{"id":1813,"date":"2018-05-06T13:08:19","date_gmt":"2018-05-06T11:08:19","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1813"},"modified":"2018-05-06T13:08:19","modified_gmt":"2018-05-06T11:08:19","slug":"pokarmy-czyste-i-nieczyste-u-adwentystow-dnia-siodmego","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/pokarmy-czyste-i-nieczyste-u-adwentystow-dnia-siodmego\/","title":{"rendered":"Pokarmy czyste i nieczyste u Adwentyst\u00f3w Dnia Si\u00f3dmego."},"content":{"rendered":"
\n
\n
<\/div>\n
Pokarmy czyste i nieczyste to wa\u017cne dla adwentyst\u00f3w zagadnienie. Omawiamy je tu.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n

Pokarmy czyste i nieczyste<\/strong><\/p>\n

\n

\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 To kr\u00f3tkie opracowanie powsta\u0142o w 1992 r. Brak czasu na ponowne zg\u0142\u0119bienie tematu i prze\u015bledzenie literatury z tym zwi\u0105zanej powoduje, \u017ce pozostaje ono nadal bez zmian i uzupe\u0142nie\u0144. Zdaj\u0119 sobie jednak spraw\u0119, \u017ce niekt\u00f3re kwestie powinny by\u0107 rozszerzone. Pomimo tego, na pro\u015bb\u0119 przyjaci\u00f3\u0142, postanowi\u0142em opublikowa\u0107 ten tekst, by podzieli\u0107 si\u0119 jego tre\u015bci\u0105 z innymi i dlatego dokona\u0142em te\u017c w nim kilku drobnych korekt, o me dawne notatki marginesowe. Zarzuty adwentyst\u00f3w, kt\u00f3re przedstawiam, pochodz\u0105 przewa\u017cnie z ich otwartych dla wszystkich wyk\u0142ad\u00f3w biblijnych, w kt\u00f3rych dane mi by\u0142o uczestniczy\u0107 oraz z dyskusji, kt\u00f3re z nimi kiedy\u015b prowadzi\u0142em. R\u00f3wnie\u017c w ich literaturze mo\u017cna znale\u017a\u0107 podobne stwierdzenia do zamieszczonych poni\u017cej (np. w \u201eNauki Pisma \u015awi\u0119tego\u201d Z. \u0141yko, 1989 Warszawa).<\/em>
\n 
\nJedno z najbardziej znanych wyzna\u0144 w Polsce i na \u015bwiecie tzw. Ko\u015bci\u00f3\u0142 Adwentyst\u00f3w Dnia Si\u00f3dmego wprowadzi\u0142 do swoich nauk, prawdopodobnie w 1872 r., podzia\u0142 na pokarmy czyste i nieczyste oraz zwi\u0105zany z tym zakaz spo\u017cywania tych drugich (dotyczy to te\u017c np. wyzna\u0144: Jednota Braci Polskich i Ko\u015bci\u00f3\u0142 Chrze\u015bcijan Dnia Sobotniego). Na indeksie znalaz\u0142a si\u0119 np. wieprzowina. Dlatego adwenty\u015bci pot\u0119piaj\u0105 wszystkich, kt\u00f3rzy j\u0105 spo\u017cywaj\u0105, warunkuj\u0105c tym zbawienie. Mi\u0119dzy innymi z tego powodu niekt\u00f3rzy znawcy adwetyzmu zaliczaj\u0105 te ugrupowanie do sekt.
\nWyznanie to pocz\u0105tkowo nie zna\u0142o wy\u017cej wymienionego podzia\u0142u, bowiem pocz\u0105tki adwentyzmu si\u0119gaj\u0105 roku 1844, a ukonstytuowanie wyznania roku 1863. Widoczna jest wi\u0119c u nich zmiana nauki.
\n 
\n1)<\/strong>\u00a0Na pytanie: \u201ePo co B\u00f3g stworzy\u0142 zwierz\u0119ta nieczyste?\u201d, adwenty\u015bci odpowiadaj\u0105: \u201e\u017beby s\u0142u\u017cy\u0142y jako sprz\u0105tacze zjadaj\u0105ce odpady i nieczysto\u015bci\u201d. S\u0105dz\u0105 oni, \u017ce B\u00f3g stwarzaj\u0105c \u015bwiat od pocz\u0105tku da\u0142 ludziom podzia\u0142 na zwierz\u0119ta czyste i nieczyste.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a0Biblia nigdzie nie daje takiej odpowiedzi, jakiej udzielaj\u0105 adwenty\u015bci tzn. dotycz\u0105cej sprz\u0105tania odpad\u00f3w.
\nB\u00f3g okre\u015bli\u0142 pewne zwierz\u0119ta jako nieczyste, gdy\u017c by\u0142y to cz\u0119stokro\u0107 albo zwierz\u0119ta ofiarnicze u pogan, albo zwierz\u0119ta-bo\u017ckowie (Mdr 15:18, Iz 66:3, Rz 1:23-25). Izrael mia\u0142 wystrzega\u0107 si\u0119 kult\u00f3w poga\u0144skich i nie ulega\u0107 wp\u0142ywom narod\u00f3w o\u015bciennych. Tak te\u017c to komentuje np. Orygenes (ur. 185): \u201eDlatego u Moj\u017cesza podziwiam przede wszystkim to, \u017ce znaj\u0105c r\u00f3\u017cne gatunki zwierz\u0105t – niewa\u017cne, czy dowiedzia\u0142 si\u0119 prawdy o nich i o spokrewnionych z nimi demonach od Boga, czy te\u017c odkry\u0142 j\u0105 samodzielnie dzi\u0119ki rozwojowi swej m\u0105dro\u015bci – w rozprawie o zwierz\u0119tach stwierdzi\u0142, \u017ce nieczystymi s\u0105 te zwierz\u0119ta, kt\u00f3re u Egipcjan i innych narod\u00f3w uchodz\u0105 za wieszcze, czystymi za\u015b prawie wszystkie pozosta\u0142e\u201d (\u201ePrzeciw Celsusowi\u201d IV:93).
