{"id":1514,"date":"2017-12-05T15:12:23","date_gmt":"2017-12-05T14:12:23","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1514"},"modified":"2024-01-23T10:18:01","modified_gmt":"2024-01-23T10:18:01","slug":"1514-2","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/1514-2\/","title":{"rendered":"Jak nie zosta\u0142 zrobiony Ca\u0142un Tury\u0144ski"},"content":{"rendered":"
\n
\n
Polemika z tekstem Zbigniewa Blanii-Bolnara „Jak zosta\u0142 zrobiony Ca\u0142un Tury\u0144ski?” zamieszczonym w serwisie Racjonalista.pl<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
W ods\u0142onie moich polemik z artyku\u0142ami nt. Ca\u0142unu Tury\u0144skiego z serwisu Racjonalista.pl[1]<\/a> zajmiemy si\u0119 tekstem Zbigniewa Blanii-Bolnara pt. Jak zosta\u0142 zrobiony Ca\u0142un Tury\u0144ski?<\/strong>[2]<\/a>Prawd\u0119 m\u00f3wi\u0105c, waha\u0142em si\u0119 czy si\u0119 jest sens wzi\u0105\u0107 to dzie\u0142o na warsztat i rozbiera\u0107 go zdanie po zdaniu, polemizuj\u0105c z opiniami w nim zawartymi, z dw\u00f3ch powod\u00f3w. Po pierwsze, dlatego \u017ce jego autor nie \u017cyje od blisko 10 lat, nie ma szans wi\u0119c si\u0119 ustosunkowa\u0107 do mojej krytyki (mimo to, dla u\u0142atwienia, b\u0119d\u0119 si\u0119 do niego odnosi\u0142 w czasie tera\u017aniejszym), co daje mi niew\u0105tpliw\u0105 przewag\u0119. Drugi pow\u00f3d stanowi\u0142o to, \u017ce tekst ten jest potwornie d\u0142ugi, 26 stron, z czego pr\u00f3by argumentowania zaj\u0119\u0142yby mo\u017ce 4, g\u00f3ra 5 stron, natomiast ponad 20 stron stanowi\u0105 kalumnie, obelgi, insynuacje, mowa nienawi\u015bci, i zwyk\u0142e chamstwo. Jak si\u0119 okazuje, najmniej miejsca zajmuje tam odpowied\u017a (czy raczej jej nieudolna pr\u00f3ba na odczepnego) na tytu\u0142owe pytanie Zastanawia\u0142em si\u0119 czy go nie skr\u00f3ci\u0107, aby nie m\u0119czy\u0107 Czytelnik\u00f3w, ale ostatecznie zdecydowa\u0142em si\u0119 go pozostawi\u0107 takim jaki jest, w ca\u0142o\u015bci i w oryginalnej formie. Przynajmniej nikt nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 mi zarzuci\u0107, \u017ce staram si\u0119 pewne sprawy zamiata\u0107 pod dywan.
