{"id":1512,"date":"2017-12-05T15:10:19","date_gmt":"2017-12-05T14:10:19","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1512"},"modified":"2017-12-05T15:10:19","modified_gmt":"2017-12-05T14:10:19","slug":"dzieje-calunu-turynskiego-wedlug-leszka-zuka-racjonalisty","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/dzieje-calunu-turynskiego-wedlug-leszka-zuka-racjonalisty\/","title":{"rendered":"Dzieje Ca\u0142unu Tury\u0144skiego wed\u0142ug Leszka \u017buka z Racjonalisty cz. 1"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
Ods\u0142ona naszych zmaga\u0144 z tym co na temat Ca\u0142unu Tury\u0144skiego i innych powi\u0105zanych relikwii napisano na portalu Racjonalista.pl. Tym razem do rozbi\u00f3rki idzie artyku\u0142 Leszka \u017buka zatytu\u0142owany „Dzieje Ca\u0142unu Tury\u0144skiego”.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\nPi\u0105ta ods\u0142ona naszych zmaga\u0144 z tym co na temat Ca\u0142unu Tury\u0144skiego i innych powi\u0105zanych relikwii napisano na portalu Racjonalista.pl. Tym razem do rozbi\u00f3rki idzie artyku\u0142 Leszka \u017buka zatytu\u0142owany Dzieje Ca\u0142unu Tury\u0144skiego<\/em>[1]<\/a>. Jak zwykle na Racjonali\u015bcie, nie jest to artyku\u0142 najwy\u017cszych lot\u00f3w, i my\u015bl\u0119 \u017ce wszyscy Czytelnicy kt\u00f3rzy przeczytali moje poprzednie artyku\u0142y, bez problemu byliby w stanie odpowiedzie\u0107 na twierdzenia w nim zawarte. Te w du\u017cej mierze opieraj\u0105 si\u0119 (jak \u017buk dalej mimochodem przyznaje) na ksi\u0105\u017cce dw\u00f3ch mason\u00f3w: Christophera Knighta i Roberta Lomasa Drugi mesjasz. Templariusze, Ca\u0142un Tury\u0144ski i wielkie tajemnice masonerii<\/em> (kt\u00f3rej autor\u00f3w, nawiasem m\u00f3wi\u0105c, chyba nale\u017ca\u0142oby po prostu leczy\u0107)[2]<\/a>, a by\u0107 mo\u017ce tak\u017ce na pozycji Holgera Kerstena i Elmara R. Grubera pt. Jezus Ofiar\u0105 Spisku<\/em>[3]<\/a> , oraz przypuszczalnie na wcze\u015bniejszych artyku\u0142ach z Racjonalisty, z kt\u00f3rymi ju\u017c polemizowa\u0142em. W swoim artykule \u017buk przedstawia pokr\u00f3tce tzw. \u201eznan\u0105\u201d\u00a0 lub te\u017c \u201epewn\u0105\u201d histori\u0119 Ca\u0142unu Tury\u0144skiego od mniej wi\u0119cej po\u0142owy XIV wieku, a tak\u017ce wyniki niekt\u00f3rych wsp\u00f3\u0142czesnych analiz naukowych. Wcze\u015bniejsza historia Ca\u0142unu oczywi\u015bcie dla niego nie istnieje. Jako \u017ce w niniejszej pracy b\u0119d\u0119 si\u0119 stara\u0142 trzyma\u0107 tego co pisze \u017buk, nie jest moim zamiarem jej tu przedstawienie. Jest to temat tak obszerny, \u017ce om\u00f3wienie wszystkich hipotez i dowod\u00f3w na istnienie Ca\u0142unu Tury\u0144skiego przed rokiem 1350 wymaga\u0142oby napisanie nie tyle kolejnego artyku\u0142u, co wr\u0119cz ca\u0142ej ksi\u0105\u017cki. Co wi\u0119cej, uwa\u017cam \u017ce zanim podejmie si\u0119 temat historii Ca\u0142unu od I do XIV wieku, oraz najpopularniejszej obecnie hipotezy wi\u0105\u017c\u0105cej Ca\u0142un Tury\u0144ski z bizantyjskim Mandylionem, nale\u017ca\u0142oby najpierw om\u00f3wi\u0107 kwesti\u0119 kontrowersji wok\u00f3\u0142 kolejnego wizerunku Chrystusa domniemanie \u201enie r\u0119k\u0105 ludzk\u0105 uczynionego\u201d, a mianowicie Chusty z Manoppello. Wprowadza ona dodatkow\u0105 zmienn\u0105 i mo\u017ce rozwi\u0105zywa\u0107 niekt\u00f3re zagadki historyczne, ale r\u00f3wnocze\u015bnie stwarza\u0107 multum nowych. Jednak te kwestie porusz\u0119 w kolejnych artyku\u0142ach, a tymczasem skoncentrujmy si\u0119 na tym co pisze \u017buk. Tradycyjnie tekst mojego oponenta przytaczam w ca\u0142o\u015bci, zaznaczony kursyw\u0105, natomiast inne cytowania s\u0105 zaznaczone kolorem niebieskim:
\n 
\nDzieje Ca\u0142unu Tury\u0144skiego<\/em><\/strong>
\nAutor tekstu: Leszek \u017buk<\/em>
\nCa\u0142un Tury\u0144ski jest artefaktem wyj\u0105tkowym. Nie bez przyczyny otacza go legenda. Od wielu lat toczy si\u0119 bowiem gor\u0105ca dyskusja mi\u0119dzy tymi, kt\u00f3rzy uznaj\u0105, \u017ce jest to p\u0142\u00f3tno, w kt\u00f3re zawini\u0119to cia\u0142o Jezusa z\u0142o\u017conego do grobu a tymi, kt\u00f3rzy odrzucaj\u0105 t\u0119 tez\u0119. Obie strony wytaczaj\u0105 najci\u0119\u017csze dzia\u0142a, aby poprze\u0107 swoje twierdzenia, lub zbi\u0107 argumentacj\u0119 przeciwnik\u00f3w, nie zawsze licz\u0105c si\u0119 z faktami. Mo\u017cna jednak my\u015ble\u0107 o Ca\u0142unie nieco inaczej; nie w kategoriach zwi\u0105zku tej tkaniny z Jezusem, a raczej jako o zjawisku kulturowym i poznawczym. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nI w taki w\u0142a\u015bnie spos\u00f3b traktuje p\u0142\u00f3tno z Turynu Gian Maria Zaccone w swojej ksi\u0105\u017cce\u00a0 o znanej historii Ca\u0142unu Tury\u0144skiego (Zaccone jedynie bardzo pobie\u017cnie porusza tam hipotezy na temat historii wcze\u015bniejszej), traktuj\u0105c owo p\u0142\u00f3tno jedynie jako obiekt dewocyjny, nie poruszaj\u0105c kwestii czy jest on autentyczn\u0105 relikwi\u0105, czy nie.[4]<\/a> Przy okazji Zaccone pokazuje \u017ce tzw. \u201eznana\u201d i \u201epewna\u201d historia Ca\u0142unu Tury\u0144skiego wcale nie jest, wbrew og\u00f3lnemu przekonaniu, ca\u0142kowicie znana i pewna, i r\u00f3wnie\u017c ma swoje luki i tajemnice, chocia\u017c nie tego kalibru co we wcze\u015bniejszym etapie. I podobnie oka\u017ce si\u0119 \u017ce r\u00f3wnie\u017c \u201enieznana\u201d historia Ca\u0142unu Tury\u0144skiego wcale nie jest zupe\u0142nie nieznan\u0105 bia\u0142\u0105 plam\u0105 \u2013podzia\u0142 na \u201eznany\u201d i \u201enieznany\u201d etap nie jest wcale podzia\u0142em na dwie po\u0142\u00f3wki, jasn\u0105 i ciemn\u0105.
