{"id":1488,"date":"2017-12-05T14:39:38","date_gmt":"2017-12-05T13:39:38","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1488"},"modified":"2017-12-05T14:39:38","modified_gmt":"2017-12-05T13:39:38","slug":"chrzescijanstwo-kopia-religii-egipskiej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/chrzescijanstwo-kopia-religii-egipskiej\/","title":{"rendered":"CHRZE\u015aCIJA\u0143STWO NIE JEST KOPI\u0104 RELIGII EGIPSKIEJ"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
Publikujemy wyj\u0105tkowo ciekaw\u0105 rozpraw\u0119 autora, nad kt\u00f3r\u0105 pracowa\u0142 a\u017c 2 lata i kt\u00f3r\u0105 konsultowa\u0142 z r\u00f3\u017cnymi znanymi polskimi egiptologami.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n\u00a0 \u00a0\u00a0OBALENIE TEZ L. PUJOLA.\u00a0<\/strong>JEZUS 3000 LAT PRZED CHRYSTUSEM ORAZ INNYCH ZARZUT\u00d3W DOTYCZ\u0104CYCH CHRZE\u015aCIJA\u0143STWA<\/strong>
\nKana\u0142 „Racjonalista” i podobne mu kana\u0142y w internecie szkaluj\u0105ce i szerz\u0105ce nieprawd\u0119 na temat oryginalno\u015bci Chrze\u015bcija\u0144stwa, wprowadzaj\u0105 w b\u0142\u0105d i szerz\u0105 k\u0142amstwa na temat Chrze\u015bcija\u0144skiej religii. Np. mo\u017cna tam znale\u017a\u0107 zarzuty, \u017ce pierwowzorem cudu wskrzeszenia dokonanego przez Jezusa jest wskrzeszenie, kt\u00f3rego dokona\u0142 Kryszna. Pomi\u0144my ca\u0142\u0105 t\u0105 histori\u0119 stwierdzi\u0107 nale\u017cy, \u017ce tekst opisuj\u0105cy rzekomy cud Kryszny pochodzi z Harivamsapurana IX w.n.e. wg dr hab. Krzysztofa Kosiora z zak\u0142adu religioznawstwa wschodu. Mo\u017cna te\u017c znale\u017a\u0107 kolejne bzdury, \u017ce Budda tak jak Chrystus by\u0142 kuszony przez Szatana (ka\u017cdy cz\u0142owiek jest kuszony przez Szatana), ale rzuca si\u0119 oskar\u017cenie, \u017ce w\u0105tek o kuszeniu Buddy wykorzystali ewangeli\u015bci. Budda \u017cy\u0142 w 560 r. p.n.e. a \u017cyciorys o nim zosta\u0142 spisany dopiero w II w.n.e. (Encyklopedia PWN), czyli po historycznym wydarzeniu Chrystusa. W niniejszym artykule zajmiemy si\u0119 wy\u0142\u0105cznie odrzuceniem zarzut\u00f3w, \u017ce Chrze\u015bcija\u0144stwo jest kopi\u0105 religii egipskich. Przyczyni\u0142 si\u0119 do tego sztandarowy ideolog tych tez L. Pujol (by\u0142y ksi\u0105dz) w\u00a0 swojej ksi\u0105\u017cce pt. „Jezus 3000 lat przed Chrystusem”.
\n1)\u00a0\u00a0 \u00a0Modlitwa Ojcze Nasz nie jest kopi\u0105 modlitwy \u015blepca
\nWprowadza si\u0119 ludzi w b\u0142\u0105d, m\u00f3wi\u0105c, \u017ce: modlitwa „Ojcze Nasz” jest kopi\u0105 „modlitwy \u015blepca”, znajduj\u0105cej si\u0119 na tek\u015bcie pochodz\u0105cym z 1000 r. p.n.e.\u00a0 ” Nie ma w egipskiej literaturze \u017cadnej „modlitwy \u015blepca”, kt\u00f3rej na\u015bladowaniem mog\u0142a by by\u0107 Modlitwa Pa\u0144ska.”m\u00f3wi egiptolog dr. Andrzej \u0106wiek z Poznania. Trudno stwierdzi\u0107, z jakiego typu przeinaczeniem czy nieporozumieniem mamy do czynienia. Mowa o jakim\u015b tek\u015bcie z ok. 1000 r. p.n.e. Nie mam poj\u0119cia o co chodzi. Oczywi\u015bcie, motyw boga jako ojca, do kt\u00f3rego zwraca si\u0119 w modlitwie faraon wyst\u0119puje cz\u0119sto, np. w hymnie do Atona, ale od tego do Pater Noster jednak daleko. Wygl\u0105da to na fantastyczne pomieszanie danych o Achenatonie, m\u00f3wi\u0105cym o sobie jako o „jedynym” synu Atona (w hymnie kr\u00f3l podkre\u015bla rol\u0119 \u015bwiat\u0142a i widzenia, co niekt\u00f3rym badaczom da\u0142o asumpt do sugestii, \u017ce Achenaton mia\u0142 k\u0142opoty ze wzrokiem i to by\u0142o powodem, \u017ce czci\u0142 s\u0142o\u0144ce w szczeg\u00f3lny spos\u00f3b), z innym utworem egipskiej literatury , tak zwan\u0105 „pie\u015bni\u0105 harfiarza” (wyra\u017caj\u0105c ide\u0119 Carpe Diem; na przedstawieniach w grobowcach wykonuj\u0105 j\u0105 cz\u0119sto niewidomi harfiarze). ” I przebacz nam nasze winy jak i my przebaczamy tym, kt\u00f3rzy przeciw nam zawinili”. Koncepcja przebaczenia grzech\u00f3w, z\u0142ych uczynk\u00f3w, „win” (kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 „przebaczone” czy „odpuszczone”) jest raczej nieegipska. Podczas s\u0105du Ozyrysa sprawdzano, czy zmar\u0142y nie nagrzeszy\u0142 za du\u017co za \u017cycia; \u017cadna p\u00f3\u017ana skrucha, ani tego typu apele do boga nie mia\u0142y zastosowania. „I nie dopu\u015b\u0107 aby\u015bmy ulegli pokusie, ale nas zachowaj od z\u0142ego”. W Egipcie raczej cz\u0142owiek sam musia\u0142 si\u0119 pilnowa\u0107, by post\u0119powa\u0107 moralnie, nie zrzucaj\u0105c odpowiedzialno\u015bci na b\u00f3stwo. „B\u0105d\u017a czysty we w\u0142asnych oczach. Strze\u017c si\u0119, \u017ceby kto\u015b inny nie musia\u0142 ci\u0119 oczyszcza\u0107.” (Nauki Hord\u017cedefa). Bogowie egipscy nie wystawiali na pokuszenie. Nie ma tu idei odpuszczenia grzech\u00f3w.
\n2) Zwiastowanie – 12-letni Jezus w \u015awi\u0105tyni – Dziewictwo Maryi
\nNiejednokrotnie zarzuca si\u0119, \u017ce motyw zwiastowania Naj\u015bwi\u0119tszej Maryi Pannie jest \u017cywcem \u015bci\u0105gni\u0119ty z mit\u00f3w i opowiada\u0144 egipskich. Dotyczy to biblijnego motywu Zwiastowania oraz 12-letniego Jezusa w \u015awi\u0105tyni. Pan Filip Taterka umie\u015bci\u0142 w internecie dok\u0142adny opis tego wydarzenia „zwiastowania Hatszepsut”. Wystarczy przeczyta\u0107 jego artyku\u0142 pod tytu\u0142em „Mit boskich narodzin w ideologii w\u0142adzy faraona Hatszepsut” zamieszczony w internecie, aby przekona\u0107 si\u0119, \u017ce nie ma owe „zwiastowanie” nic wsp\u00f3lnego ze zwiastowaniem biblijnym: Amon wys\u0142a\u0142 boga m\u0105dro\u015bci Thota, aby odnalaz\u0142 Jahmes. „Imi\u0119 jej- najpi\u0119kniejsza spo\u015br\u00f3d wszystkich kobiet” m\u00f3wi\u0142 Thot. Znaj\u0105c imi\u0119 wybranki Amon udaje si\u0119 do niej i odbywa z ni\u0105 stosunek, przy czym kr\u00f3lowa zdawa\u0142a sobie spraw\u0119, \u017ce stosunek \u00f3w odbywa nie ze swoim m\u0119\u017cem.\u00a0 I tak pocz\u0119\u0142a si\u0119 Hatszepsut (ze zwyk\u0142ego zwi\u0105zku Jahmes z Amonem). Z \u0142atwo\u015bci\u0105 mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107, \u017ce nie ma to nic wsp\u00f3lnego ze zwiastowaniem Maryi. Poza tym tekst pochodzi z papirus\u00f3w Westcara odnalezionych dopiero w XIX w. Kolejne egipskie opowiadanie, kt\u00f3re mia\u0142oby by\u0107 pierwowzorem dla zwiastowania czy dziewictwa Maryi oraz 12-letniego Jezusa w \u015awi\u0105tyni jest opowiadanie Si-Osire. Si-Osire jest typowym opowiadaniem o niesamowitych wydarzeniach, jakie od Starego Pa\u0144stwa pojawia\u0142y si\u0119 w Egipcie to powsta\u0142o w czasach wczesnorzymskich 47 r.n.e. nie ma tam wielu analogii z Chrze\u015bcija\u0144stwem m\u00f3wi egiptolog prof. Andrzej Niwi\u0144ski, ale je\u015bli kto\u015b chce nagi\u0105\u0107 fakty do swojej tezy to znajdzie pretekst. M\u0142ody ch\u0142opiec jest bardzo zdolny wszystkich zadziwia, ale nie naucza w \u015bwi\u0105tyni. Umie przeczyta\u0107 papirus bez jego rozwijania itd. W pewnym momencie w opowiadaniu Si-Osire pojawia si\u0119 wzmianka, \u017ce ma dwana\u015bcie lat, nie ma tu \u017cadnego podobie\u0144stwa do dwunastoletniego Jezusa w \u015bwi\u0105tyni. By\u0142o to dziecko wyczekiwane, jego matka uda\u0142a si\u0119 do tzw. sanatorium, do \u015bwi\u0105tyni, w kt\u00f3rej po zbadaniu przez lekarzy, mia\u0142a sp\u0119dzi\u0107 noc w przedsionku \u015bwi\u0105tyni i czeka\u0107 tam na „g\u0142os boga”. W istocie dy\u017curny lekarz oznajmi\u0142 opini\u0119 lekarsk\u0105 i dawa\u0142 recept\u0119, siedz\u0105c w tylnym pomieszczeniu ukryty. Ludzie s\u0105dzili, \u017ce to przemawia pos\u0105g. Matka Si-Osire us\u0142ysza\u0142a, \u017ce ma zje\u015b\u0107 melon i po\u0142o\u017cy\u0107 si\u0119 ze swym m\u0119\u017cem,a zajdzie w ci\u0105\u017c\u0119 i tak si\u0119 sta\u0142o. Czy ma to co\u015b wsp\u00f3lnego ze Zwiastowaniem? W\u0105tpi\u0119. – pisze prof. Niwi\u0144ski. Maryja z nikim nie wsp\u00f3\u0142\u017cy\u0142a i nie jad\u0142a \u017cadnego melony. Pierwowzoru dla ewangelijnych wydarze\u0144 dopatruje si\u0119 tak\u017ce w micie o Izydzie i Ozyrysie tak dr. \u0106wiek komentuje o rzekome zapo\u017cyczenie: ” Wg mitu o Izydzie i Ozyrysie, Horus zosta\u0142 pocz\u0119ty przez Izyd\u0119 ze zmar\u0142ym o\u017cywionym dzi\u0119ki magii Ozyrysem, ale w ani egipskich \u017ar\u00f3d\u0142ach, ani u Plutarcha nie ma nic o dziewictwie Izydy.”.\u00a0 Wracaj\u0105c jeszcze do znanych w Egipcie opis\u00f3w o tzw. boskich narodzinach kr\u00f3la to trzeba wskaza\u0107, \u017ce mia\u0142y wy\u0142\u0105cznie podtekst polityczny i chodzi\u0142o o religijn\u0105 podbudow\u0119 legitymacji w\u0142adcy, kt\u00f3ry nie zawsze powia\u0142 si\u0119 na tronie w spos\u00f3b ca\u0142kowicie legalny np. Hatszepsut, ale ju\u017c przed ni\u0105 kto\u015b to wprowadzi\u0142 mo\u017ce Amenhotep I lub III jest ju\u017c jak najbardziej legalnie na tronie, ale on d\u0105\u017cy do podkre\u015blenia swojej bosko\u015bci. W \u017cadnym wypadku legenda ta nie mo\u017ce by\u0107 por\u00f3wnywana z koncepcj\u0105 Zwiastowania NMP. Egipska matka kr\u00f3la nigdy nie jest dziewic\u0105, dziewictwo nie by\u0142o w staro\u017cytnym Egipcie jak\u0105\u015b szczeg\u00f3ln\u0105 cnot\u0105 dopiero Judaizm a potem Chrze\u015bcija\u0144stwo u\u015bwi\u0119caj\u0105 stan dziewiczy.
