{"id":1716,"date":"2018-04-21T21:04:58","date_gmt":"2018-04-21T19:04:58","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1716"},"modified":"2018-04-21T21:04:58","modified_gmt":"2018-04-21T19:04:58","slug":"jezus-nie-istnial-homer-euklides-i-pitagoras-tez-nie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/jezus-nie-istnial-homer-euklides-i-pitagoras-tez-nie\/","title":{"rendered":"Jezus nie istnia\u0142? Homer, Euklides i Pitagoras te\u017c nie!"},"content":{"rendered":"

Ostatnimi czasy w\u015br\u00f3d niekt\u00f3rych racjonalist\u00f3w zn\u00f3w modna sta\u0142a si\u0119 tendencja d\u0105\u017c\u0105ca w stron\u0119 ca\u0142kowitego negowania historyczno\u015bci takich postaci jak Jezus z Nazaretu, czy Moj\u017cesz<\/strong>
\nOstatnimi czasy w\u015br\u00f3d niekt\u00f3rych racjonalist\u00f3w zn\u00f3w modna sta\u0142a si\u0119 tendencja d\u0105\u017c\u0105ca w stron\u0119 ca\u0142kowitego negowania historyczno\u015bci takich postaci jak Jezus z Nazaretu, czy Moj\u017cesz. Zar\u00f3wno w Internecie jak i w niekt\u00f3rych nowszych publikacjach ksi\u0105\u017ckowych wracaj\u0105 do \u0142ask dawno ju\u017c odrzucone przez historyk\u00f3w i naukowc\u00f3w pogl\u0105dy pewnych starych szk\u00f3\u0142 o\u015bwieceniowych, czy nawet marksistowskich, kt\u00f3re ho\u0142dowa\u0142y takim tendencjom. Nie jest to wi\u0119c \u017cadna rewolucja. W sumie mo\u017cna przecie\u017c wszystkiemu zaprzeczy\u0107 jak si\u0119 zechce, nic nowego pod s\u0142o\u0144cem. Dowodem na to jest cho\u0107by Stowarzyszenie Zwolennik\u00f3w P\u0142askiej Ziemi, kt\u00f3re cieszy si\u0119 ogromnym powodzeniem we wsp\u00f3\u0142czesnych czasach. Racjonali\u015bci to w\u0142a\u015bnie takie Stowarzyszenie Zwolennik\u00f3w P\u0142askiej Historii, kt\u00f3ra z prawdziwymi naukowymi zasadami historii ma niewiele wsp\u00f3lnego.
\n 
\nZasadne b\u0119dzie wi\u0119c spojrzenie od innej strony na t\u0119 kwesti\u0119 i zadanie pytania: czy negowanie historyczno\u015bci Jezusa lub Moj\u017cesza nosi w sobie cechy czego\u015b wyj\u0105tkowo dobrze uzasadnionego i naukowego zarazem? Odpowiadam:\u00a0nie<\/em>. Jak uka\u017c\u0119 ni\u017cej, istnienie cho\u0107by Jezusa jest du\u017co lepiej po\u015bwiadczone historycznie ni\u017c istnienie wielu innych s\u0142ynnych postaci z okresu staro\u017cytno\u015bci. Istnienie owych postaci jest jednak przez obecnych historyk\u00f3w uwa\u017cane za jak najbardziej oczywiste i dowiedzione naukowo.
\n 
\nSkupmy si\u0119 przede wszystkim na Jezusie. Nie wnikaj\u0105c w zb\u0119dne szczeg\u00f3\u0142y powiem tu tylko tyle, \u017ce generalnie rzecz bior\u0105c racjonali\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce historycznego istnienia Jezusa nie mo\u017cna dowie\u015b\u0107 z takich oto nast\u0119puj\u0105cych powod\u00f3w:
\n 
\n1) Nie wspomina o Nim \u017caden ze wsp\u00f3\u0142czesnych Jemu autor\u00f3w niechrze\u015bcija\u0144skich. Wzmianki tego typu pochodz\u0105 dopiero z II wieku n.e.
