{"id":1834,"date":"2018-05-08T19:56:20","date_gmt":"2018-05-08T17:56:20","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1834"},"modified":"2018-05-08T19:56:20","modified_gmt":"2018-05-08T17:56:20","slug":"tertulian-i-trojca-swieta","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/tertulian-i-trojca-swieta\/","title":{"rendered":"Tertulian i Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta"},"content":{"rendered":"

 
\nAntytrynitarze lubi\u0105 cz\u0119sto robi\u0107 swoimi poplecznikami tych, kt\u00f3rzy nimi nie s\u0105. Tak jest w przypadku Tertuliana (ur.155), kt\u00f3rego pomawia si\u0119 czasem o zaprzeczanie nauce o Tr\u00f3jcy \u015aw., co robi\u0105 np. \u015awiadkowie Jehowy (\u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d s.7). Potrafili oni nawet napisa\u0107, \u017ce pomimo to, \u017ce Tertulian u\u017cywa\u0142 s\u0142owo \u201eTr\u00f3jca\u201d (\u0142ac.\u00a0trinitas<\/em>), to jednak nie naucza\u0142 o Niej. \u015awiadkowie Jehowy pisz\u0105: \u201eJednak\u017ce samo to jeszcze nie dowodzi, i\u017c Tertulian uczy\u0142 o Tr\u00f3jcy\u201d (\u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d s.5).
\nCiekawe jest te\u017c to, \u017ce w swej kr\u00f3tkiej historii \u015awiadkowie Jehowy przedstawili na temat Tertuliana i Tr\u00f3jcy \u015aw. dwie przeciwstawne opinie! Oto one:
\n\u201eW czasie niespe\u0142na 100 lat po \u015bmierci Jana, powsta\u0142 m\u0105\u017c imieniem Tertulian (r. 155-222 po Chr.), kt\u00f3ry\u00a0naucza\u0142<\/u>,\u00a0\u017ce<\/u>\u00a0jest<\/u>\u00a0tr\u00f3jca<\/u>\u00a0sk\u0142adaj\u0105ca si\u0119 z trzech os\u00f3b w jednej osobie, czyli jednym Bogu\u201d (\u201ePrawda was wyswobodzi\u201d 1946 s.261).
\n\u201eTertulian\u00a0nie<\/u>\u00a0uczy\u0142<\/u>\u00a0o<\/u>\u00a0Tr\u00f3jcy<\/u>\u201d (\u201eSkorowidz do Publikacji Towarzystwa Stra\u017cnica 1986-2000\u201d 2003 s.562 – has\u0142o \u2018Tertulian\u2019).
\nWniosek z tego, \u017ce albo \u015awiadkowie Jehowy chc\u0105 nami manipulowa\u0107, albo s\u0105 zupe\u0142nie niekompetentni w tej problematyce.
\nO Tertulianie pisali te\u017c oni ostatnio w Stra\u017cnicy Nr 10, 2002 s.29-31, w kt\u00f3rej przedstawili w zarysie jego \u017cyciorys, wymienili dwa (!) dzie\u0142a, z jego bogatego dorobku, a tak\u017ce niekt\u00f3re pogl\u0105dy pisarza i opinie innych o nim. Zamie\u015bcili te\u017c sw\u00f3j komentarz: \u201eUsi\u0142uj\u0105c udowodni\u0107 bosko\u015b\u0107 Jezusa, stworzy\u0142 koncepcj\u0119 \u2018jednej substancji w trzech osobach\u2019. Chcia\u0142 pokaza\u0107, \u017ce B\u00f3g, Jego Syn oraz duch \u015bwi\u0119ty s\u0105 trzema odr\u0119bnymi osobami posiadaj\u0105cymi jedn\u0105 bosk\u0105 natur\u0119, czyli istot\u0119. Tertulian jako pierwszy u\u017cy\u0142 \u0142aci\u0144skiej formy s\u0142owa \u2018tr\u00f3jca\u2019 w odniesieniu do Ojca, Syna i ducha \u015bwi\u0119tego\u201d (j\/w. s.31). W\u0142a\u015bciwie to zdanie powinno czytelnikom publikacji \u015awiadk\u00f3w Jehowy wystarczy\u0107, aby wyrobi\u0107 sobie pogl\u0105d o Tertulianie i nauce o Tr\u00f3jcy \u015aw., bo jest w nim mowa o osobowo\u015bci Ducha \u015aw., o bosko\u015bci Chrystusa i o Tr\u00f3jcy \u015aw. Ta opinia wydaje si\u0119 te\u017c przeczy\u0107 powy\u017cej przedstawionym pogl\u0105dom z innych publikacji \u015awiadk\u00f3w Jehowy. Ale ze wzgl\u0119du na innych antytrynitarzy, kt\u00f3rzy nie maj\u0105 powod\u00f3w by wierzy\u0107 \u015awiadkom Jehowy przedstawimy poni\u017cej nauki Tertuliana z jego dzie\u0142, a nie z opracowa\u0144 innych ludzi, nie zawsze rzetelnych. Antytrynitarze bowiem cz\u0119\u015bciej bazuj\u0105 na og\u00f3lnych opracowaniach (cz\u0119sto innych antytrynitarzy), ni\u017c na konkretnych tekstach Tertuliana.
\nDzi\u015b w\u0142a\u015bciwie wszystkich antytrynitarzy najbardziej ekscytuje rzekomy pogl\u0105d Tertuliana, \u017ce \u201eby\u0142 czas, kiedy Syna nie by\u0142o\u201d. Na przyk\u0142ad \u015awiadkowie Jehowy ostatnio a\u017c trzy razy o tym pisali (Stra\u017cnica Rok CVI [1985] Nr 6 s.23; \u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d 1989 s.7; Stra\u017cnica Nr 7, 1992 s.29). Zanim jednak przejdziemy do tego zagadnienia, om\u00f3wimy tu ca\u0142okszta\u0142t nauki o Tr\u00f3jcy \u015aw. w pismach Tertuliana. Na to b\u0119d\u0105 sk\u0142ada\u0142y si\u0119 nast\u0119puj\u0105ce nauki Tertuliana:
\n1) Zrodzenie i odwieczno\u015b\u0107 Syna.
\n2) B\u00f3stwo Chrystusa.
\n3) Chrystus drugi po Ojcu
\n4) R\u00f3wno\u015b\u0107 Majestatu Syna i Ojca.
\n5) Osobowo\u015b\u0107 i B\u00f3stwo Ducha \u015aw.
\n6) Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta.
\n7) Cze\u015b\u0107 dla Syna i Ducha \u015aw.
\n 
\nA\u017c dziw bierze, \u017ce niekt\u00f3rzy antytrynitarze pr\u00f3buj\u0105 w\u0105tpi\u0107 w istnienie nauki o Tr\u00f3jcy \u015aw. w dzie\u0142ach Tertuliana. Przecie\u017c powinno si\u0119 tu im zaraz przedstawi\u0107 ca\u0142e jego opracowanie \u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d. Ale poniewa\u017c nie jest to mo\u017cliwe, wi\u0119c przytoczymy tu najistotniejsze fragmenty z tego dzie\u0142a oraz inne (kr\u00f3tsze), z pozosta\u0142ych pism.
\n 
\nZrodzenie i odwieczno\u015b\u0107 Syna<\/strong>
\nAntytrynitarze lubi\u0105 przywo\u0142ywa\u0107 Tertuliana jako tego, kt\u00f3ry stosuje do Jezusa tekst Prz 8:22 (np. \u015awiadkowie Jehowy patrz \u201e\u2018Wieczyste zamierzenie\u2019 Bo\u017ce odnosi teraz triumf dla dobra cz\u0142owieka\u201d 1978 s.27). Sugeruj\u0105 przez to, \u017ce naucza\u0142 on o stworzeniu Syna. Tymczasem Tertulian przytacza ca\u0142y fragment tzn. Prz 8:22-25 i widz\u0105c w nim wymienno\u015b\u0107 s\u0142\u00f3w \u201estworzy\u0142\u201d i \u201ezrodzi\u0142\u201d uczy\u0142 o \u201ezrodzeniu\u201d Syna.
\nOto jego s\u0142owa:
\n\u201eT\u0119 w\u0142adz\u0119 i w\u0142a\u015bciwo\u015b\u0107 Boskiego umys\u0142u przedstawia si\u0119 w Pi\u015bmie r\u00f3wnie\u017c pod nazw\u0105 M\u0105dro\u015bci. C\u00f3\u017c bowiem mo\u017ce by\u0107 m\u0105drzejszego od rozumu albo s\u0142owa Boga? S\u0142ysza\u0142em wi\u0119c M\u0105dro\u015b\u0107 m\u00f3wi\u0105c\u0105 o sobie jako uczynionej drug\u0105 osob\u0105:\u00a0Najpierw B\u00f3g\u00a0stworzy\u0142<\/u>\u00a0mnie jako pocz\u0105tek swych dzie\u0142, zanim stworzy\u0142 ziemi\u0119, zanim rozmieszczone zosta\u0142y g\u00f3ry, przed wszystkimi wzg\u00f3rzami mnie\u00a0zrodzi\u0142<\/u><\/em>\u00a0– naturalnie w swym umy\u015ble tworz\u0105c i\u00a0rodz\u0105c<\/u>. Uznaj na tej podstawie, \u017ce towarzyszy\u0142a mu ona w akcie tw\u00f3rczym\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 6:1-2).
\n 
\n\u201eWtedy wi\u0119c samo S\u0142owo przybra\u0142o sw\u0105 posta\u0107 i pi\u0119kno, gdy rzek\u0142 B\u00f3g:\u00a0Niech si\u0119 stanie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107<\/em>. Tak dope\u0142ni\u0142y si\u0119\u00a0narodziny<\/u>\u00a0S\u0142owa, gdy wysz\u0142o z Boga. Ustanowione przez niego najpierw w my\u015blach, pod imieniem M\u0105dro\u015bci –\u00a0Pan ustanowi\u0142 mnie przed podj\u0119ciem swych dzie\u0142<\/em>, potem\u00a0zrodzone<\/u>\u00a0rzeczywi\u015bcie –\u00a0Gdy przygotowywa\u0142 niebo, by\u0142am z nim<\/em>, uczyni\u0142o swym Ojcem Tego, z kt\u00f3rego wyszed\u0142szy sta\u0142o si\u0119 Synem, pierworodnym, bo\u00a0zrodzonym<\/u>\u00a0przed wszystkim, i jednorodzonym, bo\u00a0tylko<\/u>\u00a0ono<\/u>\u00a0zrodzi\u0142o<\/u>\u00a0si\u0119<\/u>\u00a0z<\/u>\u00a0Boga<\/u>, bezpo\u015brednio z wn\u0119trzno\u015bci jego serca, jak sam Ojciec za\u015bwiadczy\u0142:\u00a0Serce moje wyda\u0142o z siebie s\u0142owo najlepsze<\/em>\u00a0[Ps 44:2]. Zaraz wi\u0119c okaza\u0142 mu sw\u0105 rado\u015b\u0107, gdy ono radowa\u0142o si\u0119 w Jego obecno\u015bci:\u00a0Ty\u015b jest Synem moim, jam ci\u0119 dzi\u015b\u00a0zrodzi\u0142<\/u><\/em>\u00a0i:\u00a0Przed jutrzenk\u0105 ci\u0119\u00a0zrodzi\u0142em<\/u><\/em>. Podobnie i Syn we w\u0142asnej osobie (pod imieniem M\u0105dro\u015bci) \u015bwiadczy o Ojcu:\u00a0Pan ustanowi\u0142 mnie pocz\u0105tkiem swych dzie\u0142, przed wszystkimi wzg\u00f3rzami mnie\u00a0zrodzi\u0142<\/u><\/em>\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 7:1-3).
\n 
\nOdwieczno\u015b\u0107<\/strong>
\nA co powiedzie\u0107 o stwierdzeniu antytrynitarzy, \u017ce \u201eby\u0142 czas, kiedy Syna nie by\u0142o\u201d. Ot\u00f3\u017c w pi\u015bmie Tertuliana \u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d nie pada wprost takie stwierdzenie! Owszem, stwierdza on, \u017ce w pewnym momencie Syn \u201ewy\u0142oni\u0142 si\u0119\u201d (zrodzi\u0142 si\u0119) z Ojca, ale wcze\u015bniej istnia\u0142 \u201ew Bogu\u201d (por. \u201ew \u0142onie Ojca\u201d J 1:18) jako Jego Rozum, S\u0142owo i M\u0105dro\u015b\u0107 (nie jest to w pe\u0142ni prawowierna wyk\u0142adnia, ale przeciwna nauce antytrynitarzy). Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce Syn by\u0142 \u201eodwieczny\u201d, \u201ewiekuisty\u201d, bo B\u00f3g nigdy nie istnia\u0142 bez swego Rozumu, S\u0142owa i M\u0105dro\u015bci. Ta opinia Tertuliana jest zbie\u017cna ze s\u0142owami \u201eNa pocz\u0105tku by\u0142o S\u0142owo, a S\u0142owo by\u0142o u Boga i Bogiem by\u0142o S\u0142owo\u201d (J 1:1), do kt\u00f3rych Tertulian odnosi si\u0119. Oto jego nauka:
\n\u201eZanim bowiem wszystko powsta\u0142o B\u00f3g by\u0142 sam, sam sobie \u015bwiatem, i miejscem, i wszystkim. By\u0142 za\u015b sam, poniewa\u017c nie by\u0142o opr\u00f3cz niego nic innego, zewn\u0119trznego.\u00a0Jednak<\/u>\u00a0nawet<\/u>\u00a0wtedy<\/u>\u00a0nie<\/u>\u00a0by\u0142<\/u>\u00a0ca\u0142kowicie<\/u>\u00a0sam<\/u>; by\u0142 w nim bowiem Rozum, kt\u00f3ry mia\u0142 w sobie samym, oczywi\u015bcie sw\u00f3j w\u0142asny. B\u00f3g jest bowiem rozumny i Rozum by\u0142 w nim najpierw; w ten spos\u00f3b z Niego pochodzi wszystko. Rozum ten to jego umys\u0142. Grecy nazywaj\u0105 go Logos, kt\u00f3ry to termin oznacza u nas r\u00f3wnie\u017c \u2018s\u0142owo\u2019, dlatego przyzwyczajono si\u0119 ju\u017c u nas m\u00f3wi\u0107, t\u0142umacz\u0105c po prostu, i\u017c\u00a0na pocz\u0105tku S\u0142owo by\u0142o u Boga<\/em>, (…) Bo je\u015bli nawet B\u00f3g nie wyrzek\u0142 jeszcze s\u0142owa, mia\u0142 je jednak we w\u0142asnym wn\u0119trzu, razem z rozumem i w rozumie…\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 5:2-4).
\n 
\n\u201eMog\u0119 zatem nie bez podstaw przyj\u0105\u0107, \u017ce i w\u00f3wczas, przed za\u0142o\u017ceniem \u015bwiata,\u00a0B\u00f3g<\/u>\u00a0nie<\/u>\u00a0by\u0142<\/u>\u00a0sam<\/u>, a mia\u0142 w sobie rozum, a w rozumie s\u0142owo, kt\u00f3re uczyni\u0142\u00a0kim\u015b<\/u>\u00a0drugim<\/u>, gdy przebywa\u0142o w jego wn\u0119trzu\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 5:7).
\n 
\n\u201eI do\u015b\u0107 ju\u017c o tym, bo przecie\u017c S\u0142owo, czy to pod nazw\u0105 M\u0105dro\u015bci, czy Rozumu, czy czegokolwiek w Bo\u017cym umy\u015ble i duchu jest tym samym: sta\u0142o si\u0119 Synem Boga, gdy wysz\u0142o z niego\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 7:4).
