{"id":1622,"date":"2018-04-21T07:33:15","date_gmt":"2018-04-21T05:33:15","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1622"},"modified":"2018-04-21T07:33:15","modified_gmt":"2018-04-21T05:33:15","slug":"czy-teizm-powinien-byc-falsyfikowalny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/czy-teizm-powinien-byc-falsyfikowalny\/","title":{"rendered":"Czy teizm powinien by\u0107 falsyfikowalny?"},"content":{"rendered":"
\n
\n
Spotyka si\u0119 niekiedy w\u015br\u00f3d wojuj\u0105cych ateist\u00f3w zarzut, \u017ce teizm jest \u201eniefalsyfikowalny\u201d. Co to oznacza i czy mo\u017ce zaszkodzi\u0107 wierze chrze\u015bcija\u0144skiej? Sprawdzimy.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Spotyka si\u0119 niekiedy w\u015br\u00f3d wojuj\u0105cych ateist\u00f3w zarzut, \u017ce teizm jest \u201eniefalsyfikowalny\u201d. A co w og\u00f3le oznacza poj\u0119cie \u201efalsyfikowalny\u201d? Idea ta jest zwi\u0105zana z osob\u0105 znanego angielskiego filozofa Karla Poppera (1902-1994), kt\u00f3ry stwierdzi\u0142 swego czasu, \u017ce za naukowe mo\u017cna uzna\u0107 tylko te teorie, kt\u00f3re da si\u0119 obali\u0107 lub przynajmniej poda\u0107 kryteria przy kt\u00f3rych takie obalenie mog\u0142oby zaj\u015b\u0107. Zdaniem niekt\u00f3rych wojuj\u0105cych ateist\u00f3w teizm nie mo\u017ce by\u0107 wi\u0119c uznany za teori\u0119 naukow\u0105 skoro nie da si\u0119 zdefiniowa\u0107 kryteri\u00f3w, kt\u00f3re by go obala\u0142y.
\nPierwsza riposta jaka si\u0119 tu sama ci\u015bnie na usta jest taka, \u017ce teizm nie jest teori\u0105 naukow\u0105, natomiast regu\u0142a falsyfikowalno\u015bci odnosi si\u0119 z zasady\u00a0tylko<\/em>\u00a0do teorii naukowych i nie dotyczy innych koncepcji. To jednak drobiazg, wzi\u0105wszy pod uwag\u0119 fakt, \u017ce sam falsyfikacjonizm jest koncepcj\u0105 bardzo problematyczn\u0105 i ostro krytykowan\u0105. Najwybitniejszym krytykiem falsyfikacjonizmu by\u0142 o dziwo Imre Lakatos, sam ucze\u0144 Poppera. Ciekawostk\u0105 mo\u017ce by\u0107 to, \u017ce Popper by\u0142 r\u00f3wnie\u017c promotorem pracy doktorskiej Lakatosa. Zarzuty, kt\u00f3re Lakatos wysun\u0105\u0142 wobec falsyfikacjonizmu Poppera s\u0105 bardzo mocne i by\u0142y formu\u0142owane na r\u00f3\u017cnych p\u0142aszczyznach, g\u0142\u00f3wnie na p\u0142aszczy\u017anie metodologicznej i historycznej. Oczywi\u015bcie nale\u017cy r\u00f3wnie\u017c doda\u0107, \u017ce Lakatos nie by\u0142 jedynym krytykiem falsyfikacjonizmu Poppera i jest tych krytyk\u00f3w wielu.
