{"id":2093,"date":"2019-03-22T14:29:55","date_gmt":"2019-03-22T13:29:55","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=2093"},"modified":"2019-03-22T14:29:55","modified_gmt":"2019-03-22T13:29:55","slug":"ddowody-na-istnienie-boga-w-ujeciu-leszka-janczuka-cuda-ontologiczny-kosmologiczny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/ddowody-na-istnienie-boga-w-ujeciu-leszka-janczuka-cuda-ontologiczny-kosmologiczny\/","title":{"rendered":"Dowody na istnienie Boga w uj\u0119ciu Leszka Ja\u0144czuka: cuda, ontologiczny, kosmologiczny…"},"content":{"rendered":"

Cuda <\/strong>
\n 
\nWszyscy autorzy biblijni, za wyj\u0105tkiem Paw\u0142a, nie podaj\u0105 \u017cadnych rozumowych, opartych na spekulacji, dowod\u00f3w na istnienie Boga. Wynika to z umys\u0142owo\u015bci semickiej owych czas\u00f3w. Semita rzadko poddawa\u0142 si\u0119 refleksjom, nie umia\u0142 my\u015ble\u0107 w kategoriach abstrakcyjnych, z usposobienia by\u0142 konserwatywny i przywi\u0105zywa\u0142 wielk\u0105 wag\u0119 do tradycji. Gdyby Izraelit\u0119 zapytano dlaczego wierzy w Boga, powo\u0142a\u0142by si\u0119 na Abrahama, Moj\u017cesza, na cudowne wyprowadzenie z Egiptu, m\u00f3g\u0142by te\u017c powiedzie\u0107, \u017ce B\u00f3g jest stw\u00f3rc\u0105 wszech\u015bwiata, lecz nie by\u0142by w stanie poda\u0107 \u017cadnych spekulatywnych dowod\u00f3w. Nie by\u0142y one zreszt\u0105 potrzebne. Istnienie Boga dla wszystkich \u017byd\u00f3w by\u0142o a\u017c nadto oczywiste, wynika\u0142o to z cud\u00f3w, kt\u00f3rych B\u00f3g dokonywa\u0142 w historii Izraela. Je\u017celi kto\u015b potrzebowa\u0142 jakich\u015b dowod\u00f3w, to jedynie dla wykazania, kt\u00f3ry B\u00f3g jest prawdziwy, b\u0105d\u017a pot\u0119\u017cniejszy.
\nWyprowadzenie Izraela z Egiptu by\u0142o dowodem, i\u017c B\u00f3g Izraela, B\u00f3g Jahwe, jest pot\u0119\u017cniejszy od faraona i od bog\u00f3w egipskich (Pwt 11, 3; Sdz 6, 13).
\nGdy skrzynia przymierza trafi\u0142a w r\u0119ce Filistyn\u00f3w, bogowie filisty\u0144scy zostali ukarani (1 Sm 5, 1-12; 6, 5). Prorok Eliasz w konfrontacji z prorokami Baala demonstruje moc swego Boga i niemoc Baala (1 Krl 18, 20-40). Charakterystycznym jest zawo\u0142anie Eliasza: Je\u017celi Jahwe jest Bogiem, id\u017acie za nim, a je\u017celi Baal, id\u017acie za nim!<\/em> Tym co rozstrzygn\u0119\u0142o w konfrontacji by\u0142 w\u0142a\u015bnie cud.
\nW Ksi\u0119dze Daniela<\/em> B\u00f3g ratuje swych wyznawc\u00f3w z pieca ognistego i lwiej jamy (Dn 3; 6). Przedtem pada zuchwa\u0142e pytanie kr\u00f3la: kt\u00f3ry b\u00f3g wyrwie was z mojej r\u0119ki?<\/em> (Dn 3, 15). B\u00f3g objawia zakryte tajemnice i tym samym jest Bogiem bog\u00f3w (Dn 2, 22. 47; 4, 15).
\nNiech przyst\u0105pi\u0105 i objawi\u0105 nam, co ma si\u0119 sta\u0107, powiedzcie nam o rzeczach dawnych, co to by\u0142o, aby\u015bmy to wzi\u0119li do serca i dowiedzieli si\u0119, jak si\u0119 one dokona\u0142y, albo zwiastujcie nam o rzeczach przysz\u0142ych! Powiedzcie, co si\u0119 stanie p\u00f3\u017aniej, aby\u015bmy poznali, czy jeste\u015bcie bogami, i uczy\u0144cie co\u015b, czy dobrego, czy z\u0142ego, aby\u015bmy z podziwem mogli to ogl\u0105da\u0107<\/em>. (Iz 41, 22-23).
\nW ST cuda by\u0142y dowodem na prawdziwo\u015b\u0107 Boga. Podobnie rzecz si\u0119 ma w NT. Na pytanie Jana Chrzciciela: Czy Ty jeste\u015b tym, kt\u00f3ry mia\u0142 przyj\u015b\u0107, czy innego mamy oczekiwa\u0107?<\/em> (Mt 11, 3), Jezus odpowiedzia\u0142: \u015alepi odzyskuj\u0105 wzrok, chromi chodz\u0105, tr\u0119dowaci zostaj\u0105 oczyszczeni, g\u0142usi s\u0142ysz\u0105, umarli s\u0105 wskrzeszani, a ubogim zwiastowana jest ewangelia<\/em> (Mt 11, 5). Przy innej okazji powiedzia\u0142: Je\u015bli mi nie wierzycie, dzie\u0142om moim wierzcie<\/em> (J 10, 38).
