{"id":1624,"date":"2018-04-21T07:45:38","date_gmt":"2018-04-21T05:45:38","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1624"},"modified":"2018-04-21T07:45:38","modified_gmt":"2018-04-21T05:45:38","slug":"czy-teizm-powinien-podlegac-eksperymentalnemu-potwierdzeniu","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/czy-teizm-powinien-podlegac-eksperymentalnemu-potwierdzeniu\/","title":{"rendered":"Czy teizm powinien podlega\u0107 eksperymentalnemu potwierdzeniu?"},"content":{"rendered":"
\n
\n
Czy postulaty teizmu powinny podlega\u0107 eksperymentalnego potwierdzeniu, jak chce ateista, a je\u015bli nawet to co by z tego wynik\u0142o? Sprawdzimy.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Ateista twierdzi czasami, \u017ce brak mo\u017cliwo\u015bci eksperymentalnego potwierdzenia religii dyskredytuje j\u0105 sam\u0105, wraz z teizmem. Ateista wr\u0119cz niekiedy wyobra\u017ca sobie, \u017ce istnienie Boga powinno by\u0107 eksperymentalnie potwierdzone, dok\u0142adnie w taki spos\u00f3b jak na przyk\u0142ad istnienie krwinek bia\u0142ych podczas analizy laboratoryjnej.
\nW niniejszym eseju b\u0119d\u0119 argumentowa\u0142, \u017ce s\u0105 to kolejne ateistyczne tezy pozbawione sensu. Tezy te s\u0105 problematyczne ju\u017c u samych swych podstaw i w zasadzie ateista nigdy nie b\u0119dzie w stanie wykaza\u0107, \u017ce kt\u00f3rekolwiek z tych twierdze\u0144 ma jak\u0105kolwiek \u201esubstancj\u0119\u201d, zw\u0142aszcza przy pr\u00f3bie zaatakowania teizmu za pomoc\u0105 tych twierdze\u0144. Co wi\u0119cej, jak b\u0119d\u0119 r\u00f3wnie\u017c argumentowa\u0142 dalej, nawet je\u015bli przyznamy racj\u0119 postulatowi ateistycznemu, \u017ce nale\u017ca\u0142oby co\u015b zatwierdza\u0107 eksperymentalnie, to nie da si\u0119 tak naprawd\u0119 nic w sumie potwierdzi\u0107 eksperymentalnie. \u201eFakty\u201d i eksperymenty nie dowodz\u0105 niczego, o czym wiedzieli ju\u017c kanty\u015bci. Ma\u0142o tego, z historii nauki wynika wr\u0119cz, \u017ce\u00a0te same<\/em>\u00a0\u201efakty\u201d i eksperymenty by\u0142y u\u017cywane zar\u00f3wno do potwierdzania, jak i obalania\u00a0tej samej<\/em>\u00a0teorii. Ni\u017cej jeszcze rozwin\u0119 to zagadnienie i wzbogac\u0119 je o przyk\u0142ady.
\nRozpocznijmy wi\u0119c na razie od om\u00f3wienia podstaw logicznych zagadnienia. Ateista twierdzi, \u017ce sens maj\u0105 tylko te twierdzenia, kt\u00f3re mo\u017cna potwierdzi\u0107 eksperymentalnie. Problem w tym, \u017ce nie da si\u0119 potwierdzi\u0107 eksperymentalnie tego w\u0142a\u015bnie twierdzenia, \u017ce sens maj\u0105 tylko te twierdzenia, kt\u00f3re mo\u017cna potwierdzi\u0107 eksperymentalnie. Ka\u017cde ewentualne potwierdzenie tego by\u0142oby bowiem koliste z zasady. Dlaczego? Dlatego, \u017ce przes\u0142anka wyj\u015bciowa zak\u0142adaj\u0105ca to, \u017ce jakikolwiek eksperyment ma sens musi zosta\u0107 przyj\u0119ta odg\u00f3rnie przed jakimkolwiek eksperymentem, cho\u0107 przecie\u017c to w\u0142a\u015bnie t\u0119 przes\u0142ank\u0119 mieliby\u015bmy dopiero eksperymentalnie dowie\u015b\u0107. Pos\u0142ugujemy si\u0119 wi\u0119c za\u0142o\u017ceniem w rozumowaniu, kt\u00f3rego to za\u0142o\u017cenia mamy dopiero dowie\u015b\u0107 (przes\u0142anka wyj\u015bciowa w rozumowaniu jest tu zarazem tym, co ma dopiero zosta\u0107 wywnioskowane). Musimy wi\u0119c z tego dowodzenia zrezygnowa\u0107 aby nie wpa\u015b\u0107 w b\u0142\u0119dne ko\u0142o, zatem rzeczona przes\u0142anka, optuj\u0105c\u0105 za konieczno\u015bci\u0105 przeprowadzania eksperyment\u00f3w, sama w sobie nie podlega mo\u017cliwo\u015bci eksperymentu i mo\u017ce pozosta\u0107 wy\u0142\u0105cznie niedowodliwym za\u0142o\u017ceniem teoretycznym. Twierdzenie to jest wi\u0119c samowywrotne skoro samo nie wynika z \u017cadnego eksperymentu, postuluj\u0105c jednocze\u015bnie konieczno\u015b\u0107 eksperymentu dla wykazania prawdziwo\u015bci jakiejkolwiek tezy.