\nLakatos zauwa\u017ca przede wszystkim, \u017ce pierwszym g\u0142\u00f3wnym problemem falsyfikacjonizmu jest to, \u017ce\u00a0nie da si\u0119<\/em>\u00a0tak naprawd\u0119 obali\u0107 \u017cadnej teorii naukowej gdy\u017c jej obro\u0144cy mog\u0105 w niesko\u0144czono\u015b\u0107 wymy\u015bla\u0107 hipotezy\u00a0ad hoc<\/em>\u00a0broni\u0105ce j\u0105 przed obaleniem. Jako przyk\u0142ad podaje teori\u0119 grawitacji Newtona, kt\u00f3ra od samego pocz\u0105tku by\u0142a zanurzona w \u201eoceanie anomalii\u201d, niemniej jednak zwolennicy Newtona i on sam wymy\u015blali przer\u00f3\u017cne sprytne wybiegi, kt\u00f3re neutralizowa\u0142y te\u00a0sprzeczne<\/em>\u00a0z teori\u0105 obserwacje w taki spos\u00f3b, \u017ce rdze\u0144 teorii pozostawa\u0142 nienaruszony[1]. Lakatos podaje te\u017c pewien do\u015b\u0107 banalny przyk\u0142ad teoretyczny ilustruj\u0105cy to, \u017ce nie b\u0119dziemy w stanie obali\u0107 nawet najprostszych i pozornie najbardziej oczywistych \u201epraw\u201d naukowych. Wyobra\u017amy sobie mianowicie, \u017ce formu\u0142ujemy \u201eprawo\u201d, \u017ce je\u015bli powiesimy na podwieszonej pod sufitem nitce o wytrzyma\u0142o\u015bci 1 N ci\u0119\u017car wi\u0119kszy ni\u017c 1 N, to nitka ta zerwie si\u0119. Nast\u0119pnie za\u0142\u00f3\u017cmy, \u017ce powiesili\u015bmy na tej nitce ci\u0119\u017car 2 N a nitka mimo to nie zerwa\u0142a si\u0119. Co wtedy? Czy nasze \u201eprawo\u201d zosta\u0142o \u201eobalone\u201d? Wcale nie. Tylko naiwni mog\u0105 tak s\u0105dzi\u0107. Mo\u017cna bowiem nadal broni\u0107 tego \u201eprawa\u201d przy pomocy wspomnianych hipotez\u00a0ad hoc<\/em>. Mo\u017cemy na przyk\u0142ad stwierdzi\u0107, \u017ce w suficie by\u0142 ukryty magnes neutralizuj\u0105cy opadanie ci\u0119\u017caru. Mo\u017cemy te\u017c stwierdzi\u0107, \u017ce w\u0142\u00f3kna nitki by\u0142y wilgotne przez co rozci\u0105gn\u0119\u0142a si\u0119 ona i osi\u0105gn\u0119\u0142a wytrzyma\u0142o\u015b\u0107 2 N. Mo\u017cemy stwierdzi\u0107 jeszcze wiele innych rzeczy, na przyk\u0142ad to, \u017ce nasza waga jest zepsuta i ci\u0119\u017car wynosi\u0142 w rzeczywisto\u015bci 1 N, cho\u0107 nasza waga b\u0142\u0119dnie wskazywa\u0142a 2 N. Nitka mog\u0142a nie by\u0107 zwyk\u0142\u0105 nitk\u0105 tylko \u201esupernitk\u0105\u201d, kt\u00f3ra nie zrywa si\u0119 nawet pod ogromnymi ci\u0119\u017carami (takich nitek u\u017cywaj\u0105 na przyk\u0142ad iluzjoni\u015bci). Profesor, kt\u00f3ry sformu\u0142owa\u0142 to \u201eprawo\u201d by\u0142 w rzeczywisto\u015bci bur\u017cuazyjnym libera\u0142em i cho\u0107 wszyscy widzieli, \u017ce nitka zerwa\u0142a si\u0119, on sam og\u0142osi\u0142, \u017ce nie zerwa\u0142a si\u0119[2]. Jak wida\u0107, mo\u017cemy kontynuowa\u0107\u00a0w niesko\u0144czono\u015b\u0107<\/em>\u00a0takie wybiegi\u00a0ad hoc<\/em>, uniemo\u017cliwiaj\u0105ce sfalsyfikowanie lub po prostu obalenie nawet dowolnie najprostszego \u201eprawa naukowego\u201d. To u\u015bwiadamia nam, \u017ce falsyfikacjonizm Poppera sam w sobie jest pewn\u0105 utopi\u0105 niemo\u017cliw\u0105 do przeprowadzenia w praktyce a same teorie naukowe nigdy nie s\u0105 do ko\u0144ca obalalne i mo\u017cna broni\u0107 ich\u00a0w niesko\u0144czono\u015b\u0107<\/em>\u00a0za pomoc\u0105 dowolnych teoretycznych wymys\u0142\u00f3w, co w historii nauki by\u0142o i jest rzecz\u0105 powszechnie przyj\u0119t\u0105.