\n 
\n2)<\/strong>\u00a0Na pytanie adwentyst\u00f3w: \u201eDlaczego spo\u017cywamy wieprzowin\u0119?\u201d, wi\u0119kszo\u015b\u0107 odpowiada: \u201eDlatego, bo nie podlegamy przepisom Prawa\u201d (Ga 2:19, 4:5, Rz 10:4). Adwentyst\u00f3w jednak nie satysfakcjonuje to stwierdzenie, bowiem s\u0105dz\u0105 oni, \u017ce podzia\u0142 na czyste i nieczyste istnia\u0142 przed potopem, a wi\u0119c na d\u0142ugo przed zaistnieniem Prawa. Powo\u0142uj\u0105 si\u0119 oni na Rdz 7:2, gdzie mowa jest o Noem i wprowadzaniu do arki zwierz\u0105t czystych i nieczystych. Twierdz\u0105 oni, \u017ce podzia\u0142 ten tyczy si\u0119 wobec tego wszystkich ludzi, a nie tylko \u017byd\u00f3w.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a0Nale\u017cy zapyta\u0107: \u201ePo co mia\u0142by istnie\u0107 podzia\u0142 na zwierz\u0119ta czyste i nieczyste przed potopem?\u201d. Przecie\u017c wtedy nie spo\u017cywano wed\u0142ug Rdz 1:29-30 wcale mi\u0119sa, a zacz\u0119to je je\u015b\u0107 dopiero po potopie (Rdz 9:3). Tak te\u017c rozumieli to pierwsi chrze\u015bcijanie. Ireneusz (ur. 130-40) o tym pisa\u0142: \u201eZmieni\u0142 te\u017c [B\u00f3g] po\u017cywienie ludzi nakazuj\u0105c im \u017cywi\u0107 si\u0119 mi\u0119sem; od praojca Adama a\u017c do samego potopu ludzie \u017cywili si\u0119 nasionami i owocami drzew, gdy\u017c nie wolno im by\u0142o je\u015b\u0107 mi\u0119sa\u201d (\u201eWyk\u0142ad Nauki Apostolskiej\u201d 22).
\nPr\u00f3cz tego po potopie, a przed nadaniem Prawa, B\u00f3g powiedzia\u0142 na temat zwierz\u0105t, \u017ce\u00a0wszystkie<\/u>\u00a0(Rdz 9:3) s\u0105 do spo\u017cywania, a wi\u0119c i rzekome nieczyste. Nie ma te\u017c po potopie, a przed nadaniem Prawa, mowy o jakoby istniej\u0105cym podziale.
\nNawet gdyby przed potopem istnia\u0142 podzia\u0142 na czyste i nieczyste, to i tak brak przed potopem i po nim, a\u017c do nadania Prawa, zakazu spo\u017cywania zwierz\u0105t nieczystych.
\nAdwenty\u015bci powo\u0142uj\u0105c si\u0119 na sytuacj\u0119 z przed potopu nie powinni wed\u0142ug Rdz 1:29-30 spo\u017cywa\u0107 \u017cadnego mi\u0119sa. Jednak spo\u017cywaj\u0105 je (z wy\u0142\u0105czeniem np. wieprzowiny), przez co wida\u0107 u nich brak konsekwencji w trzymaniu si\u0119 biblijnych wskaz\u00f3wek. Jedynie ich pastorzy s\u0105 wegetarianami.
\nJe\u015bli zwierz\u0119ta nieczyste by\u0142y nieczystymi od pocz\u0105tku (po stworzeniu ich), to ciekawe jak adwenty\u015bci t\u0142umacz\u0105 ich obecno\u015b\u0107 w raju? Jak godz\u0105 to ze s\u0142owami Stw\u00f3rcy o wszelkiej zwierzynie: \u201eB\u00f3g widz\u0105c, \u017ce by\u0142y dobre, pob\u0142ogos\u0142awi\u0142 je…\u201d Rdz 1:22.
\nNiekt\u00f3rzy adwenty\u015bci na pytanie: \u201ePo co istnia\u0142 przed potopem podzia\u0142 zwierz\u0105t na czyste i nieczyste, skoro mi\u0119sa nie spo\u017cywano (Rdz 1:29-30)?\u201d odpowiadaj\u0105, \u017ce \u201eze wzgl\u0119du na sk\u0142adanie ofiar\u201d, by tylko z czystych zwierz\u0105t je sk\u0142ada\u0107. Tak jednak nie by\u0142o, poniewa\u017c na indeksie nieczystych by\u0142y niekt\u00f3re ryby (Kp\u0142 11:9-12), a z ryb lud Bo\u017cy ofiar nie sk\u0142ada\u0142.
\nPr\u00f3cz tego Biblia nie m\u00f3wi wprost o tym, by podzia\u0142 ten istnia\u0142 z powodu ofiar, cho\u0107 Noe z\u0142o\u017cy\u0142 ofiar\u0119 tylko z czystych zwierz\u0105t i ptak\u00f3w (Rdz 8:20). Nie jest te\u017c powiedziane, \u017ce Noe m\u00f3g\u0142 tylko z czystych sk\u0142ada\u0107 ofiar\u0119, lub \u017ce B\u00f3g tak mu nakazywa\u0142 (Rdz 8:20).
\nPodzia\u0142 na czyste i nieczyste zaistnia\u0142 po wprowadzeniu Prawa Moj\u017ceszowego. Autor Ksi\u0105g \u015awi\u0119tych opisuj\u0105c w czasach Moj\u017cesza czasy wcze\u015bniejsze (np. potop) u\u017cy\u0142 okre\u015ble\u0144 znanych mu za jego \u017cycia. Tak by\u0142o i w przypadku zwierz\u0105t i pod poj\u0119ciem czyste i nieczyste uj\u0119to wszystkie zwierz\u0119ta, kt\u00f3re wesz\u0142y do arki (patrz Rdz 6:19-20). Podobnie okre\u015blenie niebo i ziemia oznacza wszech\u015bwiat (Rdz 1:1). Mog\u0142o pada\u0107 te\u017c pytanie ze strony wsp\u00f3\u0142wyznawc\u00f3w Moj\u017cesza: \u201eJak uratowa\u0142y si\u0119 zwierz\u0119ta dzi\u015b okre\u015blane jako nieczyste?\u201d.