\nW Dniu Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, podczas wylania Ducha \u015awi\u0119tego, aposto\u0142owie zacz\u0119li m\u00f3wi\u0107 innymi j\u0119zykami, tak jak im Duch poddawa\u0142 (Dz 2, 4). A przebywali w Jerozolimie \u017bydzie z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w \u015bwiata i zdumiewali si\u0119: S\u0142yszymy ich, jak w naszych j\u0119zykach g\u0142osz\u0105 wielkie dzie\u0142a Bo\u017ce<\/em> (Dz 2, 11). Pawe\u0142 napisa\u0142, \u017ce m\u00f3wienie j\u0119zykami, to znak nie dla wierz\u0105cych, ale dla niewierz\u0105cych, a proroctwo nie dla niewierz\u0105cych, ale dla wierz\u0105c<\/em>ych (1 Kor 14, 22).
\nCharyzmaty s\u0105 dowodem, \u017ce B\u00f3g jest obecny w Ko\u015bciele. M\u00f3wienie j\u0119zykami, to znak dla niewierz\u0105cych, proroctwo za\u015b to znak dla wierz\u0105cych (1 Kor 14, 22). Je\u017celi niewierz\u0105cy wejdzie do zgromadzenia podczas proroctwa, w\u00f3wczas \u201eskryto\u015bci jego serca wychodz\u0105 na jaw i wtedy upad\u0142szy na twarz, odda pok\u0142on Bogu i wyzna: Prawdziwie B\u00f3g jest po\u015br\u00f3d was\u201d (1 Kor 14, 25).
\nKwadratus, w roku 123\/124 lub 129, wystosowa\u0142 list do cesarza Hadriana (117-138), gdy ten przebywa\u0142 w Azji Mniejszej. Z pisma tego zachowa\u0142 si\u0119 fragment cytowany przez Euzebiusza z Cezarei (265-340), w kt\u00f3rym m\u00f3wi:
\n\u201cZbawiciela naszego dzie\u0142a zawsze sta\u0142y przed oczyma, albowiem polega\u0142y na prawdzie. Tych, kt\u00f3rych uleczy\u0142, kt\u00f3rych zbudzi\u0142 z martwych, widziano nie tylko w chwili uzdrowienia i wskrzeszenia, ale \u017cycie ich trwa\u0142o dalej. Nie tylko p\u00f3ki Zbawiciel przebywa\u0142 na ziemi, ale i po Jego odej\u015bciu \u017cyli d\u0142ugie lata, tak \u017ce niekt\u00f3rzy z nich naszych nawet doczekali czas\u00f3w\u201d[1]<\/a>.
\nO cudach w staro\u017cytnym Ko\u015bciele wspomina Papiasz, biskup Hierapolis (ok. 130 roku). W Hierapolis mieszka\u0142 Filip i od niego dowiedzia\u0142 si\u0119 o cudzie wskrzeszenia z martwych jakiego\u015b nieboszczyka. M\u00f3wi te\u017c o tym, \u017ce Justus, z przydomkiem Barsaba, wypi\u0142 trucizn\u0119 \u015bmierciono\u015bn\u0105 i za \u0142ask\u0105 Pa\u0144sk\u0105 nic mu si\u0119 nie sta\u0142o z\u0142ego. By\u0142 to ten Justus, kt\u00f3rego aposto\u0142owie brali pod uwag\u0119 przy wyborze nast\u0119pcy Judasza, ale los pad\u0142 na Macieja (por. Dz 1, 23-24)[2]<\/a>.
\nWed\u0142ug Orygenesa (185-254): \u201ePo wcieleniu Jezusa \u017bydzi zostali zupe\u0142nie opuszczeni i nie maj\u0105 ju\u017c \u017cadnych oznak dostoje\u0144stwa, kt\u00f3re przedtem posiadali, nie maj\u0105 nawet \u015blad\u00f3w obecno\u015bci Boga mi\u0119dzy nimi. Nie ma ju\u017c mi\u0119dzy nimi prorok\u00f3w ani cud\u00f3w, kt\u00f3rych \u015blady, i to wspanialsze, mo\u017cna w pewnej mierze znale\u017a\u0107 u chrze\u015bcijan; je\u015bli moje \u015bwiadectwo co\u015b znaczy, ja sam widzia\u0142em owe cuda\u201d[3]<\/a>.
\nZ autor\u00f3w biblijnych jedynie aposto\u0142 Pawe\u0142, wychowany na filozofii greckiej, zdolny jest do refleksji nad istnieniem Boga. Ma nawet odwag\u0119 \u2013 ortodoksyjny \u017byd nie posun\u0105\u0142by si\u0119 tak daleko \u2013 zastanawia\u0107 si\u0119 nad celowo\u015bci\u0105 swojej wiary (1 Kor 15, 17). Stosowa\u0142 ju\u017c co najmniej trzy dowody na istnienie Boga (kosmologiczny, fizyko-teologiczny, moralny) i taki by\u0142 pocz\u0105tek spekulacji nad dowodami na istnienie Boga. Filozofia jednak na dobre zaj\u0119\u0142a si\u0119 dowodami dopiero w XI. W wyniku wielowiekowej pracy na nowo sformu\u0142owano stare dowody, ponadto opracowano nowe.
\nO cudach wspomina\u0142 Jan Wesley. W li\u015bcie do swego brata Samuela, kt\u00f3ry ostro krytykowa\u0142 budz\u0105cy si\u0119 ruch, Wesley pisa\u0142:
\n\u201eNie uwierzycie w nag\u0142e nawr\u00f3cenie grzesznika; zaprzeczacie temu, aby B\u00f3g chcia\u0142 wywo\u0142ywa\u0107 tak szybk\u0105 przemian\u0119. Ja za\u015b twierdz\u0119, \u017ce tak jest, gdy\u017c widzia\u0142em to na w\u0142asne oczy i s\u0142ysza\u0142em na w\u0142asne uszy. Widzia\u0142em, naturalnie o tyle, na ile takie rzeczy s\u0105 widoczne, ludzi, kt\u00f3rzy zmieniali si\u0119 w jednej chwili i od stanu boja\u017ani, przera\u017cenia i rozpaczy przeszli do stanu rado\u015bci i pogody ducha. Nieczyste \u017c\u0105dze, kt\u00f3rym podlegali, zamienia\u0142y si\u0119 w pragnienie s\u0142u\u017cenia Bogu. M\u00f3g\u0142bym ci pokaza\u0107 lwa, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 jagni\u0119ciem, pijaka, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 wstrzemi\u0119\u017aliwym, rozpustnika, kt\u00f3ry brzydzi\u0142 si\u0119 nawet ubraniem, dawniej noszonym. S\u0105 to chyba wystarczaj\u0105ce dowody\u201d[4]<\/a>.