\nLakatos krytykuje te\u017c falsyfikacjonizm z historycznego punktu widzenia gdy pokazuje, \u017ce historia nauki nie rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 wcale t\u0105 regu\u0142\u0105. Anomalne peryhelium Merkurego by\u0142o znane ju\u017c na d\u0142ugo przed Einsteinem a mimo to nie sfalsyfikowa\u0142o ono teorii Newtona i by\u0142o przez d\u0142ugi okres ignorowane jako problem od\u0142o\u017cony na p\u00f3\u0142k\u0119[3]. Lakatos podaje te\u017c wiele innych podobnych przyk\u0142ad\u00f3w z historii nauki, gdy jakie\u015b obserwacje wyra\u017anie nadaj\u0105ce si\u0119 do obalenia danej teorii nie obala\u0142y jej w praktyce i zarzuca r\u00f3wnie\u017c falsyfikacjonizmowi Poppera wady metodologiczne: nie mo\u017cemy uzna\u0107, \u017ce uczymy si\u0119 prawdy tylko z tego co jest fa\u0142szem poniewa\u017c to\u00a0nie m\u00f3wi nam nic o tym co jest prawd\u0105<\/em>. Lakatos pisa\u0142: \u201enie mo\u017cna wykry\u0107 autentycznego epistemologicznego b\u0142\u0119du, je\u015bli nie posiada si\u0119 teorii prawdy i teorii rozpoznawania rosn\u0105cej lub malej\u0105cej zawarto\u015bci prawdy\u201d[4]. Ostatecznie Lakatos sfalsyfikowa\u0142 sam\u0105 zasad\u0119 falsyfikacji Poppera, przynajmniej z historycznego punktu widzenia[5].
\nWielu wojuj\u0105cych \u201eateist\u00f3w naukowych\u201d i \u201eracjonalist\u00f3w\u201d pr\u00f3buj\u0105cych wykorzystywa\u0107 falsyfikacjonizm przeciw teizmowi nie ma nawet zielonego poj\u0119cia, \u017ce falsyfikacjonizm, z kt\u00f3rego Popper zas\u0142yn\u0105\u0142 najbardziej, by\u0142 tak naprawd\u0119\u00a0smutnym<\/em>\u00a0owocem jego\u00a0pora\u017cki<\/em>\u00a0na gruncie metodologii nauki i \u00f3w falsyfikacjonizm zosta\u0142 powo\u0142any przez niego do \u017cycia tylko dlatego, \u017ce Popper ostatecznie zniszczy\u0142 indukcjonizm, czyli regu\u0142\u0119, w kt\u00f3rej hipotezy naukowe potwierdza si\u0119 za pomoc\u0105 \u201efakt\u00f3w\u201d. Nie mog\u0105c ju\u017c d\u0142u\u017cej utrzyma\u0107 zasady, \u017ce \u201efakty\u201d i obserwacje dowodz\u0105 teorii naukowych, albo chocia\u017c podnosz\u0105 ich prawdopodobie\u0144stwo (co Popper te\u017c unicestwi\u0142), jedyne co zosta\u0142o Popperowi to stwierdzenie, \u017ce o ile nie mo\u017cemy dowie\u015b\u0107 \u017cadnej teorii naukowej za pomoc\u0105 \u201efakt\u00f3w\u201d i obserwacji, to mo\u017cemy j\u0105 przynajmniej obali\u0107 i w ten spos\u00f3b wskaza\u0107, \u017ce cho\u0107 przez chwil\u0119 by\u0142a ona naukowa. Lakatos wspomina\u0142: \u201e[…] w 1934 r. Karl Popper, jeden z najbardziej wp\u0142ywowych filozof\u00f3w naszych czas\u00f3w, stwierdzi\u0142, \u017ce matematyczne prawdopodobie\u0144stwo wszystkich teorii, naukowych lub pseudonaukowych, przy\u00a0dowolnej<\/em>\u00a0liczbie danych do\u015bwiadczalnych, wynosi zero. Je\u015bli Popper ma racj\u0119, to teorie naukowe nie tylko s\u0105 r\u00f3wnie nieudowodnialne, ale i r\u00f3wnie nieprawdopodobne. Potrzebne by\u0142o nowe kryterium demarkacji i Popper zaproponowa\u0142 do\u015b\u0107 zadziwiaj\u0105ce\u201d[6]. Tym