Racjonali\u015bci od ponad stu lat przedstawiaj\u0105 nam si\u0119 jako \u201erycerze rozumu\u201d, kt\u00f3rzy chc\u0105 \u201ewyzwoli\u0107 ludzko\u015b\u0107\u201d od przes\u0105d\u00f3w i zabobon\u00f3w za pomoc\u0105 \u201etrze\u017awego\u201d spojrzenia na \u015bwiat i \u201emetody naukowej\u201d. Niekt\u00f3rzy z nich, mi\u0119dzy innymi tacy jak Comte deklarowali nawet, \u017ce wiek XXI b\u0119dzie wiekiem nauki i rozumu, wolnym od przesad\u00f3w i religii, dzi\u0119ki samym racjonalistom i ich wysi\u0142kom rzecz jasna. Niniejszy esej stara si\u0119 sprawdzi\u0107 historyczn\u0105 warto\u015b\u0107 tych deklaracji. Na ile uda\u0142o si\u0119 zrealizowa\u0107 wspomniane postulaty?<\/p>\n
Wychodz\u0105c jakby naprzeciw tym kwestiom czasopismo\u00a0Wprost<\/em>\u00a0z 29 stycznia 2006 opublikowa\u0142o bardzo ciekawy artyku\u0142 pt.\u00a0Za\u0107mienie rozumu<\/em>\u00a0autorstwa Zbigniewa Wojtasi\u0144skiego, kt\u00f3ry to artyku\u0142 postaram si\u0119 stre\u015bci\u0107 i kt\u00f3ry pos\u0142u\u017cy nam jako wytyczne dla niniejszego tekstu. Obraz odmalowany w tym tek\u015bcie jest bardzo niekorzystny dla \u201eszermierzy rozumu\u201d. Ju\u017c na samym pocz\u0105tku autor stwierdza, \u017ce wiek XXI mia\u0142 by\u0107 triumfem rozumu, tymczasem okaza\u0142o si\u0119, \u017ce pocz\u0105tek owego stulecia mo\u017cna pr\u0119dzej por\u00f3wna\u0107 do po\u0142owy XIX wieku, gdy sukcesy \u015bwi\u0119ci\u0142 spirytyzm. Okazuje si\u0119, \u017ce wed\u0142ug bada\u0144 OBOP w Polsce ponad 60 procent Polak\u00f3w wierzy w przepowiednie i wr\u00f3\u017cby. Jeszcze bardziej niekorzystna dla racjonalist\u00f3w jest sytuacja na \u015bwiecie, gdzie\u00a0a\u017c 85 procent<\/em>\u00a0ludzi wierzy w zjawiska paranormalne. We W\u0142oszech liczba wr\u00f3\u017cbiarzy i os\u00f3b stawiaj\u0105cych horoskopy przekracza 350 tysi\u0119cy, natomiast w Wielkiej Brytanii nawet na stronach akademii medycznych reklamuje si\u0119 ju\u017c metody spirytualistyczne. W Niemczech i USA wci\u0105\u017c przybywa wierz\u0105cych w reinkarnacj\u0119, natomiast we Francji przybywa wierz\u0105cych w telepati\u0119 \u2013 z 40 procent do a\u017c 55.<\/p>\n Najciekawsze s\u0105 jednak zaprezentowane wyniki w rzeczonym artykule dotycz\u0105ce naukowc\u00f3w. Okazuje si\u0119, \u017ce wbrew nachalnej racjonalistycznej propagandzie, kt\u00f3ra natarczywie wmawia nam, \u017ce wraz z wykszta\u0142ceniem wzrasta racjonalizm jednostki, najwi\u0119kszy odsetek os\u00f3b wyznaj\u0105cych wiar\u0119 w zabobony to w\u0142a\u015bnie ludzie wykszta\u0142ceni, tacy jak lekarze,\u00a0naukowcy<\/em>\u00a0i biznesmeni. Dowodz\u0105 tego badania socjologa Jeana-Brunona Renarda. Jak czytamy w rzeczonym tek\u015bcie, \u201eosoby wykszta\u0142cone wykazuj\u0105 nawet\u00a0wi\u0119ksze zainteresowanie<\/em>\u00a0jasnowidzeniem czy mieszankami religii i szama\u0144stwa, takimi jak astrologia karmiczna i gnozokabalizm\u201d1<\/sup>. Swego rodzaju kuriozum jest fakt, \u017ce Charles Richet,\u00a0laureat Nagrody Nobla<\/em>\u00a0z medycyny by\u0142 zarazem cz\u0142onkiem Towarzystwa Studi\u00f3w Psychicznych,\u00a0organizacji spirytystycznej zajmuj\u0105cej si\u0119 poszukiwaniem kontakt\u00f3w z za\u015bwiatami<\/em>. Co ciekawe, r\u00f3wnie\u017c w\u015br\u00f3d zwolennik\u00f3w New Age przewa\u017ca liczba os\u00f3b z wy\u017cszym wykszta\u0142ceniem.