\nIntegralnym elementem nauczania w szko\u0142ach publicznych jest dobrowolna mo\u017cliwo\u015b\u0107 ucz\u0119szczania na lekcje religii. Obywatele Polski maj\u0105 konstytucyjne prawo do udzia\u0142u w lekcjach religii w szkole, Ko\u015bcio\u0142y \u2013 do jej nauczania, katecheci za\u015b do wynagrodzenia za sw\u0105 prac\u0119, tak jak inni nauczyciele.<\/b>
\nObecno\u015b\u0107 lekcji religii w systemie edukacji i ich finansowanie przez pa\u0144stwo jest europejskim standardem, poza nielicznymi wyj\u0105tkami.<\/p>\nPodstawy prawne<\/h4>\n
Konstytucja RP w art. 48 stanowi, \u017ce rodzice maj\u0105 prawo do wychowania dzieci zgodnie z w\u0142asnymi przekonaniami. Wychowanie to powinno uwzgl\u0119dnia\u0107 stopie\u0144 dojrza\u0142o\u015bci dziecka, a tak\u017ce wolno\u015b\u0107 jego sumienia i wyznania oraz jego przekonania. Art. 53 m\u00f3wi m.in., \u017ce wolno\u015b\u0107 religii obejmuje wolno\u015b\u0107 wyznawania lub przyjmowania religii wed\u0142ug w\u0142asnego wyboru.
\nNauczanie religii reguluj\u0105 tak\u017ce ustawa o systemie o\u015bwiaty z 7 wrze\u015bnia 1991 r., rozporz\u0105dzenie ministra edukacji narodowej w sprawie warunk\u00f3w i sposobu organizowania lekcji religii w publicznych przedszkolach i szko\u0142ach z 14 kwietnia 1992 r. wraz z nowelizacjami oraz porozumienie mi\u0119dzy ministrem edukacji narodowej i Konferencj\u0105 Episkopatu Polski w sprawie kwalifikacji nauczycieli religii z 6 wrze\u015bnia 2000 r.
\nKatechizacj\u0119 w szko\u0142ach prowadz\u0105 24 Ko\u015bcio\u0142y i zwi\u0105zki wyznaniowe zarejestrowane w RP. Czyni\u0105 to na mocy art. 53 ust. 4 Konstytucji RP oraz m.in. na podstawie ustaw o stosunku pa\u0144stwa do danego Ko\u015bcio\u0142a. Zazwyczaj jest tam zapisane, \u017ce Ko\u015bci\u00f3\u0142 \u201ema prawo do prowadzenia katechezy i nauczania religii\u201d (np. art. 15 ust. 1 ustawy z dnia 4 lipca 1991 r. o stosunku Pa\u0144stwa do Polskiego Autokefalicznego Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego).
\nKs. prof. J\u00f3zef Krukowski, wybitny znawca prawa wyznaniowego i stosunk\u00f3w pa\u0144stwo-Ko\u015bci\u00f3\u0142, przypomnia\u0142 wywiadzie dla KAI, \u017ce nauczanie religii w szko\u0142ach jest istotnym osi\u0105gni\u0119ciem europejskiej kultury prawnej w dziedzinie poszanowania wolno\u015bci sumienia i religii.
\n\u201cJest to ochrona wolno\u015bci religijnej rodzic\u00f3w w zakresie wychowania dzieci zgodnie ze swymi przekonaniami w edukacji publicznej. Pa\u0144stwo demokratyczne powinno zapewnia\u0107 ochron\u0119 wolno\u015bci nie tylko OD przymusu, ale r\u00f3wnie\u017c wolno\u015bci DO uzewn\u0119trzniania swych przekona\u0144 religijnych i \u015bwiatopogl\u0105dowych przez ka\u017cdego w \u017cyciu prywatnym i publicznym. Nauczanie religii w szko\u0142ach s\u0142u\u017cy w\u0142a\u015bnie poszanowaniu przez pa\u0144stwo prawa rodzic\u00f3w do wychowania dzieci nie tylko w domu rodzinnym, ale r\u00f3wnie\u017c w szko\u0142ach\u201d \u2013 t\u0142umaczy prawnik z KUL.