\n 
\n\u201eTak wi\u0119c S\u0142owo zawsze jest w Ojcu, jak m\u00f3wi:\u00a0Ja jestem w Ojcu<\/em>\u00a0[J 14:11], i zawsze u Boga, jak napisano:\u00a0I S\u0142owo by\u0142o u Boga<\/em>\u00a0[J 1:1], nigdy te\u017c nie jest oddzielone od Ojca ani odr\u0119bne, poniewa\u017c:\u00a0Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy<\/em>\u00a0[J 10:30]. To b\u0119dzie prawdziwa emanacja, gwarancja jedno\u015bci, z powodu kt\u00f3rej twierdzimy, \u017ce Syn wyszed\u0142 z Ojca, lecz nie od\u0142\u0105czy\u0142 si\u0119 od Niego. S\u0142owo bowiem, jak poucza Paraklet, wysz\u0142o z Boga, podobnie jak krzak z korzenia, strumie\u0144 ze \u017ar\u00f3d\u0142a, czy promie\u0144 ze s\u0142o\u0144ca. Postacie te stanowi\u0105 bowiem r\u00f3wnie\u017c emanacje tych substancji, z kt\u00f3rych wychodz\u0105. (…) Nie da si\u0119 jednak oddzieli\u0107 ani krzaka od korzenia, ani strumienia od \u017ar\u00f3d\u0142a, ani promienia od s\u0142o\u0144ca, podobnie jak S\u0142owa od Boga\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 8:4-5).
\n 
\n\u201eaby wielo\u015b\u0107 fa\u0142szywych bog\u00f3w zosta\u0142a wyparta przez jedno\u015b\u0107 b\u00f3stwa, maj\u0105cego jednak Syna, tak nierozdzielnego i nieod\u0142\u0105cznego od Ojca, \u017ce powinno si\u0119 uwa\u017ca\u0107, \u017ce by\u0142 w Ojcu, nawet gdy nie by\u0142 jeszcze nazwany\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 18:3).
\n 
\nI jeszcze jedno. Ot\u00f3\u017c \u015awiadkowie Jehowy ekscytuj\u0105 si\u0119 wypowiedzi\u0105 Tertuliana z pisma \u201ePrzeciw Hermogenesowi\u201d (3), kt\u00f3rej zreszt\u0105 z powod\u00f3w sobie znanych nie przytaczaj\u0105 wprost! Pisz\u0105 oni: \u201eW apologi\u00a0Przeciw Hermogenesowi<\/em>\u00a0Tertulian wyrazi\u0142 pogl\u0105d, \u017ce by\u0142 czas, kiedy Syn nie istnia\u0142 jako osoba\u201d (Stra\u017cnica Nr 7, 1992 s.29).
\nPowy\u017cej jednak mamy wyja\u015bnion\u0105 t\u0119 spraw\u0119 (patrz \u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 5:2-4 i 7:1-3). Zaznaczmy jednak, \u017ce w przytoczonym poni\u017cej fragmencie Tertuliana nie padaj\u0105 s\u0142owa \u201ejako osoba\u201d, a chodzi mu o to, \u017ce przed zrodzeniem Logos nie by\u0142 jeszcze Synem. Dopiero fakt \u201ewy\u0142onienia na zewn\u0105trz\u201d uczyni\u0142o z Logosu Syna, a z Boga uczyni\u0142o Ojca.
\nAle i powy\u017csze s\u0142owa \u015awiadk\u00f3w Jehowy sugeruj\u0105 odwieczne istnienie \u201ebezosobowego\u201d Logosu, bo podaj\u0105 tylko, \u017ce kiedy\u015b \u201eSyn nie istnia\u0142\u00a0jako<\/u>\u00a0osoba<\/u>\u201d, nie neguj\u0105c wcze\u015bniejszego istnienia Jego jako Rozum, Logos, M\u0105dro\u015b\u0107 Boga (o czym uczy Tertulian). Oto za\u015b s\u0142owa, o kt\u00f3re zapewne chodzi antytrynitarzom:
\n\u201eB\u00f3g jest Ojcem i S\u0119dzi\u0105. Nie dlatego Ojcem i S\u0119dzi\u0105 by\u0142 zawsze, \u017ce by\u0142 zawsze Bogiem. Bo B\u00f3g Ojcem nie m\u00f3g\u0142 by\u0107 przed Synem [zrodzeniem Syna], ani S\u0119dzi\u0105 przed grzechem i upadkiem. By\u0142 czas, gdy i grzechu i Syna nie by\u0142o, bo grzech uczyni\u0142 Pana S\u0119dzi\u0105, a Syn uczyni\u0142 Go Ojcem\u201d.
\nMo\u017cna tu jeszcze doda\u0107, \u017ce ta wypowied\u017a Tertuliana pochodzi z ok. 200r., a pismo \u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d z ok. 213r. Tertulian wi\u0119c pewne kwestie z czasem u\u015bci\u015bli\u0142, a i s\u0142owa z \u201ePrzeciw Hermogenesowi\u201d nie s\u0105 w pe\u0142ni zgodne z innymi jego fragmentami, w kt\u00f3rych m\u00f3wi\u0142 on o \u201eniezmienno\u015bci\u201d Boga i S\u0142owa np.:
\n\u201eB\u00f3g<\/u>\u00a0jako<\/u>\u00a0wieczny<\/u>, jest niezmienny i nie przekszta\u0142ca si\u0119. Transformacja jest przecie\u017c zniszczeniem stanu poprzedniego; wszystko bowiem, cokolwiek przeobra\u017ca si\u0119 w co\u015b innego, przestaje by\u0107 tym czym by\u0142o, a zaczyna by\u0107 tym czym nie by\u0142o. B\u00f3g natomiast nie mo\u017ce ani przesta\u0107 istnie\u0107, ani sta\u0107 si\u0119 czym\u015b innym.\u00a0S\u0142owo<\/u>\u00a0za\u015b<\/u>\u00a0jest<\/u>\u00a0Bogiem<\/u>\u00a0i\u00a0S\u0142owo Pana pozostaje na zawsze<\/em>\u00a0[Iz 40:8], oczywi\u015bcie trwaj\u0105c w swej formie\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 27:6-7).
\n 
\nInne teksty o zrodzeniu Syna<\/strong>
\n\u201euwa\u017cam, i\u017c Syn nie sk\u0105din\u0105d pochodzi, jak tylko z substancji Ojca\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 4:1).
\n 
\n\u201einne argumenty ka\u017c\u0105 mi wnioskowa\u0107 o zrodzeniu Syna na podstawie samego stanu, w jakim pozostawa\u0142 B\u00f3g przed za\u0142o\u017ceniem \u015bwiata\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 5:1).
\n 
\n\u201ePochodz\u0105c od Ojca, Synem si\u0119 sta\u0142, jest pierworodny jako przed wszystkimi zrodzony, jest jednorodzony jako sam z Boga zrodzony i w\u0142a\u015bciwie, bo z \u0142ona serca jego\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 7:1).
\n 
\n\u201eCzy S\u0142owo Boga\u00a0wy\u0142oni\u0142o<\/u>\u00a0si\u0119<\/u>, czy nie? Zatrzymajmy si\u0119 nad tym razem. Je\u015bli si\u0119 wy\u0142oni\u0142o, poznaj prawdziw\u0105 emanacj\u0119 i niech herezja zobaczy, czy w czym\u015b upodabnia si\u0119 do prawdy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 8:2).
\n 
\n\u201eOczywi\u015bcie pierwsze wzgl\u0119dem wszystkiego jest S\u0142owo:\u00a0Na pocz\u0105tku by\u0142o S\u0142owo<\/em>; na tym\u017ce pocz\u0105tku wy\u0142oni\u0142o si\u0119 z Ojca\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:6).
\n 
\n\u201eUczyli\u015bmy si\u0119, \u017ce pochodzi od Boga i przez pochodzenie jest\u00a0zrodzony<\/u>\u00a0i dlatego Synem Boga i Bogiem nazwany w jedno\u015bci natury. Albowiem i B\u00f3g jest duchem. I kiedy promie\u0144 od s\u0142o\u0144ca odpada, to jest cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142o\u015bci; ale s\u0142o\u0144ce b\u0119dzie w promieniu, poniewa\u017c jest promieniem s\u0142o\u0144ca, i natura nie jest przy tym dzielona, ale rozci\u0105gni\u0119ta jak \u015bwiat\u0142o zapalone od \u015bwiat\u0142a. Materia macierzysta zostaje ca\u0142a i nietkni\u0119ta, nawet chocia\u017c z jej istoty wiele odga\u0142\u0119zie\u0144 idzie. W ten spos\u00f3b to, co z Boga wysz\u0142o, jest Bogiem i Synem Boga i jednym Bogiem obaj. W ten spos\u00f3b duch z ducha i B\u00f3g z Boga, drugi tylko w porz\u0105dku, utworzy\u0142 liczb\u0119 przez stopie\u0144, a nie przez swoj\u0105 istot\u0119, a z macierzystej materii nie oderwa\u0142 si\u0119, lecz wyszed\u0142\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:11-13).
\n 
\n\u201eWyznajemy wi\u0119c to, w co wierzymy, mianowicie: \u017ce jeden jest tylko B\u00f3g, stw\u00f3rca \u015bwiata, kt\u00f3ry wszystko z niczego do bytu powo\u0142a\u0142 za po\u015brednictwem\u00a0S\u0142owa<\/u>, jakie najpierw z siebie\u00a0wy\u0142oni\u0142<\/u>. S\u0142owo to, Synem Bo\u017cym nazwane, w rozmaity spos\u00f3b ukazywa\u0142o si\u0119, jako B\u00f3g patriarchom i przemawia\u0142o zawsze przez prorok\u00f3w\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 13).
\n 
\n\u201ePrzecie\u017c wyznajemy, \u017ce Chrystus zawsze dzia\u0142a\u0142 w imieniu Boga Ojca,\u00a0obcowa\u0142<\/u>\u00a0z<\/u>\u00a0Nim<\/u>,\u00a0od<\/u>\u00a0pocz\u0105tku<\/u>, schodzi\u0142 si\u0119 z Patriarchami i Prorokami, jest Synem Stworzyciela, jego S\u0142owem, \u017ce\u00a0Ojciec<\/u>\u00a0zrodzi\u0142<\/u>\u00a0Go<\/u>\u00a0z<\/u>\u00a0Siebie<\/u>\u00a0jako Syna\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d II,27:3).
\n 
\n\u015awiadkowie Jehowy w swych publikacjach cho\u0107 nie stwierdzili, \u017ce Tertulian uwa\u017ca\u0142 Jezusa za stworzenie, to jednak s\u0142abo zaakcentowali to, \u017ce Jezus wg jego pism jest \u201ezrodzonym z Ojca\u201d.
\n 
\nB\u00f3stwo Chrystusa<\/strong>
\nTertulian bardzo wyra\u017anie naucza o prawdziwym B\u00f3stwie i cz\u0142owiecze\u0144stwie Chrystusa. Nigdzie za\u015b nie uto\u017csamia Jezusa z archanio\u0142em Micha\u0142em jak to czyni\u0105 niekt\u00f3rzy antytrynitarze np. \u015awiadkowie Jehowy. Oto nauka Tertuliana:
\n\u00a0\u00a0 B\u00f3g<\/strong>
\n\u201eCzy pr\u00f3\u017cn\u0105 i ulotn\u0105 rzecz\u0105 jest S\u0142owo Bo\u017ce, kt\u00f3re nazwano Synem? Kt\u00f3re nazwano samym Bogiem?\u00a0I S\u0142owo by\u0142o u Boga, i Bogiem by\u0142o S\u0142owo<\/em>. Zosta\u0142o napisane:\u00a0Nie u\u017cywaj imienia Boga na pr\u00f3\u017cno<\/em>. Z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119c chodzi o Tego, kt\u00f3ry\u00a0istniej\u0105c w Bo\u017cej postaci nie zatrzyma\u0142 jako zdobyczy r\u00f3wno\u015bci z Bogiem<\/em>. W jakiej Bo\u017cej postaci? Z pewno\u015bci\u0105 w jakiej\u015b, nie za\u015b w \u017cadnej\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 7:8).
\n 
\n\u201eNast\u0119pnie za\u015b w obecno\u015bci i z pomoc\u0105 Chrystusa – S\u0142owa, B\u00f3g zechcia\u0142 co\u015b uczyni\u0107 (…) Je\u015bli Ono jest Bogiem, wed\u0142ug s\u0142\u00f3w Jana:\u00a0Bogiem by\u0142o S\u0142owo<\/em>, masz ju\u017c dw\u00f3ch, innego, kt\u00f3ry m\u00f3wi, aby si\u0119 sta\u0142o, a innego, kt\u00f3ry czyni\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 12:5-6).
\n 
\n\u201eIzajasz tak powiedzia\u0142:\u00a0Panie, kt\u00f3\u017c uwierzy\u0142 naszym wie\u015bciom i komu zosta\u0142o objawione rami\u0119 Pana<\/em>\u00a0[Iz 53:1]. Powiedzia\u0142by przecie\u017c \u2018twoje\u2019 rami\u0119, a nie \u2018Pana\u2019, gdyby nie chcia\u0142 mie\u0107 na my\u015bli Boga Ojca i Boga Syna\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:3).
\n 
\n\u201eWiedz, \u017ce skoro Pismo nie ba\u0142o si\u0119 og\u0142osi\u0107 bogami ludzi, kt\u00f3rzy przez wiar\u0119 stali si\u0119 synami Boga, tym bardziej s\u0142usznie przyzna miano Boga i Pana prawdziwemu i jedynemu Synowi Bo\u017cemu\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:4).
\n 
\n\u201eJednak o \u2018dw\u00f3ch bogach\u2019 czy \u2018dw\u00f3ch panach\u2019 nigdy nie m\u00f3wimy, nie dlatego \u017ce Ojciec albo Syn mia\u0142by nie by\u0107 Bogiem, albo te\u017c Duch mia\u0142by nie by\u0107 Bogiem, czy \u017ceby ka\u017cdy z nich nie by\u0142 Panem; (…) Chrystus, zosta\u0142 poznany jako B\u00f3g i nazwany Bogiem, gdy\u017c jest Synem Boga i Pana. Gdyby bowiem w Pismach da\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 jedn\u0105 tylko osob\u0119 Boga i Pana, wtedy s\u0142usznie nie zosta\u0142by dopuszczony do miana Boga i Pana – nie by\u0142oby bowiem mowy o nikim innym pr\u00f3cz jednego Boga i Pana\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:6).
\n 
\n\u201eTrzeba bowiem by\u0142o, aby chrze\u015bcijanie zaja\u015bnieli w \u015bwiecie jako synowie \u015bwiat\u0142o\u015bci, czcz\u0105cy i wzywaj\u0105cy po imieniu jedno \u015bwiat\u0142o \u015bwiata, Boga i Pana. Zreszt\u0105 je\u017celi na podstawie \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce imi\u0119 Boga i Pana przystoi i Ojcu, i Synowi, i Duchowi wzywaliby\u015bmy \u2018bog\u00f3w\u2019 i \u2018pan\u00f3w\u2019, to zgasiliby\u015bmy nasze lampy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:8).
\n 
\n\u201eNaturalnie g\u0142osimy, \u017ce i Syn ze swej strony jest niewidzialny, jako S\u0142owo i Duch Bo\u017cy, z racji stanu swej substancji oraz dlatego, \u017ce jest Bogiem; by\u0142 jednak widzialny jeszcze przed wcieleniem…\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 14:6).
\n 
\n\u201eZaiste S\u0142owo \u017cycia sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em; by\u0142o widziane, s\u0142yszane, dotykane, poniewa\u017c by\u0142o cia\u0142em to, co przed wcieleniem by\u0142o jedynie S\u0142owem, na pocz\u0105tku by\u0142o u Boga Ojca, lecz nie by\u0142o Ojcem. Bowiem je\u015bli S\u0142owo jest Bogiem, [a r\u00f3wnocze\u015bnie] u Boga, gdy\u017c jest Bogiem z Boga, a je\u015bli z Ojcem, [to r\u00f3wnie\u017c] u Ojca\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 15:5).