\nTajemnica p\u0142\u00f3tna z Turynu okazuje si\u0119 bowiem nie tyle tajemnic\u0105 w sensie obiektywnym, ile wytworem ludzkiej \u015bwiadomo\u015bci ograniczonej przez u\u015bwi\u0119cone tradycj\u0105 za\u0142o\u017cenia. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nSzczeg\u00f3lnie \u017cyw\u0105 wci\u0105\u017c w niekt\u00f3rych \u015brodowiskach tradycj\u0105 uznawania wszystkich relikwii zaliche oszustwa, wyprodukowane przez chciwy kler katolicki i prawos\u0142awny, oraz przekonanie \u017ce \u017cadne autentyczne relikwie z czas\u00f3w Jezusa nie mog\u0142y dotrwa\u0107 do naszych czas\u00f3w.
\n\u015aledz\u0105c dzieje Ca\u0142unu Tury\u0144skiego mo\u017cna stwierdzi\u0107, \u017ce od samego pocz\u0105tku pewne elementy ukazuj\u0105ce natur\u0119 tej tkaniny s\u0105 dobrze znane, lecz przeszkod\u0105 w ich dostrze\u017ceniu i logicznej interpretacji jest nastawienie ludzi.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nW\u0142a\u015bnie.
\nHistoria Ca\u0142unu jest nie\u017ale udokumentowana od chwili jego pierwszej publicznej prezentacji w roku 1357 zorganizowanej przez kanonik\u00f3w z kolegiaty w Lirey we Francji. W\u0142a\u015bcicielka tkaniny Joanna de Vergy wypo\u017cyczy\u0142a Ca\u0142un kolegiacie, kt\u00f3r\u0105 ufundowa\u0142 jej m\u0105\u017c rycerz Godfryd de Charney. \u015awi\u0105tyni\u0119 wy\u015bwi\u0119cono w maju 1356 roku, a 19 wrze\u015bnia tego samego roku rycerz zgin\u0105\u0142 w bitwie z Anglikami pod Poitiers. Joanna znalaz\u0142a si\u0119 wtedy w trudnej sytuacji finansowej i prawdopodobnie dlatego zdecydowa\u0142a si\u0119 wystawi\u0107 tkanin\u0119. P\u0105tnicy przybywaj\u0105cy do Lirey kupowali bowiem dewocjonalia, w tym pami\u0105tkowe medale z herbami Joanny i jej m\u0119\u017ca wybite z okazji prezentacji relikwii. Co ciekawe, biskup Troyes Henryk z Poitiers, kt\u00f3ry wcze\u015bniej ceni\u0142 rycerza Godfryda de Charney za pobo\u017cn\u0105 fundacj\u0119, po zapoznaniu si\u0119 ze spraw\u0105 wyda\u0142 oficjalny zakaz pokazywania tkaniny z Lirey. Uzna\u0142, \u017ce Ca\u0142un nie jest autentyczny, wi\u0119c Joanna pod naciskiem biskupa musia\u0142a przerwa\u0107 pokazy. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nPrzede wszystkim to nie mamy poj\u0119cia kiedy po raz pierwszy zorganizowano pokazy Ca\u0142unu Tury\u0144skiego w Lirey, i kto sta\u0142 za ich organizacj\u0105. \u0179r\u00f3d\u0142a pisane odno\u015bnie tego pierwszego wystawienia ograniczaj\u0105 si\u0119 do napisanego w 1389 roku kontrowersyjnego listu-memorandum Pierre\u2019a de Arcis (czyli po naszemu Piotra z Ars), biskupa Troyes i zdecydowanego przeciwnika autentyczno\u015bci Ca\u0142unu Tury\u0144skiego, do awinio\u0144skiego antypapie\u017ca Klemensa VII. Na pocz\u0105tku owego listu opisuje on poprzednie wystawienie tego\u017c p\u0142\u00f3tna jakie\u015b 30 lat wcze\u015bniej:[5]<\/a><\/p>\n

„Sprawa, Ojcze \u015awi\u0119ty, przedstawia si\u0119 nast\u0119puj\u0105co. Jaki\u015b czas temu dziekan pewnego ko\u015bcio\u0142a kolegiackiego w diecezji Troyes, to jest ko\u015bcio\u0142a w Lirey, kieruj\u0105c si\u0119 chciwo\u015bci\u0105 i nie powoduj\u0105c si\u0119 w \u017cadnym stopniu pobo\u017cno\u015bci\u0105, lecz tylko ch\u0119ci\u0105 zysku, w spos\u00f3b pe\u0142en fa\u0142szu i z zamiarem oszustwa wystara\u0142 si\u0119 dla swojego ko\u015bcio\u0142a o pewne p\u0142\u00f3tno chytrze namalowane, na kt\u00f3rym za pomoc\u0105 pewnej sztuczki szalbierskiej przedstawiono podw\u00f3jne wyobra\u017cenie m\u0119\u017cczyzny, to jest prz\u00f3d i ty\u0142 cia\u0142a, utrzymuj\u0105c przy tym fa\u0142szywie, \u017ce jest to prawdziwy ca\u0142un, w kt\u00f3ry nasz Zbawiciel Jezus Chrystus zosta\u0142 owini\u0119ty przed z\u0142o\u017ceniem do grobu i na kt\u00f3rym podobizna ca\u0142ej postaci Zbawiciela jest odci\u015bni\u0119ta wraz ze \u015bladami Jego ran. T\u0119 opowie\u015b\u0107 rozg\u0142oszono nie tylko w kr\u00f3lestwie Francji, ale, rzec mo\u017cna \u015bmia\u0142o, w ca\u0142ym \u015bwiecie, tak \u017ce ze wszystkich stron przybywali ludzie, aby to p\u0142\u00f3tno zobaczy\u0107. Nie poprzestano na tym i by zwabi\u0107 jak najwi\u0119ksze t\u0142umy ludzi i wycisn\u0105\u0107 z nich chytrze pieni\u0105dze, postarano si\u0119 o rzekome cuda: w tym celu wynaj\u0119to pewnych ludzi, aby g\u0142osili, \u017ce zostali uzdrowieni w czasie publicznego pokazu ca\u0142unu, kt\u00f3ry w opinii wszystkich mia\u0142 by\u0107 ca\u0142unem naszego Pana.<\/p>\n

\u015awi\u0119tej pami\u0119ci pan Henryk z Poitiers, biskup Troyes, dowiedziawszy si\u0119 o tym i przynaglany przez r\u00f3\u017cne roztropne osoby do podj\u0119cia jaki\u015b krok\u00f3w, co w ko\u0144cu nale\u017ca\u0142o do jego obowi\u0105zk\u00f3w wynikaj\u0105cych ze zwyczajnej jurysdykcji, zabra\u0142 si\u0119 gorliwie do badania ca\u0142ej sprawy i wykrycia prawdy. Wielu teolog\u00f3w i innych m\u0105drych ludzi o\u015bwiadczy\u0142o \u017ce nie mo\u017ce to by\u0107 prawdziwy ca\u0142un naszego Pana z odciskiem jego podobizny, jako \u017ce \u015bwi\u0119ta Ewangelia nie wspomina o takiej cudownej podobi\u017anie, a by\u0142oby zupe\u0142nie nieprawdopodobne, by \u015bwi\u0119ci ewangeli\u015bci zaniedbali odnotowania jej istnienia, gdyby to by\u0142o prawd\u0105, podobnie te\u017c fakt ten nie m\u00f3g\u0142by pozosta\u0107 nieznany a\u017c do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n