\nPowodem, dla kt\u00f3rego postanowi\u0142em si\u0119 jednak zaj\u0105\u0107 tekstem Blanii Bolnara, jest to, \u017ce dla bezbo\u017cnik\u00f3w spod znaku Racjonalisty, jego autor stanowi pewnego rodzaju guru, nawet w artykule na polskiej Wikipedii wpisali jego tekst do listy publikacji \u017ar\u00f3d\u0142owych.[3]<\/a> Jaki mistrz, tacy jego uczniowie i, jak si\u0119 przekonamy, wpisanie tak ohydnego, prymitywnego, prostackiego, wr\u0119cz wulgarnego tekstu (kt\u00f3ry mo\u017ce wskazywa\u0107 \u017ce Blania-Bolnar raczej nie do ko\u0144ca mia\u0142 poprawnie w g\u0142owie) obok powa\u017cnych publikacji, o tym \u015bwiadczy. Oka\u017ce si\u0119 ponadto, \u017ce tak naprawd\u0119 argumenty Blanii-Bolnara w du\u017cej mierze nie s\u0105 jego oryginalnymi, ca\u0142y tekst silnie zalatuje publikacj\u0105 znanego ameryka\u0144skiego sceptyka Joe Nickella[4]<\/a>, z kt\u00f3rego przypuszczalnie zer\u017cn\u0105\u0142 wi\u0119kszo\u015b\u0107 insynuacji wyst\u0119puj\u0105cych w tek\u015bcie, chocia\u017c jego spos\u00f3b na podrobienie Ca\u0142unu jest zupe\u0142nie inny, ni\u017c sugerowany przez Nickella (odbicie obrazu mokrej p\u0142askorze\u017aby i wcieranie barwnika[5]<\/a>). Blania-Bolnar opowiada\u0142 si\u0119 bowiem za tym \u017ce obraz cia\u0142a na Ca\u0142unie Tury\u0144skim powsta\u0142 w wyniku przypalenia w wyniku prasowania p\u0142askorze\u017aby rozgrzanym \u017celazkiem. Jest to stara hipoteza, czy to w formie proponowanej przez Blani\u0119-Bolnara, czy w nieco zmodyfikowanej (mianowicie rozgrzanie p\u0142askorze\u017aby i przy\u0142o\u017cenie jej do p\u0142\u00f3tna), dawno obalona,[6]<\/a> lecz ostatnio w \u015brodowisku sceptyk\u00f3w powracaj\u0105ca do \u0142ask, jako najbardziej obiecuj\u0105ca, przynajmniej pod wzgl\u0119dem fizyczno-chemicznych w\u0142a\u015bciwo\u015bci wizerunku.[7]<\/a> Co prawda m\u00f3g\u0142bym ju\u017c tutaj zako\u0144czy\u0107 artyku\u0142, stwierdzaj\u0105c \u017ce nikomu si\u0119 nie uda\u0142o za pomoc\u0105 tej techniki odtworzy\u0107 wizerunku z Ca\u0142unu Tury\u0144skiego, odsy\u0142aj\u0105c do \u017ar\u00f3de\u0142 z Przypisu 6, oraz do artyku\u0142u Thibaulta Heimburgera, pokazuj\u0105cego, \u017ce \u017cadna z r\u00f3\u017cnych technik przypalania nie potrafi\u0142a da\u0107 obrazu o podobnych w\u0142a\u015bciwo\u015bciach jak wizerunek cia\u0142a na Ca\u0142unie Tury\u0144skim[8]<\/a>, ale w ko\u0144cu Czytelnik oczekuje \u017ce wezm\u0119 si\u0119 za bary z tym co Blania-Bolnar napisa\u0142. Tote\u017c niniejszym to czyni\u0119. Cz\u0119\u015b\u0107 argument\u00f3w z poprzednich moich artyku\u0142\u00f3w zostanie co prawda powt\u00f3rzona (jako \u017ce s\u0105 to standardowe kwestie przewijaj\u0105ce si\u0119 w dyskusjach), ale aby Czytelnika nie zanudzi\u0107 wci\u0105\u017c tym samym, postaram si\u0119 gdzieniegdzie pog\u0142\u0119bi\u0107 temat. Przypominam r\u00f3wnie\u017c \u017ce warto podczas przechodzenia przez tekst zagl\u0105da\u0107 na bie\u017c\u0105co do przypis\u00f3w zawieraj\u0105cych \u017ar\u00f3d\u0142a i dodatkowe wiadomo\u015bci.