\n 
\n\u201eTo Syn zatem od pocz\u0105tku s\u0105dzi\u0142: krusz\u0105c wynios\u0142\u0105 wie\u017c\u0119 i mieszaj\u0105c j\u0119zyki, karz\u0105c ca\u0142y \u015bwiat gwa\u0142towno\u015bci\u0105 w\u00f3d, spuszczaj\u0105c na Sodom\u0119 i Gomor\u0119 deszcz ognia i siarki, jako B\u00f3g z Boga. On r\u00f3wnie\u017c zawsze zni\u017ca\u0142 si\u0119 do rozmowy z lud\u017ami, od Adama pocz\u0105wszy a\u017c do patriarch\u00f3w i prorok\u00f3w, w wizjach, we \u015bnie, w zwierciadle, w zagadce zapowiadaj\u0105c zawsze, od pocz\u0105tku, t\u0119 swoj\u0105 posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 w ko\u0144cu. W ten spos\u00f3b, jako B\u00f3g uczy\u0142 si\u0119 ci\u0105gle obcowania z lud\u017ami na ziemi, b\u0119d\u0105c jeszcze tylko S\u0142owem, kt\u00f3re mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 cia\u0142em\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 16:2-3).
\n 
\n\u201eJe\u015bli za\u015b nie chc\u0105 uzna\u0107, \u017ce Syn jest kim\u015b drugim wzgl\u0119dem Ojca, by z powodu \u2018drugiego\u2019 nie m\u00f3wiono o dw\u00f3ch bogach, to pokazali\u015bmy, \u017ce nawet w Pi\u015bmie by\u0142a mowa o dw\u00f3ch Bogach i dw\u00f3ch Panach. By nikt tym si\u0119 nie gorszy\u0142, wyja\u015bniamy jednak, \u017ce nie m\u00f3wi si\u0119 tu o tym, i\u017c Bog\u00f3w czy Pan\u00f3w jest dw\u00f3ch, lecz \u017ce Ojciec i Syn to dwaj, i to nie z powodu podzia\u0142u substancji, lecz przez wzgl\u0105d na uporz\u0105dkowanie, poniewa\u017c g\u0142osimy, \u017ce Syn jest nierozdzielny i nieroz\u0142\u0105czny z Ojcem, r\u00f3\u017cny wzgl\u0119dem stanowiska, a nie istoty; je\u015bli nawet nazywa si\u0119 go Bogiem, kiedy wymieniany jest osobno, nie czyni to dw\u00f3ch Bog\u00f3w, lecz jednego, bowiem trzeba nazywa\u0107 go Bogiem przez wzgl\u0105d na jedno\u015b\u0107 z Ojcem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:7-8).
\n 
\n\u201eLecz mo\u017cemy si\u0119 przekona\u0107, \u017ce przedstawiony zosta\u0142 i jako B\u00f3g, i jako cz\u0142owiek w tym samym psalmie:\u00a0jako cz\u0142owiek w nim si\u0119 narodzi\u0142 i umocni\u0142 je wol\u0105 Ojca<\/em>, z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119c pod ka\u017cdym wzgl\u0119dem Syn Bo\u017cy i Syn Cz\u0142owieczy, skoro B\u00f3g i cz\u0142owiek. Bez w\u0105tpienia obie substancje zachowuj\u0105 sw\u0105 indywidualn\u0105 odr\u0119bno\u015b\u0107, poniewa\u017c ani S\u0142owo nie staje si\u0119 czym\u015b innym ni\u017c B\u00f3g, ani cia\u0142o niczym innym ni\u017c cz\u0142owiek. Tak naucza i aposto\u0142 o obu jego naturach:\u00a0Kt\u00f3ry powsta\u0142<\/em>, rzecze,\u00a0z nasienia Dawidowego<\/em>\u00a0(tu b\u0119dzie cz\u0142owiek i syn cz\u0142owieczy),\u00a0kt\u00f3ry ustanowiony zosta\u0142 Synem Bo\u017cym wed\u0142ug Ducha<\/em>\u00a0(tu b\u0119dzie B\u00f3g i S\u0142owo, Syn Bo\u017cy) [Rz 1:3-4]. Widzimy tu dwa stany nie zmieszane, lecz z\u0142\u0105czone w jednej osobie Boga i cz\u0142owieka: Jezusa (o Chrystusie za\u015b powiem dalej); indywidualne w\u0142a\u015bciwo\u015bci ka\u017cdej z tych dw\u00f3ch substancji zosta\u0142y zachowane by i Duch m\u00f3g\u0142 w nim czyni\u0107 swe rzeczy, to jest dzie\u0142a i znaki mocy, i cia\u0142o mog\u0142o dozna\u0107 swych cierpie\u0144: g\u0142odu wobec diab\u0142a, pragnienia wobec Samarytanki, p\u0142aczu nad \u0141azarzem, trwogi a\u017c do \u015bmierci, a na ko\u0144cu samej \u015bmierci\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 27:10-11).
\n 
\n\u201eA za jak\u0105 cen\u0119? Za cen\u0119 krwi Boga. Je\u015bli bezcze\u015bcimy wi\u0119c nasze cia\u0142o, to bezcze\u015bcimy tak\u017ce Boga [por. 1P 1:19]\u201d (\u201eDo \u017cony\u201d 2:3).
\n 
\n\u201eImi\u0119 za\u015b Chrystusa i jego w\u0142adza rozci\u0105ga si\u0119 wsz\u0119dzie, tam, gdzie w niego wierz\u0105, wspomniany przez wszystkie ludy, jest czczony, wsz\u0119dzie panuje, wsz\u0119dzie jest adorowany. (…) Dla wszystkich jest taki sam, dla wszystkich jest kr\u00f3lem, s\u0119dzi\u0105, dla wszystkich jest Panem i Bogiem\u201d (\u201ePrzeciw \u017bydom\u201d 7).
\n 
\n\u201eS\u0142owo to, Synem Bo\u017cym nazwane, w rozmaity spos\u00f3b ukazywa\u0142o si\u0119, jako B\u00f3g patriarchom i przemawia\u0142o zawsze przez prorok\u00f3w\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 13).
\n 
\n\u201eNiech wi\u0119c tymczasem Pan nasz Jezus Chrystus raczy odpowiedzie\u0107: kim jest, jakiego Boga Synem, z jakiej materii i cz\u0142owiek i B\u00f3g, czyjej wiary prawodawc\u0105, jakiej nagrody Por\u0119czycielem\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 20).
\n 
\n\u201eA jak jest z ow\u0105 cierpliwo\u015bci\u0105 kt\u00f3ra zjawi\u0142a si\u0119 na ziemi w\u015br\u00f3d ludzi i by\u0142a jakby uchwytna r\u0119kami? B\u00f3g w cierpliwo\u015bci zezwala, \u017ce si\u0119 narodzi\u0142. W \u0142onie matki oczekuje swego czasu. Narodzony znosi cierpliwie okres wzrastania\u201d (\u201eO cierpliwo\u015bci\u201d 3).
\n 
\n\u201eMy w ka\u017cdym razie czcz\u0105c krzy\u017c modlimy si\u0119 do zupe\u0142nego i ca\u0142ego Boga\u201d (\u201eApologetyk\u201d 16:7).
\n 
\n\u201eAle i t\u0142um ju\u017c zna Chrystusa jako cz\u0142owieka, tak jak go \u017bydzi os\u0105dzili, aby tym \u0142atwiej m\u00f3g\u0142 nas kto\u015b uwa\u017ca\u0107 za czcicieli cz\u0142owieka. (…) Dlatego konieczn\u0105 jest rzecz\u0105 powiedzie\u0107 nieco o Chrystusie jako o Bogu\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:3).
\n 
\n\u201eUczyli\u015bmy si\u0119, \u017ce pochodzi od Boga i przez pochodzenie jest zrodzony i dlatego Synem Boga i Bogiem nazwany w jedno\u015bci natury. (…) W ten spos\u00f3b to, co z Boga wysz\u0142o, jest Bogiem i Synem Boga i jednym Bogiem obaj. W ten spos\u00f3b duch z ducha i B\u00f3g z Boga, drugi tylko w porz\u0105dku, utworzy\u0142 liczb\u0119 przez stopie\u0144, a nie przez swoj\u0105 istot\u0119\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:11-13).
\n 
\n\u201eTen promie\u0144 Boga, jak przedtem zawsze przepowiadano, zst\u0105pi\u0142 do dziewicy, i w jej \u0142onie uformowany jako cia\u0142o rodzi si\u0119 jako cz\u0142owiek z\u0142\u0105czony z Bogiem\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:14).
\n 
\n\u201eM\u00f3g\u0142 tak\u017ce i Chrystus swobodnie obja\u015bnia\u0107 bosko\u015b\u0107, jako rzecz sobie w\u0142a\u015bciw\u0105 (…) Badajcie wi\u0119c, czy prawdziwa jest nauka o bosko\u015bci Chrystusa!\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:30-31).
\n 
\n\u201eTy, kt\u00f3ry wstydzisz si\u0119 takiego Boga, nie wiem, czy prawdziwie uwierzysz w Boga ukrzy\u017cowanego?\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d II,27:7).
\n 
\n\u201ebo B\u00f3g si\u0119 narodzi\u0142 jako cz\u0142owiek (…) aby\u015b wiedzia\u0142, \u017ce do Niego przysz\u0142y ju\u017c wtedy narody poga\u0144skie, kiedy si\u0119 narodzi\u0142 jako B\u00f3g-Cz\u0142owiek, a z woli Ojca mia\u0142 zbudowa\u0107 Ko\u015bci\u00f3\u0142 r\u00f3wnie\u017c z cudzoziemc\u00f3w\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d IV,13:6).
\n 
\nCiekawe, \u017ce \u015awiadkowie Jehowy w broszurze \u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d (s.5 i 7) i w Stra\u017cnicy Nr 7, 1992 s.28-29, ani s\u0142owem nie wspomnieli, \u017ce Tertulian uwa\u017ca\u0142 Jezusa za Boga!
\n 
\n\u00a0\u00a0 B\u00f3g Wszechmog\u0105cy<\/strong>
\n\u201e\u2018Lecz imiona Ojca to: B\u00f3g wszechmog\u0105cy, Najwy\u017cszy, Pan zast\u0119p\u00f3w, Kr\u00f3l Izraela, Ten kt\u00f3ry Jest\u2019. Poniewa\u017c tak uczy Pismo, twierdzimy, ze przys\u0142uguj\u0105 one r\u00f3wnie\u017c Synowi, \u017ce z nimi przyby\u0142 jako Syn, z nimi zawsze dzia\u0142a\u0142 i tak w sobie je ludziom objawia\u0142.\u00a0Wszystko, co ma Ojciec<\/em>\u00a0– powiada –\u00a0jest moje<\/em>\u00a0[J 16:15]. Czemu zatem nie imiona? Gdy wi\u0119c czytasz o Bogu wszechmog\u0105cym i Najwy\u017cszym, o Panu zast\u0119p\u00f3w, o Kr\u00f3lu Izraela, o tym, kt\u00f3ry Jest zwa\u017c czy i Syn nie da si\u0119 tak okre\u015bli\u0107, kt\u00f3ry naprawd\u0119 jest Bogiem wszechmog\u0105cym, jako S\u0142owo Boga wszechmog\u0105cego i poniewa\u017c otrzyma\u0142 wszelk\u0105 moc [Mt 28:18]; Najwy\u017cszym, poniewa\u017c wywy\u017cszony Bo\u017c\u0105 prawic\u0105, jak obja\u015bnia Piotr w Dziejach [Dz 2:33]; Panem zast\u0119p\u00f3w, poniewa\u017c wszystko zosta\u0142o mu podporz\u0105dkowane przez Ojca; Kr\u00f3lem Izraela, poniewa\u017c na niego osobi\u015bcie przypada dziedzictwo tego narodu; tak\u017ce jest tym, kt\u00f3ry Jest, poniewa\u017c wielu podaje si\u0119 za syn\u00f3w, a nimi nie s\u0105\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 17:1-3).
\n 
\n\u201eTymczasem oto ma odpowied\u017a na to, co twierdz\u0105 nawet na podstawie Janowej Apokalipsy:\u00a0Jam jest Pan, kt\u00f3ry jest i kt\u00f3ry by\u0142 i kt\u00f3ry przychodzi, wszechmog\u0105cy<\/em>\u00a0[Ap 1:8], uwa\u017caj\u0105c, \u017ce tu, czy gdziekolwiek indziej, imienia wszechmog\u0105cego nie mo\u017cna przypisa\u0107 tak\u017ce Synowi; tak jakby ten, kt\u00f3ry mia\u0142 przyj\u015b\u0107, nie by\u0142 wszechmog\u0105cy, gdy tymczasem Syn wszechmog\u0105cego tak samo jest wszechmog\u0105cy, jak Syn Boga jest Bogiem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 17:4).
\nPatrz te\u017c poni\u017cej \u201eJ 1:1 – B\u00f3g\u201d i \u201eJ 10:30 – Jedno jeste\u015bmy\u201d.
\n 
\nTen kt\u00f3ry Jest<\/strong>
\nPatrz powy\u017cej \u201eB\u00f3g Wszechmog\u0105cy\u201d.
\n 
\nPan Zast\u0119p\u00f3w<\/strong>
\nPatrz powy\u017cej \u201eB\u00f3g Wszechmog\u0105cy\u201d.
\n 
\nNajwy\u017cszy<\/strong>
\nPatrz powy\u017cej \u201eB\u00f3g Wszechmog\u0105cy\u201d.
\n 
\nPrawdziwy B\u00f3g<\/strong>
\n\u201ew kszta\u0142cie i w obrazie Boga, jako Syn Ojca, jest prawdziwie Bogiem (…) w kszta\u0142cie i w obrazie, czyli wyobra\u017ceniu cz\u0142owieka, jako Syn Cz\u0142owieczy, okaza\u0142 si\u0119 prawdziwym cz\u0142owiekiem\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d V,20:4).
\n 
\nCiekawe, \u017ce \u015awiadkowie Jehowy ani s\u0142owem nie wspomnieli, w \u017cadnej z przytaczanych publikacji, \u017ce Tertulian uwa\u017ca\u0142 Jezusa za Boga Wszechmog\u0105cego i Prawdziwego, Pana Zast\u0119p\u00f3w, Tego kt\u00f3ry Jest, Najwy\u017cszego!
\n 
\nJ 1:1 – B\u00f3g<\/strong>
\nTertulian aby pokaza\u0107 prawdziwe B\u00f3stwo Chrystusa w J 1:1 (a nie przez ma\u0142e \u201eb\u201d) po\u0142\u0105czy\u0142 ten werset z Mt 28:18:
\n\u201eNie s\u0105d\u017a, i\u017c przez Syna wykonane zosta\u0142y jedynie dzie\u0142a stworzenia \u015bwiata; tak\u017ce i inne, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej B\u00f3g wykona\u0142. Ojciec bowiem, kt\u00f3ry\u00a0ukocha\u0142 Syna i wszystko przekaza\u0142 w jego r\u0119ce<\/em>\u00a0[J 3:35, 5:20, Mt 11:27], z pewno\u015bci\u0105 od pocz\u0105tku ukocha\u0142 i od pocz\u0105tku przekaza\u0142, od pocz\u0105tku bowiem\u00a0S\u0142owo by\u0142o u Boga i Bogiem by\u0142o S\u0142owo<\/em>.\u00a0Jemu dana jest wszelka w\u0142adza od Ojca na niebie i na ziemi. Ojciec nikogo nie s\u0105dzi, lecz wszelki s\u0105d przekaza\u0142 Synowi<\/em>, [J 1:1, Mt 28:18, J 5:22] w\u0142a\u015bnie od pocz\u0105tku. M\u00f3wi\u0105c wi\u0119c o wszelkiej w\u0142adzy, wszelkim s\u0105dzie, o tym, \u017ce wszystko przez niego si\u0119 sta\u0142o i \u017ce wszystko oddane zosta\u0142o w jego r\u0119ce, nie dopuszcza \u017cadnego wyj\u0105tku dla jakiego\u015b czasu, poniewa\u017c nie mo\u017ce by\u0107 \u2018wszystkim\u2019, co nie obejmowa\u0142oby ca\u0142ego czasu (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 16:1-2).