W ko\u0144cu, po wnikliwym dochodzeniu i badaniach, wykry\u0142 on szalbierstwo, oraz spos\u00f3b, w jaki wspomniane p\u0142\u00f3tno zosta\u0142o chytrze pomalowane, prawd\u0119 po\u015bwiadczy\u0142 za\u015b ten artysta, kt\u00f3ry je namalowa\u0142, a mianowicie, \u017ce nie by\u0142o ono uczynione w spos\u00f3b cudowny, ani te\u017c nam zes\u0142ane, lecz by\u0142o dzie\u0142em ludzkiej umiej\u0119tno\u015bci.<\/p>\n

Bior\u0105c to pod uwag\u0119, po zasi\u0119gni\u0119ciu rady m\u0105drych teolog\u00f3w i prawnik\u00f3w, widz\u0105c \u017ce nie mo\u017ce i nie powinien pozwoli\u0107 na kontynuowanie tych praktyk, wszcz\u0105\u0142 on formalne post\u0119powanie przeciw rzeczonemu Dziekanowi i jego wsp\u00f3\u0142winnym towarzyszom, aby po\u0142o\u017cy\u0107 kres owym fa\u0142szywym pog\u0142oskom. Ci za\u015b widz\u0105c \u017ce ich niegodziwo\u015b\u0107 zosta\u0142a ujawniona, ukryli gdzie\u015b rzeczone p\u0142\u00f3tno, tak \u017ce Ordynariusz nie m\u00f3g\u0142 go odnale\u017a\u0107 i trzymali je w tym ukryciu przez nast\u0119pne trzydzie\u015bci cztery lata, lub co\u015b ko\u0142o tego, a\u017c do tego roku.”<\/p>\n

Dalszy ci\u0105g listu-memorandum biskupa Piotra dotyczy ju\u017c opisu wydarze\u0144 z bie\u017c\u0105cego 1389 roku, kiedy dosz\u0142o do kolejnych wystawie\u0144, o czym dalej. Odejmuj\u0105c 34 lata \u201elub co\u015b ko\u0142o tego\u201d od 1389 roku, otrzymujemy rok 1355, a wi\u0119c jeszcze za \u017cycia Godfryda (vel Geoffreya, Geoffreia, lub te\u017c Galfryda) de Charny. Problem w tym, \u017ce \u017cadne dokumenty z tego okresu nie wspominaj\u0105 o awanturze z wystawieniem Ca\u0142unu. Ani akt fundacyjny kolegiaty z Lirey datowany na 20 czerwca 1353 roku, ani bulla papie\u017ca Innocentego VI ustanawiaj\u0105ca kanonik\u00f3w z 30 stycznia 1354 roku, ani dokument z 3 sierpnia tego\u017c roku nadaj\u0105cy kolejne odpusty, ani list z 28 maja 1356 roku biskupa Henryka z Poitiers (kt\u00f3ry rzekomo mia\u0142 przeprowadza\u0107 w\u00f3wczas \u015bledztwo dotycz\u0105ce pochodzenia Ca\u0142unu), chwal\u0105cy Godfryda za ufundowanie kolegiaty i og\u00f3ln\u0105 pobo\u017cno\u015b\u0107, ani dokument z 5 czerwca 1357 roku w kt\u00f3rym dwunastu biskup\u00f3w s\u0105du papieskiego w Awinionie udziela\u0142o dodatkowych odpust\u00f3w tym kt\u00f3rzy odm\u00f3wi\u0105 modlitw\u0119 za dusz\u0119 poleg\u0142ego Godfryda.[6]<\/a> Milczenie owych \u017ar\u00f3de\u0142 w tej sprawie stawia relacje biskupa d\u2019Arcisa w nienajlepszym \u015bwietle, podobnie jak brak precyzji relacji, kt\u00f3rej autor nie potrafi wymieni\u0107 dok\u0142adnego roku kiedy to zaj\u015bcie mia\u0142o miejsce, ani poda\u0107 nazwiska rzekomego fa\u0142szerza, ani konsekwencji jakie go spotka\u0142y. Istniej\u0105 jednak dowody na\u00a0 to \u017ce Ca\u0142un istotnie wystawiano oko\u0142o roku 1356. Bulla antypapie\u017ca Klemensa VII z 1390 roku potwierdza \u017ce pierwszym znanym posiadaczem Ca\u0142unu by\u0142 Godfryd de Charny ojciec (jego syn nosi\u0142 to samo imi\u0119)[7]<\/a>\u00a0 Wnuczka Godfryda seniora, Ma\u0142gorzata twierdzi\u0142a \u017ce odziedziczy\u0142a (conquist par feu) Ca\u0142un po dziadku.[8]<\/a>\u00a0 W znanych nam dokumentach rodu de Charny zawsze okre\u015bla si\u0119 Godfryda ojca jako pierwszego znanego posiadacza Ca\u0142unu.[9]<\/a>
\nDecyduj\u0105cy jednak dow\u00f3d wy\u0142owiono zupe\u0142nym przypadkiem z Sekwany w 1855 roku. Jest to wspomniany przez \u017buka medalion pielgrzymkowy z Lirey, przechowywany obecnie w Muzeum Cluny. Przedstawia on p\u0142\u00f3tno z wyra\u017anie zaznaczonym splotem jode\u0142kowym, na kt\u00f3rym s\u0105 dwie p\u0142askorze\u017aby przedstawiaj\u0105ce prz\u00f3d i ty\u0142 ludzkiej postaci z r\u0119kami za\u0142o\u017conymi na kroczu, wszystko dok\u0142adnie tak jak na Ca\u0142unie Tury\u0144skim \u2013\u015bwiadczy to o tym \u017ce do tego p\u0142\u00f3tna jednak odbywa\u0142y si\u0119 pielgrzymki. Pod spodem jest podobizna pustego grobu, oraz herby rod\u00f3w de Charny (z lewej strony) oraz de Vergy (z prawej).[10]<\/a> Powsta\u0142 on za \u017cycia Godfryda ojca, lub tu\u017c po jego \u015bmierci, zanim jego syn osi\u0105gn\u0105\u0142 pe\u0142noletnio\u015b\u0107 (pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 innym herbem[11]<\/a>). Tylko w\u0142a\u015bnie czy za \u017cycia czy po \u015bmierci? Niekt\u00f3rzy historycy wysuwali przytoczone przez \u017buka przypuszczenie \u017ce to w\u0142a\u015bnie k\u0142opoty finansowe po \u015bmierci m\u0119\u017ca, sk\u0142oni\u0142y Joann\u0119 de Vergy do publicznego wystawienia Ca\u0142unu i uszczkni\u0119cia nieco grosza, zanim przyznano jej kr\u00f3lewsk\u0105 rent\u0119.[12]<\/a> Przypuszczenie to pozostaje jednak jedynie przypuszczeniem.