\nReporter \u201eCincinnati Inquirer” pisa\u0142 27 stycznia 1904 roku:
\n\u201ePrawie trzy miesi\u0105ce min\u0119\u0142y od kiedy ten cz\u0142o\u00adwiek przyjecha\u0142 do Galena, a ju\u017c w tym czasie uzdrowi\u0142 ponad 1000 os\u00f3b i wi\u0119cej ni\u017c 800 nawr\u00f3ci\u0142 (…). Ludzie, kt\u00f3rzy od lat chodzili o kulach, przed o\u0142ta\u00adrzem prostowali si\u0119. Tutaj wierz\u0105cy otrzymuj\u0105 co\u015b, co nazywaj\u0105 \u201ezielonymi \u015bwi\u0119tami\u201d i to umo\u017cliwia im m\u00f3wienie j\u0119zykami, tzn. m\u00f3wienie w obcych j\u0119zykach, kt\u00f3re s\u0105 im bez tej mocy Ducha zupe\u0142nie me znane. To m\u00f3wienie j\u0119zykami jest uwa\u017cane za jedn\u0105 z wa\u017cniejszych rzeczy na tych zgromadze\u00adniach. W poprzednim tygodniu podczas nabo\u017ce\u0144stwa wsta\u0142a pewna niewiasta i m\u00f3wi\u0142a oko\u0142o 10 minut, nie b\u0119d\u0105c \u2013 jak si\u0119 wydawa\u0142o \u2013 przez nikogo rozumia\u00adn\u0105. Pewien Indianin, kt\u00f3ry tego dnia przyszed\u0142 tam z rezerwatu Pawnee, aby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w Zgromadze\u00adniu, stwierdzi\u0142, \u017ce m\u00f3wi\u0142a ona w j\u0119zyku jego ple\u00admienia i \u017ce rozumia\u0142 on ka\u017cde s\u0142owo\u2026\u201d
\n 
\n 
\nDow\u00f3d ontologiczny <\/strong>
\n 
\nW spos\u00f3b nie\u015bwiadomy pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 nim ju\u017c Platon, bliskimi jego odkrycia byli Laktancjusz i Augustyn, lecz w\u0142a\u015bciwym jego tw\u00f3rc\u0105 jest dopiero Anzelm z Aosty (1033-1109), biskup Canterbury. Jego zdaniem istnienie Boga wynika z Jego idei jako najdoskonalszej istoty, czyli z pomy\u015blenia Go jako takiej w\u0142a\u015bnie istoty \u2013 \u201eco\u015b, ponad co nic wi\u0119kszego nie mo\u017ce by\u0107 pomy\u015ble\u0107\u201d.
\nJeszcze za \u017cycia Anzelma skrytykowa\u0142 go mnich Gaunilion, kt\u00f3ry pyta\u0142, czy z pomy\u015blenia sobie jakiej\u015b wyspy wynika jej istnienie? Sceptycznie do tego dowodu ustosunkowa\u0142 si\u0119 Tomasz z Akwinu (1225-1274), ale broni\u0142 Bonawentura (1221-1274).
\nZa ontologicznym dowodzeniem istnienia Boga opowiada\u0142 si\u0119 Kartezjusz (1596-1650), wed\u0142ug kt\u00f3rego idea Boga przekazana zosta\u0142a cz\u0142owiekowi wraz ze zdolno\u015bci\u0105 my\u015blenia. Istnienie Boga wynika z mo\u017cliwo\u015bci pomy\u015blenia Go w og\u00f3le, tzn. z Jego idei. Sprawa wygl\u0105da tak, jak to, \u017ce w idei tr\u00f3jk\u0105ta zawiera si\u0119 suma k\u0105t\u00f3w r\u00f3wna 180%.
\nBaruch Spinoza (1632-1677) uto\u017csamia\u0142 Boga z przyrod\u0105. Materia w jego panteistycznym systemie posiada zdolno\u015b\u0107 my\u015blenia i ma w\u0142a\u015bciwo\u015bci boskie. My\u015blenie jest dowodem na istnienie Boga.
\nChristian August Crusius (1715-1775) \u2013 istota posiadaj\u0105ca wszelk\u0105 mo\u017cliw\u0105 doskona\u0142o\u015b\u0107 nie mo\u017ce nie istnie\u0107.
\nDow\u00f3d ontologiczny spotka\u0142 si\u0119 z ostr\u0105 krytyk\u0105 Immanuela Kanta (1724-1804) \u2013 atakowa\u0142 go w wersjach Anzelma i Kartezjusza \u2013 kt\u00f3ry w Krytyce czystego rozumu<\/em> (1781) przedstawi\u0142 jego obszern\u0105 krytyk\u0119. Wed\u0142ug niego mamy do czynienia z b\u0142\u0119dnym ko\u0142em w dowodzeniu: doskona\u0142o\u015b\u0107 wynika z my\u015blenia, a istnienie z doskona\u0142o\u015bci. Nie nale\u017cy stawia\u0107 znaku r\u00f3wno\u015bci pomi\u0119dzy poj\u0119ciami (doskona\u0142o\u015b\u0107, my\u015blenie) a istnieniem (egzystencj\u0105), zreszt\u0105 sama doskona\u0142o\u015b\u0107 nie wynika z my\u015blenia. Tym samym nie mo\u017cna uto\u017csamia\u0107 Boga z egzystencj\u0105.