\n 
\nRz 9:5 – B\u00f3g b\u0142ogos\u0142awiony na wieki<\/strong>
\n\u201ePrzeto w \u017cadnym wypadku nie wyznam bog\u00f3w i pan\u00f3w, lecz raczej b\u0119d\u0119 na\u015bladowa\u0142 aposto\u0142a, je\u015bli r\u00f3wnocze\u015bnie trzeba m\u00f3wi\u0107 o Ojcu i Synu, Ojca nazw\u0119 Bogiem, a Jezusa Panem. Samego za\u015b Chrystusa m\u00f3g\u0142bym nazwa\u0107 Bogiem, wed\u0142ug tego samego aposto\u0142a, kt\u00f3ry m\u00f3wi:\u00a0Z kt\u00f3rych (z praojc\u00f3w) pochodzi Chrystus<\/em>\u00a0[wed\u0142ug cia\u0142a],\u00a0kt\u00f3ry jest Bogiem ponad wszystko, b\u0142ogos\u0142awionym po wieczne czasy<\/em>\u00a0[Rz 9:5]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:9).
\n 
\n\u201eJego zobaczy\u0142 i Pawe\u0142, a jednak nie widzia\u0142 Ojca.\u00a0Czy\u017c nie widzia\u0142em Jezusa?<\/em>\u00a0[1Kor 9:1] – powiada. On te\u017c nazwa\u0142 Chrystusa Bogiem:\u00a0Do nich nale\u017c\u0105 praojcowie, z kt\u00f3rych pochodzi Chrystus wed\u0142ug cia\u0142a, kt\u00f3ry jest Bogiem ponad wszystko, b\u0142ogos\u0142awionym po wieczne czasy<\/em>\u00a0[Rz 9:5]. Tak wi\u0119c i on pokazuje, \u017ce Bogiem widzialnym jest Syn, to znaczy S\u0142owo Boga, bowiem to, co sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em nazwane zosta\u0142o Chrystusem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 15:7).
\n 
\nIz 44:24 – Sam rozpi\u0105\u0142em niebiosa<\/strong>
\nTertulian odpowiada\u0142 te\u017c na zarzuty Prakseasza np. w sprawie Iz 44:24. Oto jego wywody:
\n\u201eNawet i to jego o\u015bwiadczenie wykorzystuj\u0105 jako argument za ca\u0142kowit\u0105 jedno\u015bci\u0105 [\u017ce Ojciec i Syn to ta sama osoba]:\u00a0Sam rozpostar\u0142em niebiosa<\/em>\u00a0[Iz 44:24]. Rzek\u0142 to jednak w odniesieniu do innych pot\u0119g, przeciw przewidywanym mniemaniom heretyk\u00f3w (…) Lecz gdyby rozpostar\u0142 niebiosa sam, w tym sensie jak opacznie twierdz\u0105 heretycy, to jest \u017ce dzia\u0142a\u0142 pojedynczo, by\u0142oby niedopuszczalne, by m\u0105dro\u015b\u0107 rzek\u0142a:\u00a0Gdy przygotowywa\u0142 niebo, by\u0142am z nim<\/em>\u00a0[Prz 8:27]. Tak\u017ce Izajasz powiedzia\u0142:\u00a0Kto pozna\u0142 umys\u0142 Pana i kto s\u0142u\u017cy\u0142 mu rad\u0105?<\/em>\u00a0[Iz 40:13]. Oczywi\u015bcie opr\u00f3cz M\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a z nim, a w nim i z nim urz\u0105dzi\u0142a ca\u0142e stworzenie, wiedz\u0105c co czyni; Opr\u00f3cz M\u0105dro\u015bci, to znaczy opr\u00f3cz Syna, kt\u00f3rym jest Chrystus, M\u0105dro\u015b\u0107 i Moc Boga, jedyny – wed\u0142ug Aposto\u0142a – kt\u00f3ry zna my\u015bli Ojca. Bowiem\u00a0kt\u00f3\u017c wie, co jest w Bogu, je\u015bli nie Duch, kt\u00f3ry w nim jest?<\/em>\u00a0[1Kor 2:11]. Nikt kto jest poza nim. Oto wi\u0119c ten, kt\u00f3ry sprawia\u0142, ze B\u00f3g by\u0142 wprawdzie sam jeden, lecz wy\u0142\u0105cznie w odniesieniu do jakich\u015b innych [b\u00f3stw]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:1-2).
\n 
\n\u201eTak wi\u0119c, skoro B\u00f3g czyni\u0142 wszystko przez Syna, tak\u017ce przy pomocy Syna rozpo\u015bcieraj\u0105c niebiosa, uczyni\u0142 to wprawdzie sam, lecz tylko w tym sensie, \u017ce sam wzgl\u0119dem innych (…) W ten spos\u00f3b do\u0142\u0105czaj\u0105c Syna sam daje wyja\u015bnienie, w jakim sensie sam rozpostar\u0142 niebiosa: naturalnie sam z Synem, tak jak z Synem stanowi jedno [J 10:30]. Zatem i do Syna odnosz\u0105 si\u0119 s\u0142owa:\u00a0Sam rozpostar\u0142em niebiosa<\/em>\u00a0[Iz 44:24]. Poniewa\u017c wi\u0119c S\u0142owem utwierdzone zosta\u0142y niebiosa, poniewa\u017c niebo zosta\u0142o przygotowane przy pomocy M\u0105dro\u015bci obecnej w S\u0142owie i wszystko zosta\u0142o stworzone przez S\u0142owo, wypada powiedzie\u0107, \u017ce i Syn rozpostar\u0142 niebiosa, gdy\u017c on sam wykonywa\u0142 dzie\u0142a Ojca\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:4-5).
\n 
\nIz 45:5 – Poza mn\u0105 nie ma Boga<\/strong>
\n\u201eTak wi\u0119c, gdy [B\u00f3g] g\u0142osi\u0142, \u017ce jest jedyny, Ojciec zatroszczy\u0142 si\u0119 te\u017c o Syna, aby nie pomy\u015blano, \u017ce Chrystus przyszed\u0142 od innego boga, lecz od tego w\u0142a\u015bnie, kt\u00f3ry rzek\u0142 by\u0142:\u00a0Ja jestem Bogiem i nie ma poza mn\u0105 innego<\/em>\u00a0[Iz 45:5], kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 jako jedyny, lecz razem z Synem, wraz z kt\u00f3rym rozpostar\u0142 niebiosa [Iz 44:24]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 18:5).
\nR\u00f3wnie\u017c do Jezusa odnosi\u0142 Tertulian s\u0142owa Iz 41:4 (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:6), Iz 45:15 (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:2), Ps 44:7-8 (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:1) oraz do Ojca i Syna tekst Rdz 19:24, gdzie w j\u0119zyku hebrajskim pada dwa razy imi\u0119 Jahwe (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:3-4).
\n 
\n\u00a0\u00a0 J 10:30 – Jedno jeste\u015bmy<\/strong>
\n\u201em\u00f3wi\u0105c\u00a0Jedno jeste\u015bmy, ja i Ojciec<\/em>\u00a0[J 10:30], pokazuje, \u017ce to dwie osoby, kt\u00f3re traktuje na r\u00f3wni i \u0142\u0105czy (…) I tak przez wzgl\u0105d na dzie\u0142a rozumiemy, \u017ce Ojciec i Syn, to \u2018jedno\u2019. I dlatego tak konsekwentnie g\u0142osi\u0142 to wszystko, aby uwierzono w dw\u00f3ch maj\u0105cych\u00a0t\u0119<\/u>\u00a0sam\u0105<\/u>\u00a0moc<\/u>, poniewa\u017c nie da si\u0119 uwierzy\u0107 w Syna, je\u015bli nie uwierzy si\u0119 w dw\u00f3ch\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 22:11, 13).
\n 
\n\u00a0\u00a0 Inni o B\u00f3stwie Jezusa<\/strong>
\nDlaczego Tertulian tak \u017carliwie broni\u0142 prawdziwe B\u00f3stwo Chrystusa? Ot\u00f3\u017c dlatego, \u017ce w jego czasach, nie do\u015b\u0107 \u017ce heretycy je podwa\u017cali, to i poganie ob\u015bmiewali. Oto ich opinie:
\n\u201eDo nich do\u0142\u0105czy\u0142 Teodot, heretyk z Bizancjum, kt\u00f3ry p\u00f3\u017aniej aresztowany jako chrze\u015bcijanin zapar\u0142 si\u0119 Chrystusa, a p\u00f3\u017aniej jednak nie zaprzesta\u0142 blu\u017ani\u0107 Chrystusowi. Wprowadzi\u0142 bowiem pogl\u0105d, wed\u0142ug kt\u00f3rego uwa\u017ca\u0142 Chrystusa tylko za cz\u0142owieka, zaprzeczy\u0142 za\u015b jego b\u00f3stwu. (…) Twierdzi\u0142 jednak, \u017ce by\u0142 on zwyk\u0142ym pozbawionym czegokolwiek cz\u0142owiekiem, niczym nie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od innych ludzi, tylko powag\u0105 sprawiedliwo\u015bci\u201d (\u201ePrzeciw wszystkim herezjom\u201d 8).
\n 
\n\u201ePo tych wszystkich tak\u017ce niejaki Prakseasz wprowadzi\u0142 herezj\u0119, kt\u00f3r\u0105 stara\u0142 si\u0119 wzmocni\u0107 Wikorinus. M\u00f3wi\u0142, \u017ce B\u00f3g, Ojciec wszechmog\u0105cy jest Jezusem Chrystusem, kt\u00f3ry zosta\u0142 ukrzy\u017cowany i um\u0119czony\u201d (\u201ePrzeciw wszystkim herezjom\u201d 8).
\n 
\n\u201eniekt\u00f3rzy majacz\u0105, o\u015bla g\u0142owa jest bogiem naszym\u201d (\u201eDo pogan\u201d 1:11).
\n 
\n\u201eLecz niedawno w tym tu mie\u015bcie b\u00f3g nasz w nowym ju\u017c wydaniu publicznie wystawiony zosta\u0142, odk\u0105d jaki\u015b skazaniec, kt\u00f3ry za pieni\u0105dze dra\u017cni\u0142 dzikie zwierz\u0119ta, pu\u015bci\u0142 w obieg namalowany obraz z podpisem:\u00a0Deus christianorum onokoites<\/em>\u00a0– B\u00f3g chrze\u015bcijan potomek os\u0142a. Mia\u0142 on uszy o\u015ble, na jednej nodze kopyto, w r\u0119ce ksi\u0105\u017ck\u0119 i by\u0142 ubrany w tog\u0119\u201d(\u201eApologetyk\u201d 16:12).
\n 
\n\u201eInni (…) s\u0105dz\u0105, \u017ce s\u0142o\u0144ce jest bogiem chrze\u015bcijan, jako, \u017ce jest rzecz\u0105 znan\u0105, i\u017c podczas modlitwy zwracamy si\u0119 na wsch\u00f3d, albo \u017ce cieszymy si\u0119 w dniu s\u0142o\u0144ca\u201d (\u201eDo pogan\u201d 1:13).
\n 
\n\u201eopini\u0119 maj\u0105 o nas i s\u0142o\u0144ce uwa\u017caj\u0105 za naszego boga. Mo\u017ce nawet do Pers\u00f3w b\u0119dziemy zaliczeni, chocia\u017c s\u0142o\u0144ca na p\u0142\u00f3tnie wymalowanego nie czcimy (…). Podobnie, je\u015bli dzie\u0144 s\u0142o\u0144ca po\u015bwi\u0119camy rado\u015bci, ale z ca\u0142kiem innego powodu ani\u017celi ze czci dla s\u0142o\u0144ca\u201d (\u201eApologetyk\u201d 16:9-11).
\n 
\nChrystus drugi po Ojcu<\/strong>
\nKa\u017cdy kto bli\u017cej pozna pisma Tertuliana zauwa\u017cy, \u017ce wyst\u0119puj\u0105 w nich zdania sugeruj\u0105ce ni\u017cszo\u015b\u0107 Syna wobec Ojca i m\u00f3wi\u0105ce o r\u00f3wno\u015bci majestatu Obu. W tych pierwszych (o czym si\u0119 przekonamy) odnosi si\u0119 on do Jezusa wcielonego tzn. cz\u0142owieka. Te zdania antytrynitarze cz\u0119sto wykorzystuj\u0105 dla swych cel\u00f3w. Ale ka\u017cdy zauwa\u017cy, \u017ce s\u0142owa Biblii, kt\u00f3re przytacza Tertulian na poparcie ni\u017cszo\u015bci Syna, to takie, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o tym jak Jezus sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem i s\u0142ug\u0105. Je\u015bli tego nie przyjmiemy za pewnik, to nie uda nam si\u0119 zrozumie\u0107 i pogodzi\u0107 tekst\u00f3w o ni\u017cszo\u015bci Syna, z tymi, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o Jego r\u00f3wno\u015bci z Ojcem.
\nJednak nie zawsze mo\u017cna wszystkie wypowiedzi Tertuliana ze sob\u0105 uzgodni\u0107. Dr J.Sajdak pisa\u0142 o tym: \u201eAle tu przyzna\u0107 trzeba, \u017ce teksty Tertuliana, m\u00f3wi\u0105ce o Tr\u00f3jcy \u015bw.,\u00a0nie<\/u>\u00a0zawsze<\/u>\u00a0s\u0105<\/u>\u00a0zgodne<\/u>\u00a0ze<\/u>\u00a0sob\u0105<\/u>\u201d (\u201eTertulian. Czasy – \u017bycie – Dzie\u0142a\u201d s.316). Przyk\u0142adem takich rozbie\u017cno\u015bci jest nast\u0119puj\u0105ce zdanie: \u201eA o wcze\u015bniejszych stworzeniach \u015bwiata co napisano? Najpierw, gdy jeszcze Syn si\u0119 nie pojawi\u0142:\u00a0I rzek\u0142 B\u00f3g: niech si\u0119 stanie \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 i sta\u0142a si\u0119<\/em>\u00a0i\u00a0natychmiast<\/u>\u00a0powsta\u0142o<\/u>\u00a0S\u0142owo<\/u>, czyli\u00a0prawdziwa \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3ra o\u015bwieca<\/em>… [J 1:9]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 12:5). Wystarczy por\u00f3wna\u0107 te zdanie z innymi z podrozdzia\u0142u \u201eOdwieczno\u015b\u0107\u201d by zauwa\u017cy\u0107 pewne nie\u015bcis\u0142o\u015bci czy niedopracowanie w sformu\u0142owaniach Tertuliana.