\n 
\n2) Nic nie napisa\u0142, a w ka\u017cdym razie nie pozostawi\u0142 po sobie \u017cadnych dzie\u0142.
\n 
\n3) Przekazy na temat Jego \u017cycia s\u0105 zabarwione legendami i mitologi\u0105.
\n 
\n4) Przekazy na temat Jego \u017cycia roj\u0105 si\u0119 od sprzeczno\u015bci.
\n 
\nOto cztery powody odrzucania historyczno\u015bci Jezusa, kt\u00f3re dla pewnych racjonalist\u00f3w stanowi\u0105 wystarczaj\u0105ce uzasadnienie. Pomijam to, \u017ce nie s\u0105 one do ko\u0144ca s\u0142uszne, gdy\u017c na przyk\u0142ad co do pkt. 1, to nie jest on prawd\u0105. O istnieniu Jezusa wspomina\u0142 bowiem wsp\u00f3\u0142czesny Mu Flawiusz w pewnej wzmiance (Dawne dzieje Izraela<\/em>, XX,9,1), kt\u00f3ra w przeciwie\u0144stwie do innej wzmianki (tak zwanego\u00a0Testimonium Flavianum<\/em>\u00a0w\u00a0Dawne dzieje Izraela<\/em>, XVIII,3,3) \u201enie budzi \u017cadnych zastrze\u017ce\u0144 w\u015br\u00f3d krytyk\u00f3w\u201d[1], z czym zgadza si\u0119 tak\u017ce jeden z ateist\u00f3w, kt\u00f3ry podaje o tym i jeszcze innym \u015bwiadectwie z pism Flawiusza, \u017ce \u201enie budz\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci ani zastrze\u017ce\u0144 i s\u0105 na og\u00f3\u0142 przyjmowane jako autentyczne\u201d[2].
\n 
\nZreszt\u0105 nawet i samo\u00a0Testimonium Flavianum<\/em>\u00a0nie musi by\u0107 w ca\u0142o\u015bci nieautentyczne, o czym pisa\u0142em swego czasu w specjalnie temu po\u015bwi\u0119conym\u00a0tek\u015bcie. Natomiast co do pkt. 4, to wiele z tzw. sprzeczno\u015bci biblijnych (w\u0142a\u015bciwie wszystkie mi znane) podnoszonych przez racjonalist\u00f3w okazuje si\u0119 by\u0107 \u0142atwymi do wyja\u015bnienia.
\n 
\nAle nawet gdyby wszyscy pisarze pierwszych wiek\u00f3w milczeli w kwestii istnienia Jezusa, to wcale nie oznacza to, \u017ce On nie istnia\u0142. We\u017amy chocia\u017cby Nauczyciela Sprawiedliwo\u015bci, przyw\u00f3dc\u0119 esse\u0144czyk\u00f3w, jednego z trzech g\u0142\u00f3wnych nurt\u00f3w judaizmu staro\u017cytnego (J\u00f3zef Flawiusz,\u00a0Wojna \u017bydowska<\/em>, II,8,2;\u00a0Dawne Dzieje Izraela<\/em>, XIII,5,9; XVIII,1,2). Cho\u0107 by\u0142 on przyw\u00f3dc\u0105 tak wa\u017cnej religii, nie wspomnia\u0142 o nim \u017caden z historyk\u00f3w staro\u017cytnych. Wspominaj\u0105 o nim tylko teksty z Qumran. Mimo to \u017caden racjonalista nie twierdzi na podstawie tego milczenia, \u017ce on nie istnia\u0142. Dlaczego? Wida\u0107 tu niekonsekwencj\u0119.
\n 
\nJak wspomnia\u0142em wy\u017cej istnienie cho\u0107by Jezusa jest du\u017co lepiej po\u015bwiadczone historycznie ni\u017c istnienie wielu innych s\u0142ynnych postaci z okresu staro\u017cytno\u015bci. Istnienie owych postaci jest jednak przez historyk\u00f3w uwa\u017cane jak najbardziej za dowiedzione naukowo. Popatrzmy:
\n 
\nHomer<\/em><\/strong>
\n 
\nNie zachowa\u0142y si\u0119 \u017cadne wiarygodne wiadomo\u015bci o jego \u017cyciu. Jak to uj\u0105\u0142 John Myres, \u017cadne zdanie dotycz\u0105ce Homera nie jest bezsporne.
