{"id":1863,"date":"2018-05-08T20:48:06","date_gmt":"2018-05-08T18:48:06","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1863"},"modified":"2018-05-08T20:48:06","modified_gmt":"2018-05-08T18:48:06","slug":"trojca-swieta-atanazy-i-antytrynitarze","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/trojca-swieta-atanazy-i-antytrynitarze\/","title":{"rendered":"Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta, Atanazy i antytrynitarze"},"content":{"rendered":"
\n
\n
<\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
\n\u015aw. Atanazy (295-373) na Soborze Nicejskim (325) by\u0142 sekretarzem swego biskupa Aleksandra (\u2020328), po kt\u00f3rym te\u017c przej\u0105\u0142 biskupstwo w Aleksandrii. Na te lata, a\u017c do ko\u0144ca \u017cycia, przypada jego intensywna walka z herezj\u0105 aria\u0144sk\u0105, czego owocem s\u0105 mi\u0119dzy innymi jego pisma i korespondencja.<\/p>\n

Niestety nie dane mu by\u0142o do\u017cy\u0107 do Soboru Konstantynopolita\u0144skiego (381), aby m\u00f3g\u0142 w opublikowanym\u00a0Credo<\/em>\u00a0ujrze\u0107 swoj\u0105 cz\u0105stk\u0119, tego, czego broni\u0142 przed heretykami przez lata. Zapewne te\u017c podpisa\u0142by si\u0119 pod dodanymi s\u0142owami do Symbolu Nicejskiego dotycz\u0105cymi wiary w Ducha \u015aw. \u201ePana i O\u017cywiciela, kt\u00f3ry od Ojca pochodzi, kt\u00f3rego nale\u017cy czci\u0107 i wielbi\u0107 wraz z Ojcem i Synem, kt\u00f3ry przemawia\u0142 przez prorok\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Za \u017cycia Atanazego Wielkiego pr\u00f3cz arian uwa\u017caj\u0105cych Jezusa za stworzenie, pojawili si\u0119 te\u017c tzw. tropicy zwani te\u017c pneumatomachami czy duchoburcami, kt\u00f3rzy cho\u0107 nie godzili si\u0119 na to by Chrystusa uwa\u017cano za stw\u00f3r Bo\u017cy, to dla odmiany Ducha \u015aw. uwa\u017cali za stworzenie i identyfikowali Go z anio\u0142em.<\/p>\n

Takim ludziom wiele uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142 Atanazy w swych \u201eListach do Serapiona\u201d, swego przyjaciela, biskupa Thmuis.<\/p>\n

Ciekawe jest to, \u017ce tamtejsi antytrynitarze r\u00f3\u017cnili si\u0119 od obecnych tym, \u017ce przynajmniej uznawali osobowo\u015b\u0107 Ducha \u015aw. Dzisiejsi na og\u00f3\u0142 uznaj\u0105 Go za bezosobow\u0105 moc, si\u0142\u0119, wp\u0142yw czy energi\u0119 Boga, tamci za\u015b za najwy\u017cszej rangi anio\u0142a.<\/p>\n

Poniewa\u017c nie spos\u00f3b przytoczy\u0107, z powodu wielo\u015bci i obszerno\u015bci dzie\u0142, ca\u0142o\u015bci argumentacji Atanazego przeka\u017cemy tylko jego g\u0142\u00f3wne my\u015bli i om\u00f3wienia najwa\u017cniejszych cytat\u00f3w biblijnych kierowanych przeciw heretykom r\u00f3\u017cnej ma\u015bci.<\/p>\n

Z powodu tego, \u017ce dzisiejsi antytrynitarze cz\u0119sto zarzucaj\u0105 Atanazemu to, \u017ce niby z filozofii, a nie z Pisma \u015aw. czerpie potwierdzenie nauki o Tr\u00f3jcy \u015aw., zwr\u00f3\u0107my uwag\u0119 w\u0142a\u015bnie na biblijn\u0105 podbudow\u0119 jego argumentacji. Nie ma nawet potrzeby by komentowa\u0107 jego wyk\u0142adni\u0119.<\/p>\n

Niewiele w j\u0119zyku polskim ukaza\u0142o si\u0119 dzie\u0142 Atanazego (\u201eListy do Serapiona\u201d [4 listy], \u201e\u017bywot \u015bwi\u0119tego Antoniego\u201d, \u201eApologie\u201d [\u201eApologia przeciw arianom\u201d, \u201eApologia do Konstancjusza\u201d, \u201eApologia w\u0142asnej ucieczki\u201d]), ale i ta opublikowana cz\u0119\u015b\u0107 wystarczaj\u0105co dobitnie ukazuje jego wiar\u0119 w Tr\u00f3jc\u0119 \u015aw.<\/p>\n

Jednak szkoda, \u017ce nie ukaza\u0142y si\u0119 do dzi\u015b w j\u0119zyku polskim jego \u201eMowy przeciw arianom\u201d. Zainteresowanych odsy\u0142am do tekst\u00f3w i stron obcoj\u0119zycznych, ale tu warto cho\u0107 wspomnie\u0107, co mowy te zawieraj\u0105:<\/p>\n

\u201eMowa pierwsza jest obron\u0105 Symbolu Nicejskiego i podaje nauk\u0119 Ariusza wg jego\u00a0Thaleia<\/em>. Druga i trzecia zwalcza aria\u0144sk\u0105 interpretacj\u0119 tekst\u00f3w Pisma \u015bw., w kt\u00f3rych zachodz\u0105 wyra\u017cenia, trudne do zrozumienia o zrodzeniu Syna (Hbr 3:2; Dz 2:36; szczeg\u00f3lnie Prz 8:22), o wcieleniu i o stosunku Syna do Ojca (Mt 28:18; J 3:35; Mt 26:39; J 12:27; Mk 13:32; \u0141k 2:52)\u201d (\u201eS\u0142ownik Wczesnochrze\u015bcija\u0144skiego Pi\u015bmiennictwa\u201d J.M.Szymusiak SJ, ks.M.Starowieyski, Pozna\u0144 1971, s. 58).<\/p>\n

Poni\u017cej zamieszczamy najbardziej charakterystyczne fragmenty z \u201eList\u00f3w do Serapiona\u201d oraz kilka cytat\u00f3w z innych pism Atanazego. Dotycz\u0105 one nast\u0119puj\u0105cych temat\u00f3w:<\/p>\n

1) Zrodzony, a nie stworzony i odwieczny Syn Bo\u017cy.<\/p>\n

2) B\u00f3stwo Chrystusa.<\/p>\n

3) Osobowo\u015b\u0107 i B\u00f3stwo Ducha \u015awi\u0119tego.<\/p>\n

4) Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta.<\/p>\n

5) Symbol Atanazja\u0144ski.<\/p>\n

\n

Zrodzony, a nie stworzony i odwieczny Syn Bo\u017cy<\/strong><\/p>\n

Atanazy zdecydowanie uczy o zrodzeniu Syna i Jego odwiecznym istnieniu wraz z Ojcem i Duchem \u015aw.<\/p>\n

\u201eNarodzenie Syna z Ojca zupe\u0142nie jest inne ni\u017c w ludzkiej naturze, dlatego nie tylko jest On podobny do substancji Ojca, lecz nie mo\u017ce by\u0107 od niej oddzielony, gdy\u017c On i Ojciec jedno stanowi\u0105 [por. J 10:30]\u201d (\u201eList o dekretach Soboru Nicejskiego\u201d cyt. za \u201eB\u00f3g jeden w Tr\u00f3jcy Os\u00f3b\u201d Ks. W. Granat, Lublin 1962, s.355).<\/p>\n

\n

\u201eAlbowiem jak nie jest stworzeniem Syn, kt\u00f3ry trwa w Ojcu, a Ojciec w Nim [por. J 14:10], lecz jest \u015bcisle zwi\u0105zany z substancj\u0105 Ojca – z tym stwierdzeniem nawet wy [tropicy] si\u0119 zgadzacie – tak samo do istot stworzonych nie godzi si\u0119 zalicza\u0107 Ducha, kt\u00f3ry trwa w Synu, a Syn w Nim, nie wolno oddziela\u0107 Go od S\u0142owa i w ten spos\u00f3b pozbawia\u0107 Tr\u00f3jc\u0119 doskona\u0142o\u015bci\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:21).<\/p>\n

\n

\u201eprzecie\u017c nie jest te\u017c stworzeniem Syn, kt\u00f3ry istnieje w postaci Boga [por. Flp 2:6]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 3:3).<\/p>\n

\n

Odwieczny<\/strong><\/p>\n

\u201ePrawdziwa za\u015b nauka, nad kt\u00f3r\u0105 i oni [arianie] powinni si\u0119 zastanowi\u0107, brzmi nast\u0119puj\u0105co: Je\u015bli B\u00f3g jest \u0179r\u00f3d\u0142em, \u015awiat\u0142em i Ojcem, to nie godzi si\u0119 twierdzi\u0107, \u017ce \u0179r\u00f3d\u0142o jest suche, \u017ce \u015awiat\u0142o nie ma blasku, a B\u00f3g jest bez S\u0142owa, gdy\u017c w ten spos\u00f3b pozbawialiby\u015bmy Boga m\u0105dro\u015bci, rozumu i blasku. Skoro zatem Ojciec jest wieczny, to i Syn musi by\u0107 wieczny; nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wszystko, co uznamy za w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 Ojca, jest r\u00f3wnie\u017c w\u0142asno\u015bci\u0105 Syna, albowiem Pan powiedzia\u0142: \u2018Wszystko co ma Ojciec, jest Moje\u2019 [J 16:15], a \u2018Wszystko, co jest Moje, nale\u017cy do Ojca\u2019 [J 17:10]. Ojciec wi\u0119c jest wieczny i wieczny jest Syn, On to bowiem stworzy\u0142 wieki [por. Hbr 1:2]; Ojciec jest \u2018Tym, kt\u00f3ry jest\u2019 [Wj 3:14], a zatem i Syn musi by\u0107 \u2018Tym, kt\u00f3ry jest\u2019, skoro, wedle s\u0142\u00f3w Paw\u0142a, \u2018[Chrystus] jest ponad wszystkim, B\u00f3g b\u0142ogos\u0142awiony na wieki, amen\u2019 [Rz 9:5]. Nie wolno m\u00f3wi\u0107, \u017ce by\u0142 czas, w kt\u00f3rym nie istnia\u0142 Ojciec; nie godzi si\u0119 te\u017c twierdzi\u0107 tak o Synu\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

\u201eKiedy za\u015b m\u00f3wi: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], \u2018Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ojca\u2019 [J 14:9], oraz: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:10], wskazuje, \u017ce jest wieczny i wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:9).<\/p>\n

\n

\u201eDalej, \u017cadne stworzenie nie jest niezmienne z natury. Oto niekt\u00f3rzy anio\u0142owie \u2018nie zachowali swej godno\u015bci\u2019 [Jud 6], \u2018gwiazdy nie s\u0105 czyste przed Jego obliczem\u2019 [Hi 25:5], diabe\u0142 spad\u0142 z nieba, Adam dopu\u015bci\u0142 si\u0119 grzechu, a wszystkie byty podlegaj\u0105 przemianom. Syn za\u015b jest niewzruszony i niezmienny tak samo jak Ojciec. Wspomina o tym Pawe\u0142, cytuj\u0105c s\u0142owa (…) Psalmu: \u2018Ty\u015b, Panie, na pocz\u0105tku osadzi\u0142 ziemi\u0119, dzie\u0142em te\u017c Twoich r\u0105k s\u0105 niebiosa. One przemin\u0105, ale Ty zostaniesz, wszystko jak szata si\u0119 zestarzeje i jak p\u0142aszcz je zwiniesz, i odmieni\u0105 si\u0119. Ty za\u015b jeste\u015b ten sam, a Twoje lata si\u0119 nie sko\u0144cz\u0105\u2019 [Hbr 1:10-12, Ps 102:26-28]. I m\u00f3wi dalej: \u2018Jezus Chrystus wczoraj i dzi\u015b, ten sam tak\u017ce na wieki\u2019 [Hbr 13:8]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:3).<\/p>\n