\nOpowiadanie egipskie w prze\u0142o\u017ceniu T. Andrzejewskiego PWN str. 271-272.
\n3) Przypowie\u015b\u0107 o \u0141azarzu i bogaczu
\nZarzuca si\u0119, \u017ce przypowie\u015b\u0107 o \u0141azarzu i bogaczu jest r\u00f3wnie\u017c kopi\u0105 egipskiego opowiadania demotycznego Si-Usire. Opowiadanie to zosta\u0142o zapisane na odwrocie papirusu datowanego na 7 rok panowania cesarza Klaudiusza czyli na po\u0142ow\u0119 I w.n.e. To oznacza, \u017ce ten papirus m\u00f3g\u0142 pos\u0142u\u017cy\u0107 jako materia\u0142 pi\u015bmienny dla zapisania tego opowiadanie, by\u0107 mo\u017ce dopiero w II w.n.e. – pisze prof. Niwi\u0144ski. To wiele m\u00f3wi, gdy\u017c w Egipcie znano mity greckie, ale tak\u017ce burzliwie rozwija\u0142o si\u0119 Chrze\u015bcija\u0144stwo. Opowiadanie to zapisane jest demotyk\u0105, czyli po egipsku, ale jego tre\u015b\u0107 wskazuje, \u017ce nie jest to ju\u017c czysto egipska my\u015bl, ale zmieszana z innymi pr\u0105dami kulturowymi. „Dla mnie-m\u00f3wi prof. Andrzej Niwi\u0144ski z Warszawy-wymowne jest ukazanie w tym opowiadaniu sali s\u0105du umar\u0142ych, gdzie stoi waga, na kt\u00f3rej wa\u017cy si\u0119 dobre i z\u0142e uczynki. To motyw staroegipski, wa\u017cono tylko dobro na drugiej szali k\u0142adziono symbol Maat, dlatego ta waga ukazana jest zawsze w r\u00f3wnowadze, nie ma tam mowy o z\u0142ych uczynkach, a Po\u017ceraczka siedzi przy tronie Ozyrysa stanowi\u0105c jedynie symbol potencjalnego unicestwienia. Dopiero w czasach rzymskich ukazane s\u0105 sceny, gdzie Po\u017ceraczka po\u017cera a szala si\u0119 przechyla, zatem w opowiadaniu tym element czysto staroegipski nie dominuje to tylko szata”. Scena\u00a0 wywy\u017cszenia ubogiego i pot\u0119pienia bogacza bardzo przypomina ewangeliczny motyw i wcale nie jest wykluczone, \u017ce on rzeczywi\u015bcie zosta\u0142 odwzorowany z my\u015bli Chrze\u015bcija\u0144skich, m\u00f3wi prof. Niwi\u0144ski.\u00a0 Egipskie opowiadanie m\u00f3wi o tym, \u017ce Si-Usire pokazuje ojcu pogrzeb bogacza i biednego, zabiera ojca w za\u015bwiaty pokazuj\u0105c jaki los czeka biednego i bogatego po \u015bmierci. Poza tym nie ma \u017cadnych podobie\u0144stw do biblijnej przypowie\u015bci.
\nOdsy\u0142am do tekstu oryginalnego: „Opowiadania egipskie” w prze\u0142o\u017ceniu T. Andrzejewskiego str. 273-276.
\n4) Przemiana wody w wino
\nL. Pujol widzi na jakich\u015b malowid\u0142ach na grobowcach w Paherii uczt\u0119, na kt\u00f3rej jest\u00a0 sze\u015b\u0107\u00a0 dzban\u00f3w , wyci\u0105ga z tego wnioski, \u017ce jest to pierwowz\u00f3r cudu w Kanie Galilejskiej\u00a0 To kolejne oszustwo Pujola i mieszanie ludziom w g\u0142owach. Tak dr. Andrzej \u0106wiek egiptolog komentuje tez\u0119 L. Pujola:”- Pomieszanie z popl\u0105taniem i fantazja Pujola oczywi\u015bcie. Chodzi o grobowiec dostojnika z czas\u00f3w XVIII w. z dynastii imieniem Paheri, znajduj\u0105cy si\u0119 w El-Kab w G\u00f3rnym Egipcie, datowany na XV w. p.n.e. W\u015br\u00f3d scen dekoruj\u0105cych \u015bciany grobowca jest przedstawienie produkcji wina (analogicznie do wyst\u0119puj\u0105cych w innych grobowcach egipskich). Zamiana wody w wino odbywa si\u0119 tam w spos\u00f3b naturalny, przez dodanie i fermentacj\u0119 winogron” (dodaj\u0105c, nie ma tam sze\u015bciu dzban\u00f3w, ale dwa rz\u0119dy po sze\u015b\u0107 dzban\u00f3w).Nie ma tu mowy o cudzie przemiany wody w wino to zwyk\u0142a produkcja wina.
\n5) Rozmno\u017cenie chleba przez Sobka
\nPujol twierdzi r\u00f3wnie\u017c, \u017ce pierwowzorem cudu rozmno\u017cenia chleba opisanego w Ewangelii jest b\u00f3g Sobek, kt\u00f3ry tak jak Jezus rozmna\u017ca chleb. Dr. Andrzej \u0106wiek tak komentuje to \u201erozmno\u017cenie\u201d: \u201eSobek -b\u00f3g-krokodyl – wyst\u0119puj\u0105cy od I dynastii, czczony w wielu miejscach Egiptu, (m.in. w Kom Ombo, Gebel Silsila, Sumenu i Imiotru w nomie teba\u0144skim), szczeg\u00f3lnie zwi\u0105zany z Fajum (Sebek z Szedet, czyli Krokodilopolis, nosz\u0105cy tak\u017ce tytu\u0142 Pan Jeziora -Qarun) Sobek -krokodyl jest zarazem gro\u017anym zwierz\u0119ciem, czyhaj\u0105cym na brzegach rzeki i na bagnach, jak i dobroczynnym b\u00f3stwem, zwi\u0105zanym z wod\u0105, wylewem Nilu (st\u0105d r\u00f3wnie\u017c z obfito\u015bci\u0105 ryb i dobrymi plonami), p\u0142odno\u015bci\u0105. Sebek w Tekstach Piramid i sarkofag\u00f3w jest Panem Nilu (w\u0142adaj\u0105cym wylewem,bogiem wegetacji i p\u0142odno\u015bci). Tekst z czas\u00f3w nowego Pa\u0144stwa m\u00f3wi : ” O Sebeku Panie Jeziora, synu Senuy wielki rz\u0105dz\u0105cy bagnami,bogaty w ryby, wielki ofiarami).Symbolizowa\u0142 si\u0142\u0119 i p\u0142odno\u015b\u0107 w\u0142adc\u00f3w. Pujol powo\u0142uje si\u0119 podobno na teksty piramid, w kt\u00f3rych rzekomo jest wspomniane rozmno\u017cenie przez Sobka. Jedyny passus w tekstach piramid kt\u00f3ry mo\u017ce by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em informacji to Pyr paragraf 507 do 510 w zakl\u0119ciu 317.Jak wida\u0107 Sobek dzi\u0119ki swym zwi\u0105zkom z wylewem Nilu zapewnia, \u017ce zieleni\u0105 si\u0119 ro\u015bliny. To ma wp\u0142yw na potencjaln\u0105 obfito\u015b\u0107 po\u017cywienia ale do biblijnego rozmno\u017cenia chleba naprawd\u0119 daleko.\u201d
\nDr. Andrzej \u0106wiek. Trzeba by\u0107 wyj\u0105tkowo cynicznym b\u0105d\u017a niezorientowanym i z ma\u0142ym zasobem wiedzy, aby widzie\u0107 w tym rozmno\u017cenie chleba, o kt\u00f3rym mowa w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym.
\n6) Dwaj Bracia
\nW „Racjonali\u015bcie” zarzuca si\u0119 tak\u017ce, \u017ce egipskie opowiadanie pt. „Dwaj Bracia” jest pierwowzorem dla biblijnej opowie\u015bci o dziejach J\u00f3zefa Egipskiego Jeden z najlepszych egiptolog\u00f3w polskich datuje opowiadanie egipskie na XII w. p.n.e., co oczywi\u015bcie jest prawd\u0105. To jest czas XVIII dynastii nowego pa\u0144stwa egipskiego. \u015aci\u015blej opowiadanie to pochodzi (jak pisze pan Tadeusz Andrzejewski, wybitny znawca mitologii) od schy\u0142ku XVII dynastii, czyli XII w. p.n.e. Faktycznie s\u0105 tam jakie\u015b zbie\u017cne podobie\u0144stwa -dwaj bracia, przewrotna kobieta, uratowanie przez bog\u00f3w itd. Jednak J\u00f3zef Egipski wed\u0142ug encyklopedii PWN \u017cy\u0142 w XV-XVI w .p.n.e., czyli du\u017co wcze\u015bniej ni\u017c powsta\u0142o opowiadanie „Dwaj Bracia”. Opowiadanie Dwaj Bracia\u00a0 zosta\u0142o zapisane w czasach Merenptaha (XIII w. p.n.e.), czyli powsta\u0142o jeszcze wcze\u015bniej. Znany jest w\u0105tek przypominaj\u0105cy motyw kuszenia J\u00f3zefa przez \u017con\u0119 osoby, u kt\u00f3rej s\u0142u\u017cy\u0142, ale to z chrze\u015bcija\u0144stwem nie ma niczego wsp\u00f3lnego, a ludzkie zachowania erotyczne nie zmienia\u0142y si\u0119 od staro\u017cytno\u015bci.\u201d (Prof. Niwi\u0144ski). Dwie wypowiedzi najlepszych egiptolog\u00f3w\u00a0 umieszczaj\u0105\u00a0 egipskie opowiadanie\u00a0 w okresie\u00a0 p\u00f3\u017aniejszym ni\u017c\u00a0 historyczna posta\u0107 J\u00f3zefa Biblijnego.