\nU\u0142o\u017cenie herb\u00f3w mog\u0142oby co\u015b sugerowa\u0107 czy medalion powsta\u0142 za \u017cycia, czy po \u015bmierci Godfryda. gdyby tylko specjali\u015bci od heraldyki zdecydowali si\u0119 na jedn\u0105 wersj\u0119: czy u\u0142o\u017cenie herbu m\u0119\u017ca po lewej stronie, a \u017cony po prawej, \u015bwiadczy o tym \u017ce m\u0105\u017c \u00f3w \u017cyje, czy \u017ce jego \u017cona jest ju\u017c wdow\u0105 (i czy w og\u00f3le w tamtej epoce i w tamtym rejonie cokolwiek znaczy\u0142o).[13]<\/a> Ale \u017ceby spraw\u0119 rozwi\u0105za\u0107, lub wprost przeciwnie, bardziej skomplikowa\u0107, w 2009 roku odkryto fragment foremki s\u0142u\u017c\u0105cej do wyrobu tego typu medalion\u00f3w, a \u015bci\u015blej rzecz bior\u0105c jego nieco innej wersji, r\u00f3\u017cni\u0105cej si\u0119 w szczeg\u00f3\u0142ach. Jednym z tych szczeg\u00f3\u0142\u00f3w jest orientacja splotu jode\u0142kowego: na medalionie z Cluny ci\u0105gnie si\u0119 on wzd\u0142u\u017c p\u0142\u00f3tna (tak jak na Ca\u0142unie Tury\u0144skim), za\u015b na foremce wszerz. Pozwala to przypuszcza\u0107 \u017ce foremka przedstawia wersj\u0119 wcze\u015bniejsz\u0105, gdzie \u017ale wyryto orientacj\u0119 splotu, p\u00f3\u017aniej trzeba by\u0142o to poprawia\u0107. Co ciekawe foremka przedstawia herb de Charny po lewej stronie a de Vergy po prawej \u2013jako \u017ce odbity medalion stanowi\u0142by odbicie lustrzane, to w tej wersji herb de Charny by\u0142by zatem po prawej stronie, a de Vergy po lewej.[14]<\/a> I b\u0105d\u017a tu cz\u0142owieku m\u0105dry\u2026
\nPotem Ca\u0142un zmieni\u0142 w\u0142a\u015bciciela i po raz drugi zosta\u0142 wystawiony dla publiczno\u015bci w Lirey w roku 1389. Sytuacja jednak powt\u00f3rzy\u0142a si\u0119: biskup Troyes, tym razem Piotr de Arcis, sprzeciwi\u0142 si\u0119 kultowi podejrzanej relikwii, a nawet napisa\u0142 skarg\u0119 do papie\u017ca. Chodzi\u0142o o to, \u017ce pokaz odbywa\u0142 si\u0119 bez pozwolenia biskupa. De Arcis podkre\u015bla\u0142 te\u017c, \u017ce fa\u0142szywa relikwia s\u0142u\u017cy\u0142a wy\u0142\u0105cznie wyci\u0105ganiu pieni\u0119dzy od naiwnych.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nA w\u0142a\u015bnie, i fragmenty owej skargi zacytowa\u0142em. Tym razem jednak kanonicy z Lirey i rodzinka de Charny (wbrew temu co twierdzi \u017buk, Ca\u0142un nie zmieni\u0142 w\u0142a\u015bciciela, pomijaj\u0105c spraw\u0119 kt\u00f3ra p\u00f3\u017aniej wyp\u0142ynie, mianowicie czy p\u0142\u00f3tno nale\u017cy do kanonik\u00f3w z Lirey czy potomk\u00f3w rodu de Charny) przygotowywa\u0142a si\u0119 do pokazu du\u017co staranniej i postara\u0142a si\u0119 o odpowiednie koneksje i pozwolenia, kt\u00f3re pozwala\u0142y omin\u0105\u0107 niech\u0119\u0107 lokalnych biskup\u00f3w. Godfryd syn, b\u0119d\u0105cy dzieckiem w momencie \u015bmierci ojca, po\u015blubi\u0142 bratanic\u0119[15]<\/a> biskupa Henryka, Ma\u0142gorzat\u0119 de Poitiers, za\u015b Joanna de Vergy, druga \u017cona Godfryda I wysz\u0142a za m\u0105\u017c (a do 1388 roku owdowie\u0107) za niejakiego Aymona z Genewy, wuja biskupa Roberta z Genewy, p\u00f3\u017aniej kardyna\u0142a, p\u00f3\u017aniej, po schizmie z 1378 roku, awinio\u0144skiego (anty)papie\u017ca[16]<\/a> Klemensa VII. Godfryd syn za\u0142atwia pozwolenie nuncjusza Klemensa VII, kardyna\u0142a de Thury, oraz pozwolenie kr\u00f3lewskie na pokaz[17]<\/a>, t\u0142umom oficjalnie m\u00f3wi si\u0119 im \u017ce wizerunek przedstawia jedynie podobizn\u0119, lub wyobra\u017cenie prawdziwego ca\u0142unu pogrzebowego Chrystusa. Nieoficjalnie \u2013 o czym p\u00f3\u017aniej skar\u017cy si\u0119 biskup Piotr w swoim li\u015bcie \u2013m\u00f3wi si\u0119 zupe\u0142nie co innego, a nawet traktuje si\u0119 je tak samo jak Cia\u0142o Chrystusa zawarte w Chlebie Eucharystycznym.[18]<\/a> Du\u017co zachodu by wbrew biskupowi doprowadzi\u0107 do pokazu domniemanej relikwii, co od razu rodzi pytania dlaczego ciesz\u0105cej si\u0119 szacunkiem, i stawiaj\u0105cej honor ponad wszystko rodzinie de Charny tak bardzo na tym zale\u017ca\u0142o (bo raczej nie dla pieni\u0119dzy), i dlaczego napotykali op\u00f3r lokalnych biskup\u00f3w? Zostawmy na razie to pytanie, i przejd\u017amy dalej.
\n\u00a0Rzym jednak, wbrew nadziejom biskupa, w dw\u00f3ch kolejnych listach nakaza\u0142 metropolicie milczenie w sprawie Ca\u0142unu, czyli nieoficjalnie zaakceptowa\u0142 kult relikwii. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nTo jedno zdanie samo ju\u017c pokazuje jaka jest (typowa w\u015br\u00f3d ja\u015bnie o\u015bwieconych racjonalist\u00f3w) znajomo\u015b\u0107 \u017buka historii Ca\u0142unu Tury\u0144skiego i w og\u00f3le historii. Jak wiadomo, w owych czasach dosz\u0142o do Wielkiej Schizmy w Ko\u015bciele Zachodnim i we Francji uznawano autorytet papie\u017ca rezyduj\u0105cego nie w Rzymie, a w Awinionie! <\/strong>Niech\u017ce wi\u0119c racjonali\u015bci, zanim na powa\u017cnie zajm\u0105 si\u0119 pisaniem bredni o Ca\u0142unie Tury\u0144skim, zajrz\u0105 najpierw do podr\u0119cznika historii dla szko\u0142y \u015bredniej. A wracaj\u0105c do tematu, Klemens VII, 6 stycznia 1390 roku pisze odpowied\u017a: biskup ma siedzie\u0107 cicho albo zostanie ekskomunikowany, a Godfryd ma prawo wystawia\u0107 Ca\u0142un, ale tylko jasno prezentuj\u0105c \u017ce nie jest to prawdziwy Ca\u0142un, a tylko podobizna, zakaz oddawania takiej samej czci jak Eucharystii itp.[19]<\/a> 30 maja te warunki zostaj\u0105 znacznie z\u0142agodzone \u2013informowanie wiernych \u017ce to nie jest prawdziwy Ca\u0142un nieobowi\u0105zkowe, wyra\u017cenie \u201enie jest to prawdziwy Ca\u0142un, ale malowid\u0142o\u201d zast\u0105pione przez \u201enie wystawiaj\u0105 jakby to by\u0142 prawdziwy Ca\u0142un\u201d (nie znaczy to \u017ce jest nieprawdziwy, tylko ze nawet jakby by\u0142 prawdziwy to nale\u017cy go wystawia\u0107 tak jakby by\u0142 nieprawdziwy), szaty liturgiczne dozwolone, formy solenne jak przy wystawianiu relikwii niedozwolone.[20]<\/a> Czyli tak naprawd\u0119 nie wiadomo czy jest to prawdziwy Ca\u0142un, czy nie. Na wszelki wypadek ma si\u0119 go traktowa\u0107 jak podobizn\u0119. Jest to po prostu zgni\u0142y kompromis, kt\u00f3ry ma doprowadzi\u0107 do jako takiego za\u0142agodzenia sporu.