\nObecnie w Polsce lekcje religii, podobnie jak etyka, wychowanie do \u017cycia w rodzinie oraz j\u0119zyki mniejszo\u015bci narodowych czy etnicznych nale\u017c\u0105 do grupy przedmiot\u00f3w fakultatywnych. Nauczanie tych przedmiot\u00f3w staje si\u0119 jednak obowi\u0105zkowe, je\u015bli tak\u0105 wol\u0119 wyra\u017c\u0105 rodzice ucznia lub sam ucze\u0144, o ile jest pe\u0142noletni.
\nNauczanie religii odbywa si\u0119 w wymiarze dw\u00f3ch godzin lekcyjnych lub zaj\u0119\u0107 przedszkolnych tygodniowo. Przy czym lekcja w szkole trwa 45 minut, a w przedszkolu zaj\u0119cia dla 3-4-latk\u00f3w \u2013 15 minut, natomiast dla 5-6-latk\u00f3w \u2013 p\u00f3\u0142 godziny. Zmniejszenie liczby godzin jest mo\u017cliwe jedynie za pisemn\u0105 zgod\u0105 biskupa diecezjalnego i w praktyce wynika jedynie z brak\u00f3w kadrowych w\u015br\u00f3d nauczycieli religii, ale z roku na rok s\u0105 one coraz mniejsze.
\nObowi\u0105zek organizacji lekcji religii spoczywa na dyrekcji szko\u0142y. Je\u015bli zg\u0142osi si\u0119 przynajmniej 7 ch\u0119tnych, lekcje odbywaj\u0105 si\u0119 w klasach lub grupach mi\u0119dzyklasowych, natomiast grupy mi\u0119dzyszkolne organizowane s\u0105 dla 3 ch\u0119tnych. Analogiczne przepisy jak w przypadku lekcji religii katolickiej, dotycz\u0105 organizowania lekcji religii innych wyzna\u0144, tak\u017ce dla wyznawc\u00f3w islamu czy judaizmu.
\nOd strony ko\u015bcielnej nauczanie religii reguluj\u0105 przepisy prawa kanonicznego oraz Dyrektorium katechetyczne Ko\u015bcio\u0142a katolickiego w Polsce z 2001 r. Zobowi\u0105zuje ono w sumieniu katolik\u00f3w do zapisania dzieci na szkolne lekcje religii.
\nZgodnie z przepisami tego Dyrektorium oraz w my\u015bl rozporz\u0105dzenia MEN z 1990 r. obowi\u0105zek troski o lekcje religii w szko\u0142ach na terenie parafii spoczywa na miejscowym proboszczu. Najcz\u0119\u015bciej to on rekomenduje biskupowi (a w praktyce \u2013 odpowiedniej kom\u00f3rce kurii diecezjalnej) katechet\u00f3w, kt\u00f3rzy posiadaj\u0105 kwalifikacje i z kt\u00f3rymi chcia\u0142by wsp\u00f3\u0142pracowa\u0107. W niekt\u00f3rych diecezjach w Polsce, np. w archidiecezji katowickiej, obowi\u0105zki i prawa katechety (tak\u017ce wobec proboszcza) reguluje specjalny dokument, tzw. Statut katechety \u015bwieckiego.
\nNauczyciele religii podejmuj\u0105 prac\u0119 w szkole na takich samych zasadach jak nauczyciele innych przedmiot\u00f3w oraz musz\u0105 spe\u0142ni\u0107 dodatkowe warunki. Po pierwsze, musz\u0105 posiada\u0107 imienne skierowanie do konkretnej plac\u00f3wki wystawione przez biskupa diecezjalnego, po drugie, ich kwalifikacje okre\u015bla porozumienie zawierane mi\u0119dzy ministrem edukacji narodowej a Konferencj\u0105 Episkopatu Polski a nie ustawa lub rozporz\u0105dzenie ministerialne. Obecnie wymagane jest uko\u0144czenie studi\u00f3w teologicznych oraz uzyskanie przygotowania pedagogicznego.