\n7) Historia Moj\u017cesza i Saragona
\nKolejny zarzut dotyczy,\u00a0 tego \u017ce historia Moj\u017cesza o cudownym uratowaniu w koszyku by\u0142a kopi\u0105 legendy o Sargonie II, kt\u00f3ry rzekomo w ten\u017ce spos\u00f3b by\u0142 uratowany. Moj\u017cesz to XIII w. p.n.e. a legenda o Sargonie pochodzi z VIII w. p.n.e. lub p\u00f3\u017aniejszych (p\u00f3\u017aniej ni\u017c 1600 lat po \u015bmierci Sargona).
\n8) Proroctwa egipskie spisane po fakcie
\nPor\u00f3wnuje si\u0119 proroctwa Biblijne do egipskiego proroctwa Nefertiego\u00a0 odnosz\u0105cego si\u0119 do kr\u00f3la Snofru z czwartej dynastii Proroctwo to\u00a0 znane\u00a0 jest dopiero ze \u017ar\u00f3de\u0142\u00a0 datowanych na pocz\u0105tek\u00a0 dwunastej dynastii. Tak wi\u0119c\u00a0 odnosi si\u0119 do\u00a0 czas\u00f3w przysz\u0142ych,\u00a0 przestrzega\u00a0 przed tym\u00a0 co si\u0119 ju\u017c kiedy\u015b sta\u0142o jak wszystkie egipskie proroctwa. Czyli spisane po czasie. Proroctwa Biblijne to fenomen\u00a0 nie spotykany w \u017cadnej religii. Cytuj\u0119 fragment z ksi\u0105\u017cki pt.”Tajemnice Papirus\u00f3w” wydawnictwa Ossolineum strona 219 , ” Cho\u0107 utwory te (proroctwa) pozornie zapowiada\u0142y wydarzenia przysz\u0142e,w rzeczywisto\u015bci mamy tu zawsze do czynienia z tak zwan\u0105,vaticinium ex eventu, tj. ze spisanym ju\u017c po nast\u0105pieniu przewidywanych wydarze\u0144 pseudo proroctwem.
\n9) Wniebowst\u0105pienie
\nZarzuca si\u0119 tak\u017ce, \u017ce wniebowst\u0105pienie opisane w Ewangelii ma sw\u00f3j pierwowz\u00f3r w wniebowst\u0105pieniu faraona. Oto jak wygl\u0105da ten mit i co on ma wsp\u00f3lnego z wniebowst\u0105pieniem Chrystusa? Cytuj\u0119 wypowied\u017a prof. Andrzeja Niwi\u0144skiego: „W Egipcie w IV tysi\u0105cleciu przed Chrystusem stworzono tak\u0105 teologiczn\u0105 konstrukcj\u0119:,a poniewa\u017c kr\u00f3l jako cz\u0142owiek by\u0142 \u015bmiertelny, pr\u00f3bowano pogodzi\u0107 te dwie sprawy: ludzk\u0105 ograniczono\u015b\u0107 z nieograniczono\u015bci\u0105 boskiego Syna-faraona. Dlatego stworzono piramidy: zmar\u0142y kr\u00f3l po \u015bmierci, jak to wyra\u017ca\u0142y liczne formu\u0142y, \u0142\u0105czy si\u0119 ze swoim ojcem-S\u0142o\u0144cem, wst\u0119puj\u0105c „do nieba” po s\u0142onecznych promieniach, ale te\u017c „po drabinie”, „po schodach” w dymie kadzid\u0142a itp. W praktyce zrobiono co\u015b dok\u0142adnie odwrotnego: sprowadzono S\u0142o\u0144ce „na ziemi\u0119”: ono si\u0119 odbija\u0142o\u00a0 w g\u0142adko wypolerowanych i bia\u0142ych \u015bcianach piramidy, zatem zmar\u0142y kr\u00f3l le\u017ca\u0142 w grobowcu, a jednocze\u015bnie by\u0142 w S\u0142o\u0144cu czy, \u017ce S\u0142o\u0144ce by\u0142o w grobie. Oczywi\u015bcie, potem, gdy ju\u017c nie budowano piramid, formu\u0142a by\u0142a tylko prastar\u0105 refleksj\u0105, ale nadal m\u00f3wiono, \u017ce zmar\u0142y kr\u00f3l \u0142\u0105czy si\u0119 ze swym ojcem w niebie.” Faraon wst\u0119puje po drabinie, po schodach, jednoczy si\u0119 ze swoim ojcem s\u0142o\u0144cem. Jezus nie wchodzi po \u017cadnej drabinie, ani po schodach, jego Ojciec nie jest s\u0142o\u0144cem. Pan Jezus nie potrzebowa\u0142 piramid ani schod\u00f3w by wst\u0105pi\u0107 do nieba.
\n10)\u00a0 B\u00f3g daj\u0105c swoje cia\u0142o
\nPor\u00f3wnuje si\u0119 tak\u017ce Ozyrysy zbo\u017cowe do idei Boga daj\u0105cego cia\u0142o na po\u017cywienie. Ozyrys, jak wiadomo, to b\u00f3g odradzaj\u0105cej si\u0119 przyrody, st\u0105d tzw. Ozyrysy zbo\u017cowe, wk\u0142adanie do grob\u00f3w, pojemnik\u00f3w w kszta\u0142cie Ozyrysa z kie\u0142kuj\u0105cym zbo\u017cem. W symbolicznym znaczeniu z cia\u0142a boga pochodzi\u0142 wi\u0119c pokarm. Takiej idei, \u017ce b\u00f3g karmi swoim cia\u0142em nie ma w mitach. S\u0105 natomiast hymny kanibalistyczne, \u017ce kr\u00f3l zjada bog\u00f3w, aby przyswoi\u0107 sobie ich magiczn\u0105 moc. Dr. Andrzej \u0106wiek.
\n11) Zmartwychwstanie
\nM\u00f3wi si\u0119 r\u00f3wnie\u017c o zmartwychwstaniu \u017ce pierwowz\u00f3r\u00a0 tego wydarzenia by\u0142 w micie o zmartwychwstaniu Ozyrysa. Ozyrys jak wiemy by\u0142 po\u0107wiartowany i dzi\u0119ki Izydzie o\u017cy\u0142. Ozyrys zosta\u0142 pochowany w r\u00f3\u017cnych grobach i by\u0142y odprawiane nad nim misteria ozyrja\u0144skie. Najwa\u017cniejszym momentem w trakcie tych uroczysto\u015bci by\u0142o zmartwychwstanie Ozyrysa (porusza si\u0119 on, przekr\u0119ca na bok dzi\u0119ki lamentacjom Izydy i Neftydy).\u00a0 Dok\u0142adny opis tego znajduje si\u0119 w ksi\u0105\u017cce Andrzeja Niwi\u0144skiego „Mity i Symbole Staro\u017cytnego Egiptu”strona 207. Pami\u0119tajmy, \u017ce Ozyrys po zakl\u0119ciach porusza\u0142 si\u0119, ale nadal pozostawa\u0142 w \u015bwiecie podziemnym, nie ma analogi do zmartwychwstania Chrystusa, kt\u00f3ry wchodzi w inny wymiar \u017cycia (pozaziemski). Bogowie egipscy nawet je\u015bli zmartwychwstaj\u0105, to do ponownego \u017cycia na ziemi.
\n12) Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta – kopi\u0105 egipskich tr\u00f3jc
\nNa pocz\u0105tek \u017ceby rozwia\u0107 wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci zanim postaram si\u0119 pokr\u00f3tce przedstawia\u0107 zagadnienie warto zacytowa\u0107 odpowiedzi najlepszych w Polsce egiptolog\u00f3w, kt\u00f3rzy na zadane przeze mnie pytania odpowiedzieli w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: Prof. Andrzej Niwi\u0144ski: „Nie istnieje w Egipcie koncepcja odwiecznej Tr\u00f3jcy w staro\u017cytnym Egipcie mimo potwierdzonych g\u0142\u0119bokich my\u015bli por\u00f3wnywalnych z monoteizmem, pomimo obecnych idei jedynego Boga-Stw\u00f3rcy, Syna Bo\u017cego \u017cyj\u0105cego na ziemi i \u0142\u0105cz\u0105cego si\u0119 z Ojcem po \u015bmierci (ka\u017cdy faraon by\u0142 synem Boga) oraz pomimo istnienia koncepcji wszechobecno\u015bci Boga w postaci duchowej nie ma idei JEDNEGO ODWIECZNEGO BOGA W TRZECH R\u00d3WNYCH SOBIE OSOBACH.”.
\nDr. Andrzej \u0106wiek \u201eNie ma oczywi\u015bcie jednego boga w trzech osobach w takim sensie jak jest to w chrze\u015bcija\u0144stwie\u201d.
\nProf. Karol My\u015bliwiec „Nie przypominam sobie , bym w tekstach egipskich widzia\u0142 poj\u0119cie „odwiecznej Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej” albo \u017ceby b\u00f3g-syn m\u00f3wi\u0142 do ojca, \u017ce „oni s\u0105 jedno” „.