\n 
\nNie pisa\u0142 o nim te\u017c nikt z jego czas\u00f3w. Nikt jednak nie twierdzi na tej podstawie, \u017ce Homer nie istnia\u0142. Dlaczego wi\u0119c racjonali\u015bci twierdz\u0105 z tego samego powodu, \u017ce Jezus nie istnia\u0142? Jak zreszt\u0105 pisa\u0142em wy\u017cej, nie jest prawd\u0105, \u017ce nie pisa\u0142 o Nim nikt z Jemu wsp\u00f3\u0142czesnych (bo pisa\u0142 o Nim Flawiusz). Pisma chrze\u015bcija\u0144skie NT te\u017c s\u0105 takim \u015bwiadectwem. O Homerze natomiast nie pisali nawet jego uczniowie, jako wsp\u00f3\u0142cze\u015bni jemu, a przynajmniej nie mamy takich \u015bwiadectw.
\n 
\nWed\u0142ug niekt\u00f3rych legend Homer pierwotnie nazywa\u0142 si\u0119 Melesigenes i by\u0142 synem boga rzeki Meles, p\u0142yn\u0105cej ko\u0142o Smyryny, i nimfy Kreteis. W \u015bwiecie greckim wybitnym ludziom przypisywano boskie lub p\u00f3\u0142boskie pochodzenie. Nie stanowi to jednak dla naukowc\u00f3w ani historyk\u00f3w powodu dla odrzucenia historyczno\u015bci Homera. Dlaczego wi\u0119c niekt\u00f3rzy racjonali\u015bci twierdz\u0105, \u017ce z tego samego powodu (boskie pochodzenie\u00a0Jezusa to dla nich w\u0142a\u015bnie \u201emitologia\u201d) powinno si\u0119 odrzuca\u0107 istnienie Jezusa i uwa\u017ca\u0107 je za \u201enienaukowe\u201d?
\n 
\nR\u00f3wnie\u017c autorstwo\u00a0Iliady<\/em>\u00a0i\u00a0Odysei<\/em>\u00a0wzbudza w\u0105tpliwo\u015bci, a problem ten zosta\u0142 nazwany kwesti\u0105 homeryck\u0105. Poniewa\u017c brak jest wiarygodnych danych o \u017cyciu Homera, niekt\u00f3rzy badacze, a nawet ju\u017c antyczni\u00a0choridzontes<\/em>, wysuwali hipotez\u0119, \u017ce Homer nigdy nie istnia\u0142. Podwaliny dla tego pogl\u0105du, zwanego teori\u0105 pluralistyczn\u0105 (oba wspomniane dzie\u0142a Homera mia\u0142yby w tym wypadku by\u0107 zlepkiem pie\u015bni z r\u00f3\u017cnych czas\u00f3w, po\u0142\u0105czonych w Atenach w VI w. p.n.e.), da\u0142 niemiecki filolog F.A. Wolf w wydanej w roku 1795 ksi\u0105\u017cce\u00a0Prolegomena ad Homerum<\/em>. W\u0142a\u015bciwie do istnienia takich pogl\u0105d\u00f3w przyczyni\u0142 si\u0119 jednak ju\u017c wcze\u015bniej (1664 rok) F.d\u2019Aubignac przez sw\u00f3j wyk\u0142ad pt.\u00a0Przypuszczenia akademickie, czyli o Iliadzie<\/em>[3].