\nTo wcale nie jest jedyny problem. Kolejnym problemem jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce eksperyment jako taki nie dowodzi po prostu niczego, nawet je\u015bli uznamy potrzeb\u0119 jego stosowania i pominiemy logiczne problemy wspomniane ju\u017c wy\u017cej. We\u017amy przyk\u0142ady z historii nauki. Eksperyment Michelsona-Morleya w oczach jednych\u00a0obala\u0142<\/em>\u00a0teori\u0119 eteru, za\u015b w oczach drugich\u00a0ten sam<\/em>\u00a0eksperyment\u00a0potwierdza\u0142<\/em>\u00a0teori\u0119 eteru[1]. Na dodatek\u00a0naukowa<\/em>\u00a0teoria eteru upad\u0142a i dzi\u015b ju\u017c nie obowi\u0105zuje, pomimo tego, \u017ce przeprowadzono wiele\u00a0eksperyment\u00f3w<\/em>\u00a0rzekomo j\u0105\u00a0potwierdzaj\u0105cych<\/em>. Pewien podr\u0119cznik do fizyki z 1902 roku, autorstwa niejakiego Chwolsona, podawa\u0142 nawet, \u017ce \u201eprawdopodobie\u0144stwo hipotezy eteru\u00a0zbli\u017ca si\u0119 do pewno\u015bci<\/em>\u201d[2]. Imre Lakatos omawia te\u017c wiele innych takich przyk\u0142ad\u00f3w z historii nauki i na ich podstawie konkluduje, \u017ce \u201eNie ma czego\u015b takiego jak eksperymenty rozstrzygaj\u0105ce\u201d[3]. Dodaje te\u017c: \u201eMora\u0142 z tej opowie\u015bci jest zn\u00f3w taki, \u017ce to, czy eksperyment jest, czy nie jest \u00abrozstrzygaj\u0105cy\u00bb, zale\u017cy od statusu teoretycznego wsp\u00f3\u0142zawodnictwa, w kt\u00f3rym jest on osadzony […]\u00a0zmienia\u0107 si\u0119 mog\u0105 interpretacja i ocena eksperymentu<\/em>\u201d[4]. \u201e\u00abeksperyment rozstrzygaj\u0105cy\u00bb mo\u017ce utraci\u0107 ten honorowy tytu\u0142 i\u00a0z pora\u017cki zmieni\u0107 si\u0119 w nowe zwyci\u0119stwo programu<\/em>\u201d[5]. Tak wi\u0119c do\u015bwiadczenie i eksperyment jako takie nie dowodz\u0105 niczego. Do\u015bwiadczenie i eksperyment dowodz\u0105 tego, tamtego, lub niczego, w zale\u017cno\u015bci od z g\u00f3ry powzi\u0119tego nastawienia z jakim do nich podchodzimy.