\n

\u201ePan mnie stworzy\u0142\u201d (Prz 8:22)<\/strong><\/p>\n

Atanazy uwa\u017ca\u0142, \u017ce s\u0142owa \u201ePan mnie stworzy\u0142\u201d odnosz\u0105 si\u0119 do stworzenia Jezusa jako cz\u0142owieka, gdy pocz\u0105\u0142 si\u0119 w \u0142onie Maryi. Dla niego powy\u017csze zdanie by\u0142o pewn\u0105 zapowiedzi\u0105, podobnie jak s\u0142owa \u201eW Nim [Chrystusie] wybra\u0142 nas [B\u00f3g] przed za\u0142o\u017ceniem \u015bwiata\u201d (Ef 1:4). Jak wtedy literalnie B\u00f3g nie stworzy\u0142 Syna, tak samo literalnie nie wybra\u0142 nas, gdy jeszcze nie istnia\u0142 \u015bwiat, lecz dopiero od momentu, gdy ka\u017cdy z nas zaistnia\u0142.<\/p>\n

\u201eArianie pr\u00f3buj\u0105 znale\u017a\u0107 dla siebie usprawiedliwienie w tym oto zapisie Ksi\u0119gi Przys\u0142\u00f3w: \u2018Pan stworzy\u0142 Mnie jako pocz\u0105tek dr\u00f3g swoich w dzie\u0142ach swoich\u2019 [Prz 8:22], i wyci\u0105gaj\u0105 st\u0105d nast\u0119puj\u0105cy wniosek: Je\u015bli [Pan] stworzy\u0142, to [Syn] jest stworzeniem. Musimy wi\u0119c przeanalizowa\u0107 ten tekst i wykaza\u0107, \u017ce i tu [arianie] pope\u0142niaj\u0105 b\u0142\u0105d i nie rozumiej\u0105 sensu Pisma Bo\u017cego. Je\u015bli jest Synem, nie mo\u017ce by\u0107 nazywany stworzeniem; je\u015bli za\u015b jest stworzeniem, nie nazywajcie Go Synem. Wskazali\u015bmy przecie\u017c (…) jak wielka jest r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy stworzeniem i Synem. Je\u015bli dalej nasze wtajemniczenie nie dotyczy Stw\u00f3rcy i stworzenia, lecz Ojca i Syna, to nie mo\u017cemy nazywa\u0107 Pana stworzeniem lecz Synem. Powiadaj\u0105: \u2018Czy\u017c nie tak w\u0142a\u015bnie napisano?\u2019 Owszem, napisano tak, i napisano prawid\u0142owo, lecz heretycy b\u0142\u0119dnie rozumiej\u0105 owo prawid\u0142owe stwierdzenie. Gdyby bowiem znali i rozumieli sens chrze\u015bcija\u0144stwa, nie nazywaliby stworzeniem Pana chwa\u0142y [por. 1Kor 2:8] i nie wyst\u0119powaliby przeciwko s\u0142usznemu zapisowi. Oni jednak \u2018nie poj\u0119li ani nie zrozumieli, i dlatego – jak jest napisane – b\u0142\u0105kaj\u0105 si\u0119 w ciemno\u015bciach\u2019 [Ps 82:5]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:7).<\/p>\n

\n

\u201ePismo nie zatai\u0142o te\u017c, lecz stwierdzi\u0142o wyra\u017anie, \u017ce [B\u00f3g Go] stworzy\u0142; stwierdzenie to za\u015b odnosi si\u0119 tylko do ludzi. Albowiem my, ludzie, zostali\u015bmy stworzeni. Lecz podobnie jak w\u00f3wczas, gdy s\u0142yszymy, \u017ce by\u0142 g\u0142odny, \u017ce spa\u0142, \u017ce zosta\u0142 ubiczowany, nie odrzucamy Jego B\u00f3stwa, tak samo, gdy czytamy, \u017ce B\u00f3g Go stworzy\u0142, zgodnie z logik\u0105 pami\u0119tamy, \u017ce b\u0119d\u0105c Bogiem zosta\u0142 stworzony jako cz\u0142owiek. Albowiem\u00a0zosta\u0107 stworzonym<\/em>\u00a0jest to w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 ludzka, podobnie jak wspomniane wy\u017cej cechy, na przyk\u0142ad odczuwanie g\u0142odu i temu podobne\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:8).<\/p>\n

Patrz te\u017c poni\u017cej podrozdzia\u0142 \u2018\u015awiadectwo Antoniego Pustelnika\u2019 w rozdziale \u201eB\u00f3stwo Chrystusa\u201d.<\/p>\n

\n

B\u00f3stwo Chrystusa<\/strong><\/p>\n

W pismach Atanazego znajdziemy setki zda\u0144 o B\u00f3stwie Chrystusa. Oto tylko niekt\u00f3re:<\/p>\n

\u201eA kiedy p\u00f3\u017aniej pokaza\u0142, \u017ce jest Bogiem, i uzdrowi\u0142 cz\u0142owieka maj\u0105cego such\u0105 r\u0119k\u0119, \u2018faryzeusze wyszli i odbyli narad\u0119 przeciw niemu…\u2019 [Mt 12:14-15]\u201d (\u201eApologia w\u0142asnej ucieczki\u201d 12).<\/p>\n

\n

\u201eDla Niego zatem, Boga i S\u0142owa Ojca, nie nadesz\u0142a jeszcze godzina, mimo, \u017ce sam jest tw\u00f3rc\u0105 godzin [por. J 2:4, 7:6] (…) On sam, b\u0119d\u0105c Stw\u00f3rc\u0105, odmierzy\u0142 [czas] ka\u017cdemu zgodnie z wol\u0105 Ojca.\u201d (\u201eApologia w\u0142asnej ucieczki\u201d 14).<\/p>\n

\n

\u201eA Pan nasz, mimo, \u017ce by\u0142 Bogiem i Synem Ojca i zna\u0142 czas \u017cycia, kt\u00f3ry wszystkim wymierzy\u0142, a tak\u017ce czas m\u0119ki, kt\u00f3ry wyznaczy\u0142 w\u0142asnemu cia\u0142u, kiedy dla nas sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem – dop\u00f3ki nie nadszed\u0142 jego czas, ukrywa\u0142 si\u0119 jak my, kiedy Go szukano, a kiedy Go \u015bcigano, ucieka\u0142, krzy\u017cowa\u0142 plany wrogom przez ca\u0142e \u017cycie i \u2018poszed\u0142szy po\u015br\u00f3d nich oddali\u0142 si\u0119\u2019 [\u0141k 4:30]\u201d (\u201eApologia w\u0142asnej ucieczki\u201d 15).<\/p>\n

\n

B\u00f3g (J 1:1)<\/strong><\/p>\n

\u201eNasza wiara w Chrystusa zawiera w sobie tak\u0105 oto prawd\u0119: Syn Bo\u017cy, kt\u00f3ry jest Bogiem S\u0142owem (albowiem \u2018na pocz\u0105tku by\u0142o S\u0142owo i S\u0142owo by\u0142o Bogiem\u2019 [J 1:1]), kt\u00f3ry jest m\u0105dro\u015bci\u0105 i moc\u0105 Ojca (albowiem \u2018Chrystus jest moc\u0105 Bo\u017c\u0105 i m\u0105dro\u015bci\u0105 Bo\u017c\u0105\u2019 [1Kor 1:24]), na ko\u0144cu wiek\u00f3w sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem dla naszego zbawienia. Ot\u00f3\u017c Jan stwierdzi\u0142 najpierw: \u2018Na pocz\u0105tku by\u0142o S\u0142owo\u2019 a p\u00f3\u017aniej doda\u0142: \u2018A S\u0142owo cia\u0142em si\u0119 sta\u0142o\u2019 [J 1:14], to znaczy \u2018sta\u0142o si\u0119 cz\u0142owiekiem\u2019.\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:7).<\/p>\n

\n

\u201eB\u00f3g b\u0142ogos\u0142awiony na wieki\u201d (Rz 9:5)<\/strong><\/p>\n

\u201eOjciec jest \u2018Tym, kt\u00f3ry jest\u2019 [Wj 3:14], a zatem i Syn musi by\u0107 \u2018Tym, kt\u00f3ry jest\u2019, skoro, wedle s\u0142\u00f3w Paw\u0142a, \u2018[Chrystus] jest ponad wszystkim, B\u00f3g b\u0142ogos\u0142awiony na wieki, amen\u2019 [Rz 9:5]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

\u201eJak bowiem\u00a0Tym, kt\u00f3ry jest<\/em>\u00a0[Wj 3:14], jest Ojciec, tak samo te\u017c\u00a0Tym, kt\u00f3ry jest<\/em>, Bogiem ponad wszystkimi [Rz 9:5], jest Jego S\u0142owo\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:28).<\/p>\n

\n

\u201eAlbowiem \u2018na pocz\u0105tku stworzy\u0142 B\u00f3g niebo i ziemi\u0119\u2019 [Rdz 1:1], i wszystko, co si\u0119 w nich znajduje; powiedzia\u0142: \u2018Moja r\u0119ka to wszystko uczyni\u0142a\u2019 [Iz 66:2]. Natomiast Syn jest \u2018Tym, kt\u00f3ry istnieje\u2019 [Wj 3:14], jest Bogiem ponad wszystkim [Rz 9:5], tak samo, jak Ojciec\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:4).<\/p>\n

\n

B\u00f3g (1Tm 3:16)<\/strong><\/p>\n

\u201eWszak i Aposto\u0142 wybacza im i jak gdyby wyci\u0105ga do nich r\u0119k\u0119, m\u00f3wi\u0105c: \u2018Bez w\u0105tpienia wielka jest tajemnica pobo\u017cno\u015bci: B\u00f3g objawi\u0142 si\u0119 w ciele\u2019 [1Tm 3:16 wg niekt\u00f3rych kodeks\u00f3w]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:15).<\/p>\n

\n

Prawdziwy B\u00f3g (1J 5:20)<\/strong><\/p>\n

\u201eOjciec jest \u015awiat\u0142o\u015bci\u0105, Syn jest Blaskiem i prawdziw\u0105 \u015awiat\u0142o\u015bci\u0105 [por. J 1:9]. Ojciec jest prawdziwym Bogiem i Syn jest prawdziwym Bogiem – bo Jan napisa\u0142: \u2018Jeste\u015bmy w prawdziwym Bogu, w Jego Synu Jezusie Chrystusie. On za\u015b jest prawdziwym Bogiem i \u017byciem wiecznym [1J 5:20]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

Wszechmog\u0105cy (Ap 1:8)<\/strong><\/p>\n

\u201eNie wolno m\u00f3wi\u0107, \u017ce by\u0142 czas, w kt\u00f3rym nie istnia\u0142 Ojciec; nie godzi si\u0119 te\u017c twierdzi\u0107 tak o Synu. Ojciec jest wszechmog\u0105cy; wszechmog\u0105cy jest r\u00f3wnie\u017c Syn, skoro Jan powiada: \u2018Ten, kt\u00f3ry jest, kt\u00f3ry by\u0142 i kt\u00f3ry przychodzi, Wszechmog\u0105cy\u2019 [Ap 1:8]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