\nNadz\u00f3r nad nauczaniem religii w szkole pe\u0142ni\u0105 zar\u00f3wno wizytatorzy ko\u015bcielni z kurii diecezjalnej, jak i wizytatorzy z kuratorium o\u015bwiaty. Wizytacje ko\u015bcielne kontroluj\u0105 tre\u015b\u0107 nauczania i jej metodyk\u0119 oraz zgodno\u015b\u0107 z programem, a tak\u017ce sprawdzaj\u0105 organizacj\u0119 lekcji religii. Natomiast wizytacje z kuratorium lub przeprowadzane przez dyrektora szko\u0142y odnosz\u0105 si\u0119 jedynie do metodyki nauczania oraz zgodno\u015bci z programem a nie do tre\u015bci katechetycznych.
\nW praktyce oznacza to, \u017ce katecheta podlega dw\u00f3m zwierzchnikom: dyrektorowi szko\u0142y i biskupowi w sprawach tre\u015bci nauczania i wychowania religijnego. Wprawdzie dyrektor nie mo\u017ce zatrudni\u0107 nauczyciela religii bez zgody biskupa, ale w sytuacji ewentualnego wykroczenia wobec Kodeksu Pracy czy Karty Nauczyciela dyrektor szko\u0142y ma prawo udzieli\u0107 katechecie upomnienia, nagany czy te\u017c zwolni\u0107 go z pracy, a jemu przys\u0142uguje w\u00f3wczas odniesienie si\u0119 do S\u0105du Pracy.
\nBiskup natomiast mo\u017ce wycofa\u0107 katechecie misj\u0119 kanoniczn\u0105 do nauczania religii, gdyby ten uczy\u0142 niezgodnie z doktryn\u0105 Ko\u015bcio\u0142a lub jego \u017cycie moralne nie by\u0142oby sp\u00f3jne z zasadami g\u0142oszonymi przez Ko\u015bci\u00f3\u0142, gdyby np. rozwi\u00f3d\u0142 si\u0119, a nast\u0119pnie \u017cy\u0142 w drugim zwi\u0105zku niesakramentalnym.
\nProgramy nauczania religii i podr\u0119czniki zatwierdza strona ko\u015bcielna. Te, kt\u00f3re s\u0105 przewidziane do u\u017cytku w ca\u0142ej Polsce, zatwierdzane s\u0105 przez przewodnicz\u0105cego Komisji Wychowania Katolickiego Konferencji Episkopatu Polski (obecnie jest nim bp Marek Mendyk z Legnicy), podczas gdy programy i podr\u0119czniki dla jednej diecezji oraz autorskie dla kilku szk\u00f3\u0142 zatwierdza biskup diecezji, w kt\u00f3rej b\u0119d\u0105 one wykorzystywane.
\nPo dopuszczeniu programu do u\u017cytku przez zesp\u00f3\u0142 konsultant\u00f3w i wydaniu pozytywnych recenzji o podr\u0119czniku, przewodnicz\u0105cy Komisji Wychowania Katolickiego wpisuje go do wykazu program\u00f3w nauczania religii, nadaje mu odpowiedni numer w wykazie i informacj\u0119 o dopuszczeniu go przekazuje do wiadomo\u015bci ministrowi edukacji narodowej.<\/p>\n
Finansowanie nauczania religii w szkole nale\u017cy traktowa\u0107 nie jako dotacj\u0119 na rzecz Ko\u015bcio\u0142a katolickiego (i innych zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych), ale jako jeden z koszt\u00f3w systemu edukacji, kt\u00f3ry \u2013 na zasadzie poszanowania prawa do wolno\u015bci religijnej \u2013 gwarantuje tym, kt\u00f3rzy sobie tego \u017cycz\u0105, mo\u017cliwo\u015b\u0107 korzystania ze szkolnej katechizacji. Nauczanie religii w szko\u0142ach odbywa si\u0119 bowiem \u201ez woli\u201d zainteresowanych obywateli (rodzic\u00f3w, opiekun\u00f3w prawnych, pe\u0142noletnich uczni\u00f3w).