\nW ci\u0105gu nast\u0119pnych wiek\u00f3w Ca\u0142un w\u0119drowa\u0142 z r\u0105k do r\u0105k, by\u0142 pokazywany we Francji, Niderlandach i Italii, a przy okazji wykonywano jego malarskie kopie, prawdopodobnie co najmniej 52. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nEmanuella i Maurizio Marinelli wyliczaj\u0105 60 malowanych kopii.[21]<\/a> St\u0105d te\u017c po cz\u0119\u015bci wzi\u0105\u0142 si\u0119 powtarzany przez przeciwnik\u00f3w Ca\u0142unu Tury\u0144skiego mit o dziesi\u0105tkach fa\u0142szywych ca\u0142un\u00f3w Chrystusa z wizerunkiem Jego postaci. A dzisiaj s\u0105 ju\u017c nie dziesi\u0105tki, a setki kopii Ca\u0142unu Tury\u0144skiego, rozrzucone po ko\u015bcio\u0142ach na ca\u0142ym \u015bwiecie, i drukowane masowo na poliestrze![22]<\/a> Nikt oczywi\u015bcie nie wmawia publiczno\u015bci \u017ce s\u0105 to prawdziwe ca\u0142uny, i oczywi\u015bcie \u017cadna kopia nie mo\u017ce si\u0119 r\u00f3wna\u0107 z orygina\u0142em. Ich masowo\u015b\u0107 w \u017caden spos\u00f3b nie \u015bwiadczy o tym \u017ce pierwowz\u00f3r z Turynu nie mo\u017ce by\u0107 oryginalny.
\nW roku 1506 papie\u017c Juliusz II, chocia\u017c nie stwierdzi\u0142 oficjalnie, \u017ce Ca\u0142un faktycznie nale\u017ca\u0142 do Jezusa, og\u0142osi\u0142 4 maja dorocznym dniem \u015awi\u0119tego Ca\u0142unu. Natomiast w roku 1670 rzymska Kongregacja Odpust\u00f3w zezwoli\u0142a na udzielanie odpust\u00f3w pielgrzymom przybywaj\u0105cym do Ca\u0142unu Tury\u0144skiego, chocia\u017c nie za czczenie samego Ca\u0142unu, lecz za rozpami\u0119tywanie m\u0119ki Jezusa.<\/em>
\nSzczeg\u00f3lnym momentem w dziejach tkaniny by\u0142 po\u017car, jaki 4 grudnia 1532 roku strawi\u0142 kaplic\u0119 Sainte Chapelle w Chambery. P\u0142\u00f3tno nadpali\u0142o wtedy kapi\u0105ce roztopione srebro, a dwa lata p\u00f3\u017aniej zakonnice wstawi\u0142y \u0142aty, \u017ceby zakry\u0107 wypalone dziury. <\/em>
\nOd XVI wieku relikwia znajduje si\u0119 w Turynie jako w\u0142asno\u015b\u0107 dynastii sabaudzkiej i co pewien czas jest pokazywana publicznie. <\/em>
\nTak w og\u00f3lnych zarysach wygl\u0105da zapisana historia Ca\u0142unu Tury\u0144skiego.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nW baaardzo og\u00f3lnych!
\nRzecz w tym, \u017ce nie ma wiarygodnych i daj\u0105cych si\u0119 zweryfikowa\u0107 informacji o tej relikwii sprzed pierwszego publicznego pokazu w Lirey. Mniej lub bardziej efektowne pr\u00f3by \u0142\u0105czenia Ca\u0142unu Tury\u0144skiego z innymi wizerunkami Jezusa nie znajduj\u0105 potwierdzenia w \u017ar\u00f3d\u0142ach. Na przyk\u0142ad Ian Wilson (I. Wilson, Ca\u0142un Tury\u0144ski. Warszawa 1985) do\u015b\u0107 zr\u0119cznie usi\u0142owa\u0142 dowie\u015b\u0107, \u017ce Mandylion czyli wizerunek twarzy Jezusa znany w Bizancjum jest to\u017csamy z Ca\u0142unem, lecz poza spekulacjami nie poda\u0142 \u017cadnych wiarygodnych dowod\u00f3w na poparcie tej tezy.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nCzy \u017buk w og\u00f3le prace Wilsona czyta\u0142? Czy w og\u00f3le analizowa\u0142 powi\u0105zania widocznej twarzy z Ca\u0142unu z ikonografi\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 z okresu \u015bredniowiecza i wie co to s\u0105 tzw. znaki Vignona (pewne charakterystyczne szczeg\u00f3\u0142y twarzy z Ca\u0142unu, na kt\u00f3re laik nigdy nie zwraca uwagi, a kt\u00f3re bardzo cz\u0119sto i nie wiadomo dlaczego pojawiaj\u0105 si\u0119 na prawos\u0142awnych ikonach Chrystusa). Czy wie, \u017ce Wilson pokaza\u0142 \u017ce Ca\u0142un Tury\u0144ski mo\u017cna z\u0142o\u017cy\u0107 o\u015bmiokrotnie tak \u017ce po na\u0142o\u017ceniu odpowiedniej zas\u0142ony z wyci\u0119tym k\u00f3\u0142kiem w \u015brodku w\u00f3wczas pozostawa\u0142 widoczny jedynie prostok\u0105t z wizerunkiem twarzy? Czy wie \u017ce za\u0142o\u017cyciel STURP-u, fizyk John Jackson analizuj\u0105c zrobione w 1978 roku zdj\u0119cia Ca\u0142unu o\u015bwietlonego pod k\u0105tem odkry\u0142 \u015blady dawnych zagi\u0119\u0107 dok\u0142adnie w tych miejscach kt\u00f3re przewidywa\u0142a stworzona nieco ad hoc hipoteza Wilsona? Czy prze\u015bledzi\u0142 zmiany w legendzie o Mandylionie i korespondencji w\u0142adcy Edessy Abgara V z Jezusem, od braku wzmianek o portrecie, a jedynie o tajemniczej \u201e\u015bwiat\u0142o\u015bci\u201d bij\u0105cej z czo\u0142a wys\u0142annika Jezusa, poprzez wzmianki o malowanym, a nast\u0119pnie odbitym przez krwawy pot w Ogr\u00f3jcu, portrecie twarzy Chrystusa, do wersji w kt\u00f3rej odbi\u0142a si\u0119 ju\u017c nie tylko twarz, ale ca\u0142e cia\u0142o? I tak dalej. Mo\u017cna by tak jeszcze d\u0142ugo, ale nie tu jest w tej chwili miejsce, \u017ceby opisa\u0107 wszystkie aspekty rekonstrukcji historii Ca\u0142unu Tury\u0144skiego przed 1355 rokiem i hipotezy uto\u017csamiaj\u0105cej Ca\u0142un z Mandylionem z Edessy.[23]<\/a> Kto\u015b m\u00f3g\u0142by si\u0119 upiera\u0107 \u017ce to wszystko nie stanowi jeszcze bezpo\u015bredniego dowodu uto\u017csamiaj\u0105cego Ca\u0142un Tury\u0144ski\u00a0 z Mandylionem \u2013prosz\u0119 bardzo, jednak ilo\u015b\u0107 co najmniej mocnych poszlak jest naprawd\u0119 imponuj\u0105ca. Istnieje przecie\u017c co\u015b takiego jak dow\u00f3d poszlakowy.