\nPrzyk\u0142adowo \u015awiadkowie Jehowy (wykorzystuj\u0105c teksty Tertuliana o uni\u017ceniu Syna) o ni\u017cszo\u015bci Syna pisz\u0105:
\n\u201eTertulian zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na s\u0142owa samego Jezusa: \u2018Ojciec jest wi\u0119kszy ni\u017c ja\u2019 (Jana 14:28). Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 fragmentami Pism Hebrajskich, na przyk\u0142ad Psalmem 8:5, podkre\u015bli\u0142, i\u017c Biblia ukazuje \u2018ni\u017cszo\u015b\u0107\u2019 Syna. \u2018Dlatego Ojciec r\u00f3\u017cni si\u0119 od Syna i jest wi\u0119kszy ni\u017c Syn\u2019 – podsumowa\u0142 swe wnioski Tertulian. (…) Tertulian uwa\u017ca\u0142, \u017ce Syn podlega Ojcu\u201d (Stra\u017cnica Nr 10, 2002 s.30-1).
\nA oto fragmenty z dzie\u0142 Teruliana, w kt\u00f3rym wyeksponowana jest ni\u017cszo\u015b\u0107 Syna wobec Ojca, w momencie przyj\u0119cia ludzkiej natury, i rozr\u00f3\u017cnienie os\u00f3b Bo\u017cych, kt\u00f3rego Prakseasz nie uznawa\u0142:
\n\u201eOjciec jest zatem ca\u0142o\u015bci\u0105 substancji, Syn natomiast jakby jej wp\u0142ywem i cz\u0119\u015bci\u0105, jak sam za\u015bwiadcza:\u00a0Poniewa\u017c Ojciec jest wi\u0119kszy ode mnie<\/em>\u00a0[J 14:28]. R\u00f3wnie\u017c jako mniejszy od niego opiewany jest w psalmie:\u00a0Niewiele mniejszy od anio\u0142\u00f3w<\/em>\u00a0[Ps 8:6]. Tak wi\u0119c Ojciec jest kim\u015b innym ni\u017c Syn, skoro jest wi\u0119kszy od Syna, skoro kim innym jest ten, kto rodzi, a kim innym ten, kogo si\u0119 rodzi, skoro kim innym jest ten, kto posy\u0142a, kim innym ten, kogo si\u0119 posy\u0142a, skoro kim innym jest ten, kto tworzy, a kim innym ten, przez kt\u00f3rego si\u0119 tworzy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 9:2).
\n 
\n\u201enie m\u00f3wi\u0105c o wszystkim, co jako niegodne Boga przytaczaj\u0105 heretycy, by zaprzeczy\u0107 Stw\u00f3rcy, zapominaj\u0105c, i\u017c by\u0142o to godne Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry mia\u0142 te\u017c do\u015bwiadczy\u0107 cierpie\u0144 ludzkich, i g\u0142odu, i pragnienia, i \u0142ez, samych wreszcie narodzin i samej \u015bmierci;\u00a0dlatego<\/u>\u00a0zosta\u0142<\/u>\u00a0przez<\/u>\u00a0Ojca<\/u>\u00a0uczyniony<\/u>\u00a0niewiele<\/u>\u00a0mniejszym<\/u>\u00a0od<\/u>\u00a0anio\u0142\u00f3w<\/u>\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 16:4).
\n 
\n\u201eUczyni\u0142 Syna niewiele mniejszym od anio\u0142\u00f3w\u00a0posy\u0142aj\u0105c<\/u>\u00a0na<\/u>\u00a0ziemi\u0119<\/u>, lecz mia\u0142 go uwie\u0144czy\u0107 czci\u0105 i chwa\u0142\u0105 przyjmuj\u0105c z powrotem do nieba. Czego dowi\u00f3d\u0142 ju\u017c m\u00f3wi\u0105c mu:\u00a0I uwielbi\u0142em i uwielbi\u0119<\/em>\u00a0[J 12:28]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 23:5).
\n 
\n\u201ePrzecie\u017c wyznajemy, \u017ce Chrystus zawsze dzia\u0142a\u0142 w imieniu Boga Ojca, obcowa\u0142 z Nim, od pocz\u0105tku, schodzi\u0142 si\u0119 z Patriarchami i Prorokami, jest Synem Stworzyciela, jego S\u0142owem, \u017ce Ojciec zrodzi\u0142 Go z Siebie jako Syna i st\u0105d postawi\u0142 Go swoim zarz\u0105dzeniem i wol\u0105 ponad wszystkim,\u00a0pomniejszaj\u0105c<\/u>\u00a0Go<\/u>\u00a0tylko<\/u>\u00a0nieco<\/u>\u00a0od<\/u>\u00a0anio\u0142\u00f3w<\/u>, jak to w Jego Ksi\u0119gach napisano. A temu pomniejszeniu poddany zosta\u0142 r\u00f3wnie\u017c przez Ojca. Je\u015bli wi\u0119c ganicie je\u00a0jako<\/u>\u00a0ludzkie<\/u>, wi\u0119c s\u0142uchajcie, jak z tego mia\u0142 si\u0119 nauczy\u0107 od pocz\u0105tku, ju\u017c\u00a0jako<\/u>\u00a0Cz\u0142owiek<\/u>, czym mia\u0142 zosta\u0107 w przysz\u0142o\u015bci i na ko\u0144cu\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d II,27:3-4).
\n 
\nCesarz drugi po Bogu<\/strong>
\nWed\u0142ug jednej z wypowiedzi Tertuliana cesarz jest drugim po Bogu. Nie mo\u017ce wi\u0119c by\u0107 drugim po Ojcu Jezus B\u00f3g.
\n\u201eCzcimy zatem cesarza tak, jak nam wolno i jak to jest stosowne wobec niego, a wi\u0119c jako cz\u0142owieka, to jest drugiego po Bogu. Gdy\u017c to kim jest, otrzyma\u0142 od Boga i tylko od Boga jest mniejszy. Tego i on pragnie. A wi\u0119c jest on wi\u0119kszy od wszystkich, a ni\u017cszy tylko od Boga. Jest wi\u0119c wy\u017cszy od samych bog\u00f3w, gdy\u017c i oni s\u0105 w jego mocy\u201d (\u201eDo Skapuli\u201d 2).
\n 
\nPami\u0119tajmy te\u017c, \u017ce tak cz\u0119sto wyst\u0119puj\u0105ce u Tertuliana s\u0142owo \u201edrugi\u201d (wzgl\u0119dem Ojca) nie oznacza hierarchii, lecz rozr\u00f3\u017cnienie os\u00f3b. W \u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d polemizuje on z heretykiem, kt\u00f3ry uwa\u017ca\u0142, \u017ce Ojciec, Syn i Duch \u015aw. to jedna osoba. Celem Tertuliana jest wi\u0119c wykaza\u0107 odr\u0119bno\u015b\u0107 (ale i jedno\u015b\u0107) os\u00f3b Bo\u017cych. Oto przyk\u0142ad z tym zwi\u0105zany:
\n\u201eJe\u015bli za\u015b nie chc\u0105 uzna\u0107, \u017ce Syn jest kim\u015b drugim wzgl\u0119dem Ojca, by z powodu \u2018drugiego\u2019 nie m\u00f3wiono o dw\u00f3ch bogach, to pokazali\u015bmy, \u017ce nawet w Pi\u015bmie by\u0142a mowa o dw\u00f3ch Bogach i dw\u00f3ch Panach. By nikt tym si\u0119 nie gorszy\u0142, wyja\u015bniamy jednak, \u017ce nie m\u00f3wi si\u0119 tu o tym, i\u017c Bog\u00f3w czy Pan\u00f3w jest dw\u00f3ch, lecz \u017ce Ojciec i Syn to dwaj, i to nie z powodu podzia\u0142u substancji, lecz przez wzgl\u0105d na uporz\u0105dkowanie, poniewa\u017c g\u0142osimy, \u017ce Syn jest nierozdzielny i nieroz\u0142\u0105czny z Ojcem, r\u00f3\u017cny wzgl\u0119dem stanowiska, a nie istoty; je\u015bli nawet nazywa si\u0119 go Bogiem, kiedy wymieniany jest osobno, nie czyni to dw\u00f3ch Bog\u00f3w, lecz jednego, bowiem trzeba nazywa\u0107 go Bogiem przez wzgl\u0105d na jedno\u015b\u0107 z Ojcem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:7-8).
\n 
\nR\u00f3wno\u015b\u0107 Majestatu Syna i Ojca<\/strong>
\nTertulian, podobnie jak Justyn M\u0119czennik (ur.100), wszystkie (!) objawienia Boga w Starym Testamencie przypisuje Chrystusowi. Wsz\u0119dzie wi\u0119c, gdzie wyst\u0119puje objawiaj\u0105cy si\u0119 patriarchom B\u00f3g Jahwe, dla Tertuliana to Jezus. Zr\u00f3wnuje wi\u0119c w ten spos\u00f3b Majestat Syna i Ojca. Oto jego opinia na ten temat:
\n\u201eTo Syn zatem od pocz\u0105tku s\u0105dzi\u0142: krusz\u0105c wynios\u0142\u0105 wie\u017c\u0119 i mieszaj\u0105c j\u0119zyki, karz\u0105c ca\u0142y \u015bwiat gwa\u0142towno\u015bci\u0105 w\u00f3d, spuszczaj\u0105c na Sodom\u0119 i Gomor\u0119 deszcz ognia i siarki, jako B\u00f3g z Boga. On r\u00f3wnie\u017c zawsze zni\u017ca\u0142 si\u0119 do rozmowy z lud\u017ami, od Adama pocz\u0105wszy a\u017c do patriarch\u00f3w i prorok\u00f3w, w wizjach, we \u015bnie, w zwierciadle, w zagadce zapowiadaj\u0105c zawsze, od pocz\u0105tku, t\u0119 swoj\u0105 posta\u0107, kt\u00f3r\u0105 mia\u0142 osi\u0105gn\u0105\u0107 w ko\u0144cu. W ten spos\u00f3b, jako B\u00f3g uczy\u0142 si\u0119 ci\u0105gle obcowania z lud\u017ami na ziemi, b\u0119d\u0105c jeszcze tylko S\u0142owem, kt\u00f3re mia\u0142o sta\u0107 si\u0119 cia\u0142em\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 16:2-3).
\n 
\n\u201eS\u0142owo to, Synem Bo\u017cym nazwane, w rozmaity spos\u00f3b ukazywa\u0142o si\u0119, jako B\u00f3g patriarchom i przemawia\u0142o zawsze przez prorok\u00f3w\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 13).
\n 
\n\u201ePrzecie\u017c wyznajemy, \u017ce Chrystus zawsze dzia\u0142a\u0142 w imieniu Boga Ojca, obcowa\u0142 z Nim, od pocz\u0105tku, schodzi\u0142 si\u0119 z Patriarchami i Prorokami, jest Synem Stworzyciela\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d II,27:3).
\n 
\nTertulian pisa\u0142 te\u017c, \u017ce obecnie, a\u017c do ko\u0144ca \u015bwiata, \u201emonarchia\u201d jest w r\u0119kach Syna:
\n\u201eWidzimy zatem, \u017ce Syn nie stanowi przeszkody dla monarchii, nawet je\u015bli nale\u017cy dzi\u015b ona do Syna, poniewa\u017c w r\u0119kach Syna pozostaje niezmienna w swej istocie, i taka sama zostanie przywr\u00f3cona Ojcu przez Syna\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 4:3).
\n 
\nOto wypowiedzi Tertuliana m\u00f3wi\u0105ce bezpo\u015brednio o r\u00f3wno\u015bci Ojca i Syna:
\n\u201elecz mimo to nale\u017cy strzec tajemnicy ekonomii rozk\u0142adaj\u0105cej ow\u0105 jedno\u015b\u0107 na Tr\u00f3jc\u0119: Ojca, Syna i Ducha; trzech jednak nie co do stanu, ale co do stopnia, nie pod wzgl\u0119dem substancji, a pod wzgl\u0119dem formy, nie co do mocy, lecz co do postaci. S\u0105 zatem\u00a0jednej<\/u>\u00a0substancji<\/u>,\u00a0jednego<\/u>\u00a0stanu<\/u>\u00a0i\u00a0jednej<\/u>\u00a0mocy<\/u>\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 2:4).
\n 
\n\u201eCzy pr\u00f3\u017cn\u0105 i ulotn\u0105 rzecz\u0105 jest S\u0142owo Bo\u017ce, kt\u00f3re nazwano Synem? Kt\u00f3re nazwano samym Bogiem?\u00a0I S\u0142owo by\u0142o u Boga, i Bogiem by\u0142o S\u0142owo<\/em>. Zosta\u0142o napisane:\u00a0Nie u\u017cywaj imienia Boga na pr\u00f3\u017cno<\/em>. Z pewno\u015bci\u0105 wi\u0119c chodzi o Tego, kt\u00f3ry\u00a0istniej\u0105c w Bo\u017cej postaci nie zatrzyma\u0142 jako zdobyczy r\u00f3wno\u015bci z Bogiem<\/em>. W jakiej Bo\u017cej postaci? Z pewno\u015bci\u0105 w jakiej\u015b, nie za\u015b w \u017cadnej\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 7:8).
\n 
\n\u201eIzajasz tak powiedzia\u0142:\u00a0Panie, kt\u00f3\u017c uwierzy\u0142 naszym wie\u015bciom i komu zosta\u0142o objawione rami\u0119 Pana<\/em>\u00a0[Iz 53:1]. Powiedzia\u0142by przecie\u017c \u2018twoje\u2019 rami\u0119, a nie \u2018Pana\u2019, gdyby nie chcia\u0142 mie\u0107 na my\u015bli Boga Ojca i Boga Syna\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:3).
\n 
\n\u201e\u2018Lecz imiona Ojca to: B\u00f3g wszechmog\u0105cy, Najwy\u017cszy, Pan zast\u0119p\u00f3w, Kr\u00f3l Izraela, Ten kt\u00f3ry Jest\u2019. Poniewa\u017c tak uczy Pismo, twierdzimy, ze przys\u0142uguj\u0105 one r\u00f3wnie\u017c Synowi, \u017ce z nimi przyby\u0142 jako Syn, z nimi zawsze dzia\u0142a\u0142 i tak w sobie je ludziom objawia\u0142.\u00a0Wszystko, co ma Ojciec<\/em>\u00a0– powiada –\u00a0jest moje<\/em>\u00a0[J 16:15]. Czemu zatem nie imiona? Gdy wi\u0119c czytasz o Bogu wszechmog\u0105cym i Najwy\u017cszym, o Panu zast\u0119p\u00f3w, o Kr\u00f3lu Izraela, o tym, kt\u00f3ry Jest zwa\u017c czy i Syn nie da si\u0119 tak okre\u015bli\u0107, kt\u00f3ry naprawd\u0119 jest Bogiem wszechmog\u0105cym, jako S\u0142owo Boga wszechmog\u0105cego i poniewa\u017c otrzyma\u0142 wszelk\u0105 moc [Mt 28:18]; Najwy\u017cszym, poniewa\u017c wywy\u017cszony Bo\u017c\u0105 prawic\u0105, jak obja\u015bnia Piotr w Dziejach [Dz 2:33]; Panem zast\u0119p\u00f3w, poniewa\u017c wszystko zosta\u0142o mu podporz\u0105dkowane przez Ojca; Kr\u00f3lem Izraela, poniewa\u017c na niego osobi\u015bcie przypada dziedzictwo tego narodu; tak\u017ce jest tym, kt\u00f3ry Jest, poniewa\u017c wielu podaje si\u0119 za syn\u00f3w, a nimi nie s\u0105\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 17:1-3).
\n 
\n\u201eTymczasem oto ma odpowied\u017a na to, co twierdz\u0105 nawet na podstawie Janowej Apokalipsy:\u00a0Jam jest Pan, kt\u00f3ry jest i kt\u00f3ry by\u0142 i kt\u00f3ry przychodzi, wszechmog\u0105cy<\/em>\u00a0[Ap 1:8], uwa\u017caj\u0105c, \u017ce tu, czy gdziekolwiek indziej, imienia wszechmog\u0105cego nie mo\u017cna przypisa\u0107 tak\u017ce Synowi; tak jakby ten, kt\u00f3ry mia\u0142 przyj\u015b\u0107, nie by\u0142 wszechmog\u0105cy, gdy tymczasem Syn wszechmog\u0105cego tak samo jest wszechmog\u0105cy, jak Syn Boga jest Bogiem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 17:4).