\nNajwi\u0119kszy filozof wszechczas\u00f3w, Georg Wilhelm Friedrich Hegel (1770-1831), temu w\u0142a\u015bnie dowodowi przyznawa\u0142 najwy\u017csz\u0105 warto\u015b\u0107. Ca\u0142y system Hegla, to w istocie jeden wielki dow\u00f3d ontologiczny. Mia\u0142 za z\u0142e Kartezjuszowi, Leibnizowi i Wolffowi, i\u017c traktowali go jako jeden z wielu, a przecie\u017c \u2013 argumentowa\u0142 \u2013 jest on \u201ejedynie prawdziwy\u201d. Inne dowody to tylko odnogi dowodu ontologicznego. Reinterpretuj\u0105c anzelmowsk\u0105 wersj\u0119 tego dowodu stwierdzi\u0142: poniewa\u017c nie mo\u017ce by\u0107 doskona\u0142e to, co mo\u017ce by\u0107 tylko pomy\u015blane, B\u00f3g jako byt najdoskonalszy musi istnie\u0107. Maj\u0105c na uwadze zastrze\u017cenia Kanta stwierdzi\u0142, i\u017c jedno\u015b\u0107 mi\u0119dzy poj\u0119ciem a istnieniem jest tylko zewn\u0119trzna. Omawiaj\u0105c Kartezjusza i Spinoz\u0119 zgodzi\u0142 si\u0119, \u017ce uto\u017csamiali \u201emy\u015blenie\u201d z \u201eistnieniem\u201d, lecz doda\u0142, \u017ce brakuje po\u015brednika mi\u0119dzy nimi. Przyzna\u0142, \u017ce dow\u00f3d ontologiczny w wersji klasycznej zak\u0142ada\u0142 to, co zamierza\u0142 udowodni\u0107.
\nWed\u0142ug Hegla nie mog\u0105 istnie\u0107 abstrakcyjne poj\u0119cia. Ka\u017cde poj\u0119cie istnieje substancjalnie. \u201ePoj\u0119cie [\u2026] zak\u0142ada siebie jako co\u015b realnego, istniej\u0105cego; ta jeszcze abstrakcyjna realno\u015b\u0107 zostaje do ko\u0144ca doprowadzona w obiektywno\u015bci. Je\u015bli mog\u0142oby si\u0119 komu\u015b zdawa\u0107, \u017ce przej\u015bcie poj\u0119cia w obiektywno\u015b\u0107 jest czym\u015b innym ni\u017c przej\u015bcie poj\u0119cia Boga do jego istnienia, to nale\u017ca\u0142oby z jednej strony zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce okre\u015blona tre\u015b\u0107 \u2013 B\u00f3g \u2013 w niczym nie zmieni\u0142a logicznego procesu, a dow\u00f3d ontologiczny mia\u0142 by\u0107 tylko zastosowaniem tego logicznego procesu do wymienionej szczeg\u00f3\u0142owej tre\u015bci. Poj\u0119cie jest czynnikiem stw\u00f3rczym i nosicielem rzeczywisto\u015bci.\u201d Dla Hegla jednak by\u0142o rzecz\u0105 oczywist\u0105, \u017ce byt jest to\u017csamy poj\u0119ciu.
\n\u201eSkoro zatem poj\u0119cie jest ostatecznym \u017ar\u00f3d\u0142em wszelkiej realno\u015bci, to poj\u0119cie Boga \u2013 idei pierwotnej \u2013 tym wi\u0119cej wskazuje na realno\u015b\u0107 jego desygnatu. B\u00f3g to byt najdoskonalszy, absolutna to\u017csamo\u015b\u0107 istnienia i tre\u015bci, podstawa oraz istota wszelkiego bytu. W poj\u0119ciu Boga zawiera si\u0119 Jego realno\u015b\u0107.[5]<\/a>\u201d Gdyby Boga nie by\u0142o, nie istnia\u0142oby nic.
\nS\u0142abo\u015bci\u0105 dowodu ontologicznego jest to, \u017ce wymaga aby\u015bmy z g\u00f3ry \u2013 na wiar\u0119 \u2013 zaakceptowali kt\u00f3r\u0105\u015b z przes\u0142anek na kt\u00f3rej si\u0119 opiera. Po tym zabiegu wszystko staje si\u0119 oczywiste. Alvin Carl Plantinga (1932- ) stwierdzi\u0142, \u017ce dow\u00f3d ontologiczny nie stanowi o prawdziwo\u015bci teizmu, lecz jego racjonalnej akceptowalno\u015bci[6]<\/a>.
\n 
\n 
\nDow\u00f3d kosmologiczny <\/strong>
\n 
\nPierwszy impuls do powstania tego dowodu dostarczy\u0142 Arystoteles (384-322), kt\u00f3ry w swej Metafizyce<\/em> udowadnia\u0142, i\u017c ci\u0105g przyczynowy nie mo\u017ce by\u0107 niesko\u0144czony i cho\u0107by by\u0142 bardzo d\u0142ugi, to musi mie\u0107 sw\u00f3j pocz\u0105tek, u kt\u00f3rego stoi \u201epierwsza przyczyna\u201d (to proton kinoun).
\nNierozwini\u0119tym dowodem kosmologicznym pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 aposto\u0142 Pawe\u0142 nauczaj\u0105c, i\u017c B\u00f3g jest stw\u00f3rc\u0105 wszech\u015bwiata (Dz 14, 15; 17, 24), nie uzasadniaj\u0105c jednak tego, \u017ce wszech\u015bwiat zosta\u0142 stworzony, a nie odwieczny. Warto zauwa\u017cy\u0107, i\u017c Arystoteles i Pawe\u0142 pos\u0142ugiwali si\u0119 odr\u0119bnymi cz\u0119\u015bciami tego samego dowodu.