\nPrzejd\u017amy do tekstu Blanii-Bolnara, tradycyjnie wyr\u00f3\u017cnionego kursyw\u0105. Fotografie Ca\u0142unu na pocz\u0105tku i ko\u0144cu pochodz\u0105 w\u0142a\u015bnie z niego (tak samo jak pogrubienia w tek\u015bcie):<\/p>\n

650 lat fa\u0142szywego Ca\u0142unu i prawdziwej g\u0142upoty<\/em><\/p>\n

Zbigniew Blania-Bolnar <\/em><\/p>\n

Jak zosta\u0142 zrobiony Ca\u0142un Tury\u0144ski?<\/em><\/p>\n

\"\"<\/p>\n

Ponad 6 wiek\u00f3w temu papie\u017c Klemens VII wiedz\u0105c, \u017ce tak zwany obecnie Ca\u0142un Tury\u0144ski jest fa\u0142szerstwem, pozwala\u0142 wystawia\u0107 go publicznie i wierzy\u0107 gawiedzi, ze jest to prawdziwe p\u0142\u00f3tno Jezusa. Dzi\u015b Ko\u015bci\u00f3\u0142 sam je wystawia a gawied\u017a tak samo wierzy.<\/em><\/p>\n

Odpowied\u017a:
\nPo tym b\u0142yskotliwym wst\u0119pie przejd\u017amy dalej:
\nGdzie\u015b w 1357 roku kanonicy z ma\u0142ego ko\u015bci\u00f3\u0142ka w Lirey, nieopodal Troyes we Francji, wystawili na pokaz p\u0142at lnianego p\u0142\u00f3tna. Mia\u0142o to by\u0107 autentyczne p\u0142\u00f3tno grobowe, w kt\u00f3re zawini\u0119te zosta\u0142o cia\u0142o Jezusa po zdj\u0119ciu z krzy\u017ca i na kt\u00f3rym odbi\u0142a si\u0119 jego naga posta\u0107. Pocz\u0105tkowo z Francji, a wkr\u00f3tce z ca\u0142ej Europy, do Lirey nap\u0142ywa\u0142y t\u0142umy, za\u015b do w\u0142a\u015bcicieli ca\u0142unu p\u0142yn\u0105\u0142 strumie\u0144 pieni\u0119dzy \u2014 nie tylko zreszt\u0105 do nich, bo wok\u00f3\u0142 p\u0142\u00f3tna rozkwit\u0142 szybko ca\u0142y interes: sprzedawano r\u00f3\u017cne dewocjonalia i pami\u0105tki, w tym o\u0142owiane medaliony z podobizn\u0105 ca\u0142unu, a trzeba by\u0142o r\u00f3wnie\u017c zapewni\u0107 nocleg i wy\u017cywienie tysi\u0105com pielgrzym\u00f3w. <\/em>
\nOczywi\u015bcie nie darmo. Lirey, male\u0144ka mie\u015bcina, sta\u0142a si\u0119 w kr\u00f3tkim czasie jednym z wa\u017cniejszych miejsc chrze\u015bcija\u0144skiego \u015bwiata. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nNo fajnie, ale nie \u015bwiadczy to jeszcze o niczym, poza obsesj\u0105 sceptyk\u00f3w na punkcie finans\u00f3w pierwszych historycznie potwierdzonych w\u0142a\u015bcicieli Ca\u0142unu Tury\u0144skiego.