\n 
\n\u201eTak wi\u0119c, gdy [B\u00f3g] g\u0142osi\u0142, \u017ce jest jedyny, Ojciec zatroszczy\u0142 si\u0119 te\u017c o Syna, aby nie pomy\u015blano, \u017ce Chrystus przyszed\u0142 od innego boga, lecz od tego w\u0142a\u015bnie, kt\u00f3ry rzek\u0142 by\u0142:\u00a0Ja jestem Bogiem i nie ma poza mn\u0105 innego<\/em>\u00a0[Iz 45:5], kt\u00f3ry objawi\u0142 si\u0119 jako jedyny, lecz razem z Synem, wraz z kt\u00f3rym rozpostar\u0142 niebiosa [Iz 44:24]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 18:5).
\n 
\n\u201eAle gdy o dw\u00f3ch b\u0119d\u0105cych rodzaju m\u0119skiego m\u00f3wi przy pomocy rodzaju nijakiego, \u017ce stanowi\u0105 \u2018jedno\u2019 (co nie dotyczy pojedynczo\u015bci, lecz jedno\u015bci, podobie\u0144stwa, \u0142\u0105czno\u015bci, mi\u0142o\u015bci Ojca, kt\u00f3ry mi\u0142uje Syna oraz pos\u0142usze\u0144stwa Syna, kt\u00f3ry jest pos\u0142uszny woli Ojca), m\u00f3wi\u0105c\u00a0Jedno jeste\u015bmy, ja i Ojciec<\/em>\u00a0[J 10:30], pokazuje, \u017ce to dwie osoby, kt\u00f3re\u00a0traktuje<\/u>\u00a0na<\/u>\u00a0r\u00f3wni<\/u>\u00a0i \u0142\u0105czy (…) I tak przez wzgl\u0105d na dzie\u0142a rozumiemy, \u017ce Ojciec i Syn, to \u2018jedno\u2019. I dlatego tak konsekwentnie g\u0142osi\u0142 to wszystko, aby uwierzono w dw\u00f3ch maj\u0105cych\u00a0t\u0119<\/u>\u00a0sam\u0105<\/u>\u00a0moc<\/u>, poniewa\u017c nie da si\u0119 uwierzy\u0107 w Syna, je\u015bli nie uwierzy si\u0119 w dw\u00f3ch\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 22:11, 13).
\n 
\n\u201eSynem Boga i Bogiem nazwany w jedno\u015bci natury. (…) W ten spos\u00f3b to, co z Boga wysz\u0142o, jest Bogiem i Synem Boga i jednym Bogiem obaj. W ten spos\u00f3b duch z ducha i B\u00f3g z Boga, drugi tylko w porz\u0105dku, utworzy\u0142 liczb\u0119 przez stopie\u0144, a nie przez swoj\u0105 istot\u0119\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:11-13).
\n 
\n\u201eChrystusa si\u0119 boj\u0105c w Bogu, a Boga w Chrystusie, s\u0105 ulegli s\u0142ugom Boga i Chrystusa\u201d (\u201eApologetyk\u201d 23:15).
\nPatrz te\u017c poni\u017cej \u201eTr\u00f3jca \u015awi\u0119ta\u201d.
\n 
\nOsobowo\u015b\u0107 i B\u00f3stwo Ducha \u015awi\u0119tego<\/strong>
\nAntytrynitarze cz\u0119sto przemilczaj\u0105, czy raczej zatajaj\u0105 to, \u017ce Tertulian uczy\u0142 o osobowo\u015bci Ducha \u015aw. On tymczasem, jak ma\u0142o kto, podkre\u015bla\u0142 j\u0105, jak i B\u00f3stwo Ducha \u015aw. Oto jego wyk\u0142ad:
\n\u201eI s\u0142usznie, bo i sam Pan, u\u017cywaj\u0105c tego s\u0142owa dla osoby Parakleta nie oznaczy\u0142 nim rozdzia\u0142u, lecz uporz\u0105dkowanie, rzecze bowiem:\u00a0Poprosz\u0119 Ojca i po\u015ble wam innego obro\u0144c\u0119, Ducha prawdy<\/em>\u00a0[J 14:16n.]. W ten spos\u00f3b pokaza\u0142 Parakleta jako kogo\u015b innego od siebie – podobnie jak my [ukazujemy] Syna r\u00f3\u017cnego od Ojca – wskazuj\u0105c w Paraklecie trzecie stanowisko – podobnie jak my strzeg\u0105c ekonomii, [uznajemy] drugie w Synu\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 9:3).
\n 
\n\u201eZwr\u00f3\u0107 te\u017c uwag\u0119, jak Duch przemawia jako trzecia osoba o Ojcu i Synu:\u00a0Rzek\u0142 Pan do Pana mego<\/em>…\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 11:7).
\n 
\n\u201eJednak o \u2018dw\u00f3ch bogach\u2019 czy \u2018dw\u00f3ch panach\u2019 nigdy nie m\u00f3wimy, nie dlatego \u017ce Ojciec albo Syn mia\u0142by nie by\u0107 Bogiem, albo te\u017c Duch mia\u0142by nie by\u0107 Bogiem, czy \u017ceby ka\u017cdy z nich nie by\u0142 Panem; z tego natomiast powodu, i\u017c jedynie dawniej wymieniano dw\u00f3ch bog\u00f3w i dw\u00f3ch pan\u00f3w, aby gdy przyb\u0119dzie Chrystus, zosta\u0142 poznany jako B\u00f3g i nazwany Bogiem, gdy\u017c jest Synem Boga i Pana. Gdyby bowiem w Pismach da\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 jedn\u0105 tylko osob\u0119 Boga i Pana, wtedy s\u0142usznie nie zosta\u0142by dopuszczony do miana Boga i Pana – nie by\u0142oby bowiem mowy o nikim innym pr\u00f3cz jednego Boga i Pana\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:6).
\n 
\n\u201eTrzeba bowiem by\u0142o, aby chrze\u015bcijanie zaja\u015bnieli w \u015bwiecie jako synowie \u015bwiat\u0142o\u015bci, czcz\u0105cy i wzywaj\u0105cy po imieniu jedno \u015bwiat\u0142o \u015bwiata, Boga i Pana. Zreszt\u0105 je\u017celi na podstawie \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce imi\u0119 Boga i Pana przystoi i Ojcu, i Synowi, i Duchowi wzywaliby\u015bmy \u2018bog\u00f3w\u2019 i \u2018pan\u00f3w\u2019, to zgasiliby\u015bmy nasze lampy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:8).
\n 
\n\u201eI dlatego Duch jest Bogiem i S\u0142owo jest Bogiem, poniewa\u017c pochodzi od Boga, ale nie jest tym samym, od kt\u00f3rego pochodzi. Lecz je\u015bli Duch Boga, jakkolwiek substancjalny, nie b\u0119dzie samym Bogiem, lecz Bogiem o tyle, o ile pochodzi z substancji samego Boga, jest\u00a0realnym<\/u>\u00a0bytem<\/u>\u00a0i jakby cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142o\u015bci, to tym bardziej moc Najwy\u017cszego nie b\u0119dzie samym Najwy\u017cszym, poniewa\u017c nie jest substancjalna jak Duch, podobnie jak m\u0105dro\u015b\u0107 czy opatrzno\u015b\u0107. I one nie s\u0105 bytami, lecz w\u0142a\u015bciwo\u015bciami ka\u017cdego bytu. Moc jest w\u0142a\u015bciwa Duchowi, a sama nie jest Duchem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 26:6-7).
\n 
\n\u201ei wreszcie nakazuje, by chrzcili w imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego, a nie w imi\u0119 Jednego. I rzeczywi\u015bcie jeste\u015bmy chrzczeni nie raz, lecz trzy razy, w ka\u017cde pojedyncze imi\u0119 ka\u017cdej poszczeg\u00f3lnej osoby\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 26:9).
\n 
\n\u201eTymczasem on r\u00f3wnie\u017c zes\u0142a\u0142 dar otrzymany od Ojca, Ducha \u015awi\u0119tego, trzeci\u0105 osob\u0119 B\u00f3stwa i trzecie stanowisko Boskiego majestatu, g\u0142osiciela pojedynczo sprawowanej monarchii, lecz i tego, kt\u00f3ry obja\u015bnia ekonomi\u0119, je\u015bli kto\u015b wys\u0142ucha s\u0142\u00f3w jego nowego proroctwa, nauczyciela wszelkiej prawdy, kt\u00f3ra jest w Ojcu i Synu i Duchu \u015awi\u0119tym wed\u0142ug nauki chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 30:5).
\n 
\n\u201etrzy razy na dzie\u0144 modlili si\u0119, jako d\u0142u\u017cnicy wobec trzech Os\u00f3b – Ojca, Syna i Ducha \u015aw.\u201d (\u201eO modlitwie\u201d 25).
\n 
\n\u201ePodobnie i anio\u0142 chrztu toruje drogi przychodz\u0105cemu p\u00f3\u017aniej Duchowi \u015bw. Usuwa najpierw grzechy przez wiar\u0119 oznaczon\u0105 piecz\u0119ci\u0105 Ojca i Syna i Ducha \u015bw. Je\u015bli bowiem na trzech \u015bwiadkach opiera si\u0119 ka\u017cde s\u0142owo bo\u017ce, to chyba tym bardziej i dar? Liczba os\u00f3b boskich zupe\u0142nie wystarcza do umocnienia naszej ufno\u015bci, zw\u0142aszcza, \u017ce z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa b\u0119dziemy posiadali tych samych s\u0119dzi\u00f3w co i por\u0119czycieli zbawienia (…) poniewa\u017c gdzie trzech, to jest Ojciec, Syn i Duch \u015bwi\u0119ty, tam i Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry stanowi cia\u0142o dla tych trzech\u201d (\u201eO chrzcie\u201d 6).
\n 
\n\u201ekiedy wskazuje na wstrzemi\u0119\u017aliwo\u015b\u0107, potwierdza rad\u0119 Ducha \u015awi\u0119tego. Id\u017a za pouczeniem, na kt\u00f3rym stoi bosko\u015b\u0107. Ducha Bo\u017cego wprawdzie – maj\u0105 tak\u017ce wierz\u0105cy, lecz nie wszyscy wierz\u0105cy maj\u0105 ducha apostolskiego. (…) i ta rada nie by\u0142a ju\u017c rad\u0105 Ducha Bo\u017cego, lecz nakazem Jego majestatu\u201d (\u201eZach\u0119ta do czysto\u015bci\u201d 4).
\n 
\n\u201ePozbawi\u0142 bowiem Pan Zast\u0119p\u00f3w Jude\u0119 i Jeruzalem mi\u0119dzy innymi i proroka i m\u0105drego architekta, mianowicie Ducha \u015awi\u0119tego, kt\u00f3ry buduje Ko\u015bci\u00f3\u0142, czyli \u015awi\u0105tyni\u0119 i Dom, i Miasto Bo\u017ce\u201d (\u201ePrzeciw Marcjonowi\u201d III,23:2).
\n 
\n\u201eW swoim zast\u0119pstwie zes\u0142a\u0142 Moc Ducha \u015bw. jako przewodnika wierz\u0105cych\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 13).
\n 
\n\u201eAle czy\u017cby Duch \u015bwi\u0119ty nie zatroszczy\u0142 si\u0119 o \u017caden ko\u015bci\u00f3\u0142, by go nie przyprowadzi\u0107 do prawdy? Ten w\u0142a\u015bnie Duch \u015bw., kt\u00f3ry po to zosta\u0142 pos\u0142any przez Chrystusa, po to wyproszony od Ojca, aby sta\u0142 si\u0119 nauczycielem prawdy? Czy\u017cby zlekcewa\u017cy\u0142 sw\u00f3j obowi\u0105zek \u00f3w w\u0142odarz bo\u017cy, zast\u0119pca Chrystusa, dopuszczaj\u0105c tymczasem, by ko\u015bcio\u0142y inaczej rozumia\u0142y, w co innego wierzy\u0142y, ni\u017c w to, co sam przez Aposto\u0142\u00f3w przepowiada\u0142\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 28).
\nPatrz te\u017c poni\u017cej \u201eTr\u00f3jca \u015awi\u0119ta\u201d.
\n 
\nCiekawe, \u017ce \u015awiadkowie Jehowy w broszurze \u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d (s.5, 7), ani s\u0142owem nie wspominaj\u0105, \u017ce Tertulian uczy\u0142 o osobowo\u015bci i B\u00f3stwie Ducha \u015aw. Natomiast w Stra\u017cnicach (Nr 7, 1992 s.28 i Nr 10, 2002 s.31) przyznaj\u0105 to, cho\u0107 nie akcentuj\u0105 tego zbytnio.
\n 
\nTr\u00f3jca \u015awi\u0119ta<\/strong>
\nAntytrynitarze, gdy wiedz\u0105, \u017ce Tertulian uczy\u0142 jednak o Tr\u00f3jcy \u015aw., to staraj\u0105 si\u0119 przynajmniej wykaza\u0107 jego nieortodoksyjno\u015b\u0107 wobec p\u00f3\u017aniejszych \u201ewyzna\u0144 wiary\u201d. Przyk\u0142adowo \u015awiadkowie Jehowy w Stra\u017cnicy Nr 7, 1992 s.28 napisali o Tertulianie: \u201eNie znaczy to jednak, \u017ce mia\u0142 na my\u015bli trzy osoby\u00a0r\u00f3wne<\/em>\u00a0i\u00a0wsp\u00f3\u0142wieczne<\/em>\u201d. Dodali te\u017c: \u201ePogl\u0105d Tertuliana na Ojca, Syna i ducha \u015bwi\u0119tego bardzo r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 od dogmatu g\u0142oszonego przez ko\u015bcio\u0142y chrze\u015bcija\u0144stwa\u201d (j\/w. s.28). Natomiast jak diametralnie r\u00f3\u017cni\u0142 si\u0119 jego pogl\u0105d od nauk \u015awiadk\u00f3w Jehowy, tego powy\u017csza Stra\u017cnica nie podaje wcale! Oto nauka Tertuliana:
\n 
\n\u201ewierzymy w jednego Boga, lecz w pewnym uporz\u0105dkowaniu, jakie nazywamy \u2018ekonomi\u0105\u2019, wedle kt\u00f3rej jedyny B\u00f3g mo\u017ce mie\u0107 Syna, S\u0142owo pochodz\u0105ce od Niego (…) zosta\u0142o pos\u0142ane przez Ojca do Dziewicy i z niej si\u0119 narodzi\u0142o jako B\u00f3g i cz\u0142owiek, syn cz\u0142owieczy i Syn Bo\u017cy, nazwany Jezusem Chrystusem. (…) On to p\u00f3\u017aniej zgodnie ze sw\u0105 obietnic\u0105 pos\u0142a\u0142 od Ojca Ducha \u015awi\u0119tego, Pocieszyciela, by u\u015bwi\u0119ca\u0142 w wierze tych, kt\u00f3rzy wyznaj\u0105 Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 2:1).
\n 
\n\u201eA przecie\u017c Jeden jest tak\u017ce wszystkim, skoro wszystko pochodzi z jednego (naturalnie z racji jedno\u015bci substancji), lecz mimo to nale\u017cy strzec tajemnicy ekonomii rozk\u0142adaj\u0105cej ow\u0105 jedno\u015b\u0107 na Tr\u00f3jc\u0119: Ojca, Syna i Ducha; trzech jednak nie co do stanu, ale co do stopnia, nie pod wzgl\u0119dem substancji, a pod wzgl\u0119dem formy, nie co do mocy, lecz co do postaci. S\u0105 zatem jednej substancji, jednego stanu i jednej mocy, poniewa\u017c jest jeden B\u00f3g, owe za\u015b stopnie, formy i postaci rozr\u00f3\u017cniamy pod imionami Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 2:4).
