{"id":1949,"date":"2018-05-29T14:53:03","date_gmt":"2018-05-29T12:53:03","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1949"},"modified":"2018-05-29T14:53:03","modified_gmt":"2018-05-29T12:53:03","slug":"bledne-systemy-nieuznajace-istnienia-boga-monizm","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/bledne-systemy-nieuznajace-istnienia-boga-monizm\/","title":{"rendered":"B\u0142\u0119dne systemy nieuznaj\u0105ce istnienia Boga – Monizm"},"content":{"rendered":"

UWAGA WST\u0118PNA<\/strong>
\nM\u00f3wi\u0105c o istnieniu Boga powo\u0142ywali\u015bmy si\u0119 na jednolity plan, przeprowadzony w ca\u0142ej przyrodzie, czyli na celowe urz\u0105dzenie \u015bwiata, i dowodzili\u015bmy z niego, \u017ce ostateczn\u0105 przyczyn\u0105 wszechrzeczy musi by\u0107 istota rozumna (duchowa), skoro tak \u015bwiat urz\u0105dzi\u0142a, \u017ce w\u015br\u00f3d milion\u00f3w stworze\u0144 ka\u017cde ma sw\u00f3j cel, a nadto wszystkie wspieraj\u0105 si\u0119 nawzajem, ni\u017csze s\u0142u\u017c\u0105c wy\u017cszym. Ta idea celowej jedno\u015bci, urzeczywistniona w \u015bwiecie zewn\u0119trznym, materialnym, panuje tak\u017ce w sferze duchowej i znajduje sw\u00f3j odd\u017awi\u0119k w \u015bwiecie wewn\u0119trznym, w duszy cz\u0142owieka. Tote\u017c tak rozum, jak i wola nasza wrodzonym p\u0119dem zmierzaj\u0105 do jedno\u015bci, wsz\u0119dzie chc\u0105 j\u0105 odnale\u017a\u0107, a to, co rozpr\u00f3szone, sprowadzi\u0107 do jednolitego systemu.
\nRozum d\u0105\u017cy do jedno\u015bci, bo gdzie spostrzega bezcelowy nie\u0142ad, gdzie widzi brak przewodniej my\u015bli, kt\u00f3ra by \u0142\u0105czy\u0142a szczeg\u00f3\u0142y w systematyczn\u0105 ca\u0142o\u015b\u0107 – tam umys\u0142 nie mo\u017ce si\u0119 zorientowa\u0107, nie mo\u017ce znale\u017a\u0107 swego zadowolenia. I wola zd\u0105\u017ca do jedno\u015bci i w tym tylko znajduje upodobanie, co tworzy harmoni\u0119, a tego nie lubi, co j\u0105 psuje i dlatego unika wszystkiego, co jej niemi\u0142e i pragnie, aby wszystko sercu dogadza\u0142o, aby wszystko doprowadzi\u0107 do po\u017c\u0105danej z nim zgody, harmonii, czyli moralnej jedno\u015bci.
\nNie da si\u0119 zaprzeczy\u0107, \u017ce ta idea jedno\u015bci, urzeczywistniona w \u015bwiecie zewn\u0119trznym, a odzwierciedlaj\u0105ca si\u0119 w duszy cz\u0142owieka, jest dodatnia i poci\u0105gaj\u0105ca. Jednak\u017ce jedno\u015bci we wszech\u015bwiecie nie nale\u017cy pojmowa\u0107 przesadnie, tj. zupe\u0142nie bezwzgl\u0119dnie, jak to czyni\u0105 moni\u015bci. Nie trzeba s\u0105dzi\u0107, \u017ce idea jedno\u015bci, panuj\u0105ca we wszech\u015bwiecie, nie dopuszcza r\u00f3\u017cnic w\u015br\u00f3d stworze\u0144 – tym bardziej pomi\u0119dzy stworzeniem a Stw\u00f3rc\u0105! Owszem, ju\u017c samo poczucie pi\u0119kna domaga si\u0119, aby na \u015bwiecie nie by\u0142o nu\u017c\u0105cej jednostajno\u015bci, ale \u017ceby ta harmonia, kt\u00f3r\u0105 w uk\u0142adzie jego widzimy, na tym w\u0142a\u015bnie polega\u0142a, aby najbardziej r\u00f3\u017cnorodne stworzenia, posiadaj\u0105ce nieraz wr\u0119cz przeciwne w\u0142asno\u015bci, s\u0142u\u017cy\u0142y sobie i pomaga\u0142y do osi\u0105gni\u0119cia wsp\u00f3lnego celu. Tak poj\u0119ta jedno\u015b\u0107 jest uzasadniona i nazywamy j\u0105 wzgl\u0119dn\u0105.
\nInna jest jedno\u015b\u0107 bezwzgl\u0119dna, czyli absolutna. Ta nie uznaje r\u00f3\u017cnicy w\u015br\u00f3d tego, co istnieje, ale wszystko jest dla niej albo materi\u0105, jak utrzymuje materializm, albo Bogiem, jak g\u0142osi panteizm – a wi\u0119c z jednej ostateczno\u015bci wpada w drug\u0105. Z niedorzeczno\u015bci, wynikaj\u0105cych z materializmu i panteizmu wida\u0107, \u017ce taka jedno\u015b\u0107 nie istnieje w \u015bwiecie i \u017ce oba systemy, kt\u00f3re j\u0105 przypuszczaj\u0105, musz\u0105 by\u0107 ju\u017c z tego wzgl\u0119du b\u0142\u0119dne.
\nDla tej samej przyczyny b\u0142\u0119dna jest nowsza teoria, wyprowadzona z obu poprzednich system\u00f3w, kt\u00f3rej ju\u017c nie chodzi tyle o to, czym jest \u015bwiat sam w sobie, materi\u0105, czy duchem, ale o wykazanie, \u017ce jest jedn\u0105 jedyn\u0105 istot\u0105. Dlatego te\u017c ten system zowie si\u0119 monizmem, tj. systemem jedno\u015bci bezwzgl\u0119dnej.<\/p>\n