<\/p>\n We wzmiankowanym artykule czytamy te\u017c o tym, \u017ce w Europie zachodniej 30 procent os\u00f3b praktykuje jedn\u0105 z tradycyjnych religii, a\u017c 60 procent ludzi eksperymentuje z nowymi formami religijno\u015bci, natomiast ateist\u00f3w jest tylko 7 procent. \u201eTriumfu rozumu\u201d nad \u201ereligijnymi zabobonami\u201d nie wida\u0107 zatem nic a nic, mimo tego, \u017ce racjonali\u015bci m\u0119cz\u0105 si\u0119 od ponad wieku pr\u00f3buj\u0105c zanudza\u0107 ludzko\u015b\u0107 swymi mitami modernistycznymi. \u201eB\u0142\u0119dne okaza\u0142o si\u0119 te\u017c przekonanie, \u017ce kryzys religii doprowadzi do triumfu rozumu i materializmu \u015bwiatopogl\u0105dowego<\/em>\u201d2<\/sup>, trafnie zauwa\u017ca Wojtasi\u0144ski. Dodaje on zarazem, \u017ce badania antropolog\u00f3w i etnolog\u00f3w pokazuj\u0105, i\u017c irracjonalno\u015b\u0107 i potrzeba wiary w jak\u0105\u015b form\u0119 tajemnicy jest nieod\u0142\u0105czn\u0105 cech\u0105 pejza\u017cu psychologicznego cz\u0142owieka. Ka\u017cda pr\u00f3ba eliminacji tej potrzeby ko\u0144czy si\u0119 tylko jej jeszcze silniejszym nawrotem (nawiasem m\u00f3wi\u0105c, ponad sto lat temu zauwa\u017ca\u0142 to ju\u017c wielki antropolog i religioznawca Mircea Eliade). Racjonalizm jest wi\u0119c niczym wi\u0119cej jak pr\u00f3b\u0105 zafa\u0142szowania natury cz\u0142owieka, przynajmniej z psychologicznego, antropologicznego i etnologicznego punktu widzenia.<\/p>\n Wnioski ko\u0144cowe<\/em><\/strong><\/p>\n Wsp\u00f3\u0142czesne badania socjologiczne pokazuj\u0105, \u017ce w skali og\u00f3lno\u015bwiatowej z jednej strony maleje zainteresowanie tradycyjnymi formami religijno\u015bci, takimi jak chrze\u015bcija\u0144stwo (cho\u0107 te\u017c nie wsz\u0119dzie, w takich krajach jak Polska, Irlandia chrze\u015bcija\u0144stwo trzyma si\u0119 nadzwyczaj dobrze, a w pewnych krajach, takich jak USA, wr\u0119cz prze\u017cywa rozkwit), natomiast z drugiej strony lawinowo ro\u015bnie liczba ludzi wyznaj\u0105cych wiar\u0119 w zabobony i alternatywne formy religijno\u015bci, kt\u00f3re wchodz\u0105 na miejsce owych form tradycyjnych. Wzrasta tak\u017ce popularno\u015b\u0107 kreacjonizmu i teorii inteligentnego projektu. Triumfy w kr\u0119gach intelektualnych i akademickich \u015bwi\u0119ci postmodernizm i zw\u0105tpienie w nauk\u0119. Og\u00f3lnie m\u00f3wi si\u0119 o\u00a0zmierzchu<\/em>\u00a0ery naukowej. Jak si\u0119 okazuje, Oswald Sprengler okaza\u0142 si\u0119 prorokiem, gdy w wydanej w 1918 roku ksi\u0105\u017cce pt.\u00a0Zmierzch Zachodu<\/em>\u00a0zapowiada\u0142, \u017ce spo\u0142ecze\u0144stwo zbuntuje si\u0119 przeciw nauce i przyjmie fundamentalizm religijny oraz inne nieracjonalne systemy wierze\u0144.<\/p>\n Podupadanie tradycyjnych form religijno\u015bci nie jest wi\u0119c spowodowane ani przez materializm, naturalizm, ani przez laicki humanizm i modernizm, poniewa\u017c te pr\u0105dy trac\u0105 na znaczeniu wraz z tradycyjnymi formami religijno\u015bci. Najwyra\u017aniej chodzi o upadek i zmierzch wszystkich tradycyjnych warto\u015bci kulturowych, kt\u00f3ry dotyka zar\u00f3wno klasycznego naturalistycznego modernizmu, jak i klasyczne instytucje religijne. Jest to zjawisko og\u00f3lnokulturowe, psychologiczno-socjologiczne, kt\u00f3rego w \u017cadnym wypadku nie mo\u017cna przypisa\u0107 dzia\u0142alno\u015bci racjonalist\u00f3w.