\nJustyn M\u0119czennik (zm. 165), na pytanie, co nazywa Bogiem, odpowiedzia\u0142: \u201eTo, co jest niezmienne, zawsze to samo, i co jest przyczyn\u0105 istnienia wszystkich innych rzeczy, to jest B\u00f3g\u201d[7]<\/a>.
\nCho\u0107 do pe\u0142nego sformu\u0142owania tego dowodu by\u0142o ju\u017c blisko uczyni\u0142 to dopiero Al-Farabi (870-950). Dow\u00f3d ten jest syntez\u0105 religijnej my\u015bli \u017cydowskiej z filozoficzn\u0105 my\u015bl\u0105 greck\u0105, ale syntezy tej nie dokona\u0142 chrze\u015bcijanin, lecz \u2013 muzu\u0142manin, w kt\u00f3rego wersji brzmi: \u201ewszystkie byty \u015bwiata maj\u0105 charakter przypadkowy, wi\u0119c musi by\u0107 byt konieczny, jako ten, kt\u00f3ry zadecydowa\u0142 o istnieniu byt\u00f3w przypadkowych, jako \u017ce niemo\u017cliwy jest ci\u0105g niesko\u0144czony przyczyn przypadkowych\u201d. Dow\u00f3d ten nazywany jest arystotelesowskim lub dowodem z przypadkowo\u015bci.
\nAnzelm z Aosty (1033-1209) nie zna\u0142 tego dowodu, lecz bazuj\u0105c na my\u015bli augusty\u0144skiej sformu\u0142owa\u0142 w\u0142asny dow\u00f3d kosmologiczny: \u201eIstoty stworzone s\u0105 nier\u00f3wnej doskona\u0142o\u015bci, tworz\u0105 szereg o doskona\u0142o\u015bci wzrastaj\u0105cej; ale szereg ten, jak ka\u017cdy inny szereg rzeczywisty, nie mo\u017ce biec w niesko\u0144czono\u015b\u0107; musi wi\u0119c by\u0107 istota, ponad kt\u00f3r\u0105 nie ma doskonalszej; ta istota najdoskonalsza \u2013 to B\u00f3g.\u201d
\nDowodem kosmologicznym interesowa\u0142 si\u0119 Tomasz z Akwinu (1225-1274), kt\u00f3ry wyodr\u0119bni\u0142 ze\u0144 cztery szczeg\u00f3\u0142owe dowody, b\u0119d\u0105ce elementami dowodu kosmologicznego.
\n1 z ruchu (ex motu<\/em>): ruch i zachodz\u0105ce w \u015bwiecie zmiany wskazuj\u0105 na istnienie ich pierwszej przyczyny. Przyczyn\u0105 t\u0105 mo\u017ce by\u0107 tylko to, co niezmienne i wieczne, tj. B\u00f3g.
\n2 z przyczynowo\u015bci sprawczej (ex ratione cause efficientis<\/em>): je\u015bli \u015bwiat nie istnieje sam z siebie, musi istnie\u0107 przyczyna sprawcza, kt\u00f3r\u0105 jest B\u00f3g.
\n3 z przygodno\u015bci (ex possibili et necessario<\/em>): je\u015bli rzeczy tego \u015bwiata maj\u0105 sw\u00f3j pocz\u0105tek i koniec, to mog\u0105 istnie\u0107 albo nie istnie\u0107, a zatem z powy\u017cszego wynika, \u017ce ich istnienie nie jest przypadkowe, a je\u015bli tak, to istnieje istota konieczna stanowi\u0105ca ich przyczyn\u0119.
\n4 ze stopniowania byt\u00f3w (ex grandibus perfectionis<\/em>): z faktu, \u017ce istniej\u0105 byty r\u00f3\u017cnej doskona\u0142o\u015bci wynika, \u017ce istnieje najdoskonalszy.
\nDwa pierwsze dowody pochodz\u0105 od Awicenny, trzeci \u2013 to nowa wersja dowodu al-Farabiego, czwarty za\u015b jest now\u0105 wersj\u0105 anzelmia\u0144skiego kosmologicznego.
\nGottfried Wilhelm Leibniz (1646-1716): \u201eJe\u017celi co\u015b istnieje, to musi istnie\u0107 istota bezwzgl\u0119dnie konieczna. Ot\u00f3\u017c co najmniej istniej\u0119 ja sam, a wi\u0119c istnieje istota absolutnie konieczna\u201d.
\nJulien Offray de La Mettrie (1709-1751). Odrzucaj\u0105c istnienie przypadku, nie dowodzi si\u0119 Istoty Najwy\u017cszej, mo\u017ce bowiem istnie\u0107 co\u015b jeszcze innego, nie b\u0119d\u0105cego ani przypadkiem, ani Bogiem \u2013 mam na my\u015bli przyrod\u0119; badania nad ni\u0105 mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 do niedowiarstwa, jak tego dowodzi spos\u00f3b my\u015blenia wszystkich badaczy, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li bardzo dobre wyniki[8]<\/a>.
\nPaul Henri d\u2019Holbach (1723-1789) twierdzi\u0142, \u017ce nie ma czego\u015b takiego jak przypadek. Przecie\u017c nigdy z rozrzuconych lub po\u0142\u0105czonych przypadkowo liter nie da si\u0119 stworzy\u0107 takiego poematu jak Iliada<\/em>[9]<\/a>. Jest natomiast przyroda, kt\u00f3ra jest odpowiedzialna za powstanie i rozw\u00f3j \u017cycia na Ziemi. Materia jest odwieczna.
\nEtienne Bonnot de Condillac (1715-1800). Ruch ma przyczyn\u0119, bo jest skutkiem, tak te\u017c s\u0105dzimy, \u017ce i \u015bwiat ma przyczyn\u0119, bo jest skutkiem, i t\u0119 przyczyn\u0119 nazwiemy Bogiem[10]<\/a>.