\nSYSTEM MONIZMU<\/h3>\n

Monizm, jak jego nazwa wskazuje (\u201emonos” – \u201esam jeden”), jest to system, kt\u00f3ry obra\u0142 sobie za podstawow\u0105 prawd\u0119 bezwzgl\u0119dn\u0105 jedno\u015b\u0107 i na niej opiera \u015bwiatopogl\u0105d. Zatem wed\u0142ug monizmu duch i materia, a wi\u0119c \u015bwiat duchowy i materialny – to jedno. B\u00f3g<\/a> i \u015bwiat – tak\u017ce jedno, bo w istocie swej si\u0119 nie r\u00f3\u017cni\u0105. Monizm bowiem uznaje jedn\u0105 tylko rzeczywist\u0105 istot\u0119, a st\u0105d cokolwiek istnieje, nie jest wobec niego niczym wi\u0119cej, jak tylko zewn\u0119trznym objawieniem si\u0119 istoty tej samej. Ta istota, powiadaj\u0105 moni\u015bci, nie jest ani duchem, ani materi\u0105, ale tym, za co si\u0119 j\u0105 uwa\u017ca, zale\u017cy to wi\u0119c od tego, jak zapatrujemy si\u0119 na ni\u0105.
\nSystem, uznaj\u0105cy jedn\u0105 tylko istot\u0119, kt\u00f3ra ca\u0142y wszech\u015bwiat sob\u0105 wype\u0142nia, musi j\u0105 uwa\u017ca\u0107 albo za materi\u0119, albo za ducha, wpada zatem b\u0105d\u017a w b\u0142\u0119dy materializmu, b\u0105d\u017a panteizmu tj. dw\u00f3ch najbardziej skrajnych, a sobie tak przeciwnych system\u00f3w. Moni\u015bci, chc\u0105c unikn\u0105\u0107 niedorzeczno\u015bci obu system\u00f3w, stan\u0119li pomi\u0119dzy nimi, lecz wpl\u0105tali si\u0119 przez to w b\u0142\u0119dne teorie, zajmuj\u0105ce po\u015brednie miejsce mi\u0119dzy materializmem a panteizmem. Zebrawszy te teorie zmieszali przer\u00f3\u017cne filozoficzne systemy, co wielu filozof\u00f3w poci\u0105ga do monizmu, bo ka\u017cdy odnajduje w nim co\u015b swego. Z tego wzgl\u0119du, \u017ce monizm sprzeczne systemy pozornie godzi, jest od innych niebezpieczniejszy i zas\u0142uguje na uwag\u0119.
\nZ powodu nagromadzenia wielu teorii ze znanych dot\u0105d pogl\u0105d\u00f3w, sami moni\u015bci uznaj\u0105 ju\u017c 20 r\u00f3\u017cnych kierunk\u00f3w monizmu. Mimo to nie przestaj\u0105 du\u017co m\u00f3wi\u0107 o \u201ejedno\u015bci”, jako o zasadniczej prawdzie monistycznego systemu. Na czym wed\u0142ug monist\u00f3w ta jedno\u015b\u0107 polega? Czy na tym, \u017ce B\u00f3g i \u015bwiat, albo duch i materia to jedno? Chyba nie, bo \u017caden z monist\u00f3w jeszcze tego nie wykaza\u0142. Mo\u017ce na \u201ejedno\u015bci” mi\u0119dzy nimi samymi? I to nie, nale\u017c\u0105 bowiem do nich i materiali\u015bci i pantei\u015bci, wi\u0119c przedstawiciele najskrajniejszych oboz\u00f3w. Je\u017celi wi\u0119c jeszcze ta jedno\u015b\u0107 pomi\u0119dzy monistami istnieje, to chyba w tym, \u017ce wszyscy s\u0105 ateistami, \u017ce wszyscy chcieliby wyt\u0142umaczy\u0107 powstanie i istnienie \u015bwiata bez istnienia Boga. Wobec tego monizm znaczy tyle, co ateizm, czyli system nie uznaj\u0105cy osobowego Boga, i tak powinien by\u0107 traktowany.
\n <\/p>\n