\u201eTen, kt\u00f3ry jest\u201d (Wj 3:14)<\/strong><\/p>\n

\u201eSkoro zatem Ojciec jest wieczny, to i Syn musi by\u0107 wieczny; nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wszystko, co uznamy za w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 Ojca, jest r\u00f3wnie\u017c w\u0142asno\u015bci\u0105 Syna, albowiem Pan powiedzia\u0142: \u2018Wszystko co ma Ojciec, jest Moje\u2019 [J 16:15], a \u2018Wszystko, co jest Moje, nale\u017cy do Ojca\u2019 [J 17:10]. Ojciec wi\u0119c jest wieczny i wieczny jest Syn, On to bowiem stworzy\u0142 wieki [por. Hbr 1:2]; Ojciec jest \u2018Tym, kt\u00f3ry jest\u2019 [Wj 3:14], a zatem i Syn musi by\u0107 \u2018Tym, kt\u00f3ry jest\u2019, skoro, wedle s\u0142\u00f3w Paw\u0142a, \u2018[Chrystus] jest ponad wszystkim, B\u00f3g b\u0142ogos\u0142awiony na wieki, amen\u2019 [Rz 9:5]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

\u201eTr\u00f3jca jest wi\u0119c Tr\u00f3jc\u0105 nie z nazwy i z pozoru, lecz jest Ni\u0105 naprawd\u0119 i rzeczywi\u015bcie. Jak bowiem\u00a0Tym, kt\u00f3ry jest<\/em>\u00a0[Wj 3:14], jest Ojciec, tak samo te\u017c\u00a0Tym, kt\u00f3ry jest<\/em>, Bogiem ponad wszystkimi [Rz 9:5], jest Jego S\u0142owo. R\u00f3wnie\u017c Duch \u015awi\u0119ty nie jest pozbawiony istnienia, lecz bytuje i istnieje prawdziwie\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:28).<\/p>\n

\n

\u201eAlbowiem \u2018na pocz\u0105tku stworzy\u0142 B\u00f3g niebo i ziemi\u0119\u2019 [Rdz 1:1], i wszystko, co si\u0119 w nich znajduje; powiedzia\u0142: \u2018Moja r\u0119ka to wszystko uczyni\u0142a\u2019 [Iz 66:2]. Natomiast Syn jest \u2018Tym, kt\u00f3ry istnieje\u2019 [Wj 3:14], jest Bogiem ponad wszystkim [Rz 9:5], tak samo, jak Ojciec. T\u0119 tez\u0119 udowodnili\u015bmy. Nie jest tworzony, lecz sam tworzy, nie jest stworzeniem, lecz Stw\u00f3rc\u0105 i wykonawc\u0105 dzie\u0142 Ojca. Przez Niego bowiem zosta\u0142y stworzone wieki, wszystko \u2018przez Niego si\u0119 sta\u0142o, a bez Niego nic si\u0119 nie sta\u0142o\u2019 [J 1:3]; i jak poucza Aposto\u0142 na podstawie Psalmu, On \u2018na pocz\u0105tku osadzi\u0142 ziemi\u0119, a niebiosa s\u0105 dzie\u0142em r\u0105k Jego\u2019 [Hbr 1:10, Ps 102:26]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:4).<\/p>\n

\n

Stw\u00f3rca (Hbr 1:10, Ps 102:26, J 1:3)<\/strong><\/p>\n

\u201eNatomiast Syn jest \u2018Tym, kt\u00f3ry istnieje\u2019 [Wj 3:14], jest Bogiem ponad wszystkim [Rz 9:5], tak samo, jak Ojciec. (…) Nie jest tworzony, lecz sam tworzy, nie jest stworzeniem, lecz Stw\u00f3rc\u0105 i wykonawc\u0105 dzie\u0142 Ojca. Przez Niego bowiem zosta\u0142y stworzone wieki, wszystko \u2018przez Niego si\u0119 sta\u0142o, a bez Niego nic si\u0119 nie sta\u0142o\u2019 [J 1:3]; i jak poucza Aposto\u0142 na podstawie Psalmu, On \u2018na pocz\u0105tku osadzi\u0142 ziemi\u0119, a niebiosa s\u0105 dzie\u0142em r\u0105k Jego\u2019 [Hbr 1:10, Ps 102:26]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:4).<\/p>\n

\n

\u201eBogami jeste\u015bcie\u201d (J 10:35)<\/strong><\/p>\n

\u201eJe\u015bli za\u015b niekt\u00f3rych ludzi nazwano\u00a0bogami<\/em>, to nie s\u0105 oni bogami z natury, lecz przez uczestnictwo w Synu. Sam Syn bowiem powiedzia\u0142: \u2018Je\u015bli nazwa\u0142 bogami tych, do kt\u00f3rych zosta\u0142o skierowane S\u0142owo Bo\u017ce\u2019 [J 10:35]. Zdarza si\u0119 wi\u0119c, \u017ce zmieniaj\u0105 si\u0119 w bog\u00f3w ci, kt\u00f3rzy nie s\u0105 nimi z natury; chodzi mianowicie o tych, kt\u00f3rzy s\u0142ysz\u0105: \u2018Ja powiedzia\u0142em: Jeste\u015bcie bogami i wszyscy – synami Najwy\u017cszego. Wy jednak umieracie jak ludzie\u2019 [Ps 82:6-7]. Nale\u017ca\u0142 do ich grona ten, kt\u00f3remu powiedziano: \u2018Jeste\u015b tylko cz\u0142owiekiem, a nie Bogiem\u2019 [Ez 28:2]. Syn za\u015b jest prawdziwym Bogiem tak samo, jak Ojciec, bo jest w Ojcu, a Ojciec jest w Synu. Pisa\u0142 o tym Jan, jak stwierdzili\u015bmy wy\u017cej [1J 5:20, J 14:10].\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:4).<\/p>\n

\n

\u201eJa jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u201d (J 14:10-11)<\/strong><\/p>\n

\u201eIzajasz za\u015b wo\u0142a dono\u015bnie: \u2018Pracownicy Egiptu i kupcy z Etiopii, i Sabejczycy, ludzie o ros\u0142ej postawie, przyjd\u0105 do Ciebie i b\u0119d\u0105 chodzi\u0107 za Tob\u0105 w kajdanach, na twarz b\u0119d\u0105 przed Tob\u0105 upada\u0107 i m\u00f3wi\u0107: \u00abW Tobie jest B\u00f3g. Albowiem Ty jeste\u015b Bogiem Izraela, a my\u015bmy Go nie znali\u00bb [Iz 45:14-15]. A kt\u00f3\u017c jest owym Bogiem, w kt\u00f3rym jest B\u00f3g? Czy\u017c nie Syn, kt\u00f3ry m\u00f3wi: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:10]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:4).<\/p>\n

\n

\u201eKiedy za\u015b m\u00f3wi: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], \u2018Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ojca\u2019 [J 14:9], oraz: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:10], wskazuje, \u017ce jest wieczny i wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:9).<\/p>\n

\n

\u201epragn\u0105\u0142 za\u015b, odczuwa\u0142 zm\u0119czenie i cierpia\u0142 jako cz\u0142owiek maj\u0105cy cia\u0142o: nie by\u0142y to bowiem cechy B\u00f3stwa. Jako B\u00f3g m\u00f3wi\u0142: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:11], jako istota maj\u0105ca cia\u0142o, gani\u0142 \u017byd\u00f3w: (…) [J 8:40]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:14).<\/p>\n

\n

\u201e\u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie\u2019 [J 14:10]. Syn bowiem jest w Ojcu, o ile mo\u017cna tak s\u0105dzi\u0107, poniewa\u017c to wszystko, co jest Synem, stanowi w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 natury Ojca, podobnie jak np. ze \u015bwiat\u0142a powstaje blask, a ze \u017ar\u00f3d\u0142a strumie\u0144. Do tego stopnia ma to miejsce, i\u017c kto widzi Syna, widzi tak\u017ce to, co jest w\u0142a\u015bciwe Ojcu i \u017ce z Ojca posiada On wieczne swe istnienie. Tak samo i odwrotnie: Ojciec jest w Synu, poniewa\u017c Syn jest tym, co stanowi w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 Ojca, podobnie jak s\u0142o\u0144ce widzimy w blasku, my\u015bl ujawnia si\u0119 w s\u0142owie, a \u017ar\u00f3d\u0142o w strumieniu. Dlatego te\u017c kto wpatruje si\u0119 w Syna, poznaje r\u00f3wnocze\u015bnie to, co stanowi w\u0142a\u015bciwe przymioty natury Ojca i pojmuje istnienie Ojca w Synu. Poniewa\u017c form\u0105 i b\u00f3stwem Ojca jest to, co nazywamy Synem, wobec tego wynika st\u0105d, \u017ce Syn jest w Ojcu a Ojciec w Synu. Dlatego przedtem powiedziawszy, \u017ce \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], s\u0142usznie tu dodaje m\u00f3wi\u0105c: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we mnie\u2019 [J 14:10], by mianowicie wykaza\u0107 nam to\u017csamo\u015b\u0107 b\u00f3stwa i jedno\u015b\u0107 natury obydwu\u201d (\u201eMowy przeciw arianom\u201d cyt. za \u201eB\u00f3g jeden w Tr\u00f3jcy Os\u00f3b\u201d Ks. W. Granat, Lublin 1962, s.345-6).<\/p>\n

\n

\u201eJa i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u201d (J 10:30)<\/strong><\/p>\n

\u201eKto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 tak\u017ce i Ojca\u201d (J 14:9)<\/strong><\/p>\n

\u201eSplun\u0105\u0142 jak cz\u0142owiek [por. J 9:6], ale \u015blina mia\u0142a w sobie Bosk\u0105 moc: dzi\u0119ki niej bowiem sprawi\u0142, \u017ce odzyska\u0142 wzrok cz\u0142owiek niewidomy od urodzenia. A gdy chcia\u0142 pokaza\u0107, \u017ce jest Bogiem, wyrazi\u0142 to ludzkim j\u0119zykiem, m\u00f3wi\u0105c: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30]. Uzdrawia\u0142 sam\u0105 wol\u0105, ale wyci\u0105gn\u0105\u0142 sw\u0105 ludzk\u0105 r\u0119k\u0119, gdy uleczy\u0142 le\u017c\u0105c\u0105 w gor\u0105czce te\u015bciow\u0105 Piotra i gdy wskrzesi\u0142 martw\u0105 c\u00f3rk\u0119 prze\u0142o\u017conego synagogi [por. Mk 1:13, Mt 9:25]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:14).<\/p>\n

\n

\u201eKiedy za\u015b m\u00f3wi: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], \u2018Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ojca\u2019 [J 14:9], oraz: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:10], wskazuje, \u017ce jest wieczny i wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:9).<\/p>\n

\n

\u201eI w og\u00f3le nie ma niczego takiego, czym jest Ojciec, a czym nie by\u0142by Syn. Syn jest w Ojcu, a Ojciec w Synu, dlatego \u017ce w Synu jest to, co do Ojca nale\u017cy, a wiadomo, \u017ce wszystko to jest r\u00f3wnie\u017c w Ojcu. W tym samym sensie rozumiemy te\u017c zdanie: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], poniewa\u017c nie jest tak, \u017ce co innego jest w Ojcu, a co innego w Synu, lecz cokolwiek ma Ojciec, to samo te\u017c ma Syn. A gdy w Synu widzisz to samo, co dostrzegasz w Ojcu, prawid\u0142owo rozumiesz s\u0142owa: \u2018Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 tak\u017ce Ojca\u2019 [J 14:9]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