\n\u00a0Nie mo\u017cna wi\u0119c jego rozwa\u017ca\u0144 traktowa\u0107 powa\u017cnie.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nJest to typowa odpowied\u017a racjonalist\u00f3w (dla kt\u00f3rych zazwyczaj teza o tym \u017ce Ca\u0142un nie m\u00f3g\u0142 istnie\u0107 przed XIV wiekiem jest wyj\u015bciowym postulatem), a tak\u017ce r\u00f3\u017cnego rodzaju \u201eekspert\u00f3w\u201d i tytu\u0142owanych \u201eautorytet\u00f3w\u201d od sztuki bizantyjskiej czy starych tekst\u00f3w, kt\u00f3rzy w obawie o swoj\u0105 reputacj\u0119 brzydz\u0105 si\u0119 zajmowa\u0107 czym\u015b tak kontrowersyjnym jak Ca\u0142un Tury\u0144ski, o kt\u00f3rym zazwyczaj i tak nie maj\u0105 zielonego poj\u0119cia. Wi\u0119c z g\u00f3ry uznaj\u0105 \u017ce z kim\u015b takim jak Wilson nie warto si\u0119 zadawa\u0107, i wystarczy \u201eautorytatywnie\u201d powiedzie\u0107 \u017ce on jest bee, i \u017ce jego koncepcje s\u0105 bee, bez wdawania si\u0119 w jak\u0105kolwiek merytoryczn\u0105 dyskusj\u0119. Bo wiadomo a priori \u017ce Mandylion by\u0142 ma\u0142y, nie m\u00f3g\u0142 przedstawia\u0107 nic wi\u0119cej ni\u017c tylko twarz, i mia\u0142 fr\u0119dzelki.[24]<\/a> C\u00f3\u017c, hipoteza Wilsona, je\u015bli by si\u0119 ca\u0142kowicie potwierdzi\u0142a, to stanowi\u0142aby wr\u0119cz przewr\u00f3t kopernika\u0144ski w dziedzinie bizantyjskiej ikonografii, na co beton oczywi\u015bcie nigdy nie p\u00f3jdzie\u2026 Wracajmy jednak ju\u017c do \u017buka:
\nZapewne nie przypadkiem dwaj kolejni biskupi Troyes pod koniec XIV wieku zaprzeczali prawdziwo\u015bci Ca\u0142unu i widzieli w nim fa\u0142szerstwo oraz ch\u0119\u0107 wzbogacenia si\u0119 na naiwno\u015bci wierz\u0105cych. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nTakie stwierdzenie do niczego nie prowadzi. Bo w miejsce przypadku niekoniecznie musi zosta\u0107 podstawione to \u017ce biskupi ustalili to \u017ce Ca\u0142un jest fa\u0142szerstwem, skoro do dzisiaj przy wsp\u00f3\u0142czesnych \u015brodkach i metodach badawczych nie uda\u0142o si\u0119 tego stwierdzi\u0107. R\u00f3wnie dobrze w gr\u0119 mog\u0105 wchodzi\u0107 uprzedzenia, spowodowane zwyk\u0142ym zadufaniem i przekonaniem \u017ce z g\u00f3ry mo\u017cna uzna\u0107 co jest autentyczne, a co nie, podobnie jak u wsp\u00f3\u0142czesnych \u201eznafc\u00f3w\u201d scharakteryzowanych paragraf wy\u017cej. Wszak jednym z g\u0142\u00f3wnych argument\u00f3w przeciwko autentyczno\u015bci Ca\u0142unu Tury\u0144skiego, przytaczanych przez Piotra z Ars, by\u0142o to \u017ce w Ewangelii nie napisano nic o wizerunku powsta\u0142ym na p\u0142\u00f3tnie (patrz wy\u017cej), a przecie\u017c samo zako\u0144czenie Ewangelii Jana twierdzi \u017ce nie wszystkie wydarzenia z \u017cycia Jezusa zosta\u0142y spisane.[25]<\/a> Innym mo\u017cliwym wyja\u015bnieniem jest to, \u017ce owi biskupi zbytnim szacunkiem si\u0119 niestety nie cieszyli (s\u0105 to zreszt\u0105 czasy du\u017cego kryzysu, je\u015bli chodzi o autorytet i moralno\u015b\u0107 w\u0142adzy ko\u015bcielnej). Biskup Piotr z Ars skar\u017cy si\u0119 w memorandum \u017ce jego [Ca\u0142unu] obro\u0144cy rozg\u0142aszaj\u0105 za granic\u0105, \u017ce dzia\u0142am z zawi\u015bci i ch\u0119ci zysku po to aby samemu zaw\u0142adn\u0105\u0107 tym p\u0142\u00f3tnem, jak to ju\u017c twierdzili o moim poprzedniku.[26]<\/a> St\u0105d zawi\u015b\u0107 i przepychanki o p\u0142\u00f3tno, podsycane przez to \u017ce do dzisiaj pojawienie si\u0119 Ca\u0142unu w Lirey owiane jest mg\u0142\u0105 tajemnicy.
\nZ drugiej za\u015b strony kanonicy w Lirey i masy wiernych chcia\u0142y wierzy\u0107, \u017ce tkanina jest pogrzebowym ca\u0142unem Jezusa. Nast\u0105pi\u0142o zderzenie krytycznej postawy ludzi wykszta\u0142conych z emocjami prostego ludu, kt\u00f3ry bardzo pragn\u0105\u0142 cud\u00f3w potwierdzaj\u0105cych jego wiar\u0119.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nI jak si\u0119 600 lat p\u00f3\u017aniej okaza\u0142o, wyniki bada\u0144 nad Ca\u0142unem okaza\u0142y si\u0119 bardziej zbli\u017cone do intuicji prostego ludu, ni\u017c do krytycznych ocen \u201ewykszta\u0142ciuch\u00f3w\u201d. Rzeczy, kt\u00f3re zosta\u0142y zakryte przed m\u0105drymi i roztropnymi, zosta\u0142y objawione prostaczkom…
\n\u00a0U\u015bwiadomienie sobie tego faktu dobrze wyja\u015bnia te\u017c p\u00f3\u017aniejsz\u0105 zmian\u0119 w polityce Ko\u015bcio\u0142a: po pocz\u0105tkowym odrzuceniu Ca\u0142unu przez biskup\u00f3w z Troyes duchowni zaakceptowali jednak relikwi\u0119 jako \u015brodek wspomagaj\u0105cy wiar\u0119. To zachowanie by\u0142o na wskro\u015b pragmatyczne, poniewa\u017c stanowi\u0142o zr\u0119czn\u0105 odpowied\u017a na spo\u0142eczne zapotrzebowanie. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nPodobn\u0105 opini\u0119 wyra\u017ca Zaccone[27]<\/a>, jednak w \u017caden spos\u00f3b nie przybli\u017ca nas to do odpowiedzi na pytanie czy Ca\u0142un Tury\u0144ski jest autentyczny.
