<\/p>\n ,,Ile\u017c dziatek pozosta\u0142o sierotami, ile\u017c matek uduszono, gdy g\u0142odne dzieci\u0105tko p\u0142aka\u0142o przytulone do \u0142ona! Nieszcz\u0119sne kobiety, dziewcz\u0119ta, panny, \u017cony i m\u0142odzi ch\u0142opcy. (\u2026) Ile\u017c dziewcz\u0105t szarpano za w\u0142osy i p\u0119dzono na targ, aby tam sprzeda\u0107 je za pieni\u0105dze\u201d<\/p>\n \u2013 lamentowa\u0142 ocala\u0142y z rzezi bp Gabriel. Ostatni\u0105 rubie\u017c obronn\u0105 Europy w Ziemi \u015awi\u0119tej stanowi\u0142o miasto Akka, w trudnych dniach 1291 r. zamienione na bronion\u0105 do ostatniego \u017co\u0142nierza twierdz\u0119. Na dramatyczny apel pos\u0142a cypryjskiego w Europie odpowiedzia\u0142 jedynie szwajcarski rycerz Otton z Grandson, kt\u00f3ry ze swoim bratankiem Piotrem z Estavayer i pocztem rycerskim wyruszyli broni\u0107 Akki. W pocz\u0105tkach maja 1291 r. prawie stutysi\u0119czna armia mamelucka stan\u0119\u0142a pod murami twierdzy. Prys\u0142y wszystkie wa\u015bnie w obliczu wroga; templariusze, joannici, krzy\u017cacy, miejscowi pulanie, Piza\u0144czycy i Cypryjczycy stan\u0119li obok siebie na murach. 18 V mamelucy zaatakowali, u\u017cywaj\u0105c do walki \u201epodpalaczy\u201d, posiadaj\u0105cych granaty prochowe. Wielki Mistrz templariuszy, Wilhelm de Beaujeu, zebra\u0142 dwunastu rycerzy i rami\u0119 w rami\u0119 z Wielkim Mistrzem joannit\u00f3w rozpocz\u0105\u0142 kontratak, w czasie kt\u00f3rego zosta\u0142 trafiony strza\u0142\u0105.<\/p>\n ,,A kiedy poczu\u0142, \u017ce jest \u015bmiertelnie ranny, zacz\u0105\u0142 si\u0119 cofa\u0107; s\u0105dzono, \u017ce zawraca, \u017ceby si\u0119 ratowa\u0107. Brat, kt\u00f3ry ni\u00f3s\u0142 chor\u0105giew, wycofa\u0142 si\u0119, a za nim wszyscy templariusze. W\u00f3wczas krzy\u017cowcy ze Spoleto (\u2026) krzykn\u0119li: \u201eNa Boga, Panie, nie odchod\u017a, inaczej miasto zginie!\u201d Odpowiedzia\u0142 im: \u00abPanowie, ju\u017c nie dam rady, jestem martwy, sp\u00f3jrzcie na ran\u0119\u2026\u00bb Wtedy ujrzeli\u015bmy strza\u0142\u0119 przeszywaj\u0105c\u0105 jego cia\u0142o. (\u2026) podtrzymali go i zdj\u0119li z konia, i po\u0142o\u017cyli go na tarczy bardzo du\u017cej i bardzo d\u0142ugiej, kt\u00f3r\u0105 tam znale\u017ali porzucon\u0105\u201d.<\/p>\n Przez dziesi\u0119\u0107 dni odpierano zajad\u0142e ataki, jednak widz\u0105c zgubny dla ludno\u015bci cywilnej dalszy op\u00f3r, postanowiono skapitulowa\u0107. S\u0142owo su\u0142tana, kt\u00f3ry obieca\u0142 darowanie \u017cycia wszystkim chrze\u015bcijanom, nie by\u0142o nic warte\u2026 Gdy Saraceni wpadli do miasta, rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 masakra ludno\u015bci.