\u201eNarodzenie Syna z Ojca zupe\u0142nie jest inne ni\u017c w ludzkiej naturze, dlatego nie tylko jest On podobny do substancji Ojca, lecz nie mo\u017ce by\u0107 od niej oddzielony, gdy\u017c On i Ojciec jedno stanowi\u0105 [por. J 10:30]\u201d (\u201eList o dekretach Soboru Nicejskiego\u201d cyt. za \u201eB\u00f3g jeden w Tr\u00f3jcy Os\u00f3b\u201d Ks. W. Granat, Lublin 1962, s.355).<\/p>\n

\n

\u201eWszystko co ma Ojciec, jest Moje\u201d (J 16:15)<\/strong><\/p>\n

\u201eWszystko bowiem moje jest Twoje…\u201d (J 17:10)<\/strong><\/p>\n

\u201eSkoro zatem Ojciec jest wieczny, to i Syn musi by\u0107 wieczny; nie ulega bowiem w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wszystko, co uznamy za w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 Ojca, jest r\u00f3wnie\u017c w\u0142asno\u015bci\u0105 Syna, albowiem Pan powiedzia\u0142: \u2018Wszystko co ma Ojciec, jest Moje\u2019 [J 16:15], a \u2018Wszystko, co jest Moje, nale\u017cy do Ojca\u2019 [J 17:10]. Ojciec wi\u0119c jest wieczny i wieczny jest Syn\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:2).<\/p>\n

\n

\u201eTak te\u017c uwa\u017cali ojcowie, kt\u00f3rzy na Soborze w Nicei [325] wyznali, \u017ce Syn jest wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu i pochodzi z Jego substancji. S\u0142usznie bowiem zauwa\u017cyli, \u017ce istota stworzona nigdy nie mog\u0142aby powiedzie\u0107: \u2018Wszystko, co ma Ojciec, jest Moje\u2019 [J 16:15]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:5).<\/p>\n

\n

\u201ePosta\u0107 Bo\u017ca\u201d (Flp 2:6-8)<\/strong><\/p>\n

\u201eCa\u0142e Pismo Bo\u017ce m\u00f3wi o tym zbawczym planie (…) Pawe\u0142: \u2018On, istniej\u0105c w postaci Bo\u017cej, nie skorzysta\u0142 ze sposobno\u015bci, aby na r\u00f3wni by\u0107 z Bogiem, lecz ogo\u0142oci\u0142 samego siebie przyj\u0105wszy posta\u0107 s\u0142ugi, a w zewn\u0119trznym przejawie uznany za czlowieka. Uni\u017cy\u0142 samego siebie, stawszy si\u0119 pos\u0142usznym a\u017c do \u015bmierci, i to \u015bmierci krzy\u017cowej\u2019 [Flp 2:6-8]. Dlatego te\u017c b\u0119d\u0105c Bogiem i stawszy si\u0119 Cz\u0142owiekiem, jako B\u00f3g wskrzesza\u0142 umar\u0142ych, s\u0142owem leczy\u0142 wszystkich chorych, zamienia\u0142 wod\u0119 w wino – nie by\u0142y to bowiem dzie\u0142a cz\u0142owieka; pragn\u0105\u0142 za\u015b, odczuwa\u0142 zm\u0119czenie i cierpia\u0142 jako cz\u0142owiek maj\u0105cy cia\u0142o: nie by\u0142y to bowiem cechy B\u00f3stwa\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:14).<\/p>\n

\n

Syn wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu<\/strong><\/p>\n

\u201eR\u00f3wnie\u017c dalsze nasze rozwa\u017cania pozwol\u0105 u\u015bwiadomi\u0107 sobie, jak niedorzeczna jest aria\u0144ska herezja. Ot\u00f3\u017c, je\u015bli jeste\u015bmy do kogo\u015b podobni, je\u015bli jeste\u015bmy z kim\u015b identyczni, to jeste\u015bmy te\u017c z nim\u00a0wsp\u00f3\u0142istotni<\/em>. Jako ludzie jeste\u015bmy podobni do siebie wzajemnie, mamy identyczn\u0105 natur\u0119, a zatem jeste\u015bmy\u00a0wsp\u00f3\u0142istotni<\/em>\u00a0mi\u0119dzy sob\u0105. Wszyscy wszak jeste\u015bmy jednakowo \u015bmiertelni, podlegamy zniszczeniu, jeste\u015bmy zmienni, powstali\u015bmy z niczego. R\u00f3wnie\u017c anio\u0142owie i wszystkie inne byty s\u0105 z natury podobne do siebie nawzajem. Niechaj wi\u0119c owi nazbyt dociekliwi oponenci zastanowi\u0105 si\u0119, czy byty stworzone s\u0105 w czymkolwiek podobne do Syna, czy w istotach stworzonych mo\u017cna odnale\u017a\u0107 w\u0142a\u015bciwo\u015bci Syna, i\u017cby mogli zdoby\u0107 si\u0119 na odwag\u0119 i stwierdzi\u0107, \u017ce S\u0142owo Bo\u017ce jest stworzeniem\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:3).<\/p>\n

\n

\u201eJe\u015bli tak jest i tak zosta\u0142o napisane, je\u015bli Syn jest zupe\u0142nie niepodobny do istot stworzonych, a wszystko, co nale\u017cy do Ojca, jest w\u0142asno\u015bci\u0105 Syna, to kt\u00f3\u017c mo\u017ce nie rozumie\u0107, \u017ce Syn jest wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu? Gdyby by\u0142 podobny do stworze\u0144 i pokrewny im, by\u0142by z nimi wsp\u00f3\u0142istotny; poniewa\u017c jednak Jego substancja nie ma nic wsp\u00f3lnego z substancj\u0105 stworze\u0144, a \u015bci\u015ble jest zwi\u0105zana z substancj\u0105 Ojca (bo Syn niczym si\u0119 od Ojca nie r\u00f3\u017cni), poniewa\u017c wszelka w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 Ojca jest te\u017c i Jego w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105, to Syn rzeczywi\u015bcie musi by\u0107 wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu. Tak te\u017c uwa\u017cali ojcowie, kt\u00f3rzy na Soborze w Nicei [325] wyznali, \u017ce Syn jest wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu i pochodzi z Jego substancji. S\u0142usznie bowiem zauwa\u017cyli, \u017ce istota stworzona nigdy nie mog\u0142aby powiedzie\u0107: \u2018Wszystko, co ma Ojciec, jest Moje\u2019 [J 16:15]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:5).<\/p>\n

\n

\u201eOto bowiem nie m\u00f3wimy, \u017ce nasi ojcowie nas stworzyli, lecz nazywamy ich rodzicami; nas samych za\u015b nikt nie nazwie stworzeniami rodzic\u00f3w, mo\u017cna za\u015b nazywa\u0107 nas naturalnymi synami, wsp\u00f3\u0142istotnymi rodzicom; tak samo wi\u0119c, je\u015bli B\u00f3g jest Ojcem, to oczywi\u015bcie naturalnego i wsp\u00f3\u0142istotnego z Nim Syna. Abraham przecie\u017c nie stworzy\u0142 Izaaka, lecz go zrodzi\u0142 [=sp\u0142odzi\u0142]. (…) Racj\u0119 za\u015b ma ten, kto twierdzi, \u017ce Syn jest ca\u0142kowicie wsp\u00f3\u0142istotny ze swym Ojcem. Je\u015bli przeto istnieje Ojciec i Syn, to Syn musi by\u0107 prawdziwym i naturalnym Synem. To za\u015b oznacza, \u017ce jest wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:6).<\/p>\n

\n

\u201eKiedy za\u015b m\u00f3wi: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], \u2018Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ojca\u2019 [J 14:9], oraz: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:10], wskazuje, \u017ce jest wieczny i wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:9).<\/p>\n

\n

Niewiedza Syna (Mk 13:32)<\/strong><\/p>\n

\u201eJeszcze inne prawid\u0142owo sformu\u0142owane zdanie nieprawid\u0142owo rozumiej\u0105 arianie. Chodzi mi o tekst nast\u0119puj\u0105cy: \u2018O dniu owym albo o owej godzinie nikt nie wie, ani anio\u0142owie, ani Syn\u2019 [Mk 13:32]. Sens tego zdania jest prawid\u0142owy. Oni za\u015b uwa\u017caj\u0105, \u017ce zwrot: \u2018ani Syn\u2019, wskazuje na Jego niewiedz\u0119, i wyci\u0105gaj\u0105 st\u0105d wniosek, \u017ce Syn jest stworzeniem. Tymczasem to nie jest prawd\u0105, uchowaj Bo\u017ce! (…) Je\u015bli bowiem, jak jest napisane, sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, a ludzk\u0105 cech\u0105 jest niewiedza, podobnie jak odczuwanie g\u0142odu i tak dalej, – ludzie wszak wiedz\u0105 tylko to, co us\u0142yszeli i czego si\u0119 nauczyli – to dlatego w\u0142a\u015bnie ujawnia te\u017c swoj\u0105 ludzk\u0105 niewiedz\u0119, skoro sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem. Przede wszystkim chcia\u0142 w ten spos\u00f3b wskaza\u0107, \u017ce naprawd\u0119 ma ludzkie cia\u0142o, po wt\u00f3re za\u015b nosz\u0105c w swym ciele ludzk\u0105 niewiedz\u0119 chcia\u0142 ukaza\u0107 Ojcu doskona\u0142e i \u015bwi\u0119te cz\u0142owiecze\u0144stwo, ca\u0142kowicie obmyte i oczyszczone. (…) Kiedy za\u015b m\u00f3wi: \u2018Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy\u2019 [J 10:30], \u2018Kto Mnie zobaczy\u0142, zobaczy\u0142 r\u00f3wnie\u017c Ojca\u2019 [J 14:9], oraz: \u2018Ja jestem w Ojcu, a Ojciec we Mnie\u2019 [J 14:10], wskazuje, \u017ce jest wieczny i wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu. Podobnie, kiedy m\u00f3wi: \u2018Nikt nie wie, nawet Syn\u2019, przemawia jako cz\u0142owiek: niewiedza jest przecie\u017c ludzk\u0105 cech\u0105. Kiedy za\u015b stwierdza: \u2018Nikt nie zna Ojca, tylko Syn, ani Syna nikt nie zna, tylko Ojciec\u2019 [Mt 11:27], ma wi\u0119ksz\u0105 wiedz\u0119, ani\u017celi byty stworzone. W Ewangelii Jana uczniowie tak m\u00f3wi\u0105 do Pana: \u2018Teraz wiemy, \u017ce wiesz wszystko\u2019 [J 16:30]. Wynika st\u0105d jasno, \u017ce b\u0119d\u0105c S\u0142owem, przez kt\u00f3re wszystko si\u0119 sta\u0142o [por. J 1:3], Chrystus wie wszystko. A poniewa\u017c\u00a0\u00f3w dzie\u0144<\/em>\u00a0jest cz\u0119\u015bci\u0105\u00a0wszystkiego<\/em>, oczywi\u015bcie i on nadejdzie \u2018przez Niego\u2019, cho\u0107by arianie tysi\u0105c razy p\u0119kli na skutek swej niewiedzy\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 2:9).<\/p>\n

\n

\u015awiadectwo Antoniego Pustelnika<\/strong><\/p>\n

Wprawdzie poni\u017csze s\u0142owa pochodz\u0105 od Antoniego Pustelnika (\u2020356), ale zosta\u0142y przekazane przez Atanazego, w jego dziele pt. \u201e\u017bywot \u015bwi\u0119tego Antoniego\u201d. Obrazuj\u0105 one wiar\u0119 obu \u015bwi\u0119tych oraz biskup\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a tamtych czas\u00f3w.<\/p>\n