\nT\u0105 koncepcj\u0119 potwierdza fakt, \u017ce Ksi\u0119ga Rodzaju nie podaje \u017cadnych wskaz\u00f3wek dotycz\u0105cych przeprowadzania podzia\u0142u na zwierz\u0119ta czyste i nieczyste (jak podaje to Kp\u0142 11:1-47) oraz nie przedstawia sankcji za naruszanie tego ewentualnego podzia\u0142u. Adam mia\u0142 np. tylko nada\u0107 nazwy zwierz\u0119tom, a nie podzieli\u0107 je na czyste i nieczyste.
\nCiekawe z jakiego powodu, wed\u0142ug adwentyst\u00f3w, B\u00f3g zachowa\u0142 zwierz\u0119ta nieczyste z potopu, skoro to tak wa\u017cna sprawa dla nich.
\nJe\u015bli adwenty\u015bci twierdz\u0105, \u017ce podzia\u0142 na czyste i nieczyste obowi\u0105zuje bo istnia\u0142, jak s\u0105dz\u0105, przed nadaniem Prawa, to tym samym powinni tak\u017ce praktykowa\u0107 obrzezanie, bo ono te\u017c wyst\u0119powa\u0142o przed jego nadaniem (Rdz 17:10).
\nZauwa\u017cmy, \u017ce chocia\u017c obrzezanie pochodzi z okresu z przed nadania Prawa, to jednak \u015bw. Pawe\u0142 kres jego \u0142\u0105czy z kresem Prawa (Ga 5:3). Analogicznie podzia\u0142 na czyste i nieczyste, kt\u00f3ry by\u0142 wed\u0142ug adwentyst\u00f3w przed nadaniem Prawa, powinien by\u0107 uniewa\u017cniony wraz z Prawem. Przecie\u017c i pokarmy i obrzezanie nale\u017ca\u0142y do Prawa.
\nMo\u017cna te\u017c zapyta\u0107, czy adwenty\u015bci respektuj\u0105 wszystkie nakazy z okresu potopu np. ten z Rdz 9:6?
\n 
\n3)<\/strong>\u00a0Adwenty\u015bci czasem pytaj\u0105, czemu spo\u017cywaj\u0105c wieprzowin\u0119 nie jemy innych zwierz\u0105t nieczystych np. szczur\u00f3w (Kp\u0142 11:42-43).
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a0My spo\u017cywamy to, co si\u0119 godzi je\u015b\u0107, podobnie jak to czyni\u0142 Noe (Rdz 6:21). Wiadomo, \u017ce i w czasach Noego, kt\u00f3ry od\u017cywia\u0142 si\u0119 wed\u0142ug Rdz 1:29-30 pokarmami ro\u015blinnymi, istnia\u0142y ro\u015bliny truj\u0105ce, kt\u00f3rych nikt nie jad\u0142, pomimo \u017ce nie by\u0142y na \u017cadnym indeksie. Kierowano si\u0119 roztropno\u015bci\u0105. Chrze\u015bcijanie stosuj\u0105 zasad\u0119: \u201eWszystko mi wolno, ale nie wszystko przynosi korzy\u015b\u0107\u201d 1Kor 10:23.
\nO tych sprawach jak i o wprowadzeniu dopiero przez Moj\u017cesza podzia\u0142u na zwierz\u0119ta czyste i nieczyste pisa\u0142 np. Justyn M\u0119czennik (ur. 100):
\n\u201eTo\u0107 Noemu, poniewa\u017c by\u0142 sprawiedliwy, B\u00f3g pozwoli\u0142, jak to wam Moj\u017cesz opowiedzia\u0142 w ksi\u0119dze\u00a0Genesis<\/em>\u00a0[Rdz 9:4], po\u017cywa\u0107 wszystkie \u017cywe stworzenia, z wyj\u0105tkiem mi\u0119sa z krwi\u0105 zmieszanego, to znaczy padliny. Gdy za\u015b Tryfon chcia\u0142 wtr\u0105ci\u0107: \u2018Tak jak warzywo polne\u2019 [Rdz 9:3], ja go uprzedzi\u0142em i rzek\u0142em: Czemu\u015bcie owych s\u0142\u00f3w: \u2018Tak w\u0142a\u015bnie jak warzywo polne\u2019, nie zrozumieli tak, jak je B\u00f3g powiedzia\u0142, to znaczy, \u017ce jak B\u00f3g warzywo stworzy\u0142 na po\u017cywienie dla cz\u0142owieka, tak samo da\u0142 zwierz\u0119ta, by je\u015b\u0107 ich mi\u0119so? Ale poniewa\u017c niekt\u00f3rych warzyw nie jadamy, wi\u0119c powiadacie, \u017ce to w\u0142a\u015bnie Noemu od owego czasu takie wyj\u0105tki nakazane zosta\u0142y. Zapatrywanie wasze nie zas\u0142uguje na wiar\u0119. Ot\u00f3\u017c przede wszystkim mog\u0119 powiedzie\u0107 i udowodni\u0107, \u017ce ka\u017cde warzywo polne wolno po\u017cywa\u0107, lecz nie b\u0119d\u0119 si\u0119 nad tem zatrzymywa\u0142. Je\u015bli wi\u0119c jak\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0119 czynimy mi\u0119dzy rozmaitymi warzywami polnymi i nie wszystkie jadamy, to nie dlatego ich nie jemy, \u017ce s\u0105 pospolite albo nieczyste, ale dlatego, \u017ce s\u0105 gorzkie, truj\u0105ce albo kolczaste. Wszystkie za\u015b warzywa s\u0142odkie, po\u017cywne i dobre, czy one rosn\u0105 w morzu, czy te\u017c na ziemi, s\u0105 nam po\u017c\u0105dane i u\u017cywamy ich. Tak wi\u0119c\u00a0B\u00f3g<\/u>\u00a0przez<\/u>\u00a0Moj\u017cesza<\/u>\u00a0kaza\u0142<\/u>\u00a0wam<\/u>\u00a0wstrzyma\u0107 si\u0119 od wszystkiego, co nieczyste, niesprawiedliwe i nieprawe\u201d (\u201eDialog z \u017bydem Tryfonem\u201d 20:1-4).