\n 
\nProblem ten by\u0142 ju\u017c rozwa\u017cany w staro\u017cytno\u015bci. Pocz\u0105tkowo za autora\u00a0Iliady<\/em>\u00a0i\u00a0Odysei<\/em>\u00a0uznawano Homera, jednak ju\u017c w V wieku p.n.e. Herodot by\u0142 nieufnie ustosunkowany do tej tezy. Jego w\u0105tpliwo\u015bci pog\u0142\u0119bi\u0142y si\u0119 w IV wieku p.n.e., kiedy wykazano wiele sprzeczno\u015bci maj\u0105cych dowodzi\u0107, i\u017c autorem tych tekst\u00f3w nie mo\u017ce by\u0107 jeden poeta. Mimo to jednak dzi\u015b w\u015br\u00f3d historyk\u00f3w panuje zgoda zar\u00f3wno co do tego, \u017ce Homer jednak napisa\u0142 wspomniane arcydzie\u0142a, jak i co do tego, \u017ce istnia\u0142.
\n 
\nPitagoras<\/em><\/strong>
\nR\u00f3wnie\u017c i on nie zostawi\u0142 po sobie \u017cadnych pism[4], a przekazy o jego \u017cyciu zawieraj\u0105 bardzo du\u017co tre\u015bci legendarnych i jest ich niewiele. Wszystko co o nim wiadomo pochodzi od Diogenesa Laertiosa \u017cyj\u0105cego w III wieku naszej ery oraz z\u00a0\u017bywot\u00f3w Pitagorasa<\/em>\u00a0napisanych przez Jamblichosa i Porfiriusza na prze\u0142omie III i IV wieku. A zatem pierwsze szersze wzmianki o jego istnieniu pochodz\u0105 a\u017c 800 lat po jego \u015bmierci (pomin\u0105wszy pewne przecz\u0105ce sobie co chwila lakoniczne stwierdzenia na jego temat pojawiaj\u0105ce si\u0119 150 lat po jego \u015bmierci), podczas gdy nawet racjonali\u015bci zgadzaj\u0105 si\u0119 z tym, \u017ce niechrze\u015bcija\u0144skie wzmianki o Jezusie pochodz\u0105 ju\u017c co najmniej z II wieku n.e., czyli nieca\u0142e 100 lat po Jego ukrzy\u017cowaniu.
\n 
\nOdno\u015bnie do Pitagorasa to \u015bwiadectwa tycz\u0105ce si\u0119 Jego \u017cycia ponownie nie powinny by\u0107 oczywi\u015bcie wiarygodne z punktu widzenia wy\u017cej wymienionych \u201ekryteri\u00f3w racjonalistycznych\u201d, gdy\u017c zawieraj\u0105 przesadzone i legendarne informacje na jego temat. Jamblichos pisze na przyk\u0142ad, \u017ce Pitagoras zosta\u0142 przys\u0142any przez bog\u00f3w aby o\u015bwieci\u0107 ludzko\u015b\u0107, natomiast Porfiriusz przypisywa\u0142 mu cechy boskie. Diogenes Laertios stara\u0142 si\u0119 bazowa\u0107 na bardziej wiarygodnych relacjach, jednak\u017ce te\u017c niezbyt mu to wychodzi\u0142o, gdy\u017c powo\u0142ywa\u0142 si\u0119 on na sfa\u0142szowane\u00a0Wspomnienia Pitagorejskie<\/em>\u00a0cytowane przez Aleksandra Polihistora (obecnie datuje si\u0119 je na ok. 200 rok p.n.e.), w kt\u00f3rych przypisuje si\u0119 Pitagorasowi nie tylko pogl\u0105dy plato\u0144skie, ale nawet stoickie.
\n 
\nPonownie nie stanowi to jednak ani dla naukowc\u00f3w ani dla historyk\u00f3w powodu dla odrzucenia historyczno\u015bci Pitagorasa.
\n 
\nEuklides<\/em><\/strong>
\n 
\nEuklides mia\u0142 umrze\u0107 ok. roku 265 p.n.e., a pierwszym, kt\u00f3ry go wzmiankuje, jest dopiero Proklus \u017cyj\u0105cy ok. 450 roku n.e. Proklus twierdzi\u0142, \u017ce Archimedes odwo\u0142uje si\u0119 do Euklidesa, ale nie ma na to \u017cadnego dowodu.\u00a0Niekt\u00f3rzy (J Hjelmslev,\u00a0\u00dcber Archimedes\u2019 Gr\u00f6ssenlehre<\/em>, Danske Vid.\u00a0Selsk. Mat.-Fys. Medd. 25 (15) [1950]) uwa\u017caj\u0105 jednak, \u017ce nawet je\u015bli taka wstawka u Archimedesa istnia\u0142a, to by\u0142a to interpolacja.