\nZnacz\u0105ce jest przy tym, \u017ce oficjalnie Ko\u015bci\u00f3\u0142 katolicki nigdy nie uzna\u0142 Ca\u0142unu Tury\u0144skiego za p\u0142\u00f3tno niegdy\u015b okrywaj\u0105ce cia\u0142o Jezusa. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nPow\u015bci\u0105gliwe stanowisko Ko\u015bcio\u0142a r\u00f3wnie\u017c nijak si\u0119 nie odnosi do kwestii autentyczno\u015bci, lub nie, Ca\u0142unu Tury\u0144skiego, bo nie jest to kwestia katolickiej doktryny,\u00a0 kt\u00f3r\u0105 Ko\u015bci\u00f3\u0142 mia\u0142by rozstrzyga\u0107.
\nMimo to wielu badaczy usi\u0142owa\u0142o dowie\u015b\u0107, \u017ce Ca\u0142un pochodzi z Bliskiego Wschodu. Wspominany ju\u017c Ian Wilson za\u0142o\u017cy\u0142, \u017ce p\u0142\u00f3tno zosta\u0142o zrabowane w Konstantynopolu pl\u0105drowanym przez krzy\u017cowc\u00f3w, lecz nie potrafi\u0142 przedstawi\u0107 dowod\u00f3w potwierdzaj\u0105cych jego opini\u0119. <\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nCzy \u017buk s\u0142ysza\u0142 co\u015b o \u015bwiadectwie Roberta de Clari, kronikarza IV wyprawy krzy\u017cowej, kt\u00f3ra w 1204 roku zdoby\u0142a Konstantynopol, kt\u00f3ry pisa\u0142 on \u017ce:
\n\u201ejest tam i inna \u015bwi\u0105tynia zwana ko\u015bcio\u0142em Naj\u015bwietszej Panny Marii Blacherne\u0144skiej, gdzie przechowywany jest sydoine, w kt\u00f3ry Pan nasz zosta\u0142 owini\u0119ty i kt\u00f3ry jest podnoszony w ka\u017cdy pi\u0105tek, tak \u017ceby posta\u0107 (figure) naszego Pana by\u0142a na nim wyra\u017anie widoczna. I nikt z Grek\u00f3w ani Francuz\u00f3w nie wiedzia\u0142, co sta\u0142o si\u0119 z owym sydoine po zdobyciu miasta\u201d[28]<\/a>
\nCzy \u017buk wie \u017ce w Konstantynopolu przechowywano domniemany ca\u0142un Chrystusa co najmniej od 958 roku (pomijam tu w tej chwili rozwa\u017cania na temat Mandylionu i jego przybycia do Bizancjum 15 sierpnia 944 roku)\u00a0 \u2013\u015bwiadczy o tym list cesarza Konstantyna VII Porfirogenety do swoich wojsk, w kt\u00f3rym pisze \u017ce przesy\u0142a im wod\u0119 po\u015bwi\u0119con\u0105 przez kontakt z relikwiami, w tym z ca\u0142unem.[29]<\/a> O innych \u015bwiadectwach pisanych o obecno\u015bci p\u0142\u00f3cien pogrzebowych Chrystusa w Konstantynopolu mi\u0119dzy X a XIII wiekiem, a jest ich kilkana\u015bcie, nie b\u0119d\u0119 wspomina\u0142 (chocia\u017c tylko Robert de Clari wyra\u017anie pisze o obecno\u015bci wizerunku na Ca\u0142unie). Podobnie jak o ca\u0142ej rewolucji w ikonografii M\u0119ki Pa\u0144skiej tak na Wschodzie jak i Zachodzie, kt\u00f3ra w tym mniej wi\u0119cej czasie si\u0119 dokona\u0142a, a kt\u00f3rej podobie\u0144stw z Ca\u0142unem trudno nie zauwa\u017cy\u0107.
\nJedyn\u0105 poszlak\u0105 wskazuj\u0105c\u0105 na Konstantynopol by\u0142o uczestnictwo rycerza Godfryda de Charney w krucjacie.<\/em>
\nOdpowied\u017a:
\nTo zdanie stanowi dow\u00f3d na to, \u017ce \u017buk prac Wilsona jednak nie czyta\u0142. Co prawda Godfryd de Charny mia\u0142 podobno uczestniczy\u0107 w krucjacie przeciwko Turkom, zako\u0144czonej bitw\u0105 pod Smyrn\u0105 24 czerwca 1346 roku, jednak nie jest to informacja pewna, jako \u017ce ju\u017c 2 sierpnia tego roku Godfryd uczestniczy w obl\u0119\u017ceniu Aiguillon w po\u0142udniowo-zachodniej Francji.[30]<\/a> Krucjata ta nie mia\u0142a nic wsp\u00f3lnego z Konstantynopolem, zdobytym przez IV krucjat\u0119 w 1204 roku, jakie\u015b 100 lat przed narodzinami Godfryda, kt\u00f3ry przecie\u017c nie m\u00f3g\u0142 w niej uczestniczy\u0107. Uczestniczy\u0142 za to kto inny, mianowicie Otton de la Roche, pra-pra-pradziadek Joanny de Vergy i pierwszy w\u0142adca Ksi\u0119stwa Aten, ustanowionego w 1205 roku w wyniku podzia\u0142u ziem zdobytego cesarstwa bizantyjskiego przez przyw\u00f3dc\u00f3w IV krucjaty.[31]<\/a> Mamy \u015bwiadectwa \u017ce zrabowany z Konstantynopola ca\u0142un przewieziono w roku nast\u0119pnym do Aten -list Teodora Angelosa Kommena, brata w\u0142adcy Epiru Micha\u0142a I Angelosa, do papie\u017ca Innocentego III (niestety tylko w postaci XIX-wiecznego odpisu), oraz raport Miko\u0142aja z Otranto m\u00f3wi\u0105cy \u017ce widzia\u0142 razem z Benedyktem Santa Susano zrabowane z Bizancjum p\u0142\u00f3tna grobowe (nie napisa\u0142 gdzie, ale wiemy \u017ce w 1206 roku by\u0142 w Atenach).[32]<\/a> Co wi\u0119cej wypada\u0142oby tu wspomnie\u0107 \u017ce przed rewolucj\u0105 francusk\u0105 istnia\u0142 jeszcze jeden rzekomy ca\u0142un z wizerunkiem Chrystusa: mianowicie tajemniczy Ca\u0142un z <\/strong>Besan\u00e7on<\/strong>.