\nNa wie\u015b\u0107 o pojawieniu si\u0119 ca\u0142unu Jezusa, biskup z pobliskiego Troyes, Henri de Poitiers, wszcz\u0105\u0142 \u015bledztwo. Kanonicy nie poprosili go nawet o zgod\u0119 na pokazy, co by\u0142o dziwne. Zachodzi\u0142o podejrzenie, \u017ce ca\u0142un jest fa\u0142szerstwem i \u017ce jego dysponenci nie mog\u0105 wykaza\u0107 si\u0119 \u017cadnym dowodem pochodzenia p\u0142\u00f3tna. P\u00f3\u017aniej b\u0119d\u0105 twierdzi\u0107, \u017ce jego w\u0142a\u015bcicielem by\u0142 sam fundator ko\u015bcio\u0142a w Lirey, dzielny rycerz Geoffrey de Charny \u2014 tyle \u017ce Geoffrey ju\u017c nie \u017cy\u0142. T\u0142umaczenie wygodne, ale niewiarygodne. Zachowa\u0142y si\u0119 bowiem dokumenty, w kt\u00f3rych rzekomy ca\u0142un powinien zosta\u0107 wymieniony, gdyby za \u017cycia Geoffreya ju\u017c istnia\u0142, ale \u017caden z nich nawet nie napomyka o p\u0142\u00f3tnie z wizerunkiem Jezusa. Ca\u0142un musia\u0142 mie\u0107 nieczyste pochodzenie. I mia\u0142. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nCo dok\u0142adnie si\u0119 dzia\u0142o \u2013nie wiadomo. Cho\u0107by z tego powodu, \u017ce jak Blania-Bolnar sam wspomina, \u017caden z dokument\u00f3w powsta\u0142ych za \u017cycia, lub tu\u017c po \u015bmierci Geoffreya de Charny (przyjmijmy tak\u0105 pisowni\u0119 imienia i nazwiska, cho\u0107 niekiedy w literaturze polskoj\u0119zycznej nazywany jest r\u00f3wnie\u017c Godfrydem lub Galfrydem, albo Geoffreiem) na polu bitwy pod Poitiers 19 wrze\u015bnia 1356 roku, nie wspomina o istnieniu Ca\u0142unu Tury\u0144skiego w kolegiacie w Lirey. Ani akt fundacyjny kolegiaty z Lirey datowany na 20 czerwca 1353 roku, ani bulla papie\u017ca Innocentego VI ustanawiaj\u0105ca kanonik\u00f3w z 30 stycznia 1354 roku, ani dokument z 3 sierpnia tego\u017c roku nadaj\u0105cy kolejne odpusty, ani list z 28 maja 1356 roku biskupa Henryka z Poitiers (kt\u00f3ry rzekomo mia\u0142 przeprowadza\u0107 w\u00f3wczas \u015bledztwo dotycz\u0105ce pochodzenia Ca\u0142unu), chwal\u0105cy Geoffreya za ufundowanie kolegiaty i og\u00f3ln\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107, ani dokument z 5 czerwca 1357 roku w kt\u00f3rym dwunastu biskup\u00f3w s\u0105du papieskiego w Awinionie udziela\u0142o dodatkowych odpust\u00f3w tym kt\u00f3rzy odm\u00f3wi\u0105 modlitw\u0119 za dusz\u0119 poleg\u0142ego Geoffreya.[9]<\/a> Informacje o \u015bledztwie przeprowadzonym przez biskupa Henryka z Poitiers pochodz\u0105 jedynie z kilku mglistych zda\u0144 z pisanego pod koniec 1389 roku memorandum jego nast\u0119pcy, Piotra z Ars, do awinio\u0144skiego antypapie\u017ca Klemensa VII. Nie znamy orygina\u0142u tego dokumentu, rzekomo wys\u0142anego (anty)papie\u017cowi, mamy za to niepodpisane i niedatowane kopie, brudnopis i jedn\u0105 kopi\u0119 na czysto po \u0142acinie, oraz francuskie streszczenie.[10]<\/a> Piotr z Ars pisze w nim \u017ce biskup Henryk: „po wnikliwym dochodzeniu i badaniach wykry\u0142 on szalbierstwo oraz spos\u00f3b w jaki wspomniane p\u0142\u00f3tno zosta\u0142o chytrze pomalowane, prawd\u0119 po\u015bwiadczy\u0142 za\u015b ten artysta, kt\u00f3ry je namalowa\u0142.” Wydarzenia te mia\u0142y dzia\u0107 si\u0119 „34 lata, lub co\u015b ko\u0142o tego” wcze\u015bniej, czyli oko\u0142o roku 1355. Potem p\u0142\u00f3tno to ukryto a\u017c do roku 1389.[11]<\/a>