\nTrzeba zaznaczy\u0107, \u017ce ze wzgl\u0119du na inne obowi\u0105zki ksi\u0119\u017ca pracuj\u0105 w szko\u0142ach na og\u00f3\u0142 na p\u00f3\u0142 etatu, a zdecydowan\u0105 wi\u0119kszo\u015b\u0107 nauczycieli religii stanowi\u0105 \u015bwieccy. Ponadto rzadko kt\u00f3ry nauczyciel religii prowadzi wy\u0142\u0105cznie katechez\u0119, najcz\u0119\u015bciej \u0142\u0105czy te obowi\u0105zki z nauczaniem historii, WOS, j\u0119zyka polskiego lub innych przedmiot\u00f3w i w\u00f3wczas \u0142\u0105cznie wype\u0142nia ca\u0142y etat. Wynagrodzenie za prowadzenie religii jest zatem cz\u0105stkowe.
\nPonadto trzeba podkre\u015bli\u0107, \u017ce wynagrodzenia za prac\u0119 stanowi\u0105 doch\u00f3d nauczycieli religii, a nie zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych. W \u015bwietle przepis\u00f3w prawa polskiego w\u0142adze zwierzchnie zwi\u0105zk\u00f3w wyznaniowych nie mog\u0105 mie\u0107 \u017cadnych roszcze\u0144 finansowych w zwi\u0105zku z pokrywaniem ze \u015brodk\u00f3w publicznych koszt\u00f3w zwi\u0105zanych z nauczaniem religii. Roszcze\u0144 takich nie mog\u0105 one wysuwa\u0107 ani w stosunku do w\u0142adz publicznych, ani te\u017c w stosunku do katechet\u00f3w.<\/p>\n
Wed\u0142ug danych Komisji Wychowania Katolickiego KEP za rok szkolny 2017\/2018 religii w polskich szko\u0142ach uczy \u0142\u0105cznie 31 tys. 353 katechet\u00f3w: 18 tys. 349 \u015bwieckich, 9753 ksi\u0119\u017cy diecezjalnych, 2228 si\u00f3str zakonnych, 1006 zakonnik\u00f3w oraz 17 diakon\u00f3w i alumn\u00f3w.
\nNajwi\u0119cej \u015bwieckich katechet\u00f3w jest w archidiecezjach pozna\u0144skiej (873) i katowickiej (860). Najwi\u0119cej ksi\u0119\u017cy jest pos\u0142anych do pracy w szkole w diecezji tarnowskiej (825).
\nSiostry zakonne najliczniej s\u0105 reprezentowane w archidiecezjach krakowskiej (210) i warszawskiej (209), a zakonnicy \u2013 r\u00f3wnie\u017c w krakowskiej (96) i archidiecezji wroc\u0142awskiej (67). A\u017c siedmiu spo\u015br\u00f3d 17 diakon\u00f3w i alumn\u00f3w uczy religii w diecezji legnickiej.<\/p>\n
W \u015bwietle danych zebranych z diecezji przez Komisj\u0119 Wychowania KEP w 2015 r. uczestnictwo w lekcjach religii wynosi\u0142o 91,5% uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 podstawowych, w gimnazjach 90,8%, w liceach og\u00f3lnokszta\u0142c\u0105cych 84,8 %, w technikach i liceach zawodowych 84,6%, a w szko\u0142ach zawodowych 89,5%.
\nZ kolei wedle bada\u0144 ISKK za 2017 r. 76,3% uczni\u00f3w ze szk\u00f3\u0142 ponadpodstawowych deklarowa\u0142o uczestnictwo w lekcjach religii (w tym 78% dziewcz\u0105t i 74,7% ch\u0142opc\u00f3w). Na wsi uczestnictwo w lekcjach religii w szko\u0142ach ponadpodstawowych deklarowa\u0142o 84% a w miastach powy\u017cej 500 tys. mieszka\u0144c\u00f3w \u2013 67%. Co ciekawe, 28% spo\u015br\u00f3d uczni\u00f3w szk\u00f3\u0142 ponadpodstawowych, okre\u015blaj\u0105cych si\u0119 jako niewierz\u0105cy, deklarowa\u0142o uczestnictwo w lekcjach religii.<\/p>\n
Polska z lekcjami religii w szkole nie jest wyj\u0105tkiem na mapie Europy. W wielu krajach naszego kontynentu tradycja nauczania religii w szko\u0142ach publicznych trwa nieprzerwanie od ponad 200 lat i w wi\u0119kszo\u015bci ma charakter wyznaniowy, a nie jest to religioznawstwo.