SPRZECZNO\u015aCI MONIZMU<\/h3>\n

 
\nAby wykaza\u0107 wa\u017cniejsze b\u0142\u0119dy monizmu, nale\u017ca\u0142oby powt\u00f3rzy\u0107 zarzuty przeciw materializmowi i panteizmowi. Ograniczamy si\u0119 tylko do nast\u0119puj\u0105cych uwag:<\/p>\n

    \n
  1. Gdyby, jak twierdz\u0105 moni\u015bci, \u015bwiat by\u0142 tym samym, co B\u00f3g, musia\u0142by posiada\u0107 przymioty Boga; wi\u0119c ka\u017cda rzecz na \u015bwiecie by\u0142aby od drugiej niezale\u017cna (absolutna), musia\u0142aby istnie\u0107 zawsze, by\u0107 istot\u0105 konieczn\u0105, niezmienn\u0105 i doskona\u0142\u0105. To jednak sprzeciwia si\u0119 codziennemu do\u015bwiadczeniu.
    \nOdwrotnie, gdyby B\u00f3g by\u0142 tym samym, co \u015bwiat, by\u0142by, jak wszystko na \u015bwiecie, istot\u0105 zale\u017cn\u0105, przygodn\u0105, zmienn\u0105, przemijaj\u0105c\u0105; Pan wszechrzeczy sta\u0142by si\u0119 igraszk\u0105, zale\u017cn\u0105 od lada kaprysu stworzenia, zszed\u0142by do nico\u015bci.<\/li>\n
  2. Gdyby monizm mia\u0142 racj\u0119, musia\u0142by wyt\u0142umaczy\u0107, jak istota jedyna na \u015bwiecie i absolutnie niezmienna mo\u017ce si\u0119 zmienia\u0107 ustawicznie? Ca\u0142y \u015bwiat bowiem i wszystko, co na nim jest, ci\u0105g\u0142ym podlega zmianom. – Musia\u0142by wyja\u015bni\u0107, jak bezwzgl\u0119dna jednostka, o kt\u00f3rej marz\u0105 moni\u015bci, i najwi\u0119ksza rozmaito\u015b\u0107 na \u015bwiecie s\u0105 jedn\u0105 i t\u0105 sam\u0105 rzecz\u0105?…<\/li>\n
  3. Monizm nie wyja\u015bnia dostatecznie r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy \u015bwiat\u0142em wewn\u0119trznym a zewn\u0119trznym.
    \nJe\u015bli, jak m\u00f3wi\u0105 moni\u015bci, jedna jest tylko istota na \u015bwiecie, nie mo\u017ce by\u0107 r\u00f3\u017cnicy pomi\u0119dzy \u015bwiatem wewn\u0119trznym a zewn\u0119trznym, a wi\u0119c to, co si\u0119 w duszy naszej dzieje i czego my jeste\u015bmy \u015bwiadomi, musia\u0142oby by\u0107 tak\u017ce znane naszemu otoczeniu.
    \nTymczasem z w\u0142asnego do\u015bwiadczenia wiemy, \u017ce nasze my\u015bli, uczucia i pragnienia mog\u0105 by\u0107 dla otoczenia niedost\u0119pne; a genialne pomys\u0142y tych os\u00f3b, z kt\u00f3rymi \u017cyjemy, mog\u0105 znowu dla naszego rozumu pozosta\u0107 niedo\u015bcignione. – A wi\u0119c jest nieprzebyta granica pomi\u0119dzy tym, co si\u0119 wewn\u0105trz nas dzieje, a \u015bwiatem zewn\u0119trznym; r\u00f3\u017cnica, kt\u00f3ra nie mog\u0142aby istnie\u0107, gdyby \u015bwiat wewn\u0119trzny i zewn\u0119trzny by\u0142 jedn\u0105 i t\u0105 sam\u0105 istot\u0105.<\/li>\n