\u201eA kiedy\u015b, gdy arianie k\u0142amali, \u017ce Antoni my\u015bli tak samo jak oni, oburza\u0142 si\u0119 i gniewa\u0142 na nich. Potem wezwany przez biskup\u00f3w i wszystkich braci, opu\u015bci\u0142 pustyni\u0119 i uda\u0142 si\u0119 do Aleksandrii [mi\u0119dzy rokiem 326 a 335]. Tam napi\u0119tnowa\u0142 publicznie herezj\u0119 arian, m\u00f3wi\u0105c o niej, \u017ce jest najgorsza i \u017ce jest zapowiedzi\u0105 Antychrysta. A lud natomiast poucza\u0142, \u017ce Syn nie jest stworzeniem Boga, ani nie powsta\u0142 z niczego, co istnieje, ale jest wsp\u00f3\u0142wieczny Ojcu, z istoty S\u0142owem i M\u0105dro\u015bci\u0105. Dlatego bezbo\u017cno\u015bci\u0105 jest g\u0142oszenie, \u017ce istnia\u0142 czas, kiedy Go nie by\u0142o; by\u0142 zawsze S\u0142owem wsp\u00f3\u0142istniej\u0105cym z Ojcem. Dlatego nie miejcie nic wsp\u00f3lnego z tymi ca\u0142kowicie bezbo\u017cnymi arianami. \u2018C\u00f3\u017c ma wsp\u00f3lnego \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 z ciemno\u015bci\u0105?\u2019 [2Kor 6:14]. Wy jeste\u015bcie przecie\u017c bogobojnymi chrze\u015bcijanami, oni za\u015b, kiedy m\u00f3wi\u0105, \u017ce Ten, kt\u00f3ry przez Ojca jest Synem Bo\u017cym i S\u0142owem, jest stworzeniem, niczym nie r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od pogan, kt\u00f3rzy s\u0142u\u017c\u0105 raczej stworzeniu ni\u017c Stw\u00f3rcy [por. Rz 1:25]. Wierzcie zatem, \u017ce wszystko, co jest stworzone, odwraca si\u0119 od nich, bo Stw\u00f3rc\u0119 i Pana, w kt\u00f3rym wszystko powsta\u0142o, zaliczaj\u0105 do rzeczy, kt\u00f3re On uczyni\u0142\u201d (\u201e\u017bywot \u015bwi\u0119tego Antoniego\u201d 69).<\/p>\n

\n

\u201eA wy przecie\u017c opl\u0105tani sylogizmami i przesi\u0105kni\u0119ci sofizmatami nikogo nie nawr\u00f3cicie z chrze\u015bcija\u0144stwa na poga\u0144stwo, my za\u015b nauczaj\u0105c wiary w Chrystusa os\u0142abiamy wasz zabobon, bo wszyscy wiedz\u0105, \u017ce Chrystus jest Bogiem i Synem Bo\u017cym\u201d (\u201e\u017bywot \u015bwi\u0119tego Antoniego\u201d 78).<\/p>\n

\n

\u201eJe\u015bli zajdzie potrzeba, odczytajcie [to] r\u00f3wnie\u017c poganom, aby tak\u017ce t\u0105 drog\u0105 poznali, \u017ce Pan nasz, Jezus Chrystus, jest nie tylko Bogiem i Synem Bo\u017cym, ale tak\u017ce widzieli, \u017ce chrze\u015bcijanie, kt\u00f3rzy Mu wiernie s\u0142u\u017c\u0105 i wierz\u0105 w Niego z ca\u0142\u0105 pobo\u017cno\u015bci\u0105, nie tylko wskazuj\u0105, i\u017c demony, kt\u00f3re poganie uwa\u017caj\u0105 za bog\u00f3w, nie s\u0105 bogami, ale depcz\u0105 po nich i przeganiaj\u0105 ich jak zwodzicieli nios\u0105cych zgub\u0119 ludziom – przez Chrystusa Jezusa, Pana naszego, kt\u00f3remu chwa\u0142a na wieki wiek\u00f3w. Amen\u201d (\u201e\u017bywot \u015bwi\u0119tego Antoniego\u201d 94).<\/p>\n

\n

Osobowo\u015b\u0107 i B\u00f3stwo Ducha \u015awi\u0119tego<\/strong><\/p>\n

Duch \u015aw. jest dla Atanazego Bosk\u0105 osob\u0105, a nie bezosobow\u0105 moc\u0105, jak ucz\u0105 dzisiejsi antytrynitarze.<\/p>\n

\u201eR\u00f3wnie\u017c Duch \u015awi\u0119ty nie jest pozbawiony istnienia, lecz bytuje i istnieje prawdziwie\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:28).<\/p>\n

\n

\u201eJe\u015bli wi\u0119c Syn jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z substancj\u0105 Ojca, poniewa\u017c od Ojca pochodzi, to r\u00f3wnie\u017c Duch, o kt\u00f3rym powiedziano, \u017ce \u2018jest z Boga\u2019, musi by\u0107 \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z substancj\u0105 Syna. Oczywi\u015bcie, jak Syn jest Synem, tak Duch zwie si\u0119 Duchem przybrania za syn\u00f3w [por. Rz 8:15]. Jak Syn jest m\u0105dro\u015bci\u0105 i prawd\u0105 [por. 1Kor 1:24, J 14:6], tak napisano, \u017ce Duch jest Duchem m\u0105dro\u015bci i prawdy [por. Iz 11:2, J 15:26]. Jak Syn jest moc\u0105 Bo\u017c\u0105 i Panem chwa\u0142y [por. 1Kor 1:24, 2:8], tak Duch zwie si\u0119 Duchem mocy i Duchem chwa\u0142y [1P 4:14], gdy\u017c tak wci\u0105\u017c Go okre\u015bla Pismo. Oto bowiem Pawe\u0142 tak pisze w Li\u015bcie do Koryntian: \u2018Gdyby bowiem poznali, nie ukrzy\u017cowaliby Pana chwa\u0142y\u2019 [1Kor 2:8], a w innym miejscu: \u2018Nie otrzymali\u015bcie przecie\u017c ducha niewoli, by si\u0119 znowu pogr\u0105\u017cy\u0107 w boja\u017ani, lecz otrzymali\u015bcie Ducha przybrania z syn\u00f3w\u2019 [Rz 8:15], oraz: \u2018B\u00f3g wys\u0142a\u0142 do serc waszych Ducha Syna swego, kt\u00f3ry wo\u0142a: \u00abAbba, Ojcze\u00bb. Piotr za\u015b pisze: \u2018B\u0142ogos\u0142awieni jeste\u015bcie, je\u017celi z\u0142orzecz\u0105 wam z powodu imienia Chrystusa, albowiem Duch chwa\u0142y i mocy, Duch Bo\u017cy na was spoczywa\u2019 [1P 4:14 – s\u0142owo \u2018mocy\u2019 zawieraj\u0105 niekt\u00f3re kodeksy biblijne]. Sam Pan wreszcie stwierdzi\u0142, \u017ce Duch jest Duchem prawdy i Pocieszycielem [J 14:16-17]. Wynika st\u0105d, \u017ce jest w Nim doskona\u0142a Tr\u00f3jca\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:25).<\/p>\n

\n

\u201eTen, kt\u00f3ry stworzeniu udziela godno\u015bci syn\u00f3w [por. Rz 8:15], nie mo\u017ce by\u0107 obcy Synowi; w przeciwnym razie nale\u017ca\u0142o by szuka\u0107 innego Ducha, kt\u00f3ry by\u0142by zjednoczony ze S\u0142owem. To jednak by\u0142oby niedorzeczno\u015bci\u0105, Duch wi\u0119c nie jest jedn\u0105 z istot stworzonych, lecz jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z B\u00f3stwem Ojca i to w Nim w\u0142a\u015bnie S\u0142owo udziela bytom stworzonym udzia\u0142u w B\u00f3stwie. Ten za\u015b, w kt\u00f3rym stworzenie otrzymuje udzia\u0142 w B\u00f3stwie, nie mo\u017ce si\u0119 znajdowa\u0107 poza Bosk\u0105 natur\u0105 Ojca\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:25).<\/p>\n

\n

\u201eTakie w\u0142a\u015bnie pouczenie zawar\u0142 Pawe\u0142 w drugim Li\u015bcie do Koryntian: \u2018\u0141aska Pana naszego, mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i udzia\u0142 w Duchu \u015awi\u0119tym niech b\u0119d\u0105 z wami wszystkimi\u2019 [2Kor 13:13]. Uczestnicz\u0105c w Nim mamy mi\u0142o\u015b\u0107 Ojca, \u0142ask\u0119 Syna oraz udzia\u0142 w Duchu \u015awi\u0119tym. Wynika st\u0105d, \u017ce jedna jest si\u0142a sprawcza Tr\u00f3jcy. Aposto\u0142 bowiem nie m\u00f3wi, \u017ce ka\u017cdy udziela r\u00f3\u017cnych i osobnych dar\u00f3w; przeciwnie, stwierdza, \u017ce dary s\u0105 udzielane w Tr\u00f3jcy i \u017ce wszystkie one pochodz\u0105 od jednego Boga. Duch zatem nie jest stworzeniem, lecz stanowi jedno\u015b\u0107 z Synem, tak jak Syn stanowi jedno\u015b\u0107 z Ojcem; Duch odbiera chwa\u0142\u0119 wraz z Ojcem i Synem, wraz z Synem uznawany jest za Boga, a dokonuje tego samego, czego Ojciec dokonuje przez Syna\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:30-31).<\/p>\n

\n

\u201eNa podstawie Pisma Bo\u017cego wykazali\u015bmy zatem, \u017ce Duch nie jest stworzeniem, lecz jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z B\u00f3stwem S\u0142owa i Ojca. Takie wszak wnioski na temat \u015bwi\u0119tej i niepodzielnej Tr\u00f3jcy wynikaj\u0105 z nauki \u015bwi\u0119tych, i jedna jest wiara Ko\u015bcio\u0142a powszechnego. Natomiast bzdurne wymys\u0142y\u00a0tropik\u00f3w<\/em>\u00a0sprzeczne s\u0105 z Pismem, a zgadzaj\u0105 si\u0119 z aria\u0144skimi bzdurami\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:32).<\/p>\n

\n

Duch \u015awi\u0119ty wsp\u00f3\u0142istotny Ojcu<\/strong><\/p>\n

\u201eJasne wi\u0119c, \u017ce Duch nie jest wielo\u015bci\u0105 i nie jest anio\u0142em; jest jeden, a raczej jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z jednym S\u0142owem i jednym Bogiem, i jest z Nim wsp\u00f3\u0142istotny. Ju\u017c tylko to, co teraz powiedzieli\u015bmy na temat Ducha Bo\u017cego, dowodzi, \u017ce nie ma On nic wsp\u00f3lnego z natur\u0105 i substancj\u0105 stworze\u0144, lecz r\u00f3\u017cni si\u0119 od istot stworzonych, jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zany z substancj\u0105 i B\u00f3stwem Syna, nale\u017cy wi\u0119c do Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:27).<\/p>\n

Patrz te\u017c poni\u017cej rozdzia\u0142 \u201eTr\u00f3jca \u015awi\u0119ta\u201d.<\/p>\n

\n

Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong><\/p>\n

Oto kilka tekst\u00f3w Atanazego opartych na Pi\u015bmie \u015aw. dotycz\u0105cych Tr\u00f3jcy \u015aw. Podobnych zda\u0144 w jego pismach jest dziesi\u0105tki, ale i te cytowane poni\u017cej pozwalaj\u0105 wyrobi\u0107 sobie opini\u0119 na temat nauki Atanazego.<\/p>\n