\nSystem prawny w Austrii podkre\u015bla, \u017ce nauczanie religii w szkole jest korzystne dla spo\u0142ecze\u0144stwa, uzasadniaj\u0105c to tym, \u017ce kultura austriacka i europejska jest oparta przede wszystkim na chrze\u015bcija\u0144stwie. Nauka religii w szko\u0142ach pa\u0144stwowych jest obowi\u0105zkowa, a koszty jej pokrywane s\u0105 ze \u015brodk\u00f3w publicznych. W salach szkolnych \u2013 o ile wi\u0119kszo\u015b\u0107 uczni\u00f3w jest wyznania chrze\u015bcija\u0144skiego \u2013 musi by\u0107 te\u017c wywieszony krzy\u017c. Program nauczania religii pozostaje w kompetencji Ko\u015bcio\u0142\u00f3w. MEN musi by\u0107 informowane o tre\u015bci tego programu, ale jego zgoda nie jest wymagana. Przygotowanie ksi\u0105\u017cek do religii, tak jak innych przedmiot\u00f3w, finansuje pa\u0144stwo.
\nW Niemczech lekcje religii odbywaj\u0105 si\u0119 na mocy przepis\u00f3w konstytucji, a w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w zwi\u0105zkowych religia mo\u017ce by\u0107 przedmiotem zdawanym na maturze. Nauczyciele otrzymuj\u0105, podobnie zreszt\u0105 jak w wi\u0119kszo\u015bci kraj\u00f3w, misj\u0119 kanoniczn\u0105 od biskupa.
\nWe W\u0142oszech nauczanie religii jest fakultatywne. Pa\u0144stwo ponosi ci\u0119\u017car finansowania nauczania religii katolickiej w szko\u0142ach i przedszkolach, gdy\u017c przemawiaj\u0105 za tym wzgl\u0119dy kulturowe i historyczne. Uczniowie podstaw\u00f3wek maj\u0105 dwie godziny religii tygodniowo, w szko\u0142ach \u015brednich przewidziana jest na to jedna godzina.
\nW Hiszpanii szko\u0142a ma obowi\u0105zek organizowania lekcji religii, co motywuje si\u0119 przekazywaniem dziedzictwa kultury, za\u015b uczniowie lub ich opiekunowie decyduj\u0105 o uczestnictwie w tych lekcjach. Programy nauczania s\u0105 zatwierdzane przez w\u0142adze ko\u015bcielne.
\nW szko\u0142ach publicznych Belgii prowadzone jest nauczanie religii jednego z uznanych wyzna\u0144 lub etyki. Koszty organizacji tych lekcji ponosi ministerstwo edukacji. Istnieje jednak mo\u017cliwo\u015b\u0107 zwolnienia z tych zaj\u0119\u0107, je\u015bli rodzice ucznia nie zaakceptuj\u0105 ani religii, ani etyki.
\nCho\u0107 w Irlandii szko\u0142y s\u0105 zasadniczo prywatne, ale dofinansowywane przez pa\u0144stwo, to lekcje religii s\u0105 powszechne i wyznaniowe. Nadz\u00f3r nad nauczaniem religii nale\u017cy do odpowiedniego Ko\u015bcio\u0142a.
\nW Chorwacji lekcje religii maj\u0105 charakter wyznaniowy i fakultatywny. W planach lekcji przewidziano na nie 2 godziny tygodniowo. W S\u0142owacji nauczanie religii jest przedmiotem do wyboru, zamiennie z etyk\u0105. Lekcja ma charakter wyznaniowy a programy nauczania s\u0105 wsp\u00f3lnie zatwierdzane przez w\u0142adze ko\u015bcielne i o\u015bwiatowe. Ko\u015bci\u00f3\u0142 sprawuje nad lekcjami religii nadz\u00f3r merytoryczny i metodyczny. W Czechach lekcje religii s\u0105 fakultatywne, z zaj\u0119\u0107 tych wystawiane s\u0105 oceny, mo\u017cna te\u017c zdawa\u0107 z religii matur\u0119. Nauczyciele s\u0105 op\u0142acani przez pa\u0144stwo, musz\u0105 posiada\u0107 misj\u0119 kanoniczn\u0105 od biskupa.