\nW\u0142a\u015bciwie odpowiedzi czo\u0142owych w Polsce, \u015bwiatowej klasy egiptolog\u00f3w powinny rozwia\u0107 wszelkie w\u0105tpliwo\u015bci. Ka\u017cdy kto cho\u0107 troch\u0119 zna literatur\u0119 Egipsk\u0105 dojdzie do wniosku, \u017ce nie ma w Egipcie boga jako trzy odwiecznie istniej\u0105ce osoby. Nawet Atum kt\u00f3ry tworzy solarn\u0105 tr\u00f3jc\u0119 z Chepri i Ra m\u00f3wi o sobie w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: \u201eTak m\u00f3wi pan wszechrzeczy-gdy powo\u0142a\u0142em sam siebie do istnienia zaistnia\u0142o istnienie. Przyszed\u0142em do istnienia w postaci istniej\u0105cego kt\u00f3ry zaistnia\u0142 jako pierwszy raz. Istnienie stwarza istnienie i z tej przyczyny ja sta\u0142em si\u0119 pocz\u0105tkiem bog\u00f3w prapocz\u0105tku, bo moje imi\u0119 wyprzedzi\u0142o ich imiona i zaistnia\u0142em przed nimi. Otom ja, kt\u00f3ry zaistnia\u0142 w swym w\u0142asnym rodzaju\u2026 Zaistnia\u0142em w czasach przedwiecznych jako pe\u0142nia wszelkiego rodzaju istnienia.\u201d Widzimy jasno, \u017ce Atum stwarza innych bog\u00f3w, wi\u0119c nie s\u0105 oni przedwieczni jak wszystkie osoby w chrze\u015bcija\u0144skiej Tr\u00f3jcy. Mo\u017cna wywnioskowa\u0107 tak\u017ce z tego staro\u017cytnego Egipskiego tekstu kt\u00f3ry zacytowa\u0142 doktor Wies\u0142aw Bator egiptolog, \u017ce skoro Atum zaistnia\u0142 (nawet przed stworzeniem, to czy by\u0142 wieczny?). Biblia w \u017cadnym miejscu nie m\u00f3wi, \u017ce B\u00f3g zaistnia\u0142 (Jestem Kt\u00f3ry Jestem) i tu chyba jest ta dyskretna r\u00f3\u017cnica w opisie odwieczno\u015bci Boga. Staro\u017cytny Egipt m\u00f3wi, \u017ce Atum zaistnia\u0142 przed stworzeniem lub sam si\u0119 stworzy\u0142, a takich sformu\u0142owa\u0144 nie ma w Biblii.\u00a0 Zarzuca si\u0119 tak\u017ce, \u017ce Tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta ma sw\u00f3j pierwowz\u00f3r w tr\u00f3jcach egipskich, a nawet w hinduistycznej. Hinduistyczna tr\u00f3jca jest fikcj\u0105, poniewa\u017c kult Brahmy zanikn\u0105\u0142 w V w. n.e. i we wsp\u00f3\u0142czesnym buddyzmie nie istnieje (Encyklopedia PWN), wi\u0119c nie ma mowy o tr\u00f3jcy, poza tym hindui\u015bci nie mog\u0105 po\u0142apa\u0107 si\u0119 sami, w tym kt\u00f3ry b\u00f3g jest u nich najwa\u017cniejszy. Powr\u00f3\u0107my jednak do wierze\u0144 staro\u017cytnego Egiptu. Egipskie tr\u00f3jce to nie jeden b\u00f3g w trzech osobach, ale trzech bog\u00f3w, a to zasadnicza r\u00f3\u017cnica, poza tym bogowie egipscy maj\u0105 swoich ojc\u00f3w i matki. Idea jednego boga w trzech osobach jako B\u00f3g Ojciec, Syn Bo\u017cy i Duch \u015awi\u0119ty nie ma analogii w \u017cadnej religii. Egipt zna tak\u017ce dziewi\u0105tki bog\u00f3w, pary bog\u00f3w. W Egipcie znana jest koncepcja boga pod postaci\u0105 Cherpi-Ra-Atum, czyli b\u00f3g s\u0142o\u0144ca w swoich aspektach o poranku, w po\u0142udnie i wieczorem. Jeden b\u00f3g w trzech osobach, ale pami\u0119tajmy \u017ce jest to uj\u0119cie ,boga jako s\u0142o\u0144ca o r\u00f3\u017cnych porach dnia. Dr. Andrzej \u0106wiek stwierdza, \u017ce Atum,Ra-Horachti to r\u00f3\u017cne osoby,kt\u00f3re mo\u017cna traktowa\u0107 jako odr\u0119bne b\u00f3stwa,albo jako hipostazy jednego boga s\u0142o\u0144ca. Ra wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z praoceanu, ma dzieci, \u017con\u0119; Ptah ma syna Nefertuma i syna p\u00f3\u0142boga; Amon protodemiurg obecny w praoceanie przed stworzeniem, ma \u017con\u0119 Nut i syna Chonsu- gdzie tu podobie\u0144stwo do tr\u00f3jcy chrze\u015bcija\u0144skiej? S\u0105 te\u017c triady rodzinne: ojciec, matka, syn: Amon-Mut-Chonsu w Tebach, albo ojciec, matka, c\u00f3rka: Chnum-Satis-Anukis na Elefantynie. Jest te\u017c kwestia Eneat i Ogdoat, b\u00f3stw. Egipcjanie \u0142\u0105czyli bog\u00f3w czczonych w jednym miejscu albo tworz\u0105cych kosmologiczn\u0105 rodzin\u0119. Liczba dziewi\u0119\u0107, oznaczaj\u0105ca trzy razy trzy, czyli potrojenie mnogo\u015bci, symbolizowa\u0142a de facto ca\u0142o\u015b\u0107, wszystko, czyli wszystkie b\u00f3stwa danego miejsca czy danej kosmogonii.” Nigdzie, oczywi\u015bcie nie ma czego\u015b takiego jak b\u00f3g w trzech osobach”. M\u00f3wi: Prof. Niwi\u0144ski –\u00a0 jeden z najwybitniejszych egiptolog\u00f3w w Polsce. „S\u0105 te\u017c wypowiedzi w mitach o ojcu i synu, ale pami\u0119tajmy, \u017ce dotyczy to s\u0142o\u0144ca i faraona (faraon jako syn boga s\u0142o\u0144ca Re). Egipcjanie co prawda wyczuwali potrzeb\u0119 podkre\u015blenia jedno\u015bci aspekt\u00f3w r\u00f3\u017cnych b\u00f3stw”.
\n„Nie ma w mitach stwierdzenia: B\u00f3g w tr\u00f3jcy jedyny lub czego\u015b w tym rodzaju”- Prof. A. Niwi\u0144ski.
\nKolejny egiptolog Dr. Andrzej \u0106wiek stwierdza: „Egipt nie zna\u0142 podobnej konstrukcji (jeden b\u00f3g w trzech osobach)”.
\nNie da si\u0119 ogarn\u0105\u0107 w ramach ziemskiej logiki tego co objawi\u0142 Chrystus, poza tym wyraz tr\u00f3jca, kt\u00f3rym opisujemy Boga, jest tylko nasz\u0105 nieudoln\u0105 pr\u00f3b\u0105, ogarni\u0119cia objawienia Bo\u017cego. \u015awiadkowie Jehowy zarzucaj\u0105 nam, \u017ce tr\u00f3jca \u015awi\u0119ta zosta\u0142a wymy\u015blona na wz\u00f3r triad egipskich, co jest kompletn\u0105 bzdur\u0105. Nie mo\u017cna wi\u0119c twierdzi\u0107, \u017ce triady egipskie, czy koncepcja bog\u00f3w Staro\u017cytnego Egiptu jest archetypem dla sformu\u0142owanej pod koniec IV po Chr.\u00a0 doktryny o Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, pami\u0119tajmy \u017ce to Jezus objawi\u0142 nam to czego cz\u0142owiek nigdy nie by\u0142by w stanie wymy\u015bli\u0107, dlatego dla niekt\u00f3rych, koncepcja Boga: Ojca, Syna i Ducha \u015awi\u0119tego jako jedno\u015bci, wyra\u017conej najdobitniej w formule chrzcielnej jest nie logiczna. B\u00f3g nie mie\u015bci si\u0119 w kategoriach naszej logiki. Niekt\u00f3rzy powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na tzw. hymn z Lejdy [czasy Ramzesa II (XII w p. Chr.)], mianowicie\u00a0 mo\u017cna w nim dostrzec wysublimowan\u0105 koncepcj\u0119 tr\u00f3jcy, ale diametralnie odmienn\u0105 od koncepcji chrze\u015bcija\u0144skiej.\u00a0 Nawet je\u015bli jest tam mowa o jedynym w tr\u00f3jcy (nie ma w hymnie stwierdzenia b\u00f3g w tr\u00f3jcy jedyny, tylko jako tr\u00f3jca s\u0105 wszyscy bogowie), to nie chodzi tam o: Ojca, Syna, Ducha tylko o aspekty widzialno\u015b\u0107, niewidzialno\u015b\u0107, kszta\u0142t, ten opis dotyczy boga. Cytuj\u0119 fragment hymnu z Lejdy nr 100: „On jest tym kt\u00f3ry powsta\u0142 jako pierwszy w praczasie, Amonem kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 na pocz\u0105tku […] nikt nie powsta\u0142 przed nim, nie mia\u0142 ojca ani matki, kt\u00f3ry by go sp\u0142odzi\u0142, on sam si\u0119 uformowa\u0142 jako moc. To b\u00f3g kt\u00f3ry powsta\u0142 sam z siebie, po czym powstali wszyscy bogowie”. Nr 300: „Jako tr\u00f3jca s\u0105 wszyscy bogowie (czyli nie jeden b\u00f3g): Amon, Re i Ptah. Jego imi\u0119 jest ukryte jako Amon, jego twarz\u0105 jest Re, a cia\u0142em Ptah. Oto jeden, jedyny Amon z\u0142\u0105czony w tr\u00f3jce, z Re i Ptahem (w hymnie u\u017cyte jest s\u0142owo: bogowie)”. W Biblii nigdzie nie ma u\u017cytego s\u0142owa na okre\u015blenie natury Boga – bogowie. Powy\u017cszy opis boga w tr\u00f3jcy jedynego z tego hymnu, dotyczy trzech aspekt\u00f3w: Amon jest ukryt\u0105 natur\u0105 boga; Re jest jego natur\u0105 widzialn\u0105 jako s\u0142o\u0144ce; a Ptah nawi\u0105zuje do kszta\u0142tu pos\u0105gu kultowego w kszta\u0142cie ludzkim. Poza walorem teologicznym ten fragment dotyczy tak\u017ce unii trzech najwa\u017cniejszych o\u015brodk\u00f3w teologicznych Egiptu: Teb (Amon), Memfis (Ptah), oraz Heliopolis (Re). Nie ma w tekstach teologicznych opisu tr\u00f3jcy, kt\u00f3ra da\u0142aby si\u0119 por\u00f3wna\u0107 z Tr\u00f3jc\u0105 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105.
\nEgipt zna te\u017c kult Atona czyli s\u0142o\u0144ca, jako jedynego boga, jest to oczywi\u015bcie monoteizm polimorficzny. Monoteizm polimorficzny oznacza jedno\u015b\u0107 istotow\u0105 Boga przy wielo\u015bci imion i form kultowych, pod kt\u00f3rymi si\u0119 Go czci. W biblijnej wersji starotestamentowej mamy do czynienia z monoteizmem amorficznym, gdy\u017c B\u00f3g jest wprawdzie jeden, ale w og\u00f3le nie mo\u017cna Go by\u0142o przedstawia\u0107. Wracaj\u0105c jeszcze do hymnu z Lejdy, Amon nazwany jest jako pierwszy, kt\u00f3ry powsta\u0142 w praczasie, dalej nazwany jest jako ten kt\u00f3ry sam si\u0119 uformowa\u0142, lub powsta\u0142 sam z siebie. Biblia nigdzie nie m\u00f3wi o Bogu, kt\u00f3ry powsta\u0142 jako pierwszy w praczasie, kt\u00f3ry by si\u0119 sam formowa\u0142, czy powsta\u0142 sam z siebie, okre\u015blony jest zawsze jako „ten kt\u00f3ry Jest” i niewy\u0142aniaj\u0105cy si\u0119 z \u017cadnego praoceanu. „Jestem, kt\u00f3ry Jestem” – z niczego si\u0119 nie wy\u0142ania. Jeszcze raz Je\u015bli chodzi o tr\u00f3jce egipskie teologia zna poj\u0119cie Boga Jedynego, kt\u00f3rego si\u0119 czasem ukazuje jako tr\u00f3jc\u0119, np. Amon-Re-Ptah. Chodzi o to, \u017ce te trzy imiona i aspekty Boga s\u0105 niejako reprezentatywne dla wszystkich form boskich, kt\u00f3re wyst\u0119puj\u0105 w Egipcie (st\u0105d: „Tr\u00f3jc\u0105 s\u0105 wszyscy bogowie”. Ka\u017cdy lokalny obiekt kultu jest tym samym, co ta tr\u00f3jca, w kt\u00f3rej chodzi\u0142o o\u00a0 niewidzialno\u015b\u0107 (Amon), widzialno\u015b\u0107 w transcendencji (Ra=S\u0142o\u0144ce)\u00a0 i posta\u0107 kultow\u0105, czyli widzialno\u015b\u0107 na ziemi (Ptah). Chrze\u015bcija\u0144ska Tr\u00f3jca jest inna i Egipcjanie nigdy nie wymy\u015blili czego\u015b takiego. Nie ma w mitach zestawienia B\u00f3g Ojciec, Syn Bo\u017cy i Duch \u015awi\u0119ty. Pami\u0119tajmy, \u017ce religia egipska jest niejednoznaczna, trudna do oceny nie posiadamy \u017cadnych jednoznacznych traktat\u00f3w teologicznych.