<\/p>\n ,,Straszne rzeczy ogl\u0105da\u0142o si\u0119 w tym dniu, kiedy damy, mieszczki, panny tudzie\u017c ubogie kobiety ukradkiem przemyka\u0142y ulicami, z dzieckiem na r\u0119ku. Przera\u017cone i sp\u0142akane \u015bpieszy\u0142y w stron\u0119 portu, pr\u00f3buj\u0105c tam szuka\u0107 ratunku, lecz kiedy napotkali je Saraceni, jeden chwyta\u0142 matk\u0119, drugi dziecko i wlekli je do rogu, a potem odrywali dziecko od matki. A je\u017celi jaki\u015b Saracen sprzecza\u0142 si\u0119 z drugim o napotkan\u0105 kobiet\u0119, wtedy obaj j\u0105 zabijali. A zdarza\u0142o si\u0119, \u017ce zabierali kobiet\u0119, a dziecko rzucali na ziemi\u0119 i tratowali ko\u0144mi. Kobiety brzemienne gnali i p\u0119dzili tak, \u017ce umiera\u0142y z uduszenia, a razem z nimi dziecko, kt\u00f3re nosi\u0142y w \u0142onie\u201d,<\/p>\n jak mo\u017cemy przeczyta\u0107 w kronice Gestes des Chyprois. Dziesi\u0119\u0107 tysi\u0119cy ludzi znalaz\u0142o schronienie w twierdzy templariuszy, kt\u00f3ra mia\u0142a kapitulowa\u0107. Mamelucy wtargn\u0119li do \u015brodka, rozpocz\u0119li grabie\u017c, masakr\u0119 i gwa\u0142cenie kobiet. Templariusze wyci\u0119li ich w pie\u0144, zamykaj\u0105c na powr\u00f3t bramy twierdzy. Od tej chwili jedyna droga z twierdzy wiod\u0142a wprost przed Majestat Kr\u00f3la kr\u00f3l\u00f3w. Mamelucy rozpocz\u0119li podkop pod murami obronnymi, przez kt\u00f3ry wdarli si\u0119 28 V 1291 r. do twierdzy bohatersko bronionej przez rycerzy Chrystusa. Walka o ka\u017cdy metr przestrzeni zako\u0144czy\u0142a si\u0119 zawaleniem mur\u00f3w twierdzy, pod kt\u00f3rymi znale\u017ali sw\u00f3j m\u0119cze\u0144ski koniec rycerze wszystkich trzech zakon\u00f3w i rycerze \u015bwieccy, a tak\u017ce dwa tysi\u0105ce wojownik\u00f3w Mahometa. Krew chrze\u015bcija\u0144ska by\u0142a droga tego dnia! Nad chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Palestyn\u0105 zasz\u0142o jasne s\u0142o\u0144ce wiary w Chrystusa, a rozpocz\u0119\u0142a si\u0119 bardzo d\u0142uga noc o\u015bwietlana przez poga\u0144ski p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyc.<\/p>\n W nast\u0119pnym wieku o krucjatach pami\u0119tali tylko nieliczni\u2026 Templariusze, a\u017c do swojego nieszcz\u0119snego ko\u0144ca, pragn\u0119li kontynuowa\u0107 wojn\u0119 z niewiernymi. Joannici w 1306 r. zdobyli wysp\u0119 Rodos, kt\u00f3ra sta\u0142a si\u0119, tak jak p\u00f3\u017aniej Malta, bolesnym cierniem wbitym w \u015bwiat islamu. Cypr przechodzi\u0142 burzliwe koleje losu, by w 1571 r. sta\u0107 si\u0119 w\u0142asno\u015bci\u0105 Turk\u00f3w. W 1364 r. obje\u017cd\u017ca\u0142 Europ\u0119 kr\u00f3l Cypru Piotr I wzywaj\u0105cy do krucjaty monarch\u00f3w europejskich; by\u0142 m.in. r\u00f3wnie\u017c go\u015bciem Kazimierza Wielkiego. Jednak przyj\u0119ty z wszelkimi honorami nic nie wsk\u00f3ra\u0142 ani w Polsce, ani w Anglii, ani nigdzie indziej\u2026 Stopniowy rozpad Christianitas, pogr\u0105\u017canie si\u0119 w partykularyzmie politycznym, doprowadzi\u0142o do os\u0142abienia idei krucjatowych. Z. Morawski, przedwojenny znawca XV-wiecznej Europy pisa\u0142:<\/p>\n ,,Ale mimo powszechnej \u015bwiadomo\u015bci gro\u017c\u0105cego wszystkim niebezpiecze\u0144stwa, w\u0119z\u0142y, kt\u00f3re w XI, XII, i XIII stuleciu by\u0142y jeszcze do\u015b\u0107 silne, aby skupi\u0107 ludy chrze\u015bcija\u0144skie pod wsp\u00f3lny znak Krzy\u017ca, rozlu\u017ani\u0142 odt\u0105d tak doszcz\u0119tnie budz\u0105cy si\u0119 wsz\u0119dzie u schy\u0142ku \u015brednich wiek\u00f3w narodowy lub dynastyczny indywidualizm, \u017ce na krucjat\u0119 by\u0142o ju\u017c za p\u00f3\u017ano\u201d.