\n 
\n4)<\/strong>\u00a0Gdy kto\u015b twierdzi, \u017ce Mk 7:19 (\u201eTak uzna\u0142 wszystkie pokarmy za czyste\u201d) upewnia go, \u017ce nie obowi\u0105zuje dzi\u015b nas podzia\u0142 na czyste i nieczyste, adwenty\u015bci m\u00f3wi\u0105, \u017ce tu chodzi o nieczysto\u015b\u0107 rytualn\u0105, faryzejsk\u0105 (obmycia), a nie o podzia\u0142 pokarm\u00f3w.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a0Chrystus nie musia\u0142 znosi\u0107 prawa faryzejskiego, bo to nie by\u0142o Prawo biblijne. Nie m\u00f3g\u0142 On znosi\u0107 czego\u015b, co nie obowi\u0105zywa\u0142o ani Jego, ani Aposto\u0142\u00f3w. Wynika\u0142oby te\u017c z tego, \u017ce Jezus wcze\u015bniej akceptowa\u0142 prawo faryzejskie, a dopiero wtedy, podczas swej wypowiedzi zanegowa\u0142 je. Wida\u0107 wi\u0119c, \u017ce okre\u015blenie \u201euzna\u0142 wszystkie pokarmy za czyste\u201d z Mk 7:19 ma szersze znaczenie ni\u017c sugeruj\u0105 adwenty\u015bci. Tym bardziej, \u017ce Ewangelia Marka pisana by\u0142a dla chrze\u015bcijan wywodz\u0105cych si\u0119 z pogan (powsta\u0142a w Rzymie), kt\u00f3rym mi\u0119dzy innymi tekst ten s\u0142u\u017cy\u0142 jako zezwalaj\u0105cy na dotychczasowe od\u017cywianie si\u0119.
\nMk 2:16 m\u00f3wi, \u017ce Chrystus jada\u0142 razem z celnikami i grzesznikami. Jezus nigdy nie poucza\u0142 ich co maj\u0105 je\u015b\u0107, a czego nie wolno. Albo wi\u0119c jadanie niekt\u00f3rych pokarm\u00f3w nie uwa\u017ca\u0142 Chrystus za grzech, albo ci ludzie, cho\u0107 grzeszyli, to nigdy nie \u0142amali podzia\u0142u na pokarmy czyste i nieczyste, skoro nikt nie wytkn\u0105\u0142 im tego rodzaju przewinienia.
\n 
\n5)\u00a0<\/strong>Gdy kto\u015b twierdzi, \u017ce Dz 10:10-15 i 11:5-10 upewniaj\u0105 go w tym, \u017ce chrze\u015bcijan nie obowi\u0105zuje podzia\u0142 na pokarmy czyste i nieczyste, to adwenty\u015bci, na podstawie Dz 10:28 (odniesienie tego widzenia do ludzi) m\u00f3wi\u0105, \u017ce B\u00f3g nie mia\u0142 na uwadze zwierz\u0105t w tym widzeniu i pouczeniu Piotra.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a0Odniesienie tego widzenia do ludzi nie uniemo\u017cliwia te\u017c tego, \u017ce pouczenie to dotyczy tak\u017ce zwierz\u0105t. Przecie\u017c opisy zwierz\u0105t z Dz 10 i 11 niew\u0105tpliwie nawi\u0105zuj\u0105 do zakaz\u00f3w Kp\u0142 11:1-47.
\nTeksty z Dz 10:10-15 i 11:5-10 wyra\u017anie te\u017c dotyczy\u0142y zwierz\u0105t, bo B\u00f3g pocz\u0105tkowo nie m\u00f3wi\u0142 Piotrowi, \u017ce my\u015bli o ludziach. Nie skorygowa\u0142 go te\u017c, gdy on o zwierz\u0119tach i pokarmach m\u00f3wi\u0142 (Dz 10:14).
\nGdyby w widzeniu tym nie chodzi\u0142o Bogu wcale o zwierz\u0119ta, dziwne by by\u0142o to, \u017ce u\u017cy\u0142 ich w wizji \u015bw. Piotra. M\u00f3g\u0142by, gdyby Mu chodzi\u0142o tylko o ludzi, u\u017cy\u0107 innego widzenia, bez zwierz\u0105t.
\nTak\u017ce terminy \u201eg\u0142\u00f3d\u201d i \u201eje\u015b\u0107\u201d (Dz 10:10) wskazuj\u0105, \u017ce mowa jest o spo\u017cywaniu pokarm\u00f3w, a przypis do Dz 10:11-16 w Biblii Tysi\u0105clecia podaje: \u201eW widzeniu tym B\u00f3g pouczy\u0142 Piotra, \u017ce ju\u017c nie ma zwierz\u0105t rytualnie czystych i nieczystych, a tak samo nie ma ludzi czystych i nieczystych – wszyscy ludzie, i \u017bydzi i poganie powo\u0142ani s\u0105 do zbawienia\u201d (por. podobnie przypis do Dz 10:16 w NT ks. Kowalskiego). Tak rozumiano i komentowano te teksty ju\u017c w pierwszych wiekach chrze\u015bcija\u0144stwa np. Orygenes (ur.185) \u201ePrzeciw Celsusowi\u201d II:1-2, III:11, V:49.