\n13) Zaratusztra
\nSpotyka si\u0119 tak\u017ce w internecie zarzut, \u017ce apokaliptyka biblijna ma swoje \u017ar\u00f3d\u0142o w ideach Zaratusztry. Zaratusztra \u017cy\u0142 628 do 551 r. p.n.e. (Encyklopedia PWN) . G\u0142osi\u0142 on koniec ziemi (pierwszy o tym m\u00f3wi\u0142 prorok Izajasz (26;22) w VII w. p.n.e.). Walka dobra ze z\u0142em na niebie (walka smoka – Izajasz 14, 11-15), oczyszczenie ziemi w ogniu (Sodoma i Gomora – XIII w. p.n.e.), zmartwychwstanie umar\u0142ych (Ksi\u0119ga Daniela -VII w. p.n.e.), nowe niebo i nowa ziemia (Izajasz 33;24) i inne. Zapowied\u017a Zbawcy Rodzaju (XIII w. p.n.e.) nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 cia\u0142a (B\u00f3g poch\u0142onie \u015bmier\u0107- Izajasz 2,4 oraz 25,8 – Ezechiel oraz Ksi\u0119ga Daniela), ostateczne wyzwolenie (Izajasz 22,7 oraz 35), piek\u0142o (Izajasz 34;10, 62;24 , 33;14- Ksi\u0119ga Rodzaju 19;24). Zainteresowanych odsy\u0142am do www.iranicaonline.org\/articles\/eschatology-i
\n1) Nie wiadomo co zawiera\u0142a pierwotna Awesta, a je\u015bli taka by\u0142a znajduje si\u0119 w obszarze legend i mit\u00f3w
\n2) Aleksander Wielki prawdopodobne zniszczenie lub rozproszenie tekst\u00f3w
\n3) Czasy sasanid\u00f3w – ponowne spisanie Awesty (oko\u0142o III w. n.e.), ko\u0144cowa rewizja (VI w. n.e.)
\n4) Eschatologia zbiorowa zawarta g\u0142\u00f3wnie w Awe\u015bcie M\u0142odszej (IV w. n.e.) oraz pismach pahlavi (czasy n.e.)
\n5) Eschatologia jednostki zawarta g\u0142\u00f3wnie w pismach Dadestian (ok. VII w. n.e.) i pismach pahlavi
\nPodsumowuj\u0105c p\u00f3\u017ana data i niepewno\u015b\u0107 tekstowa perskich materia\u0142\u00f3w i wsze\u015bnie datowane silne chrze\u015bcija\u0144skie oraz \u017cydowskie wp\u0142ywy w Iranie sprawiaj\u0105, \u017ce nie warto dyskutowa\u0107 na te tematy (z encyklopedii ira\u0144skiej). Perskie \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 niejasne p\u00f3\u017ano datowane, a opisy eschatologiczne m\u00f3wi\u0105ce o karze, s\u0105dzie, piekle s\u0105 g\u0142\u00f3wnie zawarte w komentarzach do Awesty, spisane p\u00f3\u017aniej ni\u017c teksty biblijne (perskie elementy w Biblii).
\n14) Psalm 104
\nZarzuca si\u0119 tak\u017ce, \u017ce psalm (Psalm 104) jest zaczerpni\u0119ty z hymnu do Atona. Istnieje znany utw\u00f3r z okresu panowania faraona Echnatona (XIV w. przed Chr.), w kt\u00f3rym wyst\u0119puje wiele podobie\u0144stw do Ps 104, g\u0142\u00f3wnie w warstwie s\u0142ownej i poj\u0119ciowej. Hymn ten wielbi Atona, boga s\u0142o\u0144ca, za jego stworzenie. Podobne motywy i analogie odnale\u017a\u0107 mo\u017cna w innych hymnach, napisanych na cze\u015b\u0107 innych bog\u00f3w s\u0142o\u0144ca. Skoro Psalmista zdecydowa\u0142 si\u0119 ju\u017c wykorzysta\u0107 j\u0119zyk solarny w hymnie na cze\u015b\u0107 Jahwe, pewne paralele sta\u0142y si\u0119 nieuchronne. Kult s\u0142o\u0144ca stanowi\u0142 jedn\u0105 z synkretycznych dewiacji charakteryzuj\u0105cych wyobra\u017cenie religijne przedwygnaniowego Izraela (zob. komentarz do 2 Krl 23,11 oraz Ez 8, 16), po\u015bwiadczone jest te\u017c (w Starym Testamencie zob. te\u017c Ps 84, 11-12; Hi 3,4; Ml 4,2) przej\u0119cie motywu s\u0142o\u0144ca (w literaturze i ikonografii). Mimo to nie ma niczego synkretycznego w wierze wyra\u017conej, w tym psalmie. Opisuje on jedynie Jahwe w kategoriach solarnych i wydobywa podobie\u0144stwa. Kolejny zarzut „racjonalisty” dotyczy jakoby ksi\u0119ga Koheleta i M\u0105dro\u015bci, by\u0142y kopi\u0105 pie\u015bni harfiarza Neferhotepa, lub pie\u015bni\u0105 z grobowca Antefa (Koh 9,3-9; 10,9-10 i w Mdr 2,1-2;9). Faktycznie podobna jest my\u015bl og\u00f3lnoludzka, o przemijaniu, marno\u015bci, o tym \u017ce trzeba cieszy\u0107 si\u0119 z \u017cycia p\u00f3ki jest si\u0119 jeszcze m\u0142odym, s\u0105 to bardzo niewielkie fragmenty, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0105 o m\u0105dro\u015bci og\u00f3lnoludzkiej, a przecie\u017c w ka\u017cdej m\u0105dro\u015bci ludzkiej jest ziarno m\u0105dro\u015bci Bo\u017cej. Warto samemu zajrze\u0107 do Biblii i por\u00f3wna\u0107 to z egipskim tekstem:
\n„Patrz! Co jest cia\u0142em, do ziemi powraca,
\nCo dzie\u0144 o szcz\u0119\u015bciu m\u0142odzi zwykli marzy\u0107,
\nCo dzie\u0144 m\u0119\u017cczyzna p\u0142odzi jakie\u015b dzieci\u0119,
\nCo dzie\u0144 rozkwita nowy byt w kobiecie,
\nCo dzie\u0144 zawsze kto\u015b na \u015bwiat przychodzi,
\nA wyrok bo\u017cy ni\u0107 \u017cywota plecie!
\nWeso\u0142o \u015bwi\u0119tuj ulubie\u0144cze Boga,
\nWe\u017a najprzedniejsze olejki,
\nWonno\u015bci, kwieciem lotosu od
\nSzyi po nogi owi\u0144 tw\u0105 siostr\u0119 –
\nNaczynie mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3r\u0105 przytulasz pogr\u0105\u017cony we \u015bnie.
\nI ka\u017c tancerkom \u015bpiewa\u0107 \u015bpiewa\u0107 s\u0142odkie pie\u015bni!
\nOdrzu\u0107 precz wszystko, co ci serce chmurzy,
\nSpe\u0142niaj niezw\u0142ocznie najskrytsze pragnienia, bo kiedy\u015b
\nPrzyjdzie dzie\u0144 d\u0142ugiej podr\u00f3\u017cy
\nW sm\u0119tn\u0105 krain\u0119 wiecznego milczenia!
\nS\u0142ysza\u0142e\u015b mo\u017ce, co si\u0119 przydarzy\u0142o
\nSiedzibom przodk\u00f3w: czas je w gruzy zmienia!
\nJakby ich nigdy na \u015bwiecie nie by\u0142o!
\nNie znajdziesz nawet \u015bladu ich istnienia…
\nNiechaj nie gn\u0119bi ci\u0119 usilna praca,
\nNiech wszelka troska na bok si\u0119 oddali,
\nBo ten, kto odszed\u0142-nigdy ju\u017c nie wraca,
\nAby poucza\u0107 tych, co pozostali!
\nPr\u00f3\u017cno si\u0119 trapi\u0107, dr\u0119czy\u0107 i wysila\u0107,
\nGdy policzona ka\u017cda \u017cycia chwila!
\nWi\u0119c daj si\u0119 zbudzi\u0107 \u015bpi\u0105cemu pragnieniu,
\nBo tylko g\u0142upiec \u017cyje w \u015bmierci cieniu!”
\nOczywi\u015bcie s\u0105 to tylko te fragmenty pie\u015bni, kt\u00f3re sta\u0142y si\u0119 inspiracj\u0105 dla utwor\u00f3w biblijnych.\u00a0 Podobna jest tylko warstwa j\u0119zykowa. Ksi\u0119ga M\u0105dro\u015bci i Koheleta s\u0105 podobne do pie\u015bni Harfiarza. S\u0105 to ksi\u0119gi m\u0105dro\u015bciowe, a m\u0105dro\u015b\u0107 jest zjawiskiem og\u00f3lnoludzkim. Ksi\u0119ga Pie\u015b\u0144 nad Pie\u015bniami podobna jest w warstwie j\u0119zykowej do egipskiej Liryki Mi\u0142osnej -odnosi si\u0119 do czu\u0142ej mi\u0142o\u015bci Boga do narodu wybranego. Literatura Mi\u0142osna Egiptu m\u00f3wi o zwyk\u0142ej, ludzkiej mi\u0142o\u015bci ( w pie\u015bni Harfiarza napisane jest, \u017ce to co by\u0142o nie wr\u00f3ci, \u017ce trzeba cieszy\u0107 si\u0119 m\u0142odo\u015bci\u0105, chwil\u0105. Biblia to tak\u017ce ksi\u0119ga m\u0105dro\u015bciow\u0105, wi\u0119c nic dziwnego, \u017ce zawiera prawdy powszechne. Natomiast trzy zwrotki egipskiej pie\u015bni” Howet sz\u00f3sta ” podobna do Pie\u015bni nad Pie\u015bniami.\u00a0 Autor natchniony korzysta\u0142 z form literackich Staro\u017cytnego Egiptu, dla wyra\u017cenia prawd biblijnych.