<\/p>\n Nie bez znaczenia by\u0142 fakt, \u017ce zanik ducha wypraw krzy\u017cowych zwi\u0105zany by\u0142 z os\u0142abieniem papiestwa, kt\u00f3re popad\u0142o w tzw. \u201eniewol\u0119 awinio\u0144sk\u0105\u201d za rz\u0105d\u00f3w kr\u00f3la Francji Filipa IV Pi\u0119knego, oraz pogr\u0105\u017ceniem si\u0119 w politycznym chaosie Cesarstwa Rzymskiego Narodu Niemieckiego. Oba czynniki, kt\u00f3re by\u0142y zdolne do zorganizowania takich przedsi\u0119wzi\u0119\u0107, prze\u017cywa\u0142y g\u0142\u0119boki kryzys. Wszelkie nadzieje na odzyskanie Palestyny pogrzebie rebelia Lutra, rozbijaj\u0105ca jedno\u015b\u0107 religijn\u0105 Europy Zachodniej oraz odkrycia geograficzne, kt\u00f3re spowoduj\u0105 przesuni\u0119cie zainteresowa\u0144 monarch\u00f3w europejskich z Morza \u015ar\u00f3dziemnego na Ocean Atlantycki. Tymczasem Turcy parli na Zach\u00f3d.<\/p>\n W 1360 r. Turcy wdarli si\u0119 na teren Europy, odrywaj\u0105c od Cesarstwa Wschodniego rejon Adrianopola. Dalsza ekspansja na Ba\u0142kanach zako\u0144czy\u0142a si\u0119 masakr\u0105 szlachty serbskiej na Kosowym Polu (1389 r.). Do walki z Turkami w obronie W\u0119gier wyruszy\u0142 cesarz Zygmunt Luksemburczyk, ale poni\u00f3s\u0142 kl\u0119sk\u0119 pod Nikopolis (1396 r.). Granica p\u00f3\u0142nocna ekspansji tureckiej ustabilizowa\u0142a si\u0119 na Dunaju. W 1444 r. \u015bmier\u0107 na polach pod Warn\u0105 dosi\u0119g\u0142a m\u0142odego kr\u00f3la W\u0119gier i Polski W\u0142adys\u0142awa Jagiello\u0144czyka. 29 V 1453 r. su\u0142tan turecki wjecha\u0142 na bia\u0142ym koniu do jednego z najpi\u0119kniejszych ko\u015bcio\u0142\u00f3w \u015bwiata Hagia Sophia w zdobytym przez Turk\u00f3w Konstantynopolu. Cesarstwo Bizantyjskie przesta\u0142o istnie\u0107. W 1526 r. w ci\u0119\u017ckiej bitwie pod Mohaczem zgin\u0105\u0142 z r\u0105k Turk\u00f3w kr\u00f3l W\u0119gier Ludwik Jagiello\u0144czyk. \u015amiertelne zapasy mi\u0119dzy chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 Europ\u0105 a muzu\u0142ma\u0144skimi Turkami trwa\u0142y jeszcze prawie dwie\u015bcie lat, do momentu \u0142ami\u0105cej osma\u0144ski kr\u0119gos\u0142up szar\u017cy pod Kahlenbergiem, dowodzonej przez Jana III Sobieskiego we wrze\u015bniu 1683 r.<\/p>\n Dziedzictwo krucjat<\/strong><\/p>\n Nie mo\u017cna sobie wyobrazi\u0107 Europy bez wypraw krzy\u017cowych. Ch. Dawson stwierdzi\u0142, \u017ce oznaczaj\u0105 one<\/p>\n ,,punkt zwrotny w historii Zachodu: kres d\u0142ugich wiek\u00f3w s\u0142abo\u015bci, izolacji i ni\u017cszo\u015bci kulturalnej. Oznaczaj\u0105 tak\u017ce przybycie nowych lud\u00f3w zachodniego chrze\u015bcija\u0144stwa do starych o\u015brodk\u00f3w kultury, po\u0142o\u017conych nad wschodnimi brzegami Morza \u015ar\u00f3dziemnego\u201d.