\n 
\nInne wzmianki na temat Euklidesa s\u0105 ma\u0142o wiarygodne i sprzeczne wzgl\u0119dem siebie. Na przyk\u0142ad niekt\u00f3rzy historycy arabscy twierdzili, \u017ce by\u0142 on synem Naukratesa i urodzi\u0142 si\u0119 w Tyrze. Z kolei inni twierdzili, \u017ce Euklides urodzi\u0142 si\u0119 w Megarze. Ale by\u0107 mo\u017ce pomieszano w tym miejscu informacje dotycz\u0105ce innego Euklidesa, \u017cyj\u0105cego 100 lat wcze\u015bniej. W ka\u017cdym razie racjonali\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce dane historyczne na temat Jezusa s\u0105 niewiarygodne, gdy\u017c w Ewangeliach posiadamy rzekomo sprzeczne informacje na temat Jego dzieci\u0144stwa. Jak jednak wida\u0107, ten sam zarzut mo\u017cna by postawi\u0107 r\u00f3wnie\u017c w przypadku Euklidesa. \u017baden z historyk\u00f3w nie odrzuca jednak z tego powodu wiadomo\u015bci tycz\u0105cych si\u0119 wczesnego okresu jego \u017cycia.
\n 
\nLeukippos<\/em><\/strong>
\n 
\n\u017by\u0142 w V wieku p.n.e. i jest obecnie uznawany za tw\u00f3rc\u0119 atomizmu – teorii budowy materii, g\u0142osz\u0105cej, \u017ce jest ona zbudowana z ma\u0142ych, niepodzielnych cz\u0105stek (atom\u00f3w).
\n 
\nHistoria przekaza\u0142a nam bardzo sk\u0105pe informacje o Leukipposie. Nie znamy nawet miejsca jego urodzenia. Wymienia si\u0119 a\u017c trzy miasta kandyduj\u0105ce do tego zaszczytnego tytu\u0142u: Ele\u0119, Abder\u0119 i Milet. Jak pisa\u0142em przed chwil\u0105, racjonali\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce dane historyczne na temat Jezusa s\u0105 niewiarygodne, gdy\u017c w Ewangeliach posiadamy rzekomo sprzeczne informacje na temat Jego dzieci\u0144stwa. Jak jednak wida\u0107, ten sam zarzut mo\u017cna by postawi\u0107 w przypadku Leukipposa. \u017baden z historyk\u00f3w nie odrzuca jednak z tego powodu wiadomo\u015bci tycz\u0105cych si\u0119 wczesnego okresu jego \u017cycia.
\n 
\nPisma Leukipposa zagin\u0119\u0142y. Podobnie jak w przypadku Jezusa, kt\u00f3ry nic nie napisa\u0142, a przynajmniej nie zostawi\u0142 po sobie \u017cadnych pism. Mimo to jednak \u017caden z fizyk\u00f3w ani historyk\u00f3w nie odmawia Leukipposowi tego, \u017ce sformu\u0142owa\u0142 on sw\u0105 s\u0142ynn\u0105 a\u017c po dzi\u015b dzie\u0144 koncepcj\u0119 atomistyczn\u0105.
\n 
\nJu\u017c na prze\u0142omie IV i III wieku p.n.e. uchodzi\u0142 on zreszt\u0105 za posta\u0107 niemal legendarn\u0105, o czym \u015bwiadczy\u0107 mo\u017ce fakt, \u017ce Epikur, dobrze zorientowany w teorii atomistycznej, zaprzecza\u0142 istnieniu takiego filozofa[5]. Z tego powodu nikt z historyk\u00f3w nie uwa\u017ca jednak, \u017ce Leukippos jest postaci\u0105 mitologiczn\u0105, jak domniemuje cz\u0119\u015b\u0107 racjonalist\u00f3w w przypadku Jezusa, z tego\u017c w\u0142a\u015bnie powodu.