Ps 33:6 i Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong><\/p>\n

\u201eWynika st\u0105d, \u017ce jedna jest si\u0142a sprawcza Tr\u00f3jcy. (…) Nie ma przecie\u017c niczego, co nie powsta\u0142oby albo nie by\u0142o dokonane przez S\u0142owo w Duchu \u015awi\u0119tym. M\u00f3wi o tym pie\u015b\u0144 Psalmu: \u2018Przez S\u0142owo Pana powsta\u0142y niebiosa, a wszystkie jego zast\u0119py przez Ducha ust Jego\u2019 [Ps 33:6], i Psalm (…): \u2018Po\u015ble swe S\u0142owo i ka\u017ce im taja\u0107, tchnie Ducha swego, a sp\u0142yn\u0105 wody\u2019 [Ps 147:18]. Wedle za\u015b Aposto\u0142a \u2018zostali\u015bmy usprawiedliwieni w imi\u0119 Pana naszego, Jezusa Chrystusa, i w Duchu Boga naszego\u2019 [1Kor 6:11]. Ducha bowiem nie mo\u017cna oddziela\u0107 od S\u0142owa\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:31).<\/p>\n

\n

\u201eJe\u015bli za\u015b tak napisano w Psalmie, to jasne, \u017ce Duch nie jest stworzeniem, lecz bierze udzia\u0142 w akcie stw\u00f3rczym. Ojciec bowiem stwarza wszystko przez S\u0142owo w Duchu \u015awi\u0119tym, poniewa\u017c Duch jest tam, gdzie S\u0142owo, a byty stwarzane za po\u015brednictwem S\u0142owa moc istnienia otrzymuj\u0105 od Ducha przez S\u0142owo. Tak bowiem napisano w (…) Psalmie: \u2018Przez S\u0142owo Pana powsta\u0142y niebiosa i wszystkie ich zast\u0119py przez Ducha ust Jego\u2019 [Ps 33:6]. Ducha bowiem nie mo\u017cna oddziela\u0107 od Syna, jak to wynika niezbicie z powy\u017cszych stwierdze\u0144\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 3:5).<\/p>\n

\n

1Kor 12:4-6 i Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong><\/p>\n

\u201eDobrze to rozumia\u0142 b\u0142ogos\u0142awiony Pawe\u0142: nie dzieli\u0142 on Tr\u00f3jcy, tak jak wy to czynicie, lecz uczy\u0142 o Jej jedno\u015bci; oto w Li\u015bcie do Koryntian m\u00f3wi\u0105c o darach duchowych i odnosz\u0105c wszystkie rzeczy do jednego Boga, Ojca, jak G\u0142owy, tak si\u0119 wyrazi\u0142: \u2018R\u00f3\u017cne s\u0105 dary \u0142aski, ale ten sam Duch, r\u00f3\u017cne s\u0105 pos\u0142ugiwania, ale jeden Pan; r\u00f3\u017cne s\u0105 wreszcie dzia\u0142ania, ale ten sam B\u00f3g, Sprawca wszystkiego we wszystkich\u2019 [1Kor 12:4-6]. Dary, kt\u00f3rych Duch wszystkim udziela, pochodz\u0105 od Ojca i rozdawane s\u0105 za po\u015brednictwem S\u0142owa. Wszystko bowiem, co do Ojca nale\u017cy, nale\u017cy te\u017c do Syna, i dlatego dary udzielane przez Syna w Duchu s\u0105 darami Ojca\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:30).<\/p>\n

\n

\u201eDuch bowiem nie znajduje si\u0119 poza S\u0142owem, lecz b\u0119d\u0105c w S\u0142owie, przez S\u0142owo znajduje si\u0119 w Bogu. Tak wi\u0119c \u0142aski udzielane s\u0105 w Tr\u00f3jcy, albowiem, jak pisze Pawe\u0142 w Li\u015bcie do Koryntian, w rozdziale \u0142ask uczestniczy sam Duch, sam Pan, i sam B\u00f3g, sprawca wszystkiego we wszystkich [por. 1Kor 12:4-6]. Sam Ojciec bowiem przez S\u0142owo w Duchu \u015awi\u0119tym sprawia wszystko i wszystkiego udziela\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 3:5).<\/p>\n

\n

2Kor 13:13 i Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong><\/p>\n

\u201eR\u00f3wnie\u017c gdy Duch w nas przebywa, przebywa w nas r\u00f3wnocze\u015bnie S\u0142owo, kt\u00f3re udziela nam Ducha, a w S\u0142owie jest Ojciec, i w ten spos\u00f3b wype\u0142niaj\u0105 si\u0119 s\u0142owa: \u2018Ja i Ojciec przyjdziemy do Niego i b\u0119dziemy u niego przebywa\u0107\u2019 [J 14:23]. Albowiem gdzie jest \u015bwiat\u0142o, tam jest i blask, a gdzie blask, tam te\u017c jego dzia\u0142anie i \u015bwietlana \u0142aska. Takie w\u0142a\u015bnie pouczenie zawar\u0142 Pawe\u0142 w drugim Li\u015bcie do Koryntian: \u2018\u0141aska Pana naszego, mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i udzia\u0142 w Duchu \u015awi\u0119tym niech b\u0119d\u0105 z wami wszystkimi\u2019 [2Kor 13:13]. Uczestnicz\u0105c w Nim mamy mi\u0142o\u015b\u0107 Ojca, \u0142ask\u0119 Syna oraz udzia\u0142 w Duchu \u015awi\u0119tym. Wynika st\u0105d, \u017ce jedna jest si\u0142a sprawcza Tr\u00f3jcy. Aposto\u0142 bowiem nie m\u00f3wi, \u017ce ka\u017cdy udziela r\u00f3\u017cnych i osobnych dar\u00f3w; przeciwnie, stwierdza, \u017ce dary s\u0105 udzielane w Tr\u00f3jcy i \u017ce wszystkie one pochodz\u0105 od jednego Boga. Duch zatem nie jest stworzeniem, lecz stanowi jedno\u015b\u0107 z Synem, tak jak Syn stanowi jedno\u015b\u0107 z Ojcem; Duch odbiera chwa\u0142\u0119 wraz z Ojcem i Synem, wraz z Synem uznawany jest za Boga, a dokonuje tego samego, czego Ojciec dokonuje przez Syna\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:30-31).<\/p>\n

\n

\u201eWyg\u0142aszaj\u0105c modlitw\u0119 w intencji Koryntian, Pawe\u0142 modli\u0142 si\u0119 w Tr\u00f3jcy: \u2018\u0141aska Pana Jezusa Chrystusa, mi\u0142o\u015b\u0107 Boga i udzia\u0142 w Duchu \u015awi\u0119tym niech b\u0119d\u0105 z wami wszystkimi\u2019 [2Kor 13:13]. Gdy bowiem jeste\u015bmy uczestnikami Ducha, posiadamy te\u017c \u0142ask\u0119 S\u0142owa, a w Nim mi\u0142o\u015b\u0107 Ojca. Jedna jest \u0142aska Tr\u00f3jcy, i tak samo sama Tr\u00f3jca jest niepodzielna. Mo\u017cna to zauwa\u017cy\u0107 r\u00f3wnie\u017c w odniesieniu do \u015bwi\u0119tej Maryi: oto anio\u0142 Gabriel pos\u0142any, aby Jej zwiastowa\u0107 zst\u0105pienie S\u0142owa, powiedzia\u0142: \u2018Duch \u015awi\u0119ty zst\u0105pi na Ciebie\u2019, – wiedzia\u0142, \u017ce Duch by\u0142 w S\u0142owie – i doda\u0142 zaraz: \u2018A moc Najwy\u017cszego Ci\u0119 os\u0142oni\u2019 [\u0141k 1:35]. Chrystus jest bowiem moc\u0105 Bo\u017c\u0105 i m\u0105dro\u015bci\u0105 Bo\u017ca [por. 1Kor 1:24]. Skoro za\u015b Duch by\u0142 w S\u0142owie, to oczywiste, \u017ce poprzez S\u0142owo by\u0142 te\u017c w Bogu. Podobnie – gdy Duch jest w nas, przyjdzie r\u00f3wnie\u017c Syn i Ojciec i zamieszkaj\u0105 w nas [por. J 14:23]. Tr\u00f3jca jest niepodzielna i jedno jest Jej B\u00f3stwo. Taka jest wiara Ko\u015bcio\u0142a powszechnego\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 3:6).<\/p>\n

\n

Mt 28:19 i Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong><\/p>\n

\u201eTr\u00f3jca jest niepodzielna i jedno jest Jej B\u00f3stwo. Taka jest wiara Ko\u015bcio\u0142a powszechnego, bo na Tr\u00f3jcy, jak na fundamencie, postawi\u0142 go Pan, tak m\u00f3wi\u0105c do uczni\u00f3w: \u2018Id\u017acie i nauczajcie wszystkie narody, udzielajac im chrztu w imi\u0119 Ojca i Syna, i Ducha \u015awi\u0119tego\u2019 [Mt 28:19]. Gdyby Duch by\u0142 stworzeniem, Pan nie \u0142\u0105czy\u0142by Go z Ojcem, gdy\u017c w takim wypadku Tr\u00f3jca by\u0142aby niejednolita i mia\u0142aby w sobie jaki\u015b obcy element zewn\u0119trzny. Czego bowiem brakowa\u0142o Bogu, i\u017cby mia\u0142 przybiera\u0107 jak\u0105\u015b obc\u0105 substancj\u0119, kt\u00f3ra mia\u0142aby razem z Nim odbiera\u0107 chwa\u0142\u0119? (…) dlatego Pan z imieniem Ojca po\u0142\u0105czy\u0142 imi\u0119 Ducha. Chcia\u0142 wskaza\u0107, ze Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta nie sk\u0142ada si\u0119 z r\u00f3\u017cnych substancji, to znaczy ze Stw\u00f3rcy i stworzenia; przeciwnie, Jej B\u00f3stwo jest jedno. Zdawa\u0142 sobie z tego spraw\u0119 Pawe\u0142, gdy uczy\u0142, \u017ce jedna jest \u0142aska udzielana w Tr\u00f3jcy: \u2018Jeden jest Pan, jedna wiara, jeden chrzest\u2019 [Ef 4:5]. Jak jeden jest chrzest, tak samo jedna jest wiara: kto bowiem wierzy w Ojca, w Ojcu poznaje Syna oraz Ducha, kt\u00f3ry jest w Synu. Dlatego te\u017c wierzy r\u00f3wnie\u017c w Syna i w Ducha. Jedno jest bowiem B\u00f3stwo Tr\u00f3jcy, kt\u00f3re pochodzi od jednego Ojca\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 3:6).<\/p>\n

\n

\u201eOt\u00f3\u017c Syn jest potomkiem substancji i natury Ojca, i taki jest sens tej nazwy. R\u00f3wnie\u017c Duch, zwany Duchem Boga i w Bogu przebywaj\u0105cy, nie jest obcy naturze Syna i B\u00f3stwu Ojca. Dlatego jedno jest B\u00f3stwo w Tr\u00f3jcy – w Ojcu, w Synu i w Duchu [\u015awi\u0119tym], i jeden jest chrzest w imi\u0119 Tr\u00f3jcy oraz jedna wiara w Tr\u00f3jc\u0119\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:3).<\/p>\n

\n

\u201eTo bowiem, co jest przekazane w wierze, nale\u017cy przyjmowa\u0107 bez zb\u0119dnych docieka\u0144. Wszak i uczniowie, kiedy us\u0142yszeli: \u2018Udzielajcie im chrztu w imi\u0119 Ojca i Syna, i Ducha \u015awi\u0119tego\u2019 [Mt 28:19], nie dociekali, dlaczego na drugim miejscu jest mowa o Synu, a na trzecim o Duchu, albo dlaczego w og\u00f3le wymieniono Tr\u00f3jc\u0119, lecz uwierzyli tak, jak us\u0142yszeli, i nie pytali, jak wy [tropicy]: \u2018Czy zatem Duch jest Synem?\u2019.\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:5).<\/p>\n