<\/p>\n Uwa\u017cam, \u017ce taka przemiana kulturowa, cho\u0107 nie jest zbyt korzystna dla tradycyjnych form religijno\u015bci, poniewa\u017c jest wprowadzaniem konkurencyjnych wzgl\u0119dem nich alternatyw \u015bwiatopogl\u0105dowych, jest zarazem o wiele mniej korzystna dla ludzi wyznaj\u0105cych racjonalizm. Racjonalizm przegrywa bowiem w tej walce wszystko, bez wyj\u0105tku, poniewa\u017c naturalistyczna wizja rzeczywisto\u015bci jest kompletnie sprzeczna z jakimkolwiek zabobonem, czy alternatywn\u0105 wzgl\u0119dem klasycznych form pobo\u017cno\u015bci propozycj\u0105 religijn\u0105. Natomiast stosunek tzw. zabobon\u00f3w czy nowoczesnych ruch\u00f3w religijnych do tradycyjnych form religijno\u015bci jest ju\u017c o wiele mniej jednoznaczny. Mo\u017ce by\u0107 on rzecz jasna niekorzystny ze wzgl\u0119du na zjawisko konkurencyjno\u015bci, jednak\u017ce zawsze zak\u0142ada si\u0119 tu ju\u017c istnienie wsp\u00f3lnej p\u0142aszczyzny, kt\u00f3ra sprzeciwia si\u0119 wizji czysto materialistycznej, czy wr\u0119cz naturalistycznej, jawnie wrogiej wobec koncepcji nadprzyrodzonych. Pr\u0105dy te mog\u0105 wi\u0119c wsp\u00f3\u0142istnie\u0107 i wypracowywa\u0107 zasady tolerancji i szacunku wobec siebie, ze wzgl\u0119du na pewne \u0142\u0105cz\u0105ce je idee wsp\u00f3lne (obustronne uznawanie istnienia \u015bwiata nadprzyrodzonego), nawet pomimo wyst\u0119powania pewnego t\u0142a antagonistycznego pomi\u0119dzy nimi. W \u017cadnym wypadku nie mo\u017cna natomiast m\u00f3wi\u0107 o takiej tolerancji w przypadku naturalistycznej wizji \u015bwiata, kt\u00f3ra zawsze b\u0119dzie postrzega\u0107 nadnaturalistyczne koncepty \u015bwiatopogl\u0105dowe w kontek\u015bcie zabobonu, kt\u00f3ry nale\u017cy po prostu raz na zawsze wyrugowa\u0107 z powszechnej \u015bwiadomo\u015bci ludzkiej. Chrze\u015bcija\u0144scy tei\u015bci nie traktuj\u0105 spadku szacunku dla zasad swej religii w wymiarze pora\u017cki, poniewa\u017c znaj\u0105 s\u0142owa Pisma, kt\u00f3re zapowiada\u0142o taki bieg rzeczy (1 Tm 4,1). Natomiast taki sam spadek akceptacji dla zasad naturalizmu, jak najbardziej oznacza pora\u017ck\u0119 dla zwolennik\u00f3w racjonalistycznej wizji \u015bwiata w kontek\u015bcie powszechnej recepcji spo\u0142ecznej w naszym XXI wieku.<\/p>\n Jan Lewandowski, lipiec 2006<\/p>\n 1\u00a0Kursywa od J.L. Racjonali\u015bci od ponad stu lat przedstawiaj\u0105 nam si\u0119 jako \u201erycerze rozumu\u201d, kt\u00f3rzy chc\u0105 \u201ewyzwoli\u0107 ludzko\u015b\u0107\u201d od przes\u0105d\u00f3w i zabobon\u00f3w za pomoc\u0105 \u201etrze\u017awego\u201d spojrzenia na \u015bwiat i \u201emetody naukowej\u201d. Niekt\u00f3rzy z nich, mi\u0119dzy innymi tacy jak Comte deklarowali nawet, \u017ce wiek… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974],"tags":[],"class_list":["post-1698","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1698","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1698"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1698\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1698"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1698"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1698"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\n2\u00a0Kursywa od J.L.
\n
<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"