\n15) Stworzenie \u015bwiata przez s\u0142owo
\nKana\u0142 „Racjonalisty” zarzuca r\u00f3wnie\u017c, \u017ce idea Boga, kt\u00f3ry stwarza \u015bwiat przez s\u0142owo, ma sw\u00f3j pierwowz\u00f3r w teorii memfickiej. Dotyczy to teorii zapisanej na Stelli Szabaki w VII w p.n.e. Profesor Niwi\u0144ski w swojej ksi\u0105\u017cce: „Mity i symbole staro\u017cytnego Egiptu”strona 61 pisze nast\u0119puj\u0105ce s\u0142owa: „Koncepcja memficka zosta\u0142a odkryta do\u015b\u0107 p\u00f3\u017ano na zabytku pochodz\u0105cym z VIII w p.n.e tzw. Stelli Szabaki, od pocz\u0105tku wywi\u0105za\u0142a si\u0119 dyskusja co do daty powstania orygina\u0142u, gdy\u017c Szabaka m\u00f3wi, i\u017c kaza\u0142 wyku\u0107 na steli bardzo stary tekst znaleziony na papirusie zjedzonym przez robaki. Jedni badacze s\u0105dzili, \u017ce oryginalny tekst pochodzi z czas\u00f3w odpowiadaj\u0105cym tekstom piramid, inni \u017ce jest jeszcze starszy, z drugiej strony j\u0119zykoznawcy podawali w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 ten bardzo odleg\u0142y wiek, uwa\u017caj\u0105c dokument teologii memfickiej za dzie\u0142o powsta\u0142e dopiero w czasach kr\u00f3la Szabaki” Jednak idee tam wyra\u017cone pochodz\u0105 z czas\u00f3w XIX dynastii (XII-XI w p.n.e. Wikipedia), a mo\u017ce z czas\u00f3w ramessyckich (XIII-XII w p.n.e.)\u00a0 lub III okres przej\u015bciowy (XI-VIII w p.n.e). Archaiczno\u015b\u0107 koncepcji mo\u017ce si\u0119ga\u0107 roku 2494 p.n.e. W tekstach piramid znajdujemy wypowied\u017a kr\u00f3la uto\u017csamiaj\u0105cego si\u0119 z Bogiem: „Moje wargi s\u0105 dwiema eneadami, czyli dziewi\u0105tkami bog\u00f3w, jestem wielkim s\u0142owem” oraz o kilkaset p\u00f3\u017aniejsze teksty sarkofag\u00f3w, gdzie wielki b\u00f3g okre\u015bla siebie nast\u0119puj\u0105co: „Jestem wiecznym duchem s\u0142o\u0144cem, kt\u00f3re wy\u0142oni\u0142o si\u0119 z praoceanu, ja jestem stw\u00f3rc\u0105 s\u0142owa, porz\u0105dku. Jestem s\u0142owem” (Andrzej Niwi\u0144ski opracowanie cit.,s.62; Erik Hornung „Jeden czy wielu”). Tu wa\u017cn\u0105 rol\u0119 odgrywaj\u0105 trzy poj\u0119cia, kt\u00f3re towarzysz\u0105 stw\u00f3rcy kosmosu, b\u0119d\u0105c zarazem jego imionami Sia to zamys\u0142, Hu – s\u0142owo maj\u0105ce moc sprawcz\u0105 i Heka maj\u0105ce magiczn\u0105 moc. Wracaj\u0105c do teorii memfickiej to m\u00f3wi ona o stworzeniu \u015bwiata przez boga Ptaha. To, co zamy\u015bli\u0142o jego serce, realizowa\u0142o si\u0119 przez wypowiedzenie przez jego j\u0119zyk. Powsta\u0142y w\u00f3wczas realne byty (na czele z bogami), a jednocze\u015bnie r\u00f3wnie\u017c ich kult, ” obrazy”, „hieroglify”. W jednym z artyku\u0142\u00f3w „Adept Ptah” jest ciekawy opis tej teorii, gdzie m\u00f3wi si\u0119, \u017ce sercem Ptaha jest b\u00f3g Atum, rozkazem Horus, a j\u0119zykiem b\u00f3g Thoth. Atum podobnie jak Ptah wy\u0142onili si\u0119 z praoceanu, niebytu, Nun. Jak wida\u0107 Ptah jest jednym z wielu bog\u00f3w, kt\u00f3ry pos\u0142uguje si\u0119 j\u0119zykiem, sercem, innymi bogami nie jest on Bogiem z Biblii, kt\u00f3ry przy stwarzaniu \u015bwiata nie potrzebuje niczyjej pomocy ani instrument\u00f3w (j\u0119zyk, serce, wargi) tak jak np. Brahma, kt\u00f3ry otrzymuje instrukcj\u0119 od Kriszny. Teoria memficka przypisuje priorytet bogu o imieniu Ptah, cho\u0107 w\u0142\u0105cza w narracj\u0119 mityczn\u0105 tak\u017ce inne b\u00f3stwa, jak cho\u0107by heliopolita\u0144skiego Atuma. Przytocz\u0119 znamienne fragmenty drugiej cz\u0119\u015bci omawianego mitu. „Ptah Wielki, kt\u00f3ry jest sercem i j\u0119zykiem Dziewi\u0105tki Bog\u00f3w. Powsta\u0142 jako serce i powsta\u0142 jako j\u0119zyk – postacie Atuma. (…) da\u0142 cz\u0105stk\u0119 swej mocy wszystkim bogom i ich boskim duchom poprzez serce i j\u0119zyk. (…) Oczy widz\u0105c, uszy s\u0142ysz\u0105c, nos w\u0119sz\u0105c przekazuj\u0105 wszystko do serca, poniewa\u017c w nim powstaj\u0105 my\u015bli, a j\u0119zyk wypowiada my\u015bl serca. W ten spos\u00f3b zostali sp\u0142odzeni bogowie i powsta\u0142y Dziewi\u0105tka Bog\u00f3w dlatego, \u017ce ka\u017cde boskie s\u0142owo powsta\u0142o z tego, co pomy\u015bla\u0142o serce i powiedzia\u0142 j\u0119zyk.” Tw\u00f3rcze dzia\u0142anie dokonuje si\u0119 poprzez s\u0142owo, kt\u00f3rego siedzib\u0105 jest j\u0119zyk. J\u0119zyk jest jednym z wielu element\u00f3w sk\u0142adaj\u0105cych si\u0119 na boski akt. Opis biblijny stworzenia \u015bwiata r\u00f3\u017cni si\u0119 tym, \u017ce Jedyny B\u00f3g, stwarza nie u\u017cywaj\u0105c serca, j\u0119zyka, warg, innych bog\u00f3w. B\u00f3g biblijny wypowiada s\u0142owo i rzecz powstaje („…I B\u00f3g rzek\u0142…”) nie ma mowy o jakichkolwiek bogach. Biblijny opis stworzenia jest usystematyzowany, powstaje niebo, ziemia, ro\u015bliny, zwierz\u0119ta i cz\u0142owiek jako korona stworze\u0144. Takiego opisu nie ma w mitach. Stworzenie nazwane jest jako co\u015b dobrego, co r\u00f3wnie\u017c nie wyst\u0119puje w mitach. wg egiptolog Joanny Grzybowskiej-Popielskiej wygl\u0105da nast\u0119puj\u0105co: By s\u0142owo sta\u0142o si\u0119 rzeczywisto\u015bci\u0105 potrzebowa\u0142o cielesno\u015bci materia\u0142u: elementu serca\u00a0 z j\u0119zyka z\u0119b\u00f3w warg stw\u00f3rcy. O tym informuje pomnik teologii memfickiej- stela Szabaki
\n16) Cz\u0142owiek stworzony na obraz Boga
\nZarzuca si\u0119 r\u00f3wnie\u017c, \u017ce w mitach, cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na obraz i podobie\u0144stwo Boga. Jest jeden dokument zwany naukami dla Merikare, w kt\u00f3rym jest napisane, \u017ce cz\u0142owiek jest obrazem boga kt\u00f3ry wyszed\u0142 z jego cia\u0142a – ” Oni s\u0105 jego obrazami, kt\u00f3re wysz\u0142y z jego cia\u0142a” – wyszli z cia\u0142a boga. S\u0105 obrazami boga s\u0142o\u0144ca w micie ” boskich Narodzin” faraon jest okre\u015blony jako obraz i podobie\u0144stwo Amona-Re. Ludzko\u015b\u0107 jest dzie\u0142em boga st\u0105d sformu\u0142owanie wyszli z jego cia\u0142a. Nie jest u\u017cyta fraza stworzeni na obraz i podobie\u0144stwo. \u017badne mity ani dokumenty nie posiadaj\u0105 stwierdzenia, \u017ce cz\u0142owiek zosta\u0142 stworzony na obraz i podobie\u0144stwo bo\u017ce. Tak\u017ce komentarz ekumeniczny do Ksi\u0119gi Rodzaju m\u00f3wi: ” W tradycjach mezopotamskich czytamy o synach, kt\u00f3rzy zostali stworzeni na podobie\u0144stwo swoich ojc\u00f3w (Enuma Elisz), nie ma jednak ani jednej wzmianki o ludziach stworzonych na obraz Boga.”. W egipskich pouczeniach Merikare ludzie s\u0105 obrazem boga, kt\u00f3ry wy\u0142oni\u0142 si\u0119 z jego cia\u0142a. W Mezopotamii znaczenie podobie\u0144stwa znajduje odzwierciedlenie w zwyczaju kr\u00f3l\u00f3w, kt\u00f3rzy umieszczali w\u0142asne podobizny na obszarach, na kt\u00f3rych pragn\u0119li ustanowi\u0107 swoj\u0105 w\u0142adz\u0119. Poza tym na obraz bog\u00f3w stworzeni byli jedynie inni bogowie (zob. komentarz do Rdz 5,3. Biblia Tysi\u0105clecia z komentarzami Libertarianin ). Opowiadania sumeryjskie „Enuma Elisz” w akcie drugim o narodzinach Nudimmuda jest napisane:\u00a0\u00a0\u00a0 „Anu ich pierworodny dor\u00f3wna\u0142 swym przodkom, Anschar stworzy\u0142 swego syna Anu na swe podobie\u0144stwo” (http:\/\/www.racjonalista.pl\/kk.php\/s,1901 Artyku\u0142 Enuma Elish wg Zecharii Sitchina). Ponadto \u017cadna miologia nie posiada tak systematycznego opisu stworzenia \u015bwiata jak Biblia, w mitach bogowie wy\u0142aniaj\u0105 si\u0119 z praoceanu tworz\u0105 niebo, ziemi\u0119, s\u0142o\u0144ce, gdzie\u015b po drodze powstaje cz\u0142owiek (np. z \u0142ez boga Ra). W opowiadaniach Merikare jest napisane, \u017ce B\u00f3g stworzy\u0142 dla cz\u0142owieka niebo, ziemi\u0119, uspokaja dla niego wody. Nie ma jednak w \u017cadnych mitach, \u017ce cz\u0142owiek jest koron\u0105 stworze\u0144, nigdzie w mitach nie ma te\u017c stwierdzenia, \u017ce to co B\u00f3g stworzy\u0142 by\u0142o dobre, s\u0105 nawet pr\u00f3by naukowego pogodzenia biblijnego opisu stworzenia \u015bwiata z nauk\u0105, niebo, ziemia, woda, ro\u015bliny – ca\u0142y kosmos, kt\u00f3ry przygotowuje si\u0119 na narodzenie cz\u0142owieka, czego\u015b takiego nie ma w mitach.