nowym kryterium by\u0142 w\u0142a\u015bnie popperowski falsyfikacjonizm, czyli idea, \u017ce mo\u017cemy okre\u015bli\u0107 co jest naukowe tylko wtedy gdy zaproponujemy jakie\u015b kryteria obalenia danej teorii. Jednak jak pokaza\u0142 Lakatos, teorii naukowych nie tylko nie da si\u0119 udowodni\u0107, ale r\u00f3wnie\u017c i obali\u0107, co zosta\u0142o opisane ju\u017c wy\u017cej. Warto te\u017c doda\u0107, \u017ce idea falsyfikacjonizmu sama w sobie jest nieco obra\u017aliwa dla samej nauki, w tym zw\u0142aszcza dla scjentyst\u00f3w i \u201enaukowych ateist\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy przypisuj\u0105 jej twierdzeniom rang\u0119 blisk\u0105 pewno\u015bci. Tymczasem sam falsyfikacjonizm Poppera ju\u017c na wst\u0119pie zak\u0142ada przecie\u017c, \u017ce dana teoria naukowa\u00a0mo\u017ce by\u0107 obalona<\/em>\u00a0i tym samym\u00a0b\u0142\u0119dna<\/em>.
\nA na koniec zastan\u00f3wmy si\u0119 jeszcze, czy rzeczywi\u015bcie nie da\u0142oby si\u0119 obali\u0107 samego teizmu chrze\u015bcija\u0144skiego? Jest to co najmniej dyskusyjne. Mo\u017cna bowiem spr\u00f3bowa\u0107 wyobrazi\u0107 sobie sytuacj\u0119 w kt\u00f3rej jaki\u015b ateista laboratoryjnie wykazuje nam, \u017ce materia wy\u0142ania si\u0119 dos\u0142ownie z niczego. Takie koncepcje pojawia\u0142y si\u0119 ju\u017c przecie\u017c w fizyce. Ten sam ateista m\u00f3g\u0142by zaprezentowa\u0107 nam laboratoryjnie jak \u017cycie wy\u0142ania si\u0119 z materii nieo\u017cywionej, zupe\u0142nie spontanicznie i bez udzia\u0142u Stw\u00f3rcy. S\u0105dz\u0119, \u017ce atei\u015bci natychmiast og\u0142osiliby wyniki takich bada\u0144 jako ostateczn\u0105 falsyfikacj\u0119 teizmu, przynajmniej chrze\u015bcija\u0144skiego. Zreszt\u0105 ju\u017c samo to, \u017ce atei\u015bci uznaj\u0105 teori\u0119 ewolucji za \u201eudowodnion\u0105\u201d i zarazem obalaj\u0105c\u0105 konieczno\u015b\u0107 postulowania Stw\u00f3rcy pokazuje, \u017ce uwa\u017caj\u0105 teizm chrze\u015bcija\u0144ski za sfalsyfikowany. Richard Dawkins zaproponowa\u0142 sw\u00f3j\u00a0Ostateczny boeing 747 – gambit<\/em>, kt\u00f3ry uwa\u017ca za argument obalaj\u0105cy istnienie Boga. Warto nadmieni\u0107, \u017ce nawet jakiekolwiek niepotwierdzone plotki na temat odnalezienia \u017cycia pozaziemskiego same w sobie ju\u017c s\u0105 dla wielu ateist\u00f3w falsyfikacj\u0105 teizmu chrze\u015bcija\u0144skiego. Jeszcze inni atei\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce sfalsyfikowali teizm chrze\u015bcija\u0144ski stwierdzaj\u0105c, \u017ce historyczny Jezus nigdy nie istnia\u0142 lub przez samo wskazanie na brak dowodu na istnienie Boga. Ateista niejednokrotnie twierdzi, \u017ce \u201eobali\u0142\u201d teizm chrze\u015bcija\u0144ski wskazuj\u0105c w swoim mniemaniu na jak\u0105\u015b wewn\u0119trzn\u0105 sprzeczno\u015b\u0107 teizmu lub sprzeczno\u015b\u0107 w samej Biblii i tak dalej. Sam fakt, \u017ce atei\u015bci uwa\u017caj\u0105 teizm za ca\u0142kowicie b\u0142\u0119dny wystarczaj\u0105co dobitnie pokazuje, \u017ce uwa\u017caj\u0105 go oni za sfalsyfikowany.