\n

Ef 4:6 i Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong><\/p>\n

\u201eW Ko\u015bciele g\u0142oszony jest jeden B\u00f3g, \u2018Ten, kt\u00f3ry jest ponad wszystkimi, przez wszystkich i we wszystkich\u2019 [Ef 4:6].\u00a0Ponad wszystkimi<\/em>\u00a0jest jako Ojciec, jako Pocz\u0105tek i \u0179r\u00f3d\u0142o,\u00a0przez wszystkich<\/em>\u00a0– to znaczy przez S\u0142owo,\u00a0we wszystkich<\/em>\u00a0– w Duchu \u015awi\u0119tym. Tr\u00f3jca jest wi\u0119c Tr\u00f3jc\u0105 nie z nazwy i z pozoru, lecz jest Ni\u0105 naprawd\u0119 i rzeczywi\u015bcie. Jak bowiem\u00a0Tym, kt\u00f3ry jest<\/em>\u00a0[Wj 3:14], jest Ojciec, tak samo te\u017c\u00a0Tym, kt\u00f3ry jest<\/em>, Bogiem ponad wszystkimi [Rz 9:5], jest Jego S\u0142owo. R\u00f3wnie\u017c Duch \u015awi\u0119ty nie jest pozbawiony istnienia, lecz bytuje i istnieje prawdziwie\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:28).<\/p>\n

\n

J 4:23-24 i Tr\u00f3jca \u015aw.<\/strong><\/p>\n

\u201eZgadza si\u0119 to doskonale z argumentami wydobytymi z Pisma \u015bwi\u0119tego dla potwierdzenia prawdy. Nauka nasza tylko st\u0105d pochodzi. Sam bowiem Pan nasz, Jezus Chrystus, osobi\u015bcie pouczy\u0142 Samarytank\u0119, a za jej po\u015brednictwem i nas, \u017ce istnieje doskona\u0142a, niepodzielna Tr\u00f3jca i jedyne B\u00f3stwo. Sama Prawda [Jezus], powiadam, sk\u0142ada takie \u015bwiadectwo, zwracaj\u0105c si\u0119 do Samarytanki: \u2018Wierz Mi, kobieto, \u017ce nadchodzi godzina, owszem, ju\u017c nadesz\u0142a, kiedy prawdziwi czciciele b\u0119d\u0105 czci\u0107 Ojca w Duchu i Prawdzie. Albowiem takich czcicieli chce mie\u0107 Ojciec. B\u00f3g jest Duchem, potrzeba wi\u0119c, aby Jego czciciele oddawali Mu cze\u015b\u0107 w Duchu i w Prawdzie\u2019 [J 4:23-24]. Wynika st\u0105d, \u017ce sam Syn jest Prawd\u0105, jak sam stwierdza: \u2018Ja jestem Prawd\u0105\u2019 [J 14:6]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:33).<\/p>\n

\n

Niekt\u00f3re inne fragmenty o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej<\/strong><\/p>\n

\u201e\u015awi\u0119ta i b\u0142ogos\u0142awiona Tr\u00f3jca jest niepodzielna i stanowi wewn\u0119trzn\u0105 jedno\u015b\u0107. Je\u015bli m\u00f3wimy o Ojcu, my\u015blimy jednocze\u015bnie o Jego S\u0142owie i o Duchu, kt\u00f3ry jest w Synu. Je\u015bli wspominamy Syna, w Synu jest Ojciec, a i Duch nie pozostaje poza S\u0142owem. Jedna jest bowiem \u0142aska, kt\u00f3ra od Ojca pochodzi i przez Syna dope\u0142nia si\u0119 w Duchu \u015awi\u0119tym. Jedno te\u017c jest B\u00f3stwo i jeden B\u00f3g, kt\u00f3ry jest ponad wszystkim, przez wszystko i we wszystkich [por. Ef 4:6]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:14).<\/p>\n

\n

\u201eSyn nazwany jest Synem Ojca, a Duch Duchem Ojca. Tak wi\u0119c jedno jest B\u00f3stwo \u015bwi\u0119tej Tr\u00f3jcy i jedna wiara. Z powy\u017cszego wynika, \u017ce szale\u0144stwem jest twierdzenie, jakoby Duch \u015awi\u0119ty by\u0142 stworzeniem; gdyby by\u0142 stworzeniem, nie zalicza\u0142by si\u0119 do Tr\u00f3jcy. Ca\u0142a Tr\u00f3jca wszak jest jednym Bogiem. (…) Ot\u00f3\u017c do Tr\u00f3jcy nie nale\u017cy nic, co jest Jej obce, Tr\u00f3jca jest niepodzielna i jednorodna wewn\u0119trznie. Takie stwierdzenia wystarczaj\u0105 wierz\u0105cym: dot\u0105d bowiem si\u0119ga ludzkie poznanie, to, co jest dalej, cherubini zas\u0142aniaj\u0105 skrzyd\u0142ami. Kto docieka g\u0142\u0119biej, kto usi\u0142uje bada\u0107 dalej, ten sprzeciwia si\u0119 Temu, kt\u00f3ry rzek\u0142: \u2018Nie staraj si\u0119 by\u0107 m\u0105dry ponad miar\u0119, aby\u015b nie popad\u0142 w oszo\u0142omienie\u2019 [Koh 7:1]. Tego bowiem, co jest dane do wierzenia, nie nale\u017cy rozwa\u017ca\u0107 w ludzkiej m\u0105dro\u015bci, lecz trzeba przyj\u0105\u0107 s\u0142uchem wiary. (…) Tak m\u00f3wi\u0142 Pawe\u0142 o tym, co s\u0142ysza\u0142, o Bogu za\u015b powiedzia\u0142: \u2018Jak\u017ce niezbadane s\u0105 Jego drogi. Kto bowiem pozna\u0142 my\u015bl Pana albo kto by\u0142 Jego doradc\u0105?\u2019 [Rz 11:33-34]\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:17-18).<\/p>\n

\n

\u201eIstnieje wi\u0119c \u015bwi\u0119ta i doskona\u0142a Tr\u00f3jca, kt\u00f3r\u0105 uznajemy w Ojcu, Synu i Duchu \u015awi\u0119tym; nie ma w Niej nic poza Ni\u0105 sam\u0105, nie ma w Niej \u017cadnej zewn\u0119trznej domieszki, nie sk\u0142ada si\u0119 Ona ze Stw\u00f3rcy i stworzenia, lecz ca\u0142a jest moc\u0105 stw\u00f3rcz\u0105 i sprawcz\u0105; z natury swej jest jednolita i niepodzielna, i jednolite jest Jej dzia\u0142anie. Ojciec bowiem tworzy wszystko przez S\u0142owo w Duchu \u015awi\u0119tym, i w ten spos\u00f3b zachowana jest jedno\u015b\u0107 \u015bwi\u0119tej Tr\u00f3jcy. (…) Ko\u015bci\u00f3\u0142 powszechny nic innego nie uznaje (…) nie w\u0142\u0105cza te\u017c do Niej niczego wi\u0119cej, gdy\u017c w\u00f3wczas akceptowa\u0142by poga\u0144ski politeizm\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:28).<\/p>\n

\n

\u201eJe\u015bli za\u015b B\u00f3g jest Tr\u00f3jc\u0105, a jest Ni\u0105 istotnie, Tr\u00f3jca za\u015b jest niepodzielna i jednolita, to jedn\u0105 te\u017c musi mie\u0107 \u015bwi\u0119to\u015b\u0107, jedn\u0105 wieczno\u015b\u0107 i niezmienn\u0105 natur\u0119. Jedna jest bowiem objawiona nam wiara, kt\u00f3ra nas \u0142\u0105czy z Bogiem, a kto ujmuje cokolwiek Tr\u00f3jcy i przyjmuje chrzest tylko w imi\u0119 Ojca albo tylko w imi\u0119 Syna, pomijaj\u0105c Ducha, kt\u00f3ry jest w Ojcu i Synu, ten nic nie uzyskuje, lecz zostaje pozbawiony owoc\u00f3w, a rzekomo otrzymany dar pozostaje bezskuteczny, bo wtajemniczenie jest tylko w Tr\u00f3jcy. A skoro tak, to kto\u015b, kto oddziela Syna od Ojca, albo Ducha sprowadza do rz\u0119du stworze\u0144, nie ma ani Syna, ani Ojca, lecz jest bezbo\u017cny, a nawet gorszy od niewierz\u0105cego [por. 1Tym 5:8], i s\u0142usznie mo\u017cna mu nada\u0107 jakiekolwiek miano, ale chrze\u015bcijaninem nazwa\u0107 go nie mo\u017cna. Jak bowiem istnieje jeden chrzest udzielany w imi\u0119 Ojca i Syna, i Ducha \u015awi\u0119tego, i jedna jest wiara w Tr\u00f3jc\u0119 – wedle s\u0142\u00f3w Aposto\u0142a [por. Ef 4:5], tak te\u017c \u015awi\u0119ta Tr\u00f3jca, istniej\u0105ca w sobie i wewn\u0119trznie zjednoczona, nie ma w sobie \u017cadnego elementu stworzonego. Niepodzielna jest jedno\u015b\u0107 Tr\u00f3jcy i jedna jest wiara, kt\u00f3ra Jej dotyczy\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 1:30).<\/p>\n

\n

\u201eSt\u0105d w jednym B\u00f3stwie Ojciec jest, by\u0142 i zawsze b\u0119dzie jedynym Ojcem w \u015bcis\u0142ym sensie. R\u00f3wnie\u017c Syn jest w \u015bcis\u0142ym sensie jednym Synem. Do Nich zatem odnosi si\u0119 niezbite twierdzenie: Ojciec zawsze jest i nazywa si\u0119 Ojcem, a Syn zawsze jest i nazywa si\u0119 Synem. Tak\u017ce Duch \u015awi\u0119ty zawsze jest Duchem \u015awi\u0119tym; wierzymy, \u017ce On jest Duchem Boga i jest udzielany przez Ojca za po\u015brednictwem Syna. W ten spos\u00f3b trwa niezmiennie Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta, rozpoznawana w jednym B\u00f3stwie\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:6).<\/p>\n

\n

\u201eJest za\u015b tak, jak powiedziano: w tej Tr\u00f3jcy jest jedno B\u00f3stwo, jest jedna wiara i jest jeden chrzest, udzielany w Jej imi\u0119, oraz jedno wtajemniczenie, w Chrystusie Jezusie, Panu naszym; przez Niego i z Nim chwa\u0142a i moc niech b\u0119dzie Ojcu wraz z Duchem \u015awi\u0119tym przez wszystkie wieki wiek\u00f3w, amen\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:7).<\/p>\n

\n

\u201ePoniewa\u017c jednak chrzest jest udzielany w imi\u0119 Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego, i tylko w ten spos\u00f3b ka\u017cdy ochrzczony uzyskuje wtajemniczenie, to z konieczno\u015bci ci, kt\u00f3rzy pope\u0142niaj\u0105 grzech po przyj\u0119ciu chrztu, blu\u017ani\u0105 przeciw \u015bwi\u0119tej i niepodzielnej Tr\u00f3jcy\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:12).<\/p>\n

\n

\u201eNapisa\u0142em ci o tym kr\u00f3tko, tak jak sam si\u0119 dowiedzia\u0142em. Ty za\u015b nie traktuj moich s\u0142\u00f3w jako do ko\u0144ca dopracowanej nauki, lecz uznaj je tylko za wprowadzenie. Czerpi\u0105c z tekstu Ewangelii oraz z Psalm\u00f3w, sam wypracuj sobie prawid\u0142ow\u0105 opini\u0119, wi\u0105\u017c\u0105c snopy prawdy; a gdy b\u0119dziesz je ni\u00f3s\u0142, powiedz\u0105 o tobie: \u2018B\u0119d\u0105 szli w\u015br\u00f3d rado\u015bci przynosz\u0105c swoje snopy\u2019 [Ps 126:6] w Chrystusie Jezusie, Panu naszym. Przez Niego i z Nim chwa\u0142a i moc niech b\u0119d\u0105 Ojcu z Duchem \u015awi\u0119tym na wieki wiek\u00f3w, amen\u201d (\u201eList do Serapiona\u201d 4:23).<\/p>\n