\n 
\n\u201ePoniewa\u017c za\u015b regu\u0142a wiary ka\u017ce odej\u015b\u0107 od poga\u0144skiego wielob\u00f3stwa ku jedynemu i prawdziwemu Bogu, wszyscy ludzie pro\u015bci (…) nie rozumiej\u0105c, \u017ce nale\u017cy wierzy\u0107 w Jedynego, lecz z uwzgl\u0119dnieniem ekonomii, l\u0119kaj\u0105 si\u0119, gdy\u017c mniemaj\u0105, i\u017c ekonomia jest wielo\u015bci\u0105, a rozr\u00f3\u017cnienie Tr\u00f3jcy roz\u0142amem jedno\u015bci; tymczasem jedno\u015b\u0107, z siebie samej wywodz\u0105ca Tr\u00f3jc\u0119, nie zostaje zniszczona, lecz uporz\u0105dkowana\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 3:1).
\n 
\n\u201eWszystko, co pochodzi z jakiej\u015b rzeczy, musi by\u0107 koniecznie drugim wzgl\u0119dem tego, z czego pochodzi, ale nie oznacza to, \u017ce musi by\u0107 oddzielone. Gdzie za\u015b jest kto\u015b drugi, tam jest dw\u00f3ch, a gdzie jest trzeci, tam jest trzech. Trzecim – naturalnie – wzgl\u0119dem Boga jest Duch z Syna, tak jak trzecim wzgl\u0119dem korzenia jest owoc z krzaka, trzeci te\u017c wzgl\u0119dem \u017ar\u00f3d\u0142a jest kana\u0142 bior\u0105cy pocz\u0105tek ze strumienia, trzecim wreszcie wzgl\u0119dem s\u0142o\u0144ca jest punkt \u015bwietlny na ko\u0144cu promienia. Nic jednak nie odrywa si\u0119 od swej macierzystej formy, z kt\u00f3rej bierze swe w\u0142a\u015bciwo\u015bci. W ten spos\u00f3b Tr\u00f3jca, rozwijaj\u0105ca si\u0119 od Ojca przez powi\u0105zane i po\u0142\u0105czone ze sob\u0105 stopnie, w \u017caden spos\u00f3b nie szkodzi monarchii, a przy tym strze\u017ce ekonomii\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 8:7).
\n 
\n\u201eZawsze pami\u0119taj, i\u017c po\u015bwiadczam tu jako wyznawan\u0105 przez siebie zasad\u0119 wiary, \u017ce Ojciec, Syn i Duch s\u0105 wzajemnie nierozdzielni, bo w ten spos\u00f3b poznasz, co i w jaki spos\u00f3b g\u0142osz\u0119. Twierdz\u0119 mianowicie, \u017ce kim innym jest Ojciec, kim innym Syn, a jeszcze kim innym Duch; niekt\u00f3rzy ludzie niewykszta\u0142ceni lub przewrotni \u017ale przyjmuj\u0105 to twierdzenie, jakoby g\u0142osi\u0142o ono r\u00f3\u017cno\u015bc i na tej podstawie naucza\u0142o o rozdzielno\u015bci Ojca od Syna i Ducha \u015awi\u0119tego\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 9:1).
\n 
\n\u201eB\u00f3g jest prawdom\u00f3wny (…) Ty zreszt\u0105 uczyni\u0142e\u015b go k\u0142amc\u0105 (…) skoro wszystkie Pisma ukazuj\u0105 niepodwa\u017calno\u015b\u0107 i rozr\u00f3\u017cnienie Tr\u00f3jcy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 11:4).
\n 
\n\u201eJednak nawet w tych nielicznych cytatach rozr\u00f3\u017cnienie Tr\u00f3jcy zosta\u0142o wy\u0142o\u017cone. (…) Tak samo i inne s\u0142owa, g\u0142oszone czy to przez Ojca o Synu lub do Syna, czy to przez Syna o Ojcu lub do Ojca, czy to przez Ducha, przyznaj\u0105 ka\u017cdej z tych os\u00f3b jej w\u0142asn\u0105 indywidualno\u015b\u0107\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 11:9-10).
\n 
\n\u201eJe\u015bli Tr\u00f3jca, przez to, \u017ce nie sprowadzona do \u015bcis\u0142ej jedno\u015bci, nadal ci\u0119 gorszy sw\u0105 liczb\u0105, tedy zapytam ci\u0119, na jakiej podstawie jedna i pojedyncza osoba m\u00f3wi:\u00a0Uczy\u0144my cz\u0142owieka na nasz obraz i podobie\u0144stwo<\/em>\u00a0gdy\u017c nale\u017ca\u0142o powiedzie\u0107: \u2018Uczyni\u0119 cz\u0142owieka na m\u00f3j obraz i podobie\u0144stwo\u2019, skoro jest jednym i pojedynczym. Lecz i dalej:\u00a0Oto Adam sta\u0142 si\u0119 jakby jednym z nas<\/em>; czy oszukuje, czy sobie \u017cartuje, skoro m\u00f3wi w liczbie mnogiej, cho\u0107 podobno jest sam, jeden i pojedynczy? Albo mo\u017ce m\u00f3wi\u0142 do anio\u0142\u00f3w, jak wyk\u0142adaj\u0105 \u017bydzi, kt\u00f3rzy tak\u017ce nie uznaj\u0105 Syna? (…) lecz poniewa\u017c by\u0142 ju\u017c z nim Syn, druga osoba, jego S\u0142owo i trzecia, Duch w S\u0142owie, dlatego og\u0142osi\u0142 w liczbie mnogiej \u2018uczy\u0144my\u2019 i \u2018nasz\u2019, i \u2018nas\u2019. Z kim bowiem czyni\u0142 cz\u0142owieka i do kogo nadawa\u0142 mu podobie\u0144stwo? Zaprawd\u0119 z Synem, kt\u00f3ry mia\u0142 przyodzia\u0107 si\u0119 w natur\u0119 cz\u0142owieka oraz z Duchem, kt\u00f3ry mia\u0142 cz\u0142owieka u\u015bwi\u0119ca\u0107; z nimi rozmawia\u0142 w jedno\u015bci Tr\u00f3jcy jako pomocnikami i wsp\u00f3\u0142uczestnikami. Wreszcie dalsze s\u0142owa Pisma wskazuj\u0105 na rozr\u00f3\u017cnienie mi\u0119dzy osobami:\u00a0I stworzy\u0142 B\u00f3g cz\u0142owieka, na obraz Bo\u017cy go stworzy\u0142<\/em>. Czemu nie \u2018na sw\u00f3j\u2019, skoro ten, kto czyni\u0142, by\u0142 sam jeden i nie by\u0142o nikogo innego, na czyj obraz czyni\u0142? A jednak by\u0142 kto\u015b, na czyj obraz B\u00f3g czyni\u0142, naturalnie Syna, kt\u00f3ry, jako przysz\u0142y cz\u0142owiek najdoskonalszy i najprawdziwszy, swoim obrazem kaza\u0142 nazwa\u0107 cz\u0142owieka\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 12:1-4).
\n 
\n\u201eG\u0142osz\u0119 zreszt\u0105 zawsze, \u017ce ci trzej, po\u0142\u0105czeni, stanowi\u0105 jedn\u0105 substancj\u0119\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 12:7).
\n 
\n\u201eMy bowiem, uczniowie nie ludzi ale Parakleta, skoro z \u0142aski Boga zbadali\u015bmy okoliczno\u015bci i pobudki Pism, okre\u015blamy Ojca i Syna jako dw\u00f3ch, a nawet trzech z Duchem \u015awi\u0119tym, wed\u0142ug prawide\u0142 ekonomii wyznaczaj\u0105cej wielo\u015b\u0107\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:5).
\n 
\n\u201eJednak o \u2018dw\u00f3ch bogach\u2019 czy \u2018dw\u00f3ch panach\u2019 nigdy nie m\u00f3wimy, nie dlatego \u017ce Ojciec albo Syn mia\u0142by nie by\u0107 Bogiem, albo te\u017c Duch mia\u0142by nie by\u0107 Bogiem, czy \u017ceby ka\u017cdy z nich nie by\u0142 Panem…\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:6).
\n 
\n\u201eW ten spos\u00f3b wi\u0119\u017a z Ojcem w Synu i z Synem w Pocieszycielu sprawia, \u017ce wszyscy trzej, pochodz\u0105cy jeden od drugiego, s\u0105 po\u0142\u0105czeni. Ci trzej stanowi\u0105 jedno, a nie jednego [tzn. jedn\u0105 osob\u0119], jak powiedziano:\u00a0Ja i Ojciec jedno jeste\u015bmy<\/em>, odno\u015bnie jedno\u015bci substancji, nie pojedynczo\u015bci liczby\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 25:1).
\n 
\n\u201eI dlatego Duch jest Bogiem i S\u0142owo jest Bogiem, poniewa\u017c pochodzi od Boga, ale nie jest tym samym, od kt\u00f3rego pochodzi. Lecz je\u015bli Duch Boga, jakkolwiek substancjalny, nie b\u0119dzie samym Bogiem, lecz Bogiem o tyle, o ile pochodzi z substancji samego Boga, jest realnym bytem i jakby cz\u0119\u015bci\u0105 ca\u0142o\u015bci, to tym bardziej moc Najwy\u017cszego nie b\u0119dzie samym Najwy\u017cszym, poniewa\u017c nie jest substancjalna jak Duch, podobnie jak m\u0105dro\u015b\u0107 czy opatrzno\u015b\u0107. I one nie s\u0105 bytami, lecz w\u0142a\u015bciwo\u015bciami ka\u017cdego bytu. Moc jest w\u0142a\u015bciwa Duchowi, a sama nie jest Duchem\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 26:6-7).
\n 
\n\u201ei wreszcie nakazuje, by chrzcili w imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015awi\u0119tego, a nie w imi\u0119 Jednego. I rzeczywi\u015bcie jeste\u015bmy chrzczeni nie raz, lecz trzy razy, w ka\u017cde pojedyncze imi\u0119 ka\u017cdej poszczeg\u00f3lnej osoby\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 26:9).
\n 
\n\u201eTaka wiara w jednego Boga, z odrzuceniem Syna, a po Synu Ducha, jest raczej w\u0142a\u015bciwo\u015bci\u0105 wiary \u017cydowskiej. Jaka\u017c bowiem b\u0119dzie r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy nami a nimi, je\u015bli\u00a0 nie ta? Jakie\u017c jest dzie\u0142o Ewangelii, jaka jest istota Nowego Testamentu, utwierdzaj\u0105ca Prawo i Prorok\u00f3w a\u017c do Jana, je\u015bli odt\u0105d Ojciec, Syn i Duch, trzech, w kt\u00f3rych si\u0119 wierzy, nie stanowi\u0105 jedynego Boga? Tak B\u00f3g zechcia\u0142 odnowi\u0107 tajemnic\u0119 wiary, aby na nowy spos\u00f3b – przez Syna i Ducha – wierzono, \u017ce jest jedyny i aby B\u00f3g zosta\u0142 ju\u017c jawnie poznany w swych w\u0142asnych osobach i imionach, ten sam B\u00f3g, kt\u00f3ry dawniej g\u0142oszony by\u0142 przez po\u015brednictwo Syna i Ducha, czego nie rozumiano. Niech wi\u0119c zastanowi\u0105 si\u0119 nad tym antychry\u015bci, kt\u00f3rzy przecz\u0105 Ojcu i Synowi\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 31:3).
\n 
\n\u201eBowiem r\u00f3wnie\u017c sam Ko\u015bci\u00f3\u0142 jest w istocie swej i przede wszystkim Duchem; Duchem mieszcz\u0105cym w sobie Tr\u00f3jc\u0119 Boga Jedynego – Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego. Ten to Duch \u0142\u0105czy ludzi w \u00f3w Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry Pan opar\u0142 na Tr\u00f3jcy\u201d (\u201eO uczciwo\u015bci\u201d 21).
\n 
\n\u201emodlili si\u0119 przynajmniej trzy razy dziennie jako d\u0142u\u017cnicy wobec Trzech Os\u00f3b: Ojca, Syna i Ducha \u015aw.\u201d (\u201eO modlitwie\u201d 25).
\n 
\n\u201ePodobnie i anio\u0142 chrztu toruje drogi przychodz\u0105cemu p\u00f3\u017aniej Duchowi \u015bw. Usuwa najpierw grzechy przez wiar\u0119 oznaczon\u0105 piecz\u0119ci\u0105 Ojca i Syna i Ducha \u015bw. Je\u015bli bowiem na trzech \u015bwiadkach opiera si\u0119 ka\u017cde s\u0142owo bo\u017ce, to chyba tym bardziej i dar? Liczba os\u00f3b boskich zupe\u0142nie wystarcza do umocnienia naszej ufno\u015bci, zw\u0142aszcza, \u017ce z b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa b\u0119dziemy posiadali tych samych s\u0119dzi\u00f3w co i por\u0119czycieli zbawienia (…) poniewa\u017c gdzie trzech, to jest Ojciec, Syn i Duch \u015bwi\u0119ty, tam i Ko\u015bci\u00f3\u0142, kt\u00f3ry stanowi cia\u0142o dla tych trzech\u201d (\u201eO chrzcie\u201d 6).
\n 
\nCzy wobec powy\u017cszego wiarygodne s\u0105 s\u0142owa broszury \u015awiadk\u00f3w Jehowy: \u201esamo to jeszcze nie dowodzi, i\u017c Tertulian uczy\u0142 o Tr\u00f3jcy\u201d (\u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d s.5)?
\n 
\nInne formu\u0142y i zdania trynitarne<\/strong>
\n\u201eJak\u017ce wi\u0119c mog\u0142o doj\u015b\u0107 do uznania, \u017ce B\u00f3g dozna\u0142by podzia\u0142u czy rozproszenia z powodu Syna i Ducha \u015awi\u0119tego, zajmuj\u0105cych drugie i trzecie miejsce i\u00a0maj\u0105cych<\/u>\u00a0udzia\u0142<\/u>\u00a0w<\/u>\u00a0substancji<\/u>\u00a0Ojca<\/u>, a nie doznaje tego z powodu tak znacznej liczby anio\u0142\u00f3w, na pewno\u00a0odr\u0119bnych<\/u>\u00a0od<\/u>\u00a0substancji<\/u>\u00a0Ojca<\/u>\u201d(\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 3:5).
\n 
\n\u201eJa natomiast uwa\u017cam, i\u017c Syn nie sk\u0105din\u0105d pochodzi, jak tylko z substancji Ojca, i\u017c nic nie czyni bez woli Ojca, i uzyska\u0142 od Niego wszelk\u0105 moc [Mt 28:18], jak\u017ce m\u00f3g\u0142bym na podstawie wiary burzy\u0107 monarchi\u0119, kt\u00f3r\u0119 strzeg\u0119 w Synu, jako przekazanej Synowi przez Ojca? I mog\u0119 to powiedzie\u0107 tak\u017ce o trzecim stopniu, poniewa\u017c uwa\u017cam, i\u017c Duch nie sk\u0105din\u0105d pochodzi, jak tylko od Ojca przez Syna. Sp\u00f3jrz wi\u0119c, czy to raczej nie ty obalasz monarchi\u0119, gdy niszczysz uporz\u0105dkowanie i rozr\u00f3\u017cnienie, ustanowione pod tyloma imionami, ile B\u00f3g zapragn\u0105\u0142. Ona za\u015b pozostaje niezmieniona (chocia\u017c powsta\u0142a Tr\u00f3jca), a\u017c wreszcie b\u0119dzie przywr\u00f3cona Ojcu przez Syna, jak napisa\u0142 to Aposto\u0142 o ostatecznym ko\u0144cu… [1Kor 15:24-28]\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 4:1-2).