\nChristian Wolff (1679-1754). Usi\u0142owa\u0142 on pogodzi\u0107 wiar\u0119 w prawdy objawione z now\u0105, racjonalistyczn\u0105 filozofi\u0105 i nauk\u0105, co uda\u0142o mu si\u0119 lepiej, ni\u017c teologom i filozofom katolickim. \u201eRaczej istniejemy ni\u017c nie istniejemy, ale to \u017ce istniejemy, musi mie\u0107 racj\u0119 dostateczn\u0105, kt\u00f3ra nie mo\u017ce tkwi\u0107 w nas, poniewa\u017c maj\u0105c j\u0105 w sobie, byliby\u015bmy istotami samoistnymi. Istotami takimi jednak nie jeste\u015bmy, zatem racja naszego istnienia tkwi w czym\u015b koniecznym, wiecznym, zewn\u0119trznym. Tym czym\u015b jest oczywi\u015bcie B\u00f3g \u2013 jest on racj\u0105 wszelkiego istnienia sko\u0144czonego.\u201d
\nDawid Hume. Je\u017celi przyczyna jest nam znana jedynie ze swych skutk\u00f3w, nie wolno nam nigdy przypisywa\u0107 jej \u017cadnych w\u0142asno\u015bci pr\u00f3cz tych, kt\u00f3re s\u0105 niezb\u0119dnie potrzebne do wywo\u0142ania skutku. Przyczyna musi pozostawa\u0107 do skutku w nale\u017cytej proporcji[11]<\/a>.
\nKant nie oszcz\u0119dzi\u0142 r\u00f3wnie\u017c i tego dowodu. Zarzuca\u0142, \u017ce dow\u00f3d kosmologiczny polega na dowiedzeniu, i\u017c musi istnie\u0107 byt konieczny, nast\u0119pnie byt konieczny uto\u017csamiany jest z Bogiem. Ale poj\u0119cia \u201eB\u00f3g\u201d i \u201eByt konieczny\u201d nie s\u0105 r\u00f3wnoznaczne, natomiast \u201epierwsza przyczyna\u201d aby mog\u0142a te\u017c musi mie\u0107 swoj\u0105 przyczyn\u0119, a wi\u0119c \u201epierwszej przyczyny\u201d nie ma.
\nHegel zgodzi\u0142 si\u0119 z Kantem, \u017ce terminy \u201eB\u00f3g\u201d i \u201eByt konieczny\u201d nie s\u0105 r\u00f3wnoznaczne. Zwolennicy dowodu kosmologicznego pope\u0142niali ten b\u0142\u0105d pod wp\u0142ywem starogreckiej filozofii, ale w my\u015bli judeochrze\u015bcija\u0144skiej \u2013 twierdzi\u0142 Hegel \u2013 nazwa \u201eB\u00f3g\u201d jest tre\u015bciowo o wiele bogatsza od poj\u0119cia bytu koniecznego w filozofii greckiej. Wed\u0142ug Hegla przygodowo\u015b\u0107 nale\u017cy uto\u017csami\u0107 ze sko\u0144czono\u015bci\u0105, a konieczno\u015b\u0107 z niesko\u0144czono\u015bci\u0105 i dlatego przygodny \u015bwiat (sko\u0144czony) jest manifestacj\u0105 bytu koniecznego (niesko\u0144czonego)[12]<\/a>.
\n 
\n 
\nDow\u00f3d fizykoteologiczny (teleologiczny) <\/strong>
\n 
\nDow\u00f3d ten opiera si\u0119 na celowo\u015bci i harmonii \u015bwiata. Ju\u017c Pawe\u0142 twierdzi\u0142, \u017ce niewidzialna Jego istota, wiekuista moc i b\u00f3stwo, mog\u0105 by\u0107 od stworzenia \u015bwiata ogl\u0105dane w dzie\u0142ach i poznane rozumem, tak i\u017c nic nie maj\u0105 na swoj\u0105 obron\u0119<\/em> (Rz 1, 20). Niemal dos\u0142ownie powt\u00f3rzy\u0142 to Justyn M\u0119czennik (zm. 165): \u201eNa pocz\u0105tku stworzy\u0142 rodzaj ludzki, darz\u0105c go rozumem oraz mo\u017cno\u015bci\u0105 wybrania prawdy i czynienia dobrze, tak \u017ce niema uniewinnienia przed Bogiem dla nikogo, bo ludzie otrzymali rozum i zdolno\u015bci umys\u0142owe\u201d (Apologia<\/em> I, 28,3).
\nGrzegorz z Nyssy (325-394) \u2013 m\u0105dry ustr\u00f3j \u015bwiata mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 tylko przez istnienie Boga.
\nTomasz z Akwinu: z celowo\u015bci (ex gubernatione rerum<\/em>) \u2013 z istniej\u0105cego w \u015bwiecie porz\u0105dku wynika, \u017ce istnieje istota, kt\u00f3ra go stwarza, czyli celowo\u015b\u0107 w \u015bwiecie wskazuje na istot\u0119 wyznaczaj\u0105c\u0105 cele rzeczom i zjawiskom.
\nIzaak Newton (1643-1727) nie m\u00f3g\u0142 uzna\u0107 dowodu na istnienie Boga z celowo\u015bci przyrody, gdy\u017c dopatrywanie si\u0119 dzia\u0142ania cel\u00f3w w przyrodzie uwa\u017ca\u0142 za przes\u0105d ludzki. Uwa\u017ca\u0142 natomiast, \u017ce przyroda jest podobna do maszyn zbudowanych przez cz\u0142owieka, wi\u0119c nie mo\u017ce nie by\u0107 dzie\u0142em istoty my\u015bl\u0105cej.
\nLeibniz zwraca\u0142 uwag\u0119 na harmoni\u0119 w \u015bwiecie.