\n 
\n6)<\/strong>\u00a0Gdy adwentystom zacytuje si\u0119 s\u0142owa z 1Kor 10:25 (\u201eTak wi\u0119c wszystko cokolwiek w jatce sprzedaj\u0105, spo\u017cywajcie, niczego nie dociekaj\u0105c – dla spokoju sumienia\u201d), twierdz\u0105 \u017ce dotyczy\u0142o to tylko pokarm\u00f3w ofiarowanych bo\u017ckom, a nie nieczystych. M\u00f3wi\u0105 te\u017c, \u017ce chodzi tu o jatki \u017cydowskie w kt\u00f3rych wieprzowiny nie sprzedawano. Je\u015bli nawet chodzi\u0142o o jatki poga\u0144skie, to twierdz\u0105, na podstawie Dz 14:13, \u017ce poganie mieli wo\u0142y jako zwierz\u0119ta ofiarnicze, a wi\u0119c zwierz\u0119ta czyste.
\nOdpowied\u017a.<\/u><\/strong>\u00a0W tym wypadku chodzi raczej o jatki poga\u0144skie, bo w \u017cydowskich raczej mi\u0119sa ofiarowanego bo\u017ckom nie sprzedawano. Ale zapewne chodzi \u015bw. Paw\u0142owi o wszelkie jatki, a wi\u0119c i poga\u0144skie i \u017cydowskie.
\n\u015aw. Pawe\u0142 w 1Kor 10:27 m\u00f3wi nam o \u201eniewierz\u0105cych\u201d (tzn. poganach), kt\u00f3rzy mog\u0105 poda\u0107 nam do zjedzenia co\u015b, co dla \u017byd\u00f3w by\u0142o zakazane (pokarmy nieczyste). Pisze on: \u201ejedzcie wszystko, co wam podaj\u0105, nie pytaj\u0105c o nic – dla spokoju sumienia\u201d 1Kor 10:27. To, \u017ce mowa jest o \u201eniewierz\u0105cych\u201d te\u017c przemawia za poga\u0144skimi jatkami w 1Kor 10:25, a w tych sprzedawano wszelkie mi\u0119so, \u0142\u0105cznie z wieprzowin\u0105. R\u00f3wnie\u017c obecnie mo\u017cemy w dzisiejszych \u201ejatkach\u201d kupowa\u0107 r\u00f3\u017cnorakie mi\u0119so.
\nW jatkach poga\u0144skich sprzedawano wieprzowin\u0119, bo Iz 65:3-4 oraz 66:3 i 17 wskazuje, \u017ce by\u0142a ona mi\u0119sem ofiarniczym u pogan. M\u00f3wi te\u017c o tym przypis do Kp\u0142 11:7 w Biblii Pozna\u0144skiej oraz Komentarz KUL do Kp\u0142 (s. 186-7) i \u201e\u015awiat Symboliki Chrze\u015bcija\u0144skiej\u201d (D. Forstner OSB, W-wa 1990, s. 303).
\nPowy\u017csze dotyczy Babilo\u0144czyk\u00f3w, Kananejczyk\u00f3w, Egipcjan i Rzymian.\u00a0 Okre\u015blenie \u201ewszystko cokolwiek sprzedaj\u0105 w jatce\u201d mo\u017ce wi\u0119c zawiera\u0107 my\u015bl o wieprzowinie. Powo\u0142ywanie si\u0119 za\u015b na Dz 14:13 jest nadu\u017cyciem ze strony adwentyst\u00f3w, bo jak wida\u0107, nie tylko wo\u0142y by\u0142y zwierz\u0119tami ofiarniczymi u pogan (nawet u Grek\u00f3w). Komentarz KUL do Pwt (s. 184-5) podaje: \u201eW Mezopotamii \u015bwinia nale\u017ca\u0142a do zwierz\u0105t sk\u0142adanych w ofierze bogom. Podobnie by\u0142o w staro\u017cytnej Grecji. Z wykopalisk w Gezer okazuje si\u0119, \u017ce ludy Kanaanu sk\u0142ada\u0142y w ofierze swoim bogom \u015bwinie\u201d. Za\u015b Komentarz KUL do Kp\u0142 (s. 184) uczy: \u201eW Babilonii i Grecji \u015bwinie sk\u0142adano na ofiary. Podobnie by\u0142o w staro\u017cytnym Kanaanie…\u201d.
\n 
\n7)<\/strong>\u00a0Adwenty\u015bci twierdz\u0105, \u017ce teksty Iz 65:3-4 oraz 66:3 i 17 pot\u0119piaj\u0105 spo\u017cywanie wieprzowiny.
\nOdpowied\u017a<\/u><\/strong>\u00a0Wersety te pot\u0119piaj\u0105 kultyczne spo\u017cywanie ofiar dla bog\u00f3w obcych. Izajasz nie zajmuje si\u0119 nierytualnym spo\u017cywaniem wieprzowiny, cho\u0107 by\u0142o ono zakazane w czasach Izajasza ze wzgl\u0119du na obowi\u0105zuj\u0105ce wtedy Prawo Moj\u017ceszowe. Izajasz nie wie te\u017c, \u017ce Chrystus zniesie Prawo obowi\u0105zuj\u0105ce przed Jego przyj\u015bciem (Ga 2:19, 4:5, Rz 10:4).
\n 
\n8)<\/strong>\u00a0W dyskusji o pokarmach nale\u017cy uwzgl\u0119dni\u0107 te\u017c teksty: Kol 2:16 i 20-23, 1Tm 4:3-4, Tt 1:15, 1Kor 8:8, Rz 14:2-3, 14-15, 17, 20-21.
\n 
\n9)<\/strong>\u00a0Chrystusa nie dotyczy\u0142y \u017cadne nieczysto\u015bci, bo np. dotyka\u0142 zmar\u0142ych, a nie poddawa\u0142 si\u0119 oczyszczeniu (Lb 19:11-19, \u0141k 8:54, 7:14). To samo dotyczy wi\u0119c i pokarm\u00f3w. Czy by odrzuci\u0142 pokarm nieczysty, gdyby go kto\u015b z pogan np. w Dekapolu, nim pocz\u0119stowa\u0142? My za\u015b mamy by\u0107 Jego na\u015bladowcami.