\n 
\n\u201eTrzeba bowiem by\u0142o, aby chrze\u015bcijanie zaja\u015bnieli w \u015bwiecie jako synowie \u015bwiat\u0142o\u015bci, czcz\u0105cy i wzywaj\u0105cy po imieniu jedno \u015bwiat\u0142o \u015bwiata, Boga i Pana. Zreszt\u0105 je\u017celi na podstawie \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce imi\u0119 Boga i Pana przystoi i Ojcu, i Synowi, i Duchowi wzywaliby\u015bmy \u2018bog\u00f3w\u2019 i \u2018pan\u00f3w\u2019, to zgasiliby\u015bmy nasze lampy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:8).
\n 
\n\u201eLecz gdyby rozpostar\u0142 niebiosa sam, w tym sensie jak opacznie twierdz\u0105 heretycy, to jest \u017ce dzia\u0142a\u0142 pojedynczo, by\u0142oby niedopuszczalne, by m\u0105dro\u015b\u0107 rzek\u0142a:\u00a0Gdy przygotowywa\u0142 niebo, by\u0142am z nim<\/em>\u00a0[Prz 8:27]. Tak\u017ce Izajasz powiedzia\u0142:\u00a0Kto pozna\u0142 umys\u0142 Pana i kto s\u0142u\u017cy\u0142 mu rad\u0105?<\/em>\u00a0[Iz 40:13]. Oczywi\u015bcie opr\u00f3cz M\u0105dro\u015bci, kt\u00f3ra by\u0142a z nim, a w nim i z nim urz\u0105dzi\u0142a ca\u0142e stworzenie, wiedz\u0105c co czyni; Opr\u00f3cz M\u0105dro\u015bci, to znaczy opr\u00f3cz Syna, kt\u00f3rym jest Chrystus, M\u0105dro\u015b\u0107 i Moc Boga, jedyny – wed\u0142ug Aposto\u0142a – kt\u00f3ry zna my\u015bli Ojca. Bowiem\u00a0kt\u00f3\u017c wie, co jest w Bogu, je\u015bli nie Duch, kt\u00f3ry w nim jest?<\/em>\u00a0[1Kor 2:11]. Nikt kto jest poza nim\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 19:2).
\n 
\n\u201eTymczasem on r\u00f3wnie\u017c zes\u0142a\u0142 dar otrzymany od Ojca, Ducha \u015awi\u0119tego, trzeci\u0105 osob\u0119 B\u00f3stwa i trzecie stanowisko Boskiego majestatu, g\u0142osiciela pojedynczo sprawowanej monarchii, lecz i tego, kt\u00f3ry obja\u015bnia ekonomi\u0119, je\u015bli kto\u015b wys\u0142ucha s\u0142\u00f3w jego nowego proroctwa, nauczyciela wszelkiej prawdy, kt\u00f3ra jest w Ojcu i Synu i Duchu \u015awi\u0119tym wed\u0142ug nauki chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 30:5).
\n 
\n\u201eUstanowiono bowiem prawo chrztu i okre\u015blono jego form\u0119: \u2018Id\u017acie, powiada, nauczajcie narody, chrzcz\u0105c je w imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015bwi\u0119tego\u2019.\u201d (\u201eO chrzcie\u201d 13).
\n 
\n\u201eWyznajemy wi\u0119c to, w co wierzymy, mianowicie: \u017ce jeden jest tylko B\u00f3g, stw\u00f3rca \u015bwiata, kt\u00f3ry wszystko z niczego do bytu powo\u0142a\u0142 za po\u015brednictwem S\u0142owa, jakie najpierw z siebie wy\u0142oni\u0142. S\u0142owo to, Synem Bo\u017cym nazwane, w rozmaity spos\u00f3b ukazywa\u0142o si\u0119, jako B\u00f3g patriarchom i przemawia\u0142o zawsze przez prorok\u00f3w, na koniec za\u015b z Ducha \u015bw. i mocy Boga Ojca zst\u0105pi\u0142o na dziewic\u0119 Mari\u0119, w jej \u0142onie sta\u0142o si\u0119 cia\u0142em i zrodzi\u0142o si\u0119 z niej jako Jezus Chrystus\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 13).
\n 
\n\u201eGdy za\u015b po zmartwychwstaniu odchodzi\u0142 do Ojca, poleci\u0142 jedenastu z nich – jeden bowiem z nich odpad\u0142 – i\u015b\u0107 i naucza\u0107 narody chrzcz\u0105c je w imi\u0119 Ojca i Syna i Ducha \u015bw.\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 20).
\n 
\n\u201eAle czy\u017cby Duch \u015bwi\u0119ty nie zatroszczy\u0142 si\u0119 o \u017caden ko\u015bci\u00f3\u0142, by go nie przyprowadzi\u0107 do prawdy? Ten w\u0142a\u015bnie Duch \u015bw., kt\u00f3ry po to zosta\u0142 pos\u0142any przez Chrystusa, po to wyproszony od Ojca, aby sta\u0142 si\u0119 nauczycielem prawdy? Czy\u017cby zlekcewa\u017cy\u0142 sw\u00f3j obowi\u0105zek \u00f3w w\u0142odarz bo\u017cy, zast\u0119pca Chrystusa, dopuszczaj\u0105c tymczasem, by ko\u015bcio\u0142y inaczej rozumia\u0142y, w co innego wierzy\u0142y, ni\u017c w to, co sam przez Aposto\u0142\u00f3w przepowiada\u0142\u201d (\u201ePreskrypcja przeciw heretykom\u201d 28).
\n 
\nCze\u015b\u0107 dla Syna i Ducha \u015aw.<\/strong>
\nAntytrynitarze raczej odrzucaj\u0105 modlitw\u0119, a tak\u017ce cze\u015b\u0107 do i dla Syna i Ducha \u015aw. Nawet pojawia si\u0119 u nich opinia, \u017ce dopiero po Orygenesie (zm.254) rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 w chrze\u015bcija\u0144stwie zwracanie si\u0119 w modlitwie do Jezusa. Tak jednak nie jest, o czym si\u0119 poni\u017cej przekonamy. Natomiast \u015awiadkowie Jehowy ucz\u0105, \u017ce Jezusowi nale\u017cy si\u0119 tylko szacunek, natomiast modlitw i czci nie nale\u017cy do Niego kierowa\u0107. Oto za\u015b nauka Tertuliana:
\n\u201eTrzeba bowiem by\u0142o, aby chrze\u015bcijanie zaja\u015bnieli w \u015bwiecie jako synowie \u015bwiat\u0142o\u015bci,\u00a0czcz\u0105cy<\/u>\u00a0i\u00a0wzywaj\u0105cy<\/u>\u00a0po imieniu jedno \u015bwiat\u0142o \u015bwiata,\u00a0Boga<\/u>\u00a0i\u00a0Pana<\/u>. Zreszt\u0105 je\u017celi na podstawie \u015bwiadomo\u015bci, \u017ce imi\u0119\u00a0Boga<\/u>\u00a0i\u00a0Pana<\/u>\u00a0przystoi i\u00a0Ojcu<\/u>, i\u00a0Synowi<\/u>, i\u00a0Duchowi<\/u>\u00a0wzywaliby\u015bmy \u2018bog\u00f3w\u2019 i \u2018pan\u00f3w\u2019, to zgasiliby\u015bmy nasze lampy\u201d (\u201ePrzeciw Prakseaszowi\u201d 13:8).
\n 
\n\u201eKiedy w tej sprawie prowadzi\u0142em skrupulatne badania i poszukiwania, znalaz\u0142em wzmiank\u0119 o Pi\u0142acie, \u017ce przy wydaniu Pana umy\u0142 r\u0119ce. My modlimy si\u0119 do Pana, ale go nie wydajemy i raczej winni\u015bmy przeciwstawia\u0107 si\u0119 przyk\u0142adowi tego, kt\u00f3ry Pana wyda\u0142…\u201d(\u201eO modlitwie\u201d 13).
\n 
\n\u201eC\u00f3\u017c mo\u017cna wi\u0119cej powiedzie\u0107, o modlitwie? Chyba to, \u017ce sam Pan si\u0119 modli\u0142. Jemu cze\u015b\u0107 i chwa\u0142a na wieki wiek\u00f3w\u201d (\u201eO modlitwie\u201d 29).
\n 
\n\u201eMy w ka\u017cdym razie czcz\u0105c krzy\u017c modlimy si\u0119 do zupe\u0142nego i ca\u0142ego Boga\u201d (\u201eApologetyk\u201d 16:7).
\n 
\n\u201eM\u00f3wimy, i to publicznie m\u00f3wimy, i w\u015br\u00f3d m\u0105k waszych rozdzierani i krwi\u0105 zbryzgani wo\u0142amy g\u0142o\u015bno: \u2018Boga czcimy przez Chrystusa\u2019. Uwa\u017cajcie go za cz\u0142owieka, ale przyzna\u0107 musicie, \u017ce przez niego i w nim chce by\u0107 poznanym i czczonym B\u00f3g!\u201d (\u201eApologetyk\u201d 21:28).
\n 
\n\u201eImi\u0119 za\u015b Chrystusa i jego w\u0142adza rozci\u0105ga si\u0119 wsz\u0119dzie, tam, gdzie w niego wierz\u0105, wspomniany przez wszystkie ludy, jest czczony, wsz\u0119dzie panuje, wsz\u0119dzie jest adorowany\u201d (\u201ePrzeciw \u017bydom\u201d 7).
\n 
\nPopatrzmy te\u017c na podsumowania \u015awiadk\u00f3w Jehowy, z ich publikacji, dotycz\u0105ce Tertuliana i oce\u0144my je sami:
\n\u201eTak wi\u0119c \u015bwiadectwo Biblii i historii wyra\u017anie dowodzi, \u017ce Tr\u00f3jca by\u0142a w czasach biblijnych i\u00a0przez<\/u>\u00a0kilka<\/u>\u00a0nast\u0119pnych<\/u>\u00a0wiek\u00f3w<\/u>\u00a0poj\u0119ciem<\/u>\u00a0nieznanym<\/u>\u201d (\u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d s.7).
\n\u201eCo wi\u0119cej, przed Tertulianem o znanej dzi\u015b Tr\u00f3jcy nawet nie wspominano. A jego \u2018nieprawowierna<\/u>\u2019\u00a0koncepcja<\/u>\u00a0Tr\u00f3jcy<\/u>\u00a0bardzo<\/u>\u00a0si\u0119<\/u>\u00a0r\u00f3\u017cni<\/u>\u00a0od<\/u>\u00a0g\u0142oszonej<\/u>\u00a0obecnie<\/u>\u201d (Stra\u017cnica Nr 7, 1992 s.30).
\nWarto tu doda\u0107, \u017ce nauka o Tr\u00f3jcy \u015aw. przekazana przez Tertuliana, tylko nieznacznie r\u00f3\u017cni si\u0119 od dzisiejszej naszej wyk\u0142adni (co ka\u017cdy zauwa\u017cy), natomiast \u201ebardzo si\u0119 r\u00f3\u017cni\u201d od nauki antytrynitarzy, w tym \u015awiadk\u00f3w Jehowy.
\nCho\u0107 nauka o Tr\u00f3jcy \u015aw. w wyk\u0142adzie Tertuliana nie jest we wszystkich elementach w pe\u0142ni ortodoksyjna, to jednak na jego usprawiedliwienie wp\u0142ywa zapewne fakt, \u017ce nie pojawi\u0142y jeszcze za jego czas\u00f3w pisma typowo antytrynitarne (tzn. aria\u0144skie, z kt\u00f3rymi polemizowa\u0142 p\u00f3\u017cniej np. Atanazy), do kt\u00f3rych musia\u0142by si\u0119 on odnie\u015b\u0107, tak jak to zrobi\u0142 w przypadku herezji Prakseasza czy Marcjona.
\nJak z powy\u017cszych zarzut\u00f3w wida\u0107, antytrynitarze raz przytaczaj\u0105 Tertuliana jako przeciwnika Tr\u00f3jcy \u015aw. (i swego poprzednika w wierze), innym razem jako tego, kt\u00f3ry heretycko wyja\u015bnia Tr\u00f3jc\u0119 \u015aw., a jeszcze innym razem jako tego, kt\u00f3ry wprowadzi\u0142 nauk\u0119 o Tr\u00f3jcy \u015aw.
\n 
\n 
\nUwagi:<\/strong>
\nWszystkie podkre\u015blenia i pogrubienia tekstu pochodz\u0105 od autora artyku\u0142u.
\nCytaty z dzie\u0142 Tertuliana wg:
\n\u201eTertulian. Czasy – \u017bycie – Dzie\u0142a\u201d dr J.Sajdak, Pozna\u0144 1949
\n\u201eApologetyk\u201d dr J.Sajdak, Pozna\u0144 1947
\n\u201eTertulian. Wyb\u00f3r Pism\u201d ks.W.Myszor, o.E.Stanula, ks.W.Kania, W-wa 1970
\n\u201eTertulian. Wyb\u00f3r Pism II\u201d ks.W.Myszor, o.E.Stanula, ks.A.C.Guryn, ks.K.Obrycki, W-wa 1983
\n\u201eTertulian. Przeciw Marcjonowi\u201d o.S.Ryzner, W-wa 1994
\n\u201eTr\u00f3jca \u015awi\u0119ta. Tertulian. Przeciw Prakseaszowi. Hipolit. Przeciw Noetosowi\u201d E.Buszewicz, S.Kalinkowski, Krak\u00f3w 1997.
\nPublikacje \u015awiadk\u00f3w Jehowy omawiaj\u0105ce osob\u0119, dorobek pisarski i nauki Tertuliana:
\n\u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d 1989 s.5 i 7
\nStra\u017cnica Nr 7, 1992 s.28-30
\nStra\u017cnica Nr 10, 2002 s.29-31
\nInne cytowane i przytaczane przez \u015awiadk\u00f3w Jehowy publikacje wspominaj\u0105ce Tertuliana:
\n\u201ePrawda was wyswobodzi\u201d 1946 s.261
\n\u201e\u2018Wieczyste zamierzenie\u2019 Bo\u017ce odnosi teraz triumf dla dobra cz\u0142owieka\u201d 1978 s.27
\nStra\u017cnica Rok CVI [1985] Nr 6 s.23
\n\u201eSkorowidz do Publikacji Towarzystwa Stra\u017cnica 1986-2000\u201d 2003 s.562 – has\u0142o \u2018Tertulian\u2019.
\n
W\u0142odzimierz Bednarski
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

  Antytrynitarze lubi\u0105 cz\u0119sto robi\u0107 swoimi poplecznikami tych, kt\u00f3rzy nimi nie s\u0105. Tak jest w przypadku Tertuliana (ur.155), kt\u00f3rego pomawia si\u0119 czasem o zaprzeczanie nauce o Tr\u00f3jcy \u015aw., co robi\u0105 np. \u015awiadkowie Jehowy (\u201eCzy wierzy\u0107 w Tr\u00f3jc\u0119?\u201d s.7). Potrafili oni… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[976,1012,1030,1053,1060],"tags":[144,211,282,411,598,828,838,868,942],"class_list":["post-1834","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-bostwo-chrystusa","category-jezus-chrystus","category-osobowosc-i-bostwo-ducha-sw","category-swiadkowie-jehowy","category-trojca-swieta","tag-antytrynitarze","tag-bostwo","tag-duch-swiety","tag-jezus","tag-ojciec","tag-swiadkowie-jehowy","tag-syn","tag-tertulian","tag-zrodzenie-i-odwiecznosc-syna"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1834","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1834"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1834\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1834"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1834"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1834"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}