\nHermann Samuel Reimarus (1694-1768), rozw\u00f3j materii bez ducha jest niemo\u017cliwy, gdy\u017c by\u0142aby ona czym\u015b martwym. Musi wi\u0119c istnie\u0107 duch, tj. B\u00f3g, kt\u00f3ry j\u0105 kszta\u0142tuje.
\nDawid Hume (1711-1776): G\u0142\u00f3wny albo jedyny argument przemawiaj\u0105cy za istnieniem Boga (czego nigdy nie podawa\u0142em w w\u0105tpliwo\u015b\u0107) opiera si\u0119 na panuj\u0105cym w \u015bwiecie \u0142adzie[13]<\/a>.
\nKant zarzuci\u0142, i\u017c dow\u00f3d ten mo\u017ce co najwy\u017cej dowie\u015b\u0107 architekta, ale ju\u017c nie stw\u00f3rc\u0119 \u015bwiata, nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o dowiedzeniu istnienia Boga.
\nHegel zwraca\u0142 uwag\u0119 na celowo\u015b\u0107 (finalizm) panuj\u0105c\u0105 w \u015bwiecie, kt\u00f3ry jest uporz\u0105dkowanym i harmonijnym tworem, a nie chaotycznie istniej\u0105c\u0105 wielo\u015bci\u0105.
\n 
\n 
\nZak\u0142ad Pascala <\/strong>
\n 
\nBlaise Pascal (1623-1662). Lepiej jest za\u0142o\u017cy\u0107, \u017ce B\u00f3g istnieje, ni\u017c nie istnieje, bo je\u017celi oka\u017ce si\u0119 \u017ce istnieje, to zyskuje si\u0119 wiele, a je\u017celi oka\u017ce si\u0119 \u017ce nie istnieje, nie traci si\u0119 nic. Kr\u00f3tko m\u00f3wi\u0105c, wierz\u0105c du\u017co mo\u017cna zyska\u0107, nic natomiast si\u0119 nie traci. Inaczej jest w przypadku niewiary, je\u017celi oka\u017ce si\u0119 \u017ce Boga nie ma, nic si\u0119 nie traci, je\u017celi natomiast istnieje straci\u0107 mo\u017cna du\u017co. Niewiara nie przynosi \u017cadnych korzy\u015bci, a straci\u0107 mo\u017cna du\u017co.
\nW istocie jest to tylko hazard, nie dow\u00f3d, i ucieczka przed podj\u0119ciem rozstrzygaj\u0105cej decyzji odno\u015bnie kwestii: Czy B\u00f3g istnieje? Richard Dawkins zadrwi\u0142 z tego w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b:
\n\u201eA teraz za\u0142\u00f3\u017cmy na odmian\u0119, \u017ce B\u00f3g, przed kt\u00f3rego obliczem przysz\u0142o nam stan\u0105\u0107 po \u015bmierci, to Baal, i przyjmijmy te\u017c, \u017ce Baal jest nie mniej zawistny ni\u017c Jego dawny rywal Jahwe. Czy w tej sytuacji nie by\u0142oby dla Pascala lepiej przyj\u0105\u0107, \u017ce \u017caden B\u00f3g nie istnieje, ni\u017c postawi\u0107 na nie tego Boga?\u201d[14]<\/a>
\n 
\n 
\nDow\u00f3d moralny <\/strong>
\n 
\nPos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 nim ju\u017c aposto\u0142 Pawe\u0142 (Rz 2, 15).
\nWielkie znaczenie nada\u0142 mu dopiero Kant, m\u00f3wi\u0105c o prawie moralnym, zapisanym w sercu cz\u0142owieka. \u201eDwie rzeczy zachwycaj\u0105 mnie w stworzeniu boskim, niebo gwia\u017adziste nade mn\u0105 i prawo moralne we mnie\u201d. Zdaniem Kanta jest to jedyny dow\u00f3d na istnienie Boga.
\n 
\n 
\nDow\u00f3d historyczny <\/strong>
\n 
\nOdwieczno\u015b\u0107 wiary w Boga, wiara jest starsza ni\u017c historia.
\nFeuerbach powiedzia\u0142: \u201eSkoro ludzie pragn\u0105 Boga, to znaczy, \u017ce \u017cadnego Boga nie ma, poniewa\u017c sami go wymy\u015blili\u201d[15]<\/a>.
\nDow\u00f3d historyczny, to ju\u017c domena religiolog\u00f3w, nie filozof\u00f3w. Dow\u00f3d z historii Izraela oraz z historii Ko\u015bcio\u0142a.
\n 
\n 
\nDow\u00f3d etnologiczny <\/strong>
\n 
\nPowszechno\u015b\u0107 wierze\u0144.
\nHolbach stwierdzi\u0142: \u201ePowszechno\u015b\u0107 jakiego\u015b pogl\u0105du nie dowodzi wcale jego prawdziwo\u015bci\u201d[16]<\/a>.
\nTym dowodem r\u00f3wnie\u017c interesuj\u0105 si\u0119 religiologowie.
\n 
\n 
\nDow\u00f3d z pi\u0119kna <\/strong>
\n 
\nPi\u0119kno obserwowane w naturze, w\u015br\u00f3d zieleni rajskiego ogrodu, w d\u017cungli, pod wod\u0105, w kosmosie, tak\u017ce pi\u0119kno roz\u017carzonej pustyni, b\u0105d\u017a bia\u0142ych lodowc\u00f3w arktycznych.