\n\u0179r\u00f3d\u0142a odno\u015bnie tego ostatniego s\u0105 do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ane, pierwsze wzmianki o jego istnieniu pochodz\u0105 z 1523 roku (informacje o organizacji wystawie\u0144 lokalnych misteri\u00f3w wielkanocnych, po\u0142\u0105czonych z prezentacj\u0105 p\u0142\u00f3tna, kt\u00f3re jednak znajdowa\u0142o si\u0119 tam ju\u017c jednak od jakiego\u015b, bli\u017cej nieokre\u015blonego czasu)[33]<\/a>, jednak przypuszczalnie opieraj\u0105 si\u0119 na du\u017co starszych tradycjach. Ca\u0142un z Besan\u00e7on by\u0142 p\u0142\u00f3tnem o wymiarach oko\u0142o 260×130 cm, zszytym z dw\u00f3ch kawa\u0142k\u00f3w wzd\u0142u\u017c d\u0142u\u017cszego boku, i posiadaj\u0105cym wizerunek jedynie przodu postaci.[34]<\/a> Jego pochodzenie nie jest jasne, najstarsza tradycja uwa\u017ca\u0142a \u017ce ca\u0142un by\u0142 prezentem od cesarza Teodozjusza dla lokalnego biskupa Celidoniusza, z czasem jednak zacz\u0119to j\u0105 kwestionowa\u0107, i przesuwa\u0107 dat\u0119 pojawienia si\u0119 w Besan\u00e7on na p\u00f3\u017aniejsze czasy. Jean Jacques Chifflet, siedemnastowieczny historyk zar\u00f3wno Ca\u0142unu Tury\u0144skiego jak i z Besan\u00e7on, uwa\u017ca\u0142 \u017ce pojawienie si\u0119 tego ostatniego nale\u017cy wi\u0105za\u0107 z czasami pierwszej wyprawy krzy\u017cowej, za\u015b aby pogodzi\u0107 fakt istnienia dw\u00f3ch domniemanych ca\u0142un\u00f3w uwa\u017ca\u0142 \u017ce ten z Besan\u00e7on by\u0142 w\u0142a\u015bciwym ca\u0142unem w kt\u00f3ry z\u0142o\u017cono Jezusa do grobu, za\u015b relikwia z Turynu s\u0142u\u017cy\u0142a jedynie do przetransportowania Jezusa z krzy\u017ca do grobu. Mo\u017ce to troch\u0119 dziwi\u0107, ze wzgl\u0119du na podw\u00f3jny wizerunek na Ca\u0142unie Tury\u0144skim, ale odwrotny wyb\u00f3r oznacza\u0142by \u017ce Jezusa noszono do grobu le\u017c\u0105cego nie na plecach, na brzuchu, co jest raczej ma\u0142o praktyczne, a tymczasem w wiadomo\u015bciach telewizyjnych cz\u0119sto mo\u017cna zobaczy\u0107 np. zastrzelonych przez izraelskich \u017co\u0142nierzy bojownik\u00f3w palesty\u0144skich, owini\u0119tych od g\u00f3ry i do do\u0142u w ca\u0142un pogrzebowy i noszonych na noszach w czasie demonstracji jako \u201em\u0119czennik\u00f3w\u201d.
\nTen\u017ce Chifflet napisa\u0142 \u017ce 6 marca 1349 roku, a wi\u0119c kilka lat przed pojawieniem si\u0119 Ca\u0142unu Tury\u0144skiego w Lirey, katedra w Besan\u00e7on posz\u0142a z dymem, a wraz z ni\u0105 jej archiwa, pozwalaj\u0105ce odtworzy\u0107 wcze\u015bniejsz\u0105 histori\u0119 p\u0142\u00f3tna. Jednak sam Ca\u0142un mia\u0142 \u201ecudownie\u201d ocale\u0107, i zosta\u0107 odnaleziony podczas odbudowy katedry w 1377 roku (przy okazji dodaj\u0105c typowe dla tego typu opowie\u015bci legendarne dodatki o cudownym \u015bwietle ze skrzyni itp.). By\u0107 mo\u017ce jednak nie wszystkie dokumenty sp\u0142on\u0119\u0142y. Istnieje bowiem lokalny manuskrypt sygnowany jako MS 826, datowany na lata 1700-1750, kt\u00f3ry sk\u0142ada si\u0119 z dw\u00f3ch polemizuj\u0105cych cz\u0119\u015bci, jedna podwa\u017ca autentyczno\u015b\u0107 Ca\u0142unu z Besan\u00e7on, druga go broni. Autor tego manuskryptu opiera\u0142 si\u0119 na trzech \u015bredniowiecznych dokumentach, obecnie zaginionych. Wa\u017cne jest to, \u017ce dokument wskazuje na osob\u0119 kt\u00f3ra wys\u0142a\u0142a Ca\u0142un do Besan\u00e7on. Jest ni\u0105 nie kto inny jak\u2026 Otton de la Roche, kt\u00f3ry mia\u0142 przes\u0142a\u0107 je swojemu ojcowi Poncjuszowi, a ten powierzy\u0142 j\u0105 lokalnemu biskupowi Amadeuszowi\u00a0 de Tramelai w 1208 roku (jest to anachronizm, bo Poncjusz zmar\u0142 w 1203 roku, chocia\u017c Otton uczestniczy\u0142 w\u00f3wczas w krucjacie i niekoniecznie ta wie\u015b\u0107 musia\u0142a do niego dotrze\u0107). W starym zamku rodu de la Roche, gdzie do dzisiaj \u017cyj\u0105 jego potomkowie, znajduje si\u0119 skrzynka kt\u00f3ra wedle tamtejszej tradycji mia\u0142a pos\u0142u\u017cy\u0107 do przetransportowania p\u0142\u00f3tna (chocia\u017c oryginalne jest tylko dno), oraz kopia wizerunku.
\nCzymkolwiek by\u0142 Ca\u0142un z Besan\u00e7on, ju\u017c nie istnieje. Podczas Rewolucji Francuskiej, w 1794 roku Konwent Narodowy uzna\u0142 go za fa\u0142szerstwo i nakaza\u0142 spali\u0107.
\nCzy jednak Ca\u0142un zdobyty przez Ottona w Konstantynopolu to ten sam, co odnaleziony w 1377 roku, lub te\u017c mo\u017ce spali\u0142 si\u0119 on w po\u017carze w 1349 roku, a ten z 1377 roku to podstawiona podr\u00f3ba? Wyklucza\u0142oby to \u017ce Otton zdoby\u0142 w Konstantynopolu Ca\u0142un Tury\u0144ski i podwa\u017ca\u0142oby to identyfikacj\u0119 opisywanego przez Roberta de Clari ca\u0142unu z wizerunkiem Chrystusa jako Ca\u0142unu Tury\u0144skiego. Tu znowu trzeba si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do \u015bwiadectw ikonograficznych ze sztuki bizantyjskiej, pokazuj\u0105cych \u017ce Ca\u0142un Tury\u0144ski musia\u0142 by\u0107 dobrze znany bizantyjskim artystom (alternatywa hipoteza, zak\u0142adaj\u0105ca \u017ce domniemany tw\u00f3rca Ca\u0142unu Tury\u0144skiego skopiowa\u0142 pewne dziwne szczeg\u00f3\u0142y wyst\u0119puj\u0105ce w sztuce bizantyjskiej, zmniejsza tylko realno\u015b\u0107 twierdze\u0144 o istnieniu owego super-fa\u0142szerza), ale p\u00f3ki co nie b\u0119d\u0119 si\u0119 w niniejszym artykule nad tym rozwodzi\u0107. Niemniej jednak w\u0142a\u015bnie za\u0142o\u017cenie \u017ce \u00f3w Ca\u0142un z Besan\u00e7on to podr\u00f3ba, jest podstaw\u0105 pewnej hipotezy t\u0142umacz\u0105cej w jaki spos\u00f3b Ca\u0142un Tury\u0144ski znalaz\u0142 si\u0119 w Lirey. Oryginalny Ca\u0142un Ottona nie pozosta\u0142 w 1349 roku w p\u0142on\u0105cej katedrze \u2013zosta\u0142 stamt\u0105d wyniesiony\u2026 lub po prostu nigdy go tam nie by\u0142o, a w katedrze wystawiano jedynie jego kopi\u0119 namalowan\u0105 na byle jakim p\u0142\u00f3tnie i pokazuj\u0105c\u0105 jedynie przedni wizerunek (po co pokazywa\u0107 gawiedzi reszt\u0119?). Orygina\u0142 zachowa\u0142 Otton dla siebie i swoich potomk\u00f3w. Prze\u015bled\u017amy ich w tej chwili:<\/p>\n