\nSob\u00f3r Jerozolimski (Dz 15:19-21) cho\u0107 wymieni\u0142 w zakazie np. spo\u017cywanie pokarm\u00f3w ofiarowanych bo\u017ckom i mi\u0119sa niewykrwawionego, to nie wymieni\u0142 jako zakazanych pokarm\u00f3w nieczystych, a przecie\u017c uchwa\u0142y te dotyczy\u0142y chrze\u015bcijan pochodz\u0105cych z poga\u0144stwa (Dz 15:19), kt\u00f3rzy spo\u017cywali np. wieprzowin\u0119.
\nCiekawe, \u017ce Jan Chrzciciel nosi\u0142 na sobie \u201eodzienie z sier\u015bci wielb\u0142\u0105dziej\u201d (Mt 3:4), a przecie\u017c wed\u0142ug Prawa wielb\u0142\u0105d by\u0142 zaliczany do nieczystych i nie wolno by\u0142o nawet tych zwierz\u0105t nie\u017cywych dotyka\u0107 (Kp\u0142 11:4 i 24). Czy Jan nie czu\u0142 dyskomfortu z tego powodu i \u017ce kto\u015b, by\u0107 mo\u017ce tego wielb\u0142\u0105da zjad\u0142?
\n 
\n10)<\/strong>\u00a0Pr\u00f3cz Justyna M\u0119czennika (patrz powy\u017cej pkt 3) i Orygenesa (patrz powy\u017cej pkt 1 i 5), jedno z pierwszych pism chrze\u015bcija\u0144skich tzw. \u201eList Barnaby\u201d (10:1-12) wskazuje, \u017ce chrze\u015bcijan nie obowi\u0105zuje podzia\u0142 na pokarmy czyste i nieczyste. Powszechnie datowany jest on na rok 130, cho\u0107 niekt\u00f3rzy uczeni s\u0105dz\u0105, \u017ce list ten powsta\u0142 w latach 70-79 (\u201ePatrologia\u201d Ks. dr J. Czuj, 1953 Pozna\u0144, s. 23). Ukazuje on duchowe znaczenie przepis\u00f3w pokarmowych z Kp\u0142 11:7-15. Przyk\u0142adowo list ten uczy:
\n\u201eOto co my\u015bla\u0142 m\u00f3wi\u0105c o wieprzu: nie wi\u0105\u017c si\u0119, chce powiedzie\u0107, z takimi lud\u017ami, kt\u00f3rzy s\u0105 podobni do wieprzy: to znaczy, kiedy \u017cyj\u0105 w obfito\u015bci, zapominaj\u0105 o Panu, a kiedy s\u0105 w potrzebie, przypominaj\u0105 sobie o Nim, podobnie jak wieprz, kt\u00f3ry gdy je, nie zna swego pana, i gdy jest g\u0142odny, krzyczy, gdy za\u015b je\u015b\u0107 dostanie, znowu nie wydaje g\u0142osu\u201d (\u201eList Barnaby\u201d 10:3).
\nPodobnie rozumie to Klemens Aleksandryjski (ur. 150), kt\u00f3ry te\u017c do \u201eListu Barnaby\u201d odwo\u0142uje si\u0119 (patrz \u201eKobierce\u201d V:51,1-6, V:52:1-4, II:67,2-3).
\nKolejnym wspominaj\u0105cym spraw\u0119 pokarm\u00f3w jest Arystydes (ok. 140 r.; niekt\u00f3rzy uczeni uwa\u017caj\u0105 nawet, \u017ce dzie\u0142o jego powsta\u0142o w latach 124-125). Pisze on:
\n\u201eLecz nawet i ci [\u017bydzi] odst\u0105pili od nale\u017cytego poznania i s\u0105dzili w swych my\u015blach, \u017ce modl\u0105 si\u0119 do Boga, gdy tymczasem wskutek sposobu ich czynno\u015bci modlitwa ich odnosi\u0142a si\u0119 do anio\u0142a, a nie do Boga, przez to, \u017ce zachowywali oni szabaty i nowie i chleby prza\u015bne i wielkie dni i posty i obrzezanie i czysto\u015b\u0107 [rytualn\u0105] pokarm\u00f3w – rzeczy kt\u00f3rych oni nieraz doskonale przestrzegali\u201d (\u201eApologia\u201d 14 wg tekstu syryjskiego; cytat za \u201eAntologia patrystyczna\u201d t\u0142um. A. Bober SJ, Krak\u00f3w 1965).
\nNatomiast pismo wczesnochrze\u015bcija\u0144skie z II wieku pt. \u201eDo Diogneta\u201d uczy:
\n\u201eCo za\u015b do ich skrupu\u0142\u00f3w dotycz\u0105cych pokarm\u00f3w, przes\u0105dnego zachowywania szabatu, zarozumia\u0142o\u015bci z powodu obrzezania, ob\u0142udy ich post\u00f3w i \u015bwi\u0119towania pierwszych dni miesi\u0105ca, rzeczy zgo\u0142a \u015bmiesznych i niewartych nawet wspomnienia, nie przypuszczam, by\u015b potrzebowa\u0142 w tych sprawach moich wyja\u015bnie\u0144. Czy\u017c bowiem spo\u015br\u00f3d tego, co B\u00f3g stworzy\u0142 na u\u017cytek cz\u0142owieka, godzi si\u0119 wybiera\u0107 jedne, jako dobrze stworzone, inne za\u015b odrzuca\u0107, jako niepotrzebne i zbyteczne?\u201d (4:1-2).
\nTertulian (ur. 155) tak\u017ce zajmuje si\u0119 spraw\u0105 pokarm\u00f3w:
\n\u201ePodczas gdy wolna wiara w Chrystusa nie zabrania pewnych potraw, jak jest to w prawie \u017cydowskim, i raz na zawsze zosta\u0142a dopuszczona do wszelkiego rodzaju mi\u0119s przez samego Aposto\u0142a [por. 1Kor 10:25], tak odrzuca tu tych, kt\u00f3rzy zabraniaj\u0105 o\u017cenk\u00f3w, jak i tych, kt\u00f3rzy nakazuj\u0105 powstrzymania si\u0119 od pokarm\u00f3w stworzonych przez Boga\u201d (\u201eO po\u015bcie przeciw psychikom\u201d II:4).