\nEksperyment jest tak pewny, jak przekonania na jakich si\u0119 opiera. M\u00f3wi\u0105c za\u015b to samo ale du\u017co bardziej dosadnie: sam eksperyment jest w zasadzie bez znaczenia i nie m\u00f3wi nam o \u015bwiecie po prostu nic, tak d\u0142ugo dop\u00f3ki nie wpleciemy go w \u0142a\u0144cuch naszych teoretycznych przekona\u0144 aby m\u00f3c\u00a0cokolwiek<\/em>\u00a0o tym eksperymencie powiedzie\u0107. Nasze teoretyczne przekonania\u00a0nie s\u0105<\/em>\u00a0ju\u017c jednak do\u015bwiadczalne i pr\u00f3ba ostatecznego zweryfikowania ich przez kolejne do\u015bwiadczenia sko\u0144czy w\u00a0regressie ad infinitum<\/em>. Zawsze mo\u017cemy te\u017c zmieni\u0107 nasze przekonania i tym samym zmieni si\u0119 nasza ocena danego eksperymentu. Zatem nauka nie opiera si\u0119 na obserwacji skoro teoria\u00a0wyprzedza<\/em>\u00a0obserwacj\u0119. Aby wykaza\u0107 poprawno\u015b\u0107 zdania obserwacyjnego nale\u017cy si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do teorii, nie do obserwacji. Sama obserwacja pozostanie ja\u0142owa. Bywa, \u017ce zdania obserwacyjne upadaj\u0105 gdy upada teoria za\u0142o\u017cona w akcie obserwacji. Na pocz\u0105tku bada\u0144 s\u0105dzono, \u017ce naelektryzowane pr\u0119ty staj\u0105 si\u0119 lepkie, poniewa\u017c \u201eprzyklejaj\u0105\u201d si\u0119 do nich kawa\u0142ki papieru. Dzi\u015b ju\u017c wiemy, \u017ce ten s\u0105d jest b\u0142\u0119dny. B\u0142\u0119dne poj\u0119cie lepko\u015bci zosta\u0142o zast\u0105pione poj\u0119ciami przyci\u0105gania i si\u0142 co rzuci\u0142o nowe \u015bwiat\u0142o na obserwacj\u0119, kt\u00f3ra przecie\u017c\u00a0pozosta\u0142a taka sama<\/em>. Spr\u00f3bujmy te\u017c wyobrazi\u0107 sobie, \u017ce prezentujemy odczyty woltomierza buszmenowi nie znaj\u0105cemu w og\u00f3le elektryczno\u015bci. Taki odczyt by\u0142by dla niego pust\u0105 obserwacj\u0105, z kt\u00f3rej kompletnie nic nie wynika, a na pewno nie to co my z tego wyczytujemy w naszej kulturze przesi\u0105kni\u0119tej technik\u0105. R\u00f3wnie\u017c zaprezentowanie wn\u0119trza woltomierza buszmenowi niczego by mu nie wyja\u015bni\u0142o. Samo dzia\u0142anie woltomierza m\u00f3g\u0142by on jako\u015b pr\u00f3bowa\u0107 sobie \u201ewyja\u015bnia\u0107\u201d na mocy teoretycznych konstrukt\u00f3w kultury z jakiej pochodzi, na przyk\u0142ad przy pomocy szamanistycznej \u201eteorii duch\u00f3w przodk\u00f3w\u201d. Ruch wskaz\u00f3wki m\u00f3g\u0142by by\u0107 dla niego zarazem jak\u0105\u015b \u201ewskaz\u00f3wk\u0105 z za\u015bwiat\u00f3w\u201d, kt\u00f3ra nast\u0119pnie powinna podlega\u0107 wyk\u0142adni dokonanej przez szamana. Spekuluj\u0119 tutaj jedynie ale swoj\u0105 drog\u0105 bardzo ciekawe jest to jak wyja\u015bnialiby sobie dzia\u0142anie woltomierza buszmeni nie znaj\u0105cy zagadnie\u0144 zwi\u0105zanych z elektryczno\u015bci\u0105. Ten przyk\u0142ad jeszcze dobitniej potwierdza, \u017ce uteoretyzowane s\u0105 nawet te z naszych obserwacji, kt\u00f3re uwa\u017camy za \u201eoczywiste\u201d. Widzimy tym samym jak du\u017cy wp\u0142yw ma uprzednio za\u0142o\u017cona teoria w rozumieniu obserwacji. Ateista nie uwierzy w do\u015bwiadczenie wskazuj\u0105ce na istnienie Boga tak d\u0142ugo, jak chce pozosta\u0107 ateist\u0105, bez wzgl\u0119du na to jakie by\u0142oby to do\u015bwiadczenie. Aby do\u015bwiadczenie by\u0142o przekonuj\u0105ce musi istnie\u0107 wpierw sam przekonany, tymczasem nie mo\u017cna uwierzy\u0107 w do\u015bwiadczenie z g\u00f3ry wykluczone przez w\u0142asne przekonania. Dlatego te\u017c mieszanie do\u015bwiadczenia i eksperymentu w zagadnienie istnienia Boga nie jest niczym wi\u0119cej jak tylko pust\u0105 gr\u0105 j\u0119zykow\u0105 pozbawion\u0105 g\u0142\u0119bszego sensownego znaczenia.