  4. Wed\u0142ug monizmu podmiot i przedmiot by\u0142by tak\u017ce jedn\u0105 i t\u0105 sam\u0105 istot\u0105, a to nie mo\u017ce by\u0107 prawd\u0105.<\/li>\n
  5. Kiedy mam o czym\u015b s\u0105d wyda\u0107, dobrze czuj\u0119, \u017ce czym innym jestem \u201eja”, czym innym przedmiot, o kt\u00f3rym orzekam; bo \u201eja” jestem osob\u0105 rozstrzygaj\u0105c\u0105, a to, o czym rozstrzygam, memu s\u0105dowi podlega, wi\u0119c nie mo\u017ce by\u0107 tym samym, czym \u201eja” jestem<\/li>\n
  6. Spostrzegam nieraz, \u017ce przedmioty, kt\u00f3re mam przed sob\u0105, z czasem uleg\u0142y zmianie; mimo to czuj\u0119, \u017ce ja sam nie zmieni\u0142em si\u0119. Zreszt\u0105 nawet wtedy, kiedy zdanie swoje, poprzednio o nich wypowiedziane, odwo\u0142uj\u0119, mam \u015bwiadomo\u015b\u0107, \u017ce tylko m\u00f3j s\u0105d o rzeczach si\u0119 zmienia, ale nie moja osoba.<\/li>\n
  7. Wrodzony pop\u0119d samozachowawczy wyrabia we mnie przekonanie, \u017ce przedmioty \u015bwiata zewn\u0119trznego maj\u0105 mi s\u0142u\u017cy\u0107 do utrzymania \u017cycia, przeto nie mog\u0105 by\u0107 tym, czym ja jestem. To za\u015b przekonanie staje si\u0119 tym silniejsze, gdy spostrzegam istoty, kt\u00f3re wprost na \u017cycie moje godz\u0105. – Dwaj \u017co\u0142nierze, walcz\u0105cy ze sob\u0105 na polu bitwy, przecie\u017c nie powiedz\u0105 o sobie, \u017ce maj\u0105 jedn\u0105 dusz\u0119, \u017ce s\u0105 jedn\u0105 istot\u0105.<\/li>\n<\/ol>\n

    R\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy moim \u201eja” a tym wszystkim, co nim nie jest, tak jest wyra\u017ana, \u017ce ka\u017cdy jest o niej prze\u015bwiadczony; wynika ona sama z siebie i wprost sprzeciwia si\u0119 monizmowi. Wobec tych niedorzeczno\u015bci, wynikaj\u0105cych z. monizmu, okazuje si\u0119, \u017ce system ten, chc\u0105c najskrajniejsze kierunki filozoficzne sprowadzi\u0107 do pewnej \u201ejedno\u015bci” – popada w sprzeczno\u015b\u0107 ze sob\u0105. Jako system, kt\u00f3ry utrzymuje, \u017ce wszech\u015bwiat istnieje bez swej przyczyny sprawczej, sam najbardziej oddala si\u0119 od jedynej prawdy, a tak stwierdza, \u017ce jego podstaw\u0105 nie jest prawdziwa \u201ejedno\u015b\u0107”, ale \u017ce wynika z nielogiczno\u015bci i jest niemo\u017cliwy.
    \n <\/p>\n