\n17) Monoteizm
\nKolejny zarzut dotyczy monoteizmu, \u017ce ma on sw\u00f3j pierwowz\u00f3r\u00a0 w religiach pierwotnych, przed-biblijnych. Pami\u0119tajmy, \u017ce nie ma na to \u017cadnych dowod\u00f3w. Jest znana teoria tzw. pramonoteizmu g\u0142oszona przez ks. Schmidtta, dotyczy ona hipotezy o istnieniu, u prahistorycznych lud\u00f3w zbieracko-\u0142owieckich, powszechnej wiary w jedyn\u0105 istot\u0119 najwy\u017csz\u0105, przy czym dopuszcza\u0142 on w swojej hipotezie istnienie tak\u017ce innych istot ni\u017cszych. Pami\u0119tajmy, \u017ce jest to tylko hipoteza podwa\u017cona przez teologiczn\u0105 szko\u0142\u0119 austriack\u0105. Brakuje bowiem jakichkolwiek \u015blad\u00f3w pisanych tej teorii. W\u0142oski religioznawca R. Pettazzoni zarzuca Schmidtowi niew\u0142a\u015bciwe zdefiniowanie monoteizmu, kt\u00f3ry jego zdaniem wyklucza istnienie wi\u0119kszej liczby \u201eistot wy\u017cszych\u201d, a H. Goetz (jezuita z Uniwersytetu Gregoria\u0144skiego) zbyt daleko posuni\u0119t\u0105 idealizacj\u0119 plemion wsp\u00f3\u0142czesnych, wyra\u017caj\u0105c\u0105 si\u0119 w okre\u015bleniu ich wierze\u0144 jako monoteizm. Jest tak\u017ce d\u0142uga lista egiptolog\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdz\u0105, \u017ce pocz\u0105tk\u00f3w wiary monoteistycznej mo\u017cna si\u0119 dopatrywa\u0107 si\u0119 w ideach teologicznych Staro\u017cytnego Egiptu, m\u00f3wi si\u0119 o tzw. monoteizmie polimorficznym, czyli ukazywanie jedynego boga pod niezliczonymi formami. Odr\u00f3\u017cniaj\u0105 oni monoteizm biblijny, kt\u00f3ry jest amorficzny, czyli boga w og\u00f3le nie mo\u017cna przedstawia\u0107 w ikonografii (prof. Niwi\u0144ski). W Egipcie bogiem transcendentnym by\u0142 Re czyli s\u0142o\u0144ce, a w aspekcie immanentnym b\u00f3g jako syn s\u0142o\u0144ca czyli faraon przy czym wszystkie tzw. b\u00f3stwa lokalne czyli prastare koncepcje dotycz\u0105ce boga pochodz\u0105ce z czasu gdy Egipt nie by\u0142 jeszcze jedno\u015bci\u0105 i ka\u017cda grupa ludno\u015bci osiad\u0142ej w danym terenie mia\u0142a w\u0142asn\u0105 koncepcje stw\u00f3rcy. Ten stw\u00f3rca by\u0142 identyfikowany z Re czyli ze s\u0142o\u0144cem i czczono go pod r\u00f3\u017cnymi formami (polimorfizm). A wi\u0119c tak w Starym Pa\u0144stwie za czas\u00f3w czwartej dynastii uznawano Re za boga, a jednocze\u015bnie uto\u017csamiano go z faraonem i to s\u0142o\u0144ce-faraon w Egipcie by\u0142 z pewno\u015bci\u0105 uznawany za boga jedynego, w Nowym Pa\u0144stwie (XVI – XI w. p.n.e.) w tym samym kierunku zmierza Amon, kt\u00f3rego wyznaje si\u0119 w ca\u0142ym Egipcie.\u00a0 Jednak trzeba pami\u0119ta\u0107, \u017ce przy wszystkich wysi\u0142kach egipskich teolog\u00f3w, ukazuj\u0105cych jednego boga-stw\u00f3rc\u0119 pod niezliczon\u0105 ilo\u015bci\u0105 form ludzie pro\u015bci mogli wyznawa\u0107 swoj\u0105 lokaln\u0105 form\u0119 bosk\u0105 za boga „wa\u017cniejszego” od formy czczonej w s\u0105siednim nomie. Pami\u0119tajmy, \u017ce nie ma \u017cadnego jednego teleologicznego dokumentu,\u00a0 kt\u00f3ry w spos\u00f3b jednoznaczny m\u00f3wi, \u017ce jest jeden jedyny b\u00f3g. Jak m\u00f3wi prof. Niwi\u0144ski: „Z Egiptu mamy wprawdzie sporo materia\u0142u, ale mimo wszystko nie jest to \u017caden komplet.”. Amon nie jest w \u017caden spos\u00f3b podobny do Boga biblijnego, gdy\u017c przebywa\u0142 przed stworzeniem w praoceanie, ma \u017con\u0119 i syna Honsu boga p\u00f3\u0142ksi\u0119\u017cyca, b\u00f3g Ra to s\u0142o\u0144ce w\u0119druj\u0105ce po niebie, ma \u017con\u0119 i dzieci: starszego Horusa oraz prawnuki. R\u00f3wnie\u017c egiptolog Joanna Popielska-Grzybowska m\u00f3wi, \u017ce nie ma \u017cadnego staroegipskiego dokumentu , kt\u00f3ry w spos\u00f3b jasny i jednoznaczny m\u00f3wi\u0142by, \u017ce jest jeden jedyny b\u00f3g dla wszystkich o\u015brodk\u00f3w w Egipcie. M\u00f3wi si\u0119 o wielu z nich, \u017ce s\u0105 jedyni, tak samo m\u00f3wi si\u0119 o faraonie.
\nTak\u017ce Atum, o kt\u00f3rym m\u00f3wi\u0105 teksty piramid ma wiele form, kt\u00f3re przybiera by wykona\u0107 okre\u015blone zadania (Papirus Bremner-Rhind 312r. przed Chr. m\u00f3wi on \u017ce jest jedynym bogiem (chodzi o to \u017ce by\u0142 sam na \u015bwiecie kiedy poczu\u0142 wol\u0119 stworzenia, a w niebycie istnia\u0142y ju\u017c\u00a0 jego dzieci: Szu-powietrze, m\u0105\u017c Tefnut, Tefnut- \u017cyciodajna wilgo\u0107, \u017cona boga Szu)). By\u0107 mo\u017ce w Egipcie by\u0142y jakie\u015b idee, pr\u00f3by tworzenia jednego Boga lecz nie ma to odzwierciedlenia w literaturze, Egipt znany jest z wielo\u015bci form wyznawania boga, trudno powiedzie\u0107 czy jedynego. Jak na razie nie ma \u017cadnej fachowej literatury, kt\u00f3ra by to w spos\u00f3b jednoznaczny przedstawi\u0142a. Trudno\u015b\u0107 mo\u017ce polega\u0107 na tym, \u017ce zachowa\u0142y si\u0119 jedynie szcz\u0105tki przekaz\u00f3w pisanych (teksty sarkofag\u00f3w). Burzliwe dzieje religii Egipskiej zosta\u0142y opisane w dziele zbiorowym „Zarys dziej\u00f3w religii” ’88 r. pod redakcj\u0105 profesora Kellera, Wies\u0142awa Tylocha i czytamy w niej \u017ce religia egipska przesz\u0142a przez typowe dla religii antycznych stadia od fetyszyzmu poprzez totemizm antropomorfizm.
\nPewne b\u00f3stwa Egipskie mia\u0142y posta\u0107 ludzk\u0105 lub by\u0142y b\u00f3stwami opieku\u0144czymi. W okresie kiedy kwestia odpowiedniego wykorzystania wylew\u00f3w Nilu sta\u0142a si\u0119 pal\u0105ca mi\u0119dzy teokracjami Egipskimi, wybuch\u0142a ostra walka o prymat. Walka organizacji pa\u0144stwowych pragn\u0105cych rozci\u0105gn\u0105\u0107 sw\u0105 w\u0142adz\u0119 na ca\u0142y obszar Egiptu znalaz\u0142a odbicie w religii jako walka bog\u00f3w o naczelne miejsce w panteonie, w trakcie tej walki jedni bogowie umacniali swoje pozycje inni za\u015b spadali do rz\u0119du dworzan zwyci\u0119zc\u00f3w. Wskutek tych przemian zapanowa\u0142 chaos w panteonie b\u00f3stw Egipskich, jedno i to samo b\u00f3stwo pojmowano w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b … lub uto\u017csamiano kilka b\u00f3stw z b\u00f3stwem lokalnym. W wyniku walk a tak\u017ce \u0142\u0105czenia pokojowego poszczeg\u00f3lnych teokracji powsta\u0142y dwa kr\u00f3lestwa: kr\u00f3lestwo p\u00f3\u0142nocy kt\u00f3rego boskim w\u0142adc\u0105 by\u0142 Horus i kr\u00f3lestwo po\u0142udnia kt\u00f3rym w\u0142ada\u0142 Seth. D\u0142ugotrwa\u0142e walki pomi\u0119dzy tymi pa\u0144stwami zako\u0144czy\u0142y si\u0119 zwyci\u0119stwem Egiptu dolnego i zjednoczeniem ca\u0142ego kraju pod wodz\u0105 Horusa. Powsta\u0142o zjednoczone pa\u0144stwo egipskie z stolic\u0105 w Heliopolis (system Heliopolita\u0144ski stworzony przez kap\u0142an\u00f3w). Pierwsze zjednoczenie Egiptu nie by\u0142o trwa\u0142e, g\u00f3rny Egipt zbuntowa\u0142 si\u0119 powsta\u0142y znowu\u017c dwa pa\u0144stwa p\u00f3\u0142nocne i po\u0142udniowe. Kr\u00f3l Menes w roku 2850 p.n.e. dokona\u0142 ponownego zjednoczenia Egiptu. W epoce Thinickiej (1 i 2 dynastia faraon\u00f3w) Horusa uto\u017csamiano z bogiem s\u0142o\u0144cem i czczono jako Re-Horahte: by\u0142 bogiem zjednoczonego pa\u0144stwa. Pod koniec panowania faraon\u00f3w z drugiej dynastii nast\u0105pi\u0142a schizma religijna, Faraon Peripsen uzna\u0142 wrogiego Horusowi Seta za boskiego w\u0142adc\u0119 pa\u0144stwa, za czas\u00f3w trzeciej dynastii w\u0142adc\u0105 Egiptu znowu sta\u0142 si\u0119 Horus, faraonowie wr\u00f3cili do Memfis i uczynili Ptaha naczelnym bogiem. Pi\u0105ta dynastia Userkaf przywraca nadrz\u0119dne miejsce s\u0142onecznemu bogu Re. W tym czasie od\u017cywaj\u0105 tak\u017ce kulty miejscowe, na czo\u0142o wysun\u0105\u0142 si\u0119 b\u00f3g Min i Montu, za czas\u00f3w dwunastej dynastii (wiek 19-18 p.n.e) wywy\u017cszono Amona boga pa\u0144stwowego a\u017c do najazdu Hykson\u00f3w. Hyksosi za naczelne b\u00f3stwo uznali Setha a w Egipcie g\u00f3rnym panuj\u0105ca tam dynastia w\u0142adc\u00f3w Teba\u0144skich przyzna\u0142a prymat Amonowi (XV w p.n.e.) przybiera\u0142 charakter b\u00f3stwa solarnego i uniwersalnego. XIII w p.n.e. to schizma religijna.