\n 
\n\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0\u00a0Tales<\/em><\/strong>
\n 
\nNie przetrwa\u0142y \u017cadne pisma tego s\u0142ynnego matematyka[6]\u00a0wi\u0119c nie wiadomo jakie mia\u0142 pogl\u0105dy. Nie wiadomo te\u017c czy cokolwiek napisa\u0142, Arystoteles na przyk\u0142ad nie zna \u017cadnych jego prac. Zn\u00f3w podobnie jak w przypadku Jezusa, kt\u00f3ry nic nie napisa\u0142, a przynajmniej nie zostawi\u0142 po sobie \u017cadnych pism. Mimo to jednak ponownie \u017caden z matematyk\u00f3w ani historyk\u00f3w nie odmawia Talesowi tego, \u017ce sformu\u0142owa\u0142 on swe s\u0142ynne twierdzenia matematyczne. Wiele z informacji historycznych dotycz\u0105cych Talesa zawiera te\u017c legendarne elementy. Ponownie r\u00f3wnie\u017c i z tego powodu nikt z historyk\u00f3w nie uwa\u017ca jednak, \u017ce Tales jest postaci\u0105 mitologiczn\u0105, jak domniemuje cz\u0119\u015b\u0107 racjonalist\u00f3w w przypadku Jezusa, z tego\u017c w\u0142a\u015bnie powodu.
\n 
\nPappus z Aleksandrii<\/em><\/strong>
\n 
\nMia\u0142 \u017cy\u0107 w czasach cesarza Teodozjusza Starszego (379 \u2013 395 n.e.). R\u00f3wnie\u017c i na temat Pappusa mamy niewiele wzmianek, w dodatku pochodz\u0105 one z do\u015b\u0107 p\u00f3\u017anego okresu i s\u0105 wyra\u017anie b\u0142\u0119dne. Na przyk\u0142ad Leksykon Suda z X wieku n.e. podaje, \u017ce Pappus \u017cy\u0142 w czasach Teona z Aleksandrii. Ale sam Teon z Aleksandrii umieszcza siebie w czasach Dioklecjana (284-305 n.e.). Niekt\u00f3rzy opowiadaj\u0105 si\u0119 wi\u0119c za t\u0105 dat\u0105. Jednak\u017ce najpewniejsza jest data ustalona na podstawie w\u0142asnego komentarza Pappusa do\u00a0Almagestu<\/em>, w kt\u00f3rym czyni on aluzj\u0119 do za\u0107mienia s\u0142o\u0144ca z 18 pa\u017adziernika 320 roku n.e. Ale to ju\u017c chyba nie jest istotne dla przedmiotu niniejszych rozwa\u017ca\u0144. W ka\u017cdym razie pierwsze wzmianki i cytaty z dzie\u0142 Pappusa pochodz\u0105 z okresu odleg\u0142ego o setki lat od jego \u015bmierci.
\n 
\nInni s\u0142ynni staro\u017cytni<\/em><\/strong>
\n 
\nMo\u017cna by tak jeszcze d\u0142ugo wylicza\u0107 i omawia\u0107. Poni\u017cej podaj\u0119 wi\u0119c ju\u017c tylko gar\u015b\u0107 przyk\u0142ad\u00f3w tycz\u0105cych si\u0119 s\u0142ynnych matematyk\u00f3w staro\u017cytno\u015bci, co do kt\u00f3rych wiadomo, \u017ce pierwsze wzmianki na ich temat pochodz\u0105 z okresu odleg\u0142ego o setki lat od ich \u015bmierci, mimo to jednak \u017caden z historyk\u00f3w wsp\u00f3\u0142czesnych nie poddaje w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 ich istnienia.
\n 
\nPerseusz matematyk – mia\u0142 \u017cy\u0107 w II wieku p.n.e. a jako pierwszy informacj\u0119 o nim przekazuje dopiero Proklus, kt\u00f3ry cho\u0107 cytuje wcze\u015bniejsze od siebie zaginione dzie\u0142o Geminiusa, to sam \u017cy\u0142 dopiero w V wieku n.e. (lata 411-485).