<\/p>\n Z religijnego punktu widzenia krucjaty by\u0142y widomym znakiem skutecznej chrystianizacji spo\u0142ecze\u0144stw Christianitas, kt\u00f3re przepojone wiar\u0105 gotowe by\u0142y do po\u015bwi\u0119ce\u0144 niewyobra\u017calnych dla cz\u0142owieka \u201enowoczesnego\u201d. Dlatego nie mo\u017cna wyrzec si\u0119 krucjat, dziedzictwa danego nam przez surowych m\u0119\u017c\u00f3w tamtych czas\u00f3w, co czyni\u0105 w imi\u0119 ekumenizmu moderni\u015bci. Krzy\u017cowcy nie byli gorsi od nas, jak przedstawia to dzisiejsza propaganda. Byli grzeszni, bo byli tylko lud\u017ami. Mieli \u015bwiadomo\u015b\u0107 z\u0142a i s\u0142abo\u015bci tkwi\u0105cej w sobie, zawstydzaj\u0105c\u0105 dla nas przepe\u0142nionych pych\u0105, zadufanych w swoje si\u0142y.<\/p>\n ,,Krzy\u017cowcy niew\u0105tpliwie nadu\u017cyli swego zwyci\u0119stwa, ale bo te\u017c i by\u0142o to zwyci\u0119stwo, kt\u00f3rego mo\u017cna by\u0142o nadu\u017cy\u0107. A tam, gdzie jest zwyci\u0119stwo, tam jest i waleczno\u015b\u0107 na polu bitwy, i popularno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d t\u0142umu. Istnieje pewien rodzaj zapa\u0142u, co zach\u0119ca do wybryk\u00f3w i pokrywa winy\u201d<\/p>\n \u2013 pisa\u0142 o krzy\u017cowcach Chesterton. Na pytanie, czy Ko\u015bci\u00f3\u0142 powinien przeprasza\u0107 za krzy\u017cowc\u00f3w, nale\u017cy odpowiedzie\u0107 przecz\u0105co! Polemika z modernistycznymi krytykami krucjat, z g\u0119bami pe\u0142nymi frazes\u00f3w o tolerancji i prawach cz\u0142owieka, na d\u0142u\u017csz\u0105 met\u0119 jest pozbawiona sensu \u2013 i dlatego artyku\u0142 ten nie pretenduje do miana takiej polemiki. Przypomnie\u0107 nale\u017cy s\u0142owa \u015bw. Bernarda z Clairvaux zawarte w Apologii Drugiej Wyprawy Krzy\u017cowej:<\/p>\n ,,Nie zale\u017cy mi na s\u0105dzie tych, kt\u00f3rzy dobro nazywaj\u0105 z\u0142em, a z\u0142o dobrem, \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 bior\u0105 za ciemno\u015bci, a ciemno\u015bci za \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107. Zreszt\u0105, je\u015bli ju\u017c chc\u0105 blu\u017ani\u0107, niech\u017ce blu\u017ani\u0105 przeciwko mnie, a nie przeciwko Bogu \u2013 i czu\u0142bym si\u0119 niesko\u0144czenie szcz\u0119\u015bliwy s\u0142u\u017c\u0105c Mu za tarcz\u0119 i wstrzymuj\u0105c zab\u00f3jcze pociski krytyk\u00f3w i zatrute \u017c\u0105d\u0142a potwarc\u00f3w, byle nie dociera\u0142y do Niego!\u201d<\/p>\n Patrzmy na Bliski Wsch\u00f3d: na Sudan, gdzie mordowani s\u0105 chrze\u015bcijanie; na Algieri\u0119, Egipt, Pakistan, Liban, gdzie prze\u015bladuje si\u0119 wyznawc\u00f3w Chrystusa; na Arabi\u0119 Saudyjsk\u0105, gdzie wykonuje si\u0119 w dalszym ci\u0105gu publiczne egzekucje za posiadanie Biblii lub noszenie krzy\u017cyka. Rzym milczy\u2026<\/p>\n Ryszard Mozgol<\/p>\n Kalendarium krucjat:<\/strong><\/p>\n 1095 \u2013 poselstwo cesarza Aleksego I Komnena do papie\u017ca Urbana II; synod w Clermont<\/p>\n 1096 \u2013 I wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1099 \u2013 zdobycie Jerozolimy<\/p>\n 1100 \u2013 koronacja Baldwina z Boulogne na kr\u00f3la jerozolimskiego<\/p>\n 1109 \u2013 krzy\u017cowcy