\nZ drugiej strony warto te\u017c doda\u0107 na sam koniec tych rozwa\u017ca\u0144, \u017ce teorii ewolucji, tak ulubionej przecie\u017c przez wojuj\u0105cych ateist\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c zarzuca si\u0119 w\u0142a\u015bnie niefalsyfikowalno\u015b\u0107. Richard Dawkins stwierdzi\u0142 kiedy\u015b co prawda, \u017ce aby sfalsyfikowa\u0107 darwinizm wystarczy\u0142oby odnale\u017a\u0107 szcz\u0105tki kr\u00f3lika w kambrze, ale jest co najmniej dyskusyjne czy sfalsyfikowa\u0142oby to darwinizm poniewa\u017c darwini\u015bci bez problemu mogliby ripostowa\u0107, \u017ce szcz\u0105tki te znalaz\u0142y si\u0119 w z\u0142ej warstwie przez przypadek, na przyk\u0142ad z powodu ruch\u00f3w tektonicznych Ziemi. Istotnie, takie przemieszanie warstw w geologii jest zjawiskiem cz\u0119stym. Tym samym nale\u017cy u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce szcz\u0105tki kr\u00f3lika w kambrze wcale\u00a0nie sfalsyfikowa\u0142yby<\/em>\u00a0darwinizmu. Z punktu widzenia popperowskiego falsyfikacjonizmu to w\u0142a\u015bnie darwinizm jest wi\u0119c\u00a0nienaukowy<\/em>, co zreszt\u0105 nawet sam Popper swego czasu stwierdzi\u0142, nazywaj\u0105c darwinizm pseudonauk\u0105, ale zosta\u0142 przymuszony do wycofania si\u0119 z tego twierdzenia przez salonow\u0105 \u201epoprawno\u015b\u0107 polityczn\u0105\u201d[7].
\nA zatem reasumuj\u0105c, falsyfikacjonizm Karla Poppera sam w sobie jest ide\u0105 ciekaw\u0105 ale zarazem na tyle problematyczn\u0105, \u017ce nie stanowi zagro\u017cenia dla teizmu chrze\u015bcija\u0144skiego.
\nJan Lewandowski, kwiecie\u0144 2017<\/p>\n

<\/p>\n
\n
\n[1]\u00a0Por. Imre Lakatos,\u00a0Pisma z filozofii nauk empirycznych<\/em>, Warszawa 1995, s. 73-74.\n<\/div>\n
\n[2]\u00a0Tam\u017ce, s. 162-163.\n<\/div>\n
\n[3]\u00a0Tam\u017ce, s. 212, 249, 359.\n<\/div>\n
\n[4]\u00a0Tam\u017ce, s. 264.\n<\/div>\n
\n[5]\u00a0Tam\u017ce, s. 206-221.\n<\/div>\n
\n[6]\u00a0Tam\u017ce, s. 356.\n<\/div>\n
\n[7]\u00a0Por. John Horgan,\u00a0Koniec nauki<\/em>, Warszawa 1999, s. 55.\n<\/div>\n<\/div>\n

 \n<\/p><\/div>\n

\n

<\/h3>\n

 \n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Spotyka si\u0119 niekiedy w\u015br\u00f3d wojuj\u0105cych ateist\u00f3w zarzut, \u017ce teizm jest \u201eniefalsyfikowalny\u201d. Co to oznacza i czy mo\u017ce zaszkodzi\u0107 wierze chrze\u015bcija\u0144skiej? Sprawdzimy. \u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Spotyka si\u0119 niekiedy w\u015br\u00f3d wojuj\u0105cych ateist\u00f3w zarzut, \u017ce teizm jest \u201eniefalsyfikowalny\u201d. A co w og\u00f3le oznacza… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974],"tags":[320,482,647],"class_list":["post-1622","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm","tag-falsyfikacjonizm","tag-lakatos","tag-popper"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1622","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1622"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1622\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1622"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1622"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1622"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}