\n 
\nMatematyk Arysteusz starszy (370-300 p.n.e.) \u2013 jest on wzmiankowany dopiero 600 lat p\u00f3\u017aniej przez Pappusa.
\n 
\nMatematyk Filon z Bizancjum – \u017cy\u0142 w latach 280-220 p.n.e. a wzmiankuje go dopiero ponad sto lat p\u00f3\u017aniej rzymski architekt Witruwiusz i Heron, \u017cyj\u0105cy ponad 200 lat p\u00f3\u017aniej.
\n 
\nDiokles (ok. 240 \u2013 ok. 180 p.n.e.) – wspomina o nim dopiero \u017cyj\u0105cy 700 lat p\u00f3\u017aniej Eutokios (ok. 480-540) pisz\u0105cy w V wieku n.e. i cytuj\u0105cy fragmenty jego dzie\u0142a.
\n 
\nDiofantos – zmar\u0142 ok. 284\/298 n.e. Cytuje go dopiero Teon z Aleksandrii, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w latach 335 \u2013 405 n.e. Dalsze informacje na temat Diofantosa pochodz\u0105 dopiero z XI wieku n.e. od Micha\u0142a Psellusa[7].
\n 
\nHeron z Aleksandrii (zachowa\u0142o si\u0119 kilka jego dzie\u0142) – mia\u0142 \u017cy\u0107 ok. roku 250 p.n.e. (lub 150 p.n.e.) ale jako pierwszy pisze o nim dopiero Pappus \u017cyj\u0105cy w IV wieku n.e.
\n 
\nRacjonali\u015bci cz\u0119sto twierdz\u0105, \u017ce Moj\u017cesz nie istnia\u0142, gdy\u017c jest znany tylko z Pi\u0119cioksi\u0119gu, kt\u00f3ry w pewnych miejscach ro\u015bci sobie prawo do jego autorstwa. Uwa\u017caj\u0105 oni, \u017ce to za ma\u0142o na dow\u00f3d jego istnienia. Ciekawe wi\u0119c jak skomentuj\u0105 to, \u017ce przecie\u017c r\u00f3wnie\u017c \u017caden z historyk\u00f3w nie zaprzecza istnieniu Kleomedesa (I wiek n.e.), o kt\u00f3rym, tak jak o Moj\u017ceszu, wiemy tylko z jednego \u017ar\u00f3d\u0142a \u2013 z jego pracy\u00a0Na temat obrotowego ruchu cia\u0142 niebieskich<\/em>.
\n 
\n\u00a0Podsumowanie<\/em><\/strong>
\n 
\nJak wida\u0107, cech\u0105 charakterystyczn\u0105 dla historiografii staro\u017cytnej jest to, \u017ce dla \u017cadnej z wielkich postaci tamtego okresu nie da si\u0119 sporz\u0105dzi\u0107 biografii zawieraj\u0105cej w sobie spe\u0142nienie wszystkich racjonalistycznych wymog\u00f3w wymienionych w punktach na pocz\u0105tku niniejszego eseju. Wymogi takie s\u0105 po prostu utopi\u0105. Biografie z tamtych czas\u00f3w powstawa\u0142y setki lat od \u015bmierci ich bohater\u00f3w (a zatem racjonalistyczna teza, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 historycy danego okresu \u201epowinni\u201d wspomina\u0107 o ka\u017cdej wa\u017cnej postaci danych czas\u00f3w, w tym o Jezusie i Moj\u017ceszu, jest czystym nonsensem<\/em>), zawiera\u0142y sprzeczno\u015bci i w\u0105tki legendarne. Niejednokrotnie nie zachowa\u0142y si\u0119 te\u017c \u017cadne pisma tych autor\u00f3w, cho\u0107by w odpisach. Z tego powodu \u017caden wsp\u00f3\u0142czesny historyk nie neguje jednak historyczno\u015bci tych postaci (aby si\u0119 o tym przekona\u0107 wystarczy przejrze\u0107 cho\u0107by takie encyklopedie jak\u00a0Britannica<\/em>, czy\u00a0Wielka Encyklopedia Powszechna PWN<\/em>, z kt\u00f3rych korzysta\u0142em r\u00f3wnie\u017c i przy niniejszym opracowaniu). Nikt te\u017c nie odmawia im tych pogl\u0105d\u00f3w, kt\u00f3re