\nTym samym brak eksperymentu, kt\u00f3ry m\u00f3g\u0142by \u201epotwierdza\u0107\u201d teizm lub istnienie Boga, nie wynika z problem\u00f3w teizmu, ale w\u0142a\u015bnie z problem\u00f3w zwi\u0105zanych z samym eksperymentem. Dowodz\u0105cy czegokolwiek ostatecznie eksperyment po prostu nie istnieje i nie mo\u017ce istnie\u0107.
\nOsobn\u0105 kwesti\u0105 jest zagadnienie tak zwanej powtarzalno\u015bci eksperymentu. Atei\u015bci twierdz\u0105 cz\u0119sto, \u017ce to w\u0142a\u015bnie mo\u017cliwo\u015b\u0107 powtarzalno\u015bci jakiego\u015b eksperymentu i uzyskania dzi\u0119ki temu powtarzalnych wynik\u00f3w daje atei\u015bcie przewag\u0119 nad teist\u0105. Teista nie posiada bowiem ju\u017c takiego powtarzalnego eksperymentu zwi\u0105zanego z istnieniem Boga. Pomin\u0105wszy to, \u017ce taka argumentacja ateisty nadal nie rozwi\u0105zuje \u017cadnego z powy\u017cej wspomnianych problem\u00f3w zwi\u0105zanych z zagadnieniem eksperymentu, to innym problemem pozostaje r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce \u017cadna liczba sko\u0144czonych obserwacji nie daje atei\u015bcie podstaw do formu\u0142owania zasadnych wniosk\u00f3w na przysz\u0142o\u015b\u0107. W niesko\u0144czonym Wszech\u015bwiecie nawet miliard powtarzalnych obserwacji N mo\u017ce bowiem zosta\u0107 obalony przez zaledwie jedn\u0105 banaln\u0105 obserwacj\u0119 N+1 (wystarczy przypomnie\u0107 sobie s\u0142ynny przyk\u0142ad zwi\u0105zany z czarnymi \u0142ab\u0119dziami). Upuszczona ceg\u0142a spada\u0142a jak dot\u0105d zawsze w d\u00f3\u0142 ale nikt nie mo\u017ce wykluczy\u0107, \u017ce pewnego dnia spadnie w g\u00f3r\u0119 gdy\u017c by\u0107 mo\u017ce istnieje gdzie\u015b w niesko\u0144czonym Wszech\u015bwiecie jakie\u015b nieodkryte prawid\u0142o, kt\u00f3rego jeszcze nie znamy i kt\u00f3re spowoduje taki nieoczekiwany obr\u00f3t spraw. Zdanie\u00a0\u201eceg\u0142a spadnie w g\u00f3r\u0119\u201d jest jak na razie nieobserwacyjne ale jest zarazem logicznie poprawne i jak najbardziej mo\u017cliwe. Zdanie to nie jest bowiem sprzeczne ze zbiorem zda\u0144 opartych na dotychczasowej obserwacji ceg\u0142y spadaj\u0105cej w d\u00f3\u0142 poniewa\u017c zbi\u00f3r tych zda\u0144 nie jest zbiorem niesko\u0144czonym i tym samym pozostaje on otwarty na modyfikacje zwi\u0105zane z kolejnymi obserwacjami (nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce w tej sytuacji nawet na poz\u00f3r oczywista hipoteza heliocentryczna posiada prawdopodobie\u0144stwo zerowe skoro ona r\u00f3wnie\u017c mo\u017ce zosta\u0107 sfalsyfikowana w przysz\u0142o\u015bci przez jak\u0105\u015b nag\u0142\u0105 i nieoczekiwan\u0105 zmian\u0119 zasad rz\u0105dz\u0105cych \u015bwiatem). Gdyby\u015bmy ponadto mieli uznawa\u0107 zdania oparte wy\u0142\u0105cznie na powtarzalnej obserwacji czego\u015b w przesz\u0142o\u015bci to musieliby\u015bmy odrzuci\u0107 wi\u0119kszo\u015b\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnej fizyki, kt\u00f3ra niejednokrotnie wprowadza\u0142a byty jakie nie tylko nie by\u0142y oparte na jakiej\u015b powtarzalnej