\n 
\n 
\nDow\u00f3d z osobistego do\u015bwiadczenia <\/strong>
\n 
\nWilliam James (1842-1910), wprowadzi\u0142 dow\u00f3d z osobistego do\u015bwiadczenia religijnego. Oto jeden z podanych przeze\u0144 przyk\u0142ad\u00f3w:
\nNajpierw dosta\u0142em raptownie bicia serca. W pierwszej chwili my\u015bla\u0142em, \u017ce jestem niezdrowy, cho\u0107 nie przera\u017ca\u0142o mnie to, poniewa\u017c nie czu\u0142em \u017cadnego b\u00f3lu. Gdy serce bi\u0142o coraz gwa\u0142towniej, przekona\u0142em si\u0119, \u017ce s\u0105 to skutki dzia\u0142ania Ducha \u015awi\u0119tego. Poczu\u0142em si\u0119 bardzo szcz\u0119\u015bliwym i pokornym i ogarn\u0119\u0142o mnie tak mocne poczucie w\u0142asnej nico\u015bci, jakiego nigdy nie doznawa\u0142em. Nie mog\u0142em powstrzymywa\u0107 si\u0119 od powiedzenia: Panie nie zas\u0142u\u017cy\u0142em na tyle szcz\u0119\u015bcia. I jednocze\u015bnie co\u015b, co podobne by\u0142o do strumienia \u015bwie\u017cego, orze\u017awiaj\u0105cego powietrza, przenikn\u0119\u0142o mi w usta i w serce. Robi\u0142o to wra\u017cenie, jakbym pi\u0142 co\u015b. Trwa\u0142o to \u2013 o ile mog\u0142em s\u0105dzi\u0107 \u2013 oko\u0142o pi\u0119ciu minut lub wi\u0119cej. W tym le\u017ca\u0142o przyczyna mego bicia serca. To co\u015b zaw\u0142adn\u0119\u0142o ca\u0142kowicie moj\u0105 dusz\u0105; i jestem pewny, \u017ce podczas tego wzruszenia prosi\u0142em Pana, aby nie dawa\u0142 mi wi\u0119cej szcz\u0119\u015bcia, poniewa\u017c zdawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce i tak mam go wi\u0119cej, ni\u017c znie\u015b\u0107 mog\u0119. (\u2026) My\u015bla\u0142em sobie: \u201eW stanie tak rozkosznym dusza moja na zawsze pozosta\u0107 by pragn\u0119\u0142a\u201d. (\u2026) Dusza moja pe\u0142na by\u0142a Ducha \u015awi\u0119tego i przysz\u0142o mi na my\u015bl, \u017ce, by\u0107 mo\u017ce, anio\u0142owie kr\u0105\u017c\u0105 wok\u00f3\u0142 mego \u0142\u00f3\u017cka. (\u2026) Wydawa\u0142o mi si\u0119, \u017ce nieco nieba zst\u0105pi\u0142o na ziemi\u0119. Dusza moja tak by\u0142a wyniesiona ponad strach \u015bmierci, jakby \u015bmier\u0107 by\u0142a tylko za\u015bni\u0119ciem. (\u2026) Chrystus spe\u0142ni\u0142 sw\u0105 obietnic\u0119 zes\u0142ania nam w serce Ducha \u015awi\u0119tego; przynajmniej dla mnie sta\u0142o si\u0119 to \u2013 i nie l\u0119kam si\u0119 teraz, aby jaki b\u0105d\u017a deista czy ateista zachwia\u0142 moj\u0105 wiar\u0105[17]<\/a>.
\nW innej swej ksi\u0105\u017cce, Czy warto \u017cy\u0107?<\/em>, James, w taki to spos\u00f3b, ustosunkowa\u0142 si\u0119 do dowod\u00f3w naukowych:
\n\u201eNie l\u0119kajcie si\u0119 \u017cycia. Wierzcie, \u017ce warto \u017cy\u0107 a wasza wiara dopomo\u017ce realizacji tego faktu. \u201eDow\u00f3d naukowy\u201d \u017ce wy macie racj\u0119 przyj\u015b\u0107 mo\u017ce dopiero w dniu s\u0105du ostatecznego. Ale odwa\u017cni wojownicy mog\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do ludzi s\u0142abego serca, kt\u00f3rzy odm\u00f3wili p\u00f3j\u015b\u0107 z nimi, s\u0142owami kt\u00f3rymi powita\u0142 Henryk IV sp\u00f3\u017aniaj\u0105cego si\u0119 Grillona po wielkim zwyci\u0119stwie: \u201ePowie\u015b si\u0119, dzielny Grillonie! My\u015bmy si\u0119 bili pod Arques, a ciebie tam nie by\u0142o!\u201d[18]<\/a>
\n 
\nDowody przeciwko istnieniu Boga <\/strong>
\n 
\nDowody przeciwko istnieniu Boga zacz\u0119to formowa\u0107 w XVIII wieku.
\nPaul Henry d\u2019Holbach (1723-1789). Istnienie S\u0142o\u0144ca jest faktem potwierdzanym codziennie przez zmys\u0142y, gdy tymczasem \u017caden ze zmys\u0142\u00f3w nie mo\u017ce stwierdzi\u0107 istnienia Boga[19]<\/a>. Holbach nie wzi\u0105\u0142 pod uwag\u0119, \u017ce pi\u0119\u0107 zmys\u0142\u00f3w mo\u017ce by\u0107 nie wystarczaj\u0105cych, by m\u00f3c zbada\u0107 wszelk\u0105 rzeczywisto\u015b\u0107.
\nW XIX wieku teoria ewolucji zacz\u0119\u0142a s\u0142u\u017cy\u0107 jako dow\u00f3d przeciwko istnieniu Boga. Bertrand Russel twierdzi\u0142, \u017ce skoro teoria ewolucji w zadowalaj\u0105cym stopniu wyja\u015bnia powstanie \u017cycia na \u015bwiecie, nie ma wi\u0119c potrzeby by ucieka\u0107 si\u0119 do hipotezy Boga.
\n 
\n 
\nBibliografia <\/strong>
\n\u00a0<\/strong>
\n 
\n\u0179r\u00f3d\u0142a <\/strong>
\n <\/p>\n