    UWAGA KO\u0143COWA<\/h3>\n

     
    \nNale\u017cy zatem inaczej pojmowa\u0107 t\u0119 jedno\u015b\u0107 we wszech\u015bwiecie, o kt\u00f3rej tyle m\u00f3wi monizm. Jedno\u015b\u0107 ta polega na tym, i\u017c jedna jest ostateczna przyczyna, kt\u00f3ra wszech\u015bwiat powo\u0142a\u0142a do bytu i jeden cel ostateczny, do kt\u00f3rego wszystkie stworzenia maj\u0105 zd\u0105\u017ca\u0107 – jest nim oddanie nale\u017cytej chwa\u0142y swemu Stw\u00f3rcy.
    \nJeszcze \u015bci\u015blejsza jedno\u015b\u0107 istnieje dla stworze\u0144 rozumnych w tym znaczeniu, i\u017c, w nagrod\u0119 za nale\u017cyte spe\u0142nienie zadania, wyznaczonego im przez Stw\u00f3rc\u0119, maj\u0105 z Nim naj\u015bci\u015blej po\u0142\u0105czy\u0107 si\u0119 w \u017cyciu przysz\u0142ym.
    \nTak poj\u0119ty system \u201ejedno\u015bci” u\u015bwi\u0119ca ludzi, bo prowadzi do Boga – przeciwnie za\u015b monizm, jako system nie uznaj\u0105cy Boga za najwy\u017cszego S\u0119dziego sumie\u0144 ludzkich, jest zaprzeczeniem wszelkiego rozumu, systemem przeciwnym prawdziwej kulturze i moralno\u015bci; nie tylko wi\u0119c nikogo nie umacnia, ale zwalniaj\u0105c cz\u0142owieka od obowi\u0105zk\u00f3w, rzuca go na pastw\u0119 nami\u0119tno\u015bci.
    \nKa\u017cdy zatem widzi, \u017ce jest pewna \u201ejedno\u015b\u0107” we wszech\u015bwiecie, lecz nie jedno\u015b\u0107 absolutna, o jakiej marzy monizm, ale jedno\u015b\u0107 wzgl\u0119dna, kt\u00f3ra uznaje istotn\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 mi\u0119dzy materi\u0105 a duchem, a jeszcze wi\u0119ksz\u0105 mi\u0119dzy stworzeniem a Stw\u00f3rc\u0105. Taki system jedno\u015bci wzgl\u0119dnej spotykamy w religii chrze\u015bcija\u0144skiej, kt\u00f3ra mimo ogromnej r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy stworzeniem a Stw\u00f3rc\u0105 zbli\u017ca cz\u0142owieka do Boga i \u0142\u0105czy go z Nim. Jako cel, wskazuje ona cz\u0142owiekowi u\u015bwi\u0119cenie duszy; za \u015brodek do celu uznaje prac\u0119 wraz z \u0142ask\u0105 Bo\u017c\u0105; to cz\u0142owieka u\u015bwi\u0119ca i zbli\u017ca do Boga; jako nagrod\u0119, obiecuje wieczn\u0105 szcz\u0119\u015bliwo\u015b\u0107 w jedno\u015bci z Bogiem.
    \n 
    \nPoni\u017cszy tekst stanowi fragment ksi\u0105\u017cki ks. Stanis\u0142awa Bartynowskiego \u201eApologetyka podr\u0119czna\u201d. Ksi\u0105\u017cka ukaza\u0142a si\u0119 nak\u0142adem wydawnictwa Ksi\u0119\u017cy Jezuit\u00f3w w Warszawie.
    \n(aktualnie w domenie publicznej)<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

    UWAGA WST\u0118PNA M\u00f3wi\u0105c o istnieniu Boga powo\u0142ywali\u015bmy si\u0119 na jednolity plan, przeprowadzony w ca\u0142ej przyrodzie, czyli na celowe urz\u0105dzenie \u015bwiata, i dowodzili\u015bmy z niego, \u017ce ostateczn\u0105 przyczyn\u0105 wszechrzeczy musi by\u0107 istota rozumna (duchowa), skoro tak \u015bwiat urz\u0105dzi\u0142a, \u017ce w\u015br\u00f3d milion\u00f3w… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1061],"tags":[891],"class_list":["post-1949","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-varia","tag-varia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1949","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1949"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1949\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1949"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1949"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1949"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}