\nIstniej\u0105 jednak dowody na\u00a0 to \u017ce Ca\u0142un by\u0142 w posiadaniu Geoffreya I (dla odr\u00f3\u017cnienia od jego syna, Geoffreya II) \u00a0przed jego \u015bmierci\u0105 w 1356 roku. Bulla antypapie\u017ca Klemensa VII z 1390 roku potwierdza \u017ce pierwszym znanym posiadaczem Ca\u0142unu by\u0142 Geoffrey I.[12]<\/a>\u00a0 Wnuczka Geoffreya I, Ma\u0142gorzata twierdzi\u0142a \u017ce odziedziczy\u0142a (conquist par feu) Ca\u0142un po dziadku.[13]<\/a> \u00a0W znanych nam dokumentach rodu de Charny zawsze okre\u015bla si\u0119 Geoffreya I jako pierwszego znanego posiadacza Ca\u0142unu.[14]<\/a> Najwa\u017cniejszym \u015bwiadectwem jest jednak s\u0142ynny medalion z Lirey. Jeden egzemplarz tego medalionu wy\u0142owiono w 1855 roku z Sekwany, przechowywany jest obecnie w Muzeum Cluny. Tego typu medaliony sprzedawano pielgrzymom odwiedzaj\u0105cym miejsca pielgrzymkowe. Przedstawia on p\u0142\u00f3tno z wyra\u017anie zaznaczonym splotem jode\u0142kowym, na kt\u00f3rym s\u0105 dwie p\u0142askorze\u017aby przedstawiaj\u0105ce prz\u00f3d i ty\u0142 ludzkiej postaci z r\u0119kami za\u0142o\u017conymi na kroczu, wszystko dok\u0142adnie tak jak na Ca\u0142unie Tury\u0144skim \u2013\u015bwiadczy to o tym \u017ce do tego p\u0142\u00f3tna jednak odbywa\u0142y si\u0119 pielgrzymki. Pod spodem jest podobizna pustego grobu, oraz herby rod\u00f3w de Charny (z lewej strony) oraz de Vergy (z prawej).[15]<\/a> Powsta\u0142 on za \u017cycia Geoffreya I, lub tu\u017c po jego \u015bmierci, zanim jego syn osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142noletnio\u015b\u0107 (pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 innym herbem[16]<\/a>). U\u0142o\u017cenie herb\u00f3w mog\u0142oby co\u015b sugerowa\u0107 w tej sprawie, gdyby tylko specjali\u015bci od heraldyki zdecydowali si\u0119 na jedn\u0105 wersj\u0119: czy u\u0142o\u017cenie herbu m\u0119\u017ca po lewej stronie, a \u017cony po prawej, \u015bwiadczy o tym \u017ce m\u0105\u017c \u00f3w \u017cyje, czy wprost przeciwnie, \u017ce jego \u017cona jest ju\u017c wdow\u0105\u2026 [17]<\/a>
\nW 2009 roku odkryto fragment foremki s\u0142u\u017c\u0105cej do wyrobu tego typu medalion\u00f3w, a \u015bci\u015blej rzecz bior\u0105c jego nieco innej wersji, r\u00f3\u017cni\u0105cej si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142ach. Jednym z tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jest orientacja splotu jode\u0142kowego: na medalionie z Cluny ci\u0105gnie si\u0119 on wzd\u0142u\u017c p\u0142\u00f3tna (tak jak na Ca\u0142unie Tury\u0144skim), za\u015b na foremce wszerz. Pozwala to przypuszcza\u0107 \u017ce foremka przedstawia wersj\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105, gdzie \u017ale wyryto orientacj\u0119 splotu, p\u00f3\u017aniej trzeba by\u0142o to poprawia\u0107. Co ciekawe foremka przedstawia herb de Charny po lewej stronie a de Vergy po prawej \u2013jako \u017ce odbity medalion stanowi\u0142by odbicie lustrzane, to w tej wersji herb de Charny by\u0142by zatem po prawej stronie, a de Vergy po lewej\u2026[18]<\/a>