tradycyjnie si\u0119 im przypisuje w historii filozofii, czy matematyce. Biografia Jezusa z Nazaretu posiada du\u017co lepsz\u0105 jako\u015b\u0107 pod wzgl\u0119dem wspomnianych mankament\u00f3w, tym bardziej nie zas\u0142uguje wi\u0119c na odrzucenie z punktu widzenia wsp\u00f3\u0142czesnej historiografii naukowej. Racjonali\u015bci nie mog\u0105 wi\u0119c odrzuca\u0107 historycznego istnienia Jezusa na podstawie metod tej ostatniej. Takie odrzucenie mo\u017ce si\u0119 dokonywa\u0107 tylko na mocy za\u0142o\u017ce\u0144 pozanaukowych, filozoficznych, czy m\u00f3wi\u0105c dosadniej, czysto nihilistycznych. W ca\u0142ym tym procesie drobne problemy biografii Jezusa zosta\u0142y sztucznie napompowane do rozmiar\u00f3w tragedii. Te same wnioski co przed chwil\u0105 tycz\u0105 si\u0119 r\u00f3wnie\u017c zagadnienia historycznego istnienia Moj\u017cesza.
\n 
\nJan Lewandowski, czerwiec 2008
\n[1]\u00a0J. Kulisz,\u00a0Wprowadzenie do teologii fundamentalnej<\/em>, Krak\u00f3w 1995, s. 85; tak samo: S. M\u0119dala, w:\u00a0Wprowadzenie do literatury mi\u0119dzytestamentalnej<\/em>, Krak\u00f3w 1994, s. 270; E. D\u0105browski,\u00a0Nowy Testament na tle epoki<\/em>, t. 2, Pozna\u0144 1958, s. 382.
\n[2]\u00a0J. Keller,\u00a0Katolicyzm jako religia i ideologia<\/em>, Warszawa 1979, s. 26; por. te\u017c: ten\u017ce,\u00a0Jezus<\/em>,\u00a0w:\u00a0Od Moj\u017cesza do Mahometa<\/em>, red. ten\u017ce, Warszawa 1987, s. 119.
\n[3]\u00a0Por.\u00a0Encyklopedia Britannica<\/em>, t. 16, Pozna\u0144 2000, s. 275;\u00a0Wielka Encyklopedia Powszechna PWN<\/em>, t. 4, Warszawa 1964, s. 732.
\n[4]\u00a0Por.\u00a0Encyklopedia Britannica<\/em>, t. 32, Pozna\u0144 2003, s. 190.
\n[5]\u00a0Por.\u00a0Wielka Encyklopedia Powszechna PWN<\/em>, t. 6, Warszawa 1965, s. 474.
\n[6]\u00a0Por.\u00a0Encyklopedia Britannica<\/em>, t. 42, Pozna\u0144 2004, s. 242.
\n[7]\u00a0Por.\u00a0Encyklopedia Britannica<\/em>, t. 9, Pozna\u0144 1999, s. 207.
\n

<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Ostatnimi czasy w\u015br\u00f3d niekt\u00f3rych racjonalist\u00f3w zn\u00f3w modna sta\u0142a si\u0119 tendencja d\u0105\u017c\u0105ca w stron\u0119 ca\u0142kowitego negowania historyczno\u015bci takich postaci jak Jezus z Nazaretu, czy Moj\u017cesz Ostatnimi czasy w\u015br\u00f3d niekt\u00f3rych racjonalist\u00f3w zn\u00f3w modna sta\u0142a si\u0119 tendencja d\u0105\u017c\u0105ca w stron\u0119 ca\u0142kowitego negowania historyczno\u015bci… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1012],"tags":[],"class_list":["post-1716","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-jezus-chrystus"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1716","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1716"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1716\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1716"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1716"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1716"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}