zdobywaj\u0105 Trypolis<\/p>\n 1119 \u2013 powstanie zakonu templariuszy<\/p>\n ok. 1120 \u2013 powstanie zakonu joannit\u00f3w<\/p>\n 1128 \u2013 powstanie zakonu krzy\u017cak\u00f3w<\/p>\n 1142 \u2013 budowa zamku Krak de Moab<\/p>\n 1144 \u2013 upadek Edessy<\/p>\n 1147 \u2013 II wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1148 \u2013 nieudana akcja przeciw Damaszkowi<\/p>\n 1169 \u2013 Saladyn zostaje su\u0142tanem Egiptu<\/p>\n 1177 \u2013 zwyci\u0119stwo pod Askalonem nad wojskami Saladyna<\/p>\n 1187 \u2013 kl\u0119ska pod Hittinem; Saladyn zdobywa Jerozolim\u0119<\/p>\n 1189 \u2013 III wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1190 \u2013 \u015bmier\u0107 cesarza Fryderyka I Barbarossy<\/p>\n 1191 \u2013 Ryszard I Lwie Serce zdobywa Cypr (maj) i pokonuje Saladyna pod Arsuf (wrzesie\u0144)<\/p>\n 1202 \u2013 IV wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1204 \u2013 krzy\u017cowcy zdobywaj\u0105 Konstantynopol; utworzenie Cesarstwa \u0141aci\u0144skiego<\/p>\n 1212 \u2013 krucjata dzieci\u0119ca<\/p>\n 1217 \u2013 V wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1248 \u2013 VI wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1270 \u2013 VII wyprawa krzy\u017cowa<\/p>\n 1271 \u2013 kapitulacja Krak des Chevaliers<\/p>\n 1291 \u2013 kapitulacja Akki; upadek kr\u00f3lestwa jerozolimskiego<\/p>\n Prace wykorzystane w artykule:<\/strong><\/p>\n L. Accattoli, Kiedy papie\u017c prosi o przebaczenie. Wszystkie \u201emea culpa\u201d Jana Paw\u0142a II<\/em>. Krak\u00f3w 1999.<\/p>\n J. Alzog, Historya powszechna Ko\u015bcio\u0142a<\/em>, t. III i IV, Warszawa 1855.<\/p>\n Anonima dzieje pierwszej krucjaty, albo czyny Frank\u00f3w i pielgrzym\u00f3w Jerozolimskich<\/em>, Warszawa-Krak\u00f3w 1984.<\/p>\n \u015bw. Bernard z Clairvaux, O rozwa\u017caniu [w:] Pisma, t. IV, Krak\u00f3w 1992.<\/p>\n J. M. Boche\u0144ski OP, De virtute militari. <\/em>Zarys etyki wojskowej<\/em>, Krak\u00f3w 1993.<\/p>\n G. Bordonove, \u017bycie codzienne Zakonu Templariuszy<\/em>, Pozna\u0144 1998.<\/p>\n P. Brown, \u015awiat p\u00f3\u017anego antyku od Marka Aureliusza do Mahometa<\/em>, Warszawa 1991.<\/p>\n G. K. Chesterton, \u015aw. Franciszek z Asy\u017cu<\/em>, wyd II, Katowice 1949.<\/p>\n G. K. Chesterton, Kr\u00f3tka historia Anglii<\/em>, b.r.w. (wg wydania Veritasu).<\/p>\n P. Certamine, Wojna w \u015bredniowieczu<\/em>, Warszawa 1999.<\/p>\n R. Collins, Europa wczesnochrze\u015bcija\u0144ska<\/em> 300\u20131000, Warszawa 1996.<\/p>\n P. Crepon, Religie a wojna<\/em>, Gda\u0144sk 1994.<\/p>\n Ch. Dawson, Religia i powstanie kultury zachodniej<\/em>, Warszawa 1958.<\/p>\n M. Eliade, Historia wierze\u0144 i idei religijnych<\/em>, t. III, Warszawa 1997.<\/p>\n H. A. R. Gibb, Mahometanizm<\/em>, Warszawa 1965.<\/p>\n W. i M. Hrochowie, W obronie grobu Chrystusa. Krzy\u017cowcy w Lewancie<\/em>, Warszawa 1992.<\/p>\n J. Huizinga, Jesie\u0144 \u015bredniowiecza<\/em>, Warszawa 1992.<\/p>\n F. Koneczny, Cywilizacja \u017cydowska<\/em>, Londyn 1974.