\nR\u00f3wnie\u017c na Litwie lekcje religii maj\u0105 charakter wyznaniowy, oceniane s\u0105 jak inne przedmioty, a przewidziano na nie jedn\u0105 godzin\u0119 tygodniowo.
\nW Rumunii lekcje religii s\u0105 organizowane dla tych wyzna\u0144, kt\u00f3re w danej klasie maj\u0105 przynajmniej 10 uczni\u00f3w, a w liceach \u2013 15. Programy nauczania s\u0105 ustalane wsp\u00f3lnie przez w\u0142adze o\u015bwiatowe i ko\u015bcielne, musz\u0105 by\u0107 skorelowane z obowi\u0105zuj\u0105cym programem szkolnym. W Serbii ka\u017cda ze wsp\u00f3lnot wyznaniowych ma prawo organizowa\u0107 lekcje religii w szkole \u2013 przewidziano na nie jedn\u0105 godzin\u0119 tygodniowo. Zapisanie si\u0119 na te zaj\u0119cia na pocz\u0105tku cyklu edukacyjnego skutkuje tym, \u017ce religia dla danego ucznia staje si\u0119 przedmiotem obowi\u0105zkowym, a\u017c do zako\u0144czenia cyklu.
\nW Grecji nauczanie religii w szko\u0142ach prowadzone jest zgodnie z doktryn\u0105 Ko\u015bcio\u0142a Prawos\u0142awnego. Nauczyciele maj\u0105 status urz\u0119dnik\u00f3w pa\u0144stwowych, za co otrzymuj\u0105 wynagrodzenie, podczas gdy ich nominacja i program nauczania pozostaj\u0105 pod kontrol\u0105 Ko\u015bcio\u0142a. Koszty ponosi ministerstwo edukacji. Uczniowie nieprawos\u0142awni nie musz\u0105 uczestniczy\u0107 w tych zaj\u0119ciach, rodzice maj\u0105 bowiem zagwarantowane prawo do wychowywania dzieci zgodnie z w\u0142asnymi przekonaniami religijnymi.
\nPoza- lub ponadwyznaniowe lekcje religii organizowane s\u0105 tylko w kilku krajach Europy, np. w Danii, Norwegii, Anglii i Walii czy Szkocji. W Anglii i Walii nauczanie religii ma charakter obowi\u0105zkowy, ale ponadwyznaniowy \u2013 jest to przekaz wiedzy o religiach. W Szkocji ma charakter religioznawczy a jego celem jest prezentacja chrze\u015bcija\u0144stwa w kontek\u015bcie poszukiwania sensu \u017cycia. W Portugalii lekcje religii maj\u0105 charakter wychowania etycznego i religijnego, przybli\u017caj\u0105 podstawy najwi\u0119kszych \u015bwiatowych religii. W Islandii natomiast nauczanie religijne jest ponadwyznaniowe i obowi\u0105zkowe, a uzupe\u0142nia je katecheza sakramentalna w parafiach.
\nWe Francji religia jest przedmiotem pozaszkolnym, odbywa si\u0119 w dniu wolnym od lekcji i nie jest subwencjonowana przez pa\u0144stwo. W Bu\u0142garii mo\u017cliwe jest organizowanie lekcji religii prawos\u0142awnej w niekt\u00f3rych, wyznaniowych szko\u0142ach a Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki mo\u017ce prowadzi\u0107 jedynie katechez\u0119 parafialn\u0105. Na Bia\u0142orusi, podobnie jak w S\u0142owenii, nauczanie religii odbywa si\u0119 w salach parafialnych, nie ma natomiast mo\u017cliwo\u015bci, by te lekcje odbywa\u0142y si\u0119 w szko\u0142ach.
\n04.09.2018 , lk, awo, mp \/ mip, Warszawa \u24b8 \u2117<\/p>\n
Nauczanie religii w polskiej szkole<\/a><\/p><\/blockquote>\n