\n

\u201eW Chrystusie Jezusie Panu naszym, przez kt\u00f3rego Ojcu i Duchowi \u015awi\u0119temu niech b\u0119dzie chwa\u0142a i pot\u0119ga na wieki wiek\u00f3w. Amen\u201d (\u201eApologia w\u0142asnej ucieczki\u201d 27).<\/p>\n

\n

\u201eKiedy serafini g\u0142osz\u0105 chwa\u0142\u0119 Bogu m\u00f3wi\u0105c po trzykro\u0107: \u015awi\u0119ty, \u015awi\u0119ty, \u015awi\u0119ty Pan, B\u00f3g Zast\u0119p\u00f3w, chwal\u0105 Ojca i Syna i Ducha \u015aw. Dlatego tak, jak chrzcimy si\u0119 w imi\u0119 Ojca i Syna, tak samo i w imi\u0119 Ducha \u015aw. stajemy si\u0119 synami Boga, a nie bog\u00f3w. Ojciec bowiem i Syn i Duch \u015aw.\u00a0Dominus sabaoth est<\/em>. Jedno jest b\u00f3stwo, jeden B\u00f3g w trzech hipostazach\u201d (\u201eO Wcieleniu i przeciw arianom\u201d cyt. za \u201eB\u00f3g jeden w Tr\u00f3jcy Os\u00f3b\u201d Ks. W. Granat, Lublin 1962, s.343).<\/p>\n

\n

Symbol Atanazja\u0144ski<\/strong><\/p>\n

Jeszcze kilka s\u0142\u00f3w o Symbolu Atanazja\u0144skim zwanym te\u017c Symbolem\u00a0Quicumque<\/em>. Ot\u00f3\u017c antytrynitarze, w tym \u015awiadkowie Jehowy, po\u015bwi\u0119caj\u0105 wiele uwagi temu by wykaza\u0107, \u017ce nie pochodzi on od Atanazego, ale od anonimowej osoby z V wieku (np. \u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d 1989 s. 9).<\/p>\n

Jednak dzi\u015b nie ma wi\u0119kszego znaczenia, kto jest jego autorem tego Symbolu, cho\u0107 niekt\u00f3rzy uczeni uwa\u017caj\u0105, \u017ce \u015bw. Ambro\u017cy (\u2020397) czy Hilary z Poitiers (\u2020367), a inni datuj\u0105 powstanie jego na lata p\u00f3\u017aniejsze i przypisuj\u0105 napisanie go innym osobom (patrz \u201eEncyklopedia Katolicka\u201d 1985 Lublin, has\u0142o \u2018Atanazaja\u0144ski Symbol Wiary\u2019). Wa\u017cne jest to, \u017ce nauka tego Symbolu pokrywa si\u0119 ca\u0142kowicie z nauk\u0105 Atanazego, przedstawion\u0105 powy\u017cej i w kolejnych jego dzie\u0142ach. Ona to mog\u0142a by\u0107 inspiracj\u0105 dla innych do u\u0142o\u017cenia tego Wyznania Wiary. Mogli oni te\u017c korzysta\u0107, i zapewne tak by\u0142o, z dorobku Atanazego.<\/p>\n

\n

Oto s\u0142owa Symbolu\u00a0Quicumque<\/em>\u00a0przypisywanego kiedy\u015b wprost Atanazemu:<\/p>\n

\u201eWiara za\u015b katolicka ta jest, aby\u015bmy czcili jednego Boga w Tr\u00f3jcy, a Tr\u00f3jc\u0119 w jedno\u015bci, nie mieszaj\u0105c os\u00f3b, ani dziel\u0105c substancji. Inna jest bowiem osoba Ojca, inna Syna, a inna Ducha \u015awi\u0119tego, lecz Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego jedno jest b\u00f3stwo, r\u00f3wna chwa\u0142a i wiekuisty majestat. Jaki Ojciec, taki Syn, taki i Duch \u015awi\u0119ty. Niestworzony Ojciec, nietworzony Syn i niestworzony Duch \u015awi\u0119ty; niezmierzony Ojciec, niezmierzony Syn, niezmierzony i Duch \u015awi\u0119ty; wiekuisty Ojciec, wiekuisty Syn, wiekuisty i Duch \u015awi\u0119ty, a jednak nie s\u0105 trzej wiekui\u015bci, lecz jeden wiekuisty; jak nie s\u0105 trzej niestworzeni, ani niezmierzeni, lecz jeden niestworzony i jeden niezmierzony. Podobnie wszechmog\u0105cy Ojciec, wszechmog\u0105cy Syn, wszechmog\u0105cy i Duch \u015awi\u0119ty, a jednak nie trzej wszechmog\u0105cy, lecz jeden wszechmog\u0105cy; w ten spos\u00f3b Ojciec jest Bogiem, Syn jest Bogiem, Duch \u015awi\u0119ty jest Bogiem, a jednak nie s\u0105 trzej bogowie, lecz jeden B\u00f3g. W ten spos\u00f3b Ojciec jest Panem, Syn jest Panem, Duch \u015awi\u0119ty jest Panem, a jednak nie trzech pan\u00f3w, lecz jeden jest Pan. Jak jeste\u015bmy sk\u0142aniani za pomoc\u0105 chrze\u015bcija\u0144skiej wiary, aby wyznawa\u0107, \u017ce ka\u017cda osoba pojedynczo jest Bogiem i Panem, tak mamy zabronione przez katolick\u0105 religi\u0119 m\u00f3wi\u0107 o trzech bogach i panach. Ojciec od nikogo nie jest utworzony, ani stworzony, ani zrodzony. Syn jest od samego Ojca, a nie jest ani utworzony, ani stworzony, lecz zrodzony. Duch \u015awi\u0119ty od Ojca i Syna, nie utworzony, ani stworzony, ani zrodzony, lecz pochodz\u0105cy. Jeden jest Ojciec, nie trzej Ojcowie, jeden Syn, nie trzej Synowie, jeden Duch \u015awi\u0119ty, nie trzej Duchowie \u015awi\u0119ci. W tej Tr\u00f3jcy nic wcze\u015bniejsze, nic p\u00f3\u017aniejsze, nic wi\u0119ksze, ani mniejsze lecz ca\u0142e trzy osoby s\u0105 wiekuiste sobie i wsp\u00f3\u0142r\u00f3wne, tak \u017ce we wszystkim, jak wy\u017cej powiedziano, nale\u017cy czci\u0107 jedno\u015b\u0107 Tr\u00f3jcy, a Tr\u00f3jc\u0119 w jedno\u015bci. Kto wi\u0119c pragnie by\u0107 zbawiony, niech tak my\u015bli o Tr\u00f3jcy\u201d (tekst za \u201eB\u00f3g jeden w Tr\u00f3jcy Os\u00f3b\u201d Ks. W. Granat, Lublin 1962, s.320-21). Tekst ten cytuje te\u017c Stra\u017cnica Nr 23, 1970 s.19, a fragmenty jego zamieszcza \u201ePrzebud\u017acie si\u0119!\u201d Rok LXVIII [1987] Nr 7 s.9 i Stra\u017cnica Rok CV [1984] Nr 18 s.21.<\/p>\n

\n

A oto przyk\u0142ad k\u0142amstw, kt\u00f3rymi pos\u0142ugiwali si\u0119 przeciw Atanazemu antytrynitarze, tak kiedy\u015b, jak i dzi\u015b.<\/p>\n

\u015awiadkowie Jehowy w Stra\u017cnicy Nr 23, 1970 s.18 pisz\u0105:<\/p>\n

\u201eOko\u0142o czwartego wieku niekt\u00f3rzy teologowie, a w\u015br\u00f3d niech archidiakon Atanazy, utrzymywali, \u017ce Jezus i B\u00f3g to jedna i ta sama osoba\u201d.<\/p>\n

Natomiast w Stra\u017cnicy Nr 15, 1992 s.20, dla odmiany napisali:<\/p>\n

\u201eZ kolei Atanazy wierzy\u0142, \u017ce Syn jest w pewien spos\u00f3b r\u00f3wny Bogu\u201d.<\/p>\n

\n

Na koniec dwa s\u0142owa Atanazego o Orygenesie, kt\u00f3rego niekt\u00f3rzy dzisiejsi antytrynitarze uwa\u017caj\u0105 za przeciwnika Tr\u00f3jcy \u015aw. Ot\u00f3\u017c Atanazy nazywa go \u201eznakomitym uczonym i bardzo pracowitym\u201d (\u201eListy do Serapiona\u201d 4:9), co by\u0142oby dziwne gdyby zalicza\u0142 go do antytrynitarzy. Przecie\u017c tego typu ludzi, przeciwnik\u00f3w Boga w Tr\u00f3jcy \u015aw. zwalcza\u0142 on w polemikach z ca\u0142\u0105 gorliwo\u015bci\u0105 i oddaniem Ko\u015bcio\u0142owi. Patrz te\u017c m\u00f3j artyku\u0142 \u201eOrygenes antytrynitarzem??? (cz\u0119\u015b\u0107 I)\u201d rozdz. \u2018Grzegorz Cudotw\u00f3rca i Atanazy o Orygenesie\u2019.<\/p>\n

\n

\n

\n

Uwagi:<\/p>\n

Pisma Atanazego cytowane wed\u0142ug:<\/p>\n

\u201eB\u00f3g jeden w Tr\u00f3jcy Os\u00f3b\u201d Ks. W. Granat, Lublin 1962;<\/p>\n

\u201e\u015aw. Atanazy.\u00a0Apologie<\/em>\u201d t\u0142um. ks. J. O\u017c\u00f3g TJ, Warszawa 1979;<\/p>\n

\u201e\u015aw. Atanazy Wielki.\u00a0\u017bywot \u015bwi\u0119tego Antoniego<\/em>. \u015aw. Antoni Pustelnik.\u00a0Pisma<\/em>\u201d t\u0142um. Z. Brzostowska i inni, Warszawa 1987;<\/p>\n

\u201e\u015aw. Atanazy Wielki.\u00a0Listy do Serapiona<\/em>\u201d t\u0142um. S. Kalinkowski, Krak\u00f3w 1996.<\/p>\n

W\u0142odzimierz Bednarski<\/p>\n<\/div>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

\u015aw. Atanazy (295-373) na Soborze Nicejskim (325) by\u0142 sekretarzem swego biskupa Aleksandra (\u2020328), po kt\u00f3rym te\u017c przej\u0105\u0142 biskupstwo w Aleksandrii. Na te lata, a\u017c do ko\u0144ca \u017cycia, przypada jego intensywna walka z herezj\u0105 aria\u0144sk\u0105, czego owocem s\u0105 mi\u0119dzy innymi jego… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[976,1030,1053,1060],"tags":[144,160,211,282,411,598,761,828,838,942],"class_list":["post-1863","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bostwo-chrystusa","category-osobowosc-i-bostwo-ducha-sw","category-swiadkowie-jehowy","category-trojca-swieta","tag-antytrynitarze","tag-atanazy","tag-bostwo","tag-duch-swiety","tag-jezus","tag-ojciec","tag-straznica","tag-swiadkowie-jehowy","tag-syn","tag-zrodzenie-i-odwiecznosc-syna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1863","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1863"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1863\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1863"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1863"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1863"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}