<\/p>\n M. Melville, Dzieje templariuszy<\/em>, Warszawa 1991.<\/p>\n V. Messori, Przemy\u015ble\u0107 histori\u0119. Katolicka interpretacja ludzkiego losu<\/em>, t. II, Krak\u00f3w 1999.<\/p>\n Z. Morawski, Epilogi krucjat w XV wieku<\/em>, Krak\u00f3w 1924.<\/p>\n M. Ossowska, Ethos rycerski i jego odmiany<\/em>, Warszawa 1988.<\/p>\n Pami\u0119\u0107 i pojednanie. Ko\u015bci\u00f3\u0142 i winy przesz\u0142o\u015bci. Dokument Mi\u0119dzynarodowej Komisji Teologicznej 2000, <\/em>Sandomierz 2000.<\/p>\n R. Pernoud, Ryszard Lwie Serce<\/em>, Warszawa 1994.<\/p>\n R. Pernoud, Kobieta w czasach wypraw krzy\u017cowych<\/em>, Gda\u0144sk 1995.<\/p>\n S. Runciman, Dzieje wypraw krzy\u017cowych<\/em>, t. I\u2013III, Warszawa 1988.<\/p>\n ks. J. Umi\u0144ski, Historia Ko\u015bcio\u0142a<\/em>, t. I, wyd. IV, Opole 1959.<\/p>\n O. I. Uspenskij, Istorija krestovych pochodov<\/em>, St. Petersburg 1901.<\/p>\n O. Stanis\u0142awska, Czy to ju\u017c Jeruzalem\u2026?<\/em> [w:] Magazyn \u201eGazety Wyborczej\u201d, 16 XII 1999 r., s. 30\u201339.<\/p>\n G. Tate, Orient w czasach wypraw krzy\u017cowych<\/em>, Wroc\u0142aw 1996.<\/p>\n A. Vauchez, Duchowo\u015b\u0107 \u015bredniowiecza<\/em>, Gda\u0144sk 1996.<\/p>\n Przypisy:<\/strong><\/p>\n 1. \u201eW islamie i w \u017cydostwie poligamia jest dozwolona; europejscy \u017bydzi od XI wieku przechodz\u0105 do monogamii, i obecnie olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzu\u0142man\u00f3w \u017cyje te\u017c w jedno\u017ce\u0144stwie\u201d \u2013 F. Koneczny,<\/p>\n Cywilizacja \u017cydowska. Londyn 1974, s. 127.<\/p>\n 2. \u201eW islamie i w \u017cydostwie poligamia jest dozwolona; europejscy \u017bydzi od XI wieku przechodz\u0105 do monogamii, i obecnie olbrzymia wi\u0119kszo\u015b\u0107 muzu\u0142man\u00f3w \u017cyje te\u017c w jedno\u017ce\u0144stwie\u201d \u2013 F. Koneczny,Cywilizacja \u017cydowska. Londyn 1974, s. 127.<\/p>\n (,,Zawsze wierni\u201d, nr 4\/2000 [35])<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":" Od ko\u0144ca lat osiemdziesi\u0105tych obserwuje si\u0119 w Watykanie \u201ebitw\u0119 o histori\u0119\u201d, nazwan\u0105 przez kard. Arinze w przes\u0142aniu skierowanym do muzu\u0142man\u00f3w w lutym 1996 r. z okazji zako\u0144czenia ramadanu \u201eprzezwyci\u0119\u017caniem przesz\u0142o\u015bci\u201d. Dla modernist\u00f3w \u201eprzezwyci\u0119\u017canie przesz\u0142o\u015bci\u201d jest istotnym elementem ich polityki, zmierzaj\u0105cym… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1007],"tags":[464,920],"class_list":["post-2115","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia-kosciola","tag-krucjaty","tag-wyprawy-krzyzowe"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2115","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=2115"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/2115\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=2115"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=2115"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=2115"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}