\nBlania-Bolnar s\u0142usznie zauwa\u017cy\u0142 ani kanonicy, ani Geoffrey I nie powiedzieli sk\u0105d zdobyli Ca\u0142un, zwany p\u00f3\u017aniej Tury\u0144skim. Wysuwa on p\u00f3\u017aniej wniosek \u017ce Ca\u0142un \u00f3w mia\u0142 nieczyste pochodzenie, znaczy si\u0119 zosta\u0142 zdobyty w nielegalny, albo nieuczciwy spos\u00f3b. Mo\u017ce tak, mo\u017ce nie\u2026 tego nie wiemy. Istnieje wiele domniemanych powod\u00f3w dla kt\u00f3rych ani Geoffrey, ani kanonicy nie chcieli powiedzie\u0107 sk\u0105d wytrzasn\u0119li Ca\u0142un. Ale czy ewentualne jego sfa\u0142szowanie i pokazanie fa\u0142szywki by\u0142oby jednym z nich? Zastan\u00f3wmy si\u0119 chwil\u0119. Czy kto\u015b kto \u015bwiadomie zamierza\u0142by sfa\u0142szowa\u0107 jak\u0105\u015b relikwi\u0119 by na niej zarobi\u0107, zapomnia\u0142by o czym\u015b tak podstawowym jak podrobienie r\u00f3wnie\u017c rodowodu relikwii? Nie potrzeba by\u0142o tu \u017cadnego kombinowania i ci\u0105gni\u0119cia chronologii Ca\u0142unu a\u017c do czas\u00f3w Jezusa. Wystarczy\u0142o powiedzie\u0107 chocia\u017cby \u017ce jeden z kanonik\u00f3w mia\u0142 objawienie, np. we \u015bnie ukaza\u0142 mu si\u0119 J\u00f3zef z Arymatei i poinformowa\u0142 go \u017ce po \u015bmierci Jezusa uda\u0142 si\u0119 do Gallii wraz z Ca\u0142unem i zakopa\u0142 go np. gdzie\u015b na wzg\u00f3rzu w pobli\u017cu Lirey. Motyw odnalezienia relikwii w wyniku cudownej interwencji przewija\u0142 si\u0119 cz\u0119sto w \u015bredniowiecznych relacjach i nikt raczej nie by\u0142by tym specjalnie zdziwiony.[19]<\/a> Milczenie w sprawie pochodzenia Ca\u0142unu mo\u017ce \u015bwiadczy\u0107 \u017ce towarzystwo to mia\u0142o co\u015b do ukrycia, ale wydaje si\u0119 w\u0105tpliwe gdyby sta\u0142o ono za sfabrykowaniem Ca\u0142unu. Raczej wskazuje to na uczciwo\u015b\u0107 kanonik\u00f3w i Geoffreya, sugeruj\u0105c \u017ce powody trzymania g\u0119b na k\u0142\u00f3dk\u0119 by\u0142y zupe\u0142nie inne.
\nPrzejd\u017amy dalej:
\nBy\u0142 te\u017c daleko wa\u017cniejszy pow\u00f3d, by wszcz\u0105\u0107 \u015bledztwo, ni\u017c samowola kanonik\u00f3w. Biskup i jego otoczenie doskonale zdawali sobie spraw\u0119, \u017ce o tak fenomenalnym \u015bwiadectwie nijak nie mog\u0142yby milcze\u0107 ewangelie, pisma Ojc\u00f3w Ko\u015bcio\u0142a i ca\u0142a chrze\u015bcija\u0144ska tradycja. A milcza\u0142y. Ca\u0142un musia\u0142 by\u0107 fa\u0142szerstwem. I by\u0142. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nArgument ex silentio ma warto\u015b\u0107 blisk\u0105 zeru. To \u017ce o pojawieniu si\u0119 odbicia Jezusa na jego grobowym p\u0142\u00f3tnie nie m\u00f3wi\u0105 Ewangelie, ani Ojcowie Ko\u015bcio\u0142a, ani tradycja, nie \u015bwiadczy to jeszcze \u017ce takiego odbicia nie by\u0142o. Brak \u015bwiadectw m\u00f3g\u0142 wynika\u0107 z kilku powod\u00f3w:<\/p>\n