\n\u201eNast\u0119pnie za\u015b wymieniwszy wszystkie podleg\u0142e zwierz\u0119ta na ziemi i ptaki na niebie, wszystko, co porusza si\u0119 na ziemi i ryby w morzu, i wszystko co pe\u0142za, rzek\u0142 do niego: \u2018B\u0119d\u0105 przeznaczone dla was na pokarm, tak jak da\u0142em wszystkie ro\u015bliny zielone, ale, nie wolno wam je\u015b\u0107 mi\u0119sa z krwi\u0105 waszego \u017cycia\u2019 (Rdz 9:2-5). Albowiem przez ten fakt, \u017ce B\u00f3g wykluczy\u0142 z po\u017cywienia tylko to mi\u0119so, z kt\u00f3rego dusza nie uchodzi przez krew, sta\u0142o si\u0119 jasne, i\u017c zgodzi\u0142 si\u0119, by spo\u017cywa\u0107 pozosta\u0142e mi\u0119so. Na to odpowiemy, \u017ce nie wypada\u0142o obci\u0105\u017ca\u0107 dodatkowym nakazem abstynencji cz\u0142owieka, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142 nawet ud\u017awign\u0105\u0107 (tak lekkiego), jak zakaz zjedzenia jednego jab\u0142ka. A wi\u0119c uwolniony musia\u0142 utwierdzi\u0107 si\u0119 w swojej wolno\u015bci. Podobnie by\u0142o po potopie, gdy odradza\u0142 si\u0119 rodzaj ludzki, wystarczy\u0142 jeden nakaz powstrzymania si\u0119 od krwi, z pozosta\u0142ych za\u015b rzeczy mo\u017cna by\u0142o korzysta\u0107\u201d (\u201eO po\u015bcie przeciw psychikom\u201d IV:2-3).
\nR\u00f3wnie\u017c Euzebiusz (ur. 260) o tym pisze:
\n\u201eGdyby kto powiedzia\u0142, \u017ce oni wszyscy, od Abrahama id\u0105c w g\u00f3r\u0119 a\u017c do pierwszego cz\u0142owieka, dla swej niew\u0105tpliwej sprawiedliwo\u015bci s\u0105 chrze\u015bcijanami z uczynk\u00f3w, aczkolwiek nie z imienia, nie rozmin\u0105\u0142by si\u0119 z prawd\u0105. Imi\u0119 to bowiem m\u00f3wi wyra\u017anie, \u017ce chrze\u015bcijanin, dzi\u0119ki poznaniu Chrystusa i dzi\u0119ki Jego nauce odznacza si\u0119 roztropno\u015bci\u0105, sprawiedliwo\u015bci\u0105 (…). Obrzezania cia\u0142a nie uznawali, tak jak i my nie dbamy o nie; nie troszczyli si\u0119 o \u015bwi\u0119cenie szabat\u00f3w, tak samo jak my ich nie zachowujemy; nie dbali o wstrzymywanie si\u0119 od niekt\u00f3rych pokarm\u00f3w, ani o przestrzeganie innych rzeczy, kt\u00f3re Moj\u017cesz jako pierwszy poda\u0142 dla nast\u0119pnych pokole\u0144 w celach symbolicznych, tak jak chrze\u015bcijanie o podobne nie troszcz\u0105 si\u0119 przepisy. Znali natomiast doskonale Chrystusa Bo\u017cego\u201d (\u201eHistoria Ko\u015bcio\u0142a\u201d I:4,6-8).
\n 
\n11)<\/strong>\u00a0Powinni\u015bmy powstrzyma\u0107 si\u0119 od pokarm\u00f3w, kt\u00f3re adwenty\u015bci uwa\u017caj\u0105 nadal za nieczyste, przebywaj\u0105c w\u015br\u00f3d nich, spo\u017cywaj\u0105c z nimi posi\u0142ek, by nie razi\u0107 ich uczu\u0107 religijnych (patrz Rz 14:21).
\n <\/p>\n

Dodatek<\/strong><\/p>\n

 
\nPoniewa\u017c w moim artykule pt. \u201eCzy \u2018Dniem Pa\u0144skim\u2019 chrze\u015bcijan powinien by\u0107 szabat? Polemika z nauk\u0105 adwentyst\u00f3w i innych sabatarian\u201d (opublikowany na www.trinitarians.info) ukaza\u0142o si\u0119 poni\u017cej cytowane zdanie o serze oraz wegetarianizmie i nie wszyscy zdaj\u0105 si\u0119 wierzy\u0107, \u017ce tak jest w istocie jak napisano, potwierdzimy to konkretnymi tekstami \u017ar\u00f3d\u0142owym adwentyst\u00f3w. Przypominam moje s\u0142owa: \u201eE. White nie zaleca\u0142a te\u017c, czy odwodzi\u0142a od spo\u017cywania sera oraz zach\u0119ca\u0142a do ca\u0142kowitego wegetarianizmu wszystkich adwentyst\u00f3w, nie tylko pastor\u00f3w\u201d.
\nTeraz za\u015b przytaczamy zdania dotycz\u0105ce tej problematyki z pism zwi\u0105zanych z adwentystyczn\u0105 prorokini\u0105:
\n\u201eOstrych ser\u00f3w nie nale\u017cy u\u017cywa\u0107\u201d (\u201e\u015aladami Wielkiego Lekarza\u201d E. G. White, W-wa 1991, s. 73).
\n\u201ePokazano mi, \u017ce B\u00f3g nie chcia\u0142, aby ludzie spo\u017cywali mi\u0119so. Przeznaczy\u0142 im inn\u0105 diet\u0119…\u201d (\u201eChrze\u015bcijanin a dieta\u201d E. G. White, W-wa 1993, s. 57).
\n\u201eJest rzecz\u0105 s\u0142uszn\u0105 niepodawanie w naszych sanatoriach herbaty, kawy lub pokarm\u00f3w mi\u0119snych…\u201d (j\/w. s. 198).