obserwacji, ale nie by\u0142y wr\u0119cz oparte na \u017cadnej obserwacji, na przyk\u0142ad neutrina, niewidzialne struny w teorii strun\u00a0etcetera<\/em>. Koncepcja darwinowska i koncepcja Wielkiego Wybuchu r\u00f3wnie\u017c postuluje istnienie proces\u00f3w niepowtarzalnych i zarazem nieobserwacyjnych poniewa\u017c o ich istnieniu wnioskuje si\u0119 jedynie\u00a0post factum<\/em>\u00a0z pewnych przes\u0142anek, kt\u00f3re nie s\u0105 jednoznacznie oczywiste.
\nNale\u017ca\u0142oby wreszcie zada\u0107 pytanie, czy brak mo\u017cliwo\u015bci \u201eeksperymentalnego potwierdzenia\u201d teizmu lub istnienia Boga obala\u00a0per se<\/em>\u00a0teizm i zasadno\u015b\u0107 istnienia religii? Nie. Brak dowodu nie jest bowiem dowodem na brak. Brak ostatecznego i przekonuj\u0105cego wszystkich \u201eeksperymentalnego dowodu\u201d na teizm nie dowodzi automatycznie ateizmu. Tak samo jest z brakiem dowodu na cokolwiek innego. Co wi\u0119cej, jak s\u0142usznie pisa\u0142 Lakatos, \u201epewne zdania mog\u0105 by\u0107 prawdziwe, cho\u0107 nie s\u0105 dowiedzione<\/em>; a inne fa\u0142szywe, cho\u0107 maj\u0105 prawdziwe konsekwencje\u201d[6]. Tak wi\u0119c zagadnienie eksperymentu i dowodzenia nie ma \u017cadnego wp\u0142ywu na to, czy teizm i twierdzenia religii s\u0105 prawdziwe, czy nie s\u0105. Tym samym ateista nie ma \u017cadnych podstaw aby zaatakowa\u0107 teizm r\u00f3wnie\u017c z punktu widzenia zagadnienia eksperymentu i tak zwanego niezale\u017cnego do\u015bwiadczenia.
\nJan Lewandowski, kwiecie\u0144 2017<\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n[1]\u00a0Por. I. Lakatos,\u00a0Pisma z filozofii nauk empirycznych<\/em>, Warszawa 1995, s. 124.\n<\/div>\n
\n[2]\u00a0Cyt. za I. Lakatos, tam\u017ce, s. 124, kursywa ode mnie.\n<\/div>\n
\n[3]\u00a0Tam\u017ce, s. 142.\n<\/div>\n
\n[4]\u00a0Tam\u017ce, s. 141, kursywa ode mnie.\n<\/div>\n
\n[5]\u00a0Tam\u017ce, s. 143, kursywa ode mnie.\n<\/div>\n
\n[6]\u00a0Tam\u017ce, s. 178, kursywa ode mnie.\n<\/div>\n<\/div>\n

 \n<\/p><\/div>\n

<\/div>\n

 <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Czy postulaty teizmu powinny podlega\u0107 eksperymentalnego potwierdzeniu, jak chce ateista, a je\u015bli nawet to co by z tego wynik\u0142o? Sprawdzimy. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Ateista twierdzi czasami, \u017ce brak mo\u017cliwo\u015bci eksperymentalnego potwierdzenia religii dyskredytuje j\u0105 sam\u0105, wraz z teizmem. Ateista… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974,1055],"tags":[161,298],"class_list":["post-1624","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm","category-teizm","tag-ateizm","tag-eksperyment"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1624","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1624"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1624\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1624"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1624"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1624"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}