\n\u201eAni jeden kawa\u0142ek mi\u0119sa nie powinien dosta\u0107 si\u0119 do naszego \u017co\u0142\u0105dka. Jedzenie mi\u0119sa jest nienaturalne…\u201d (j\/w. s. 264).
\n\u201eTo dla dobra cz\u0142onk\u00f3w ostatniego Ko\u015bcio\u0142a Pan radzi im porzuci\u0107 pokarmy mi\u0119sne, herbat\u0119, kaw\u0119 i inne szkodliwe produkty. Jest pod dostatkiem innych rzeczy z kt\u00f3rych mo\u017cemy korzysta\u0107, a kt\u00f3re s\u0105 zdrowe i dobre\u201d (j\/w. s. 265).
\n\u201eDieta mi\u0119sna d\u0105\u017cy do rozwini\u0119cia zwierz\u0119co\u015bci w cz\u0142owieku. Rozw\u00f3j zwierz\u0119co\u015bci os\u0142abia duchowo\u015b\u0107, czyni\u0105c umys\u0142 niezdolnym do zrozumienia prawdy…\u201d (j\/w. s. 266).
\n\u201e\u015awiat\u0142o, jakie mi zosta\u0142o dane, wskazuje, \u017ce w nied\u0142ugim czasie, b\u0119dziemy musieli porzuci\u0107 jedzenie wszelkich pokarm\u00f3w zwierz\u0119cych. Nawet mleko trzeba b\u0119dzie porzuci\u0107…\u201d (j\/w. s. 267).
\n\u201eDieta mi\u0119sna jest kwesti\u0105 powa\u017cn\u0105. Czy ludzie maj\u0105 od\u017cywia\u0107 si\u0119 mi\u0119sem? Odpowied\u017a, zgodnie ze \u015bwiat\u0142em otrzymanym od Boga, brzmi: Nie, stanowczo nie…\u201d (j\/w. s. 270).
\n\u201eOtrzyma\u0142am pouczenie, \u017ce spo\u017cywanie mi\u0119sa prowadzi do zezwierz\u0119cenia natury i pozbawienia m\u0119\u017cczyzn i kobiet mi\u0142o\u015bci i przyja\u017ani, jak\u0105 powinni mie\u0107 do siebie nawzajem (…) potrawy mi\u0119sne nie s\u0105 w\u0142a\u015bciwym pokarmem dla ludu Bo\u017cego…\u201d (j\/w. s. 271).
\n\u201eMamy pod dostatkiem dobrych rzeczy dla zaspokojenia g\u0142odu bez potrzeby wprowadzania trup\u00f3w do swego jad\u0142ospisu i podawania ich na st\u00f3\u0142\u201d (j\/w. s. 272).
\n\u201eSera nie powinno si\u0119 nigdy wprowadza\u0107 do \u017co\u0142\u0105dka. (Przypis: Nale\u017cy przez to rozumie\u0107 ser zgliwia\u0142y. – Kompilatorzy)\u201d (j\/w. s. 257).
\n\u201eOdno\u015bnie sera mog\u0119 z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 stwierdzi\u0107, \u017ce od lat ani nie kupowali\u015bmy ani te\u017c nie stawiali\u015bmy go na naszym stole. Nigdy nie zamierzamy zrobi\u0107 ze\u0144 artyku\u0142u spo\u017cywczego, a tym bardziej kupowa\u0107 go\u201d (j\/w. s. 258).
\n 
\nUwagi:
\nWszystkie podkre\u015blenia tekstu pochodz\u0105 od autora artyku\u0142u.
\nTeksty pism wczesnochrze\u015bcija\u0144skich cytowane wed\u0142ug:
\n\u201eApologia. Dialog z \u017bydem Tryfonem.<\/em>\u00a0\u015awi\u0119ty Justyn filozof i m\u0119czennik\u201d Ks. A. Lisiecki, Pozna\u0144 1926;
\n\u201eHistoria Ko\u015bcielna<\/em>.\u00a0O M\u0119czennikach Palesty\u0144skich<\/em>. Euzebiusz z Cezarei\u201d t\u0142um. Ks. A. Lisiecki, Pozna\u0144 1924;
\n\u201ePrzeciw Celsusowi.<\/em>\u00a0Orygenes\u201d t\u0142um. S. Kalinkowski, Warszawa 1986;
\n\u201eKobierce.<\/em>\u00a0Klemens Aleksandryjski\u201d t\u0142um. J. Niemirska-Pliszczy\u0144ska, Warszawa 1994;
\n\u201eOjcowie Apostolscy\u201d t\u0142um. A. \u015awiderk\u00f3wna, Warszawa 1990;
\n\u201eApologie.\u00a0Oktawiusz.<\/em>\u00a0Minucjusz Feliks.\u00a0Do Diogneta<\/em>.\u00a0Zach\u0119ta Grek\u00f3w.<\/em>\u00a0Klemens Aleksandryjski\u201d t\u0142um. M. Szarmach, A. \u015awiderk\u00f3wna, Ks. J. So\u0142owianiuk, Warszawa 1988;
\n\u201eTertulian. Wyb\u00f3r Pism III\u201d D. Sutryk, ks. E. Stanula CSsR, ks. K. Obrycki, ks. T. Skibi\u0144ski SAC, ks. T. Ko\u0142osowski SDB, S. Kalinkowski, I. Salamonowicz-G\u00f3rska, W-wa 2007.\n<\/div>\n

<\/div>\n
<\/div>\n
W\u0142odzimierz Bednarski<\/div>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Pokarmy czyste i nieczyste to wa\u017cne dla adwentyst\u00f3w zagadnienie. Omawiamy je tu. Pokarmy czyste i nieczyste \u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0 To kr\u00f3tkie opracowanie powsta\u0142o w 1992 r. Brak czasu na ponowne zg\u0142\u0119bienie tematu i prze\u015bledzenie literatury z tym zwi\u0105zanej powoduje, \u017ce pozostaje ono… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[950],"tags":[],"class_list":["post-1813","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-adwentysci"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1813","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1813"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1813\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1813"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1813"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1813"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}