\nOd czas\u00f3w Tumozoisa IV zacz\u0119to przedstawia\u0107 s\u0142onecznego boga nie w postaci cz\u0142owieka, lecz w postaci tarczy s\u0142onecznej (Aton). Faraon Amenhotep IV (Ehnaton) dokona\u0142 donios\u0142ego posuni\u0119cia teologicznego. Odebra\u0142 arcykap\u0142anowi Amona zarz\u0105d d\u00f3br \u015bwi\u0105tynnych, wyeliminowa\u0142 wp\u0142yw kap\u0142an\u00f3w Amona i stworzy\u0142 now\u0105 religi\u0119 opart\u0105 na kulcie tarczy s\u0142onecznej. Ehnaton uzyska\u0142 poparcie ze strony Heliopolita\u0144skich kap\u0142an\u00f3w, jednak ta reforma nie powiod\u0142a si\u0119 i Ehnaton nawet pr\u00f3bowa\u0142 pogodzi\u0107 si\u0119 z kap\u0142anami Amona. Potem zn\u00f3w Amon przybra\u0142 charakter boga wy\u0142\u0105cznie uniwersalnego i solarnego, natomiast faraonowie z Tanis starali si\u0119 os\u0142abi\u0107 wp\u0142ywy kap\u0142an\u00f3w Amona faworyzuj\u0105c bog\u00f3w Ptaha i Re. Amon Re Ptah i Seth stali si\u0119 czterema oficjalnymi bogami pa\u0144stwa Egipskiego przy czym Amon zajmowa\u0142 miejsce naczelne X-IX w p.n.e. W okresie do 332 r p.n.e. nast\u0119puje zjawisko rozdrobnienia w\u0142adzy i powr\u00f3t do kult\u00f3w lokalnych. Wtedy tak\u017ce czczono Amona, Re, Ptaha lub b\u00f3stwa lokalne jak Basted-bogini kotka z Bubastis lub Netih bogini Sais. Zarys dziej\u00f3w religii strona 305-306.
\nZ powy\u017cszej lektury jasno wida\u0107 jak wygl\u0105da\u0142 „monoteizm” egipski, \u017ce by\u0142 on przedmiotem walk politycznych i wp\u0142yw\u00f3w militarnych, ka\u017cde terytorium mia\u0142o swojego boga, trudno to nazwa\u0107 jedynym bogiem chocia\u017c niekt\u00f3rzy egiptolodzy dopatruj\u0105 si\u0119 tam idei monoteistycznych. W Biblii te\u017c nie jest napisane, \u017ce Moj\u017cesz wymy\u015bli\u0142 czy wynalaz\u0142 monoteizm, B\u00f3g w Biblii objawia si\u0119 w historii narodu wybranego gdy\u017c w tym narodzie by\u0142 piel\u0119gnowany w spos\u00f3b jasny i czysty monoteizm, to by\u0142 jeden jedyny B\u00f3g, kt\u00f3ry nie da\u0142 si\u0119 zamkn\u0105\u0107 w jakichkolwiek formach\u00a0 Znana jest r\u00f3wnie\u017c tzw. teoria Echnatona, kt\u00f3ry usun\u0105\u0142 wszystkie b\u00f3stwa, ustalaj\u0105c kult tarczy s\u0142onecznej Atona – jest to czas XIII w. p.n.e. Rewolucj\u0119 jak\u0105 zapocz\u0105tkowa\u0142 Echnaton ci\u0119\u017cko jednoznacznie oceni\u0107. Wynika to z faktu, i\u017c nie chodzi\u0142o o zast\u0105pienie jednego boga drugim. Echnaton chcia\u0142 czego\u015b wi\u0119cej. Pragn\u0105\u0142 wprowadzi\u0107 w Egipcie, \u00ac kraju o mocno zakorzenionych tradycjach politeistycznych \u2013 monoteizm. W \u00f3wczesnym \u015bwiecie istnia\u0142a tylko jedna taka religia \u2013 Judaizm. Dla Izraelit\u00f3w istnia\u0142 tylko jeden B\u00f3g Jahwe i to jemu nale\u017ca\u0142o si\u0119 ca\u0142kowite oddanie. W wielu poczynaniach Echnatona mo\u017cna doszuka\u0107 si\u0119 zapo\u017cycze\u0144 od Hebrajczyk\u00f3w (www.historia.org.pl). Tu mo\u017cna dopatrywa\u0107 si\u0119 rzeczywi\u015bcie idei jedynego boga, kt\u00f3ry dla Echnatona by\u0142 s\u0142o\u0144cem – jest to okres Amarne\u0144ski. Niekt\u00f3rzy egiptolodzy m\u00f3wiac o egipskich my\u015blach monoteistycznych powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na hymn z Lejdy (XIII w. p. Ch.), gdzie jest mowa o Amonie. On sam si\u0119 ukszta\u0142towa\u0142 bez matki i bez ojca. Jest tam napisane r\u00f3wnie\u017c, \u017ce jak sam siebie stworzy\u0142 powstali tak\u017ce wszyscy bogowie…\u00a0 300 „Jako tr\u00f3jca s\u0105 wszyscy bogowie Amon, Re, Ptah.” Wi\u0119c gdzie tu monoteizm? Jak dot\u0105d nie ma literatury naukowej, kt\u00f3ra potwierdza\u0142aby egipski monoteizm jako globalna religia Egiptu. By\u0107 mo\u017ce gdzie nie gdzie pojawia\u0142y si\u0119 rejony\u00a0 kt\u00f3rych czczono jednego boga, przy czym w innych rejonach m\u00f3g\u0142 panowa\u0107 kult innego boga jako jedynego. Nawet ksi\u0105\u017cka „Jeden czy wielu” E. Hornsund nie potwierdza w spos\u00f3b jednoznaczny tezy monoteizmu w Egipcie. Monoteizm biblijny to r\u00f3wnie\u017c proces, B\u00f3g stopniowo objawia\u0142 siebie, wyprowadza\u0142 z b\u0142\u0119d\u00f3w doktrynalnych przez usta prorok\u00f3w, oczyszcza\u0142 nar\u00f3d wybrany z wiary w jakiekolwiek inne b\u00f3stwa, nawet je\u015bli nazwiemy je przejawami monoteizmu polimorficznego. B\u00f3g Biblii to „Jestem, kt\u00f3ry Jestem”. Nie wy\u0142ania si\u0119 z \u017cadnego praoceanu, nie stwarza innych bog\u00f3w ani p\u00f3\u0142bog\u00f3w.
\nProf. Niwi\u0144ski stwierdzi\u0142 bardzo s\u0142usznie, \u017ce nawet gdyby w Egipcie by\u0142 czysty monoteizm i zosta\u0142o to bezspornie dowiedzione naukowo,\u00a0 to w \u017caden spos\u00f3b nie stoi to w sprzeczno\u015bci z ide\u0105 monoteizmu biblijnego. Ksi\u0105dz Profesor Czerski jest podobnego zdania m\u00f3wi\u0105c, \u017ce by\u0107 mo\u017ce na pocz\u0105tku by\u0142 monoteizm lecz ludzie przez grzech utracili czysto\u015b\u0107 wiary i popadli w politeizmy, ale na to tak\u017ce nie ma \u017cadnych dowod\u00f3w spisanych, s\u0105 to tylko teorie i hipotezy. Kolejny znany egiptolog Wies\u0142aw Bator jest podobnego zdania, kontekst biblijny jest zawsze monoteistyczny i nie pozostawia \u017cadnych w\u0105tpliwo\u015bci, co do tekst\u00f3w egipskich to okre\u015blenie jednego boga kt\u00f3ry stworzy\u0142 sam siebie, kt\u00f3rego cz\u0119\u015b\u0107 jest zawarta w ka\u017cdym ze stworzonych przez siebie byt\u00f3w \u00f3w jedyny b\u00f3g przejawia si\u0119 w milionach postaci i przybiera tysi\u0105ce form i imion z kt\u00f3rych ka\u017cda ma swoj\u0105 w\u0142asn\u0105, niepowtarzaln\u0105 osobowo\u015b\u0107. Jest to wi\u0119c rozwi\u0105zanie panteistyczne a nie monoteistyczne. A wi\u0119c b\u00f3g obecny by\u0142 tak\u017ce w formach, kszta\u0142tach osobowych b\u00f3stw co jest niedopuszczalne w monoteizmie Izraela.
\nIstotna r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy panteizmem, a monoteizmem w wydaniu biblijnym jest taka, \u017ce Egipcjanie nie dzielili bytu na Stw\u00f3rce i zewn\u0119trzne w stosunku do niego-Stworzenie, ale uwa\u017cali, \u017ce Stworzenie zawiera si\u0119 w Bogu (stanowi jego cia\u0142o) i nie istnieje poza Nim. Jest to r\u00f3\u017cnica tak istotna, \u017ce wyklucza mo\u017cliwo\u015b\u0107 identyfikacji religii egipskiej i Chrze\u015bcija\u0144stwa, lub pomys\u0142 wywodzenia si\u0119 religii chrze\u015bcija\u0144skiej z wierze\u0144 egipskich.\u00a0 Religia egipska od samego pocz\u0105tku jej istnienia (przynajmniej od pocz\u0105tku jaki ukazuj\u0105 nam \u017ar\u00f3d\u0142a pisane) by\u0142a panenteizmem, to znaczy zak\u0142ada\u0142a, \u017ce \u015bwiat widzialny jest cia\u0142em jednego wielkiego i rozumnego\u00a0 organizmu, kt\u00f3ry przejawia si\u0119 w dzia\u0142aniu w „milionach postaci”. Religia ta nie by\u0142a wiec ani monoteizmem (jedno b\u00f3stwem), ani politeizmem (wielob\u00f3stwem), ale czym\u015b po\u015brednim. B\u00f3g jako umys\u0142 i wola \u015bwiata kieruj\u0105ca ca\u0142ym organizmem by\u0142 uwa\u017cany za jedno\u015b\u0107 (dlatego teksty nazywaj\u0105 go jedynym), lecz przejawia\u0142 si\u0119 w wielu postaciach powo\u0142anych do rozmaitych funkcji i postacie te mia\u0142y swoj\u0105 osobowo\u015b\u0107 i odbiera\u0142y cze\u015b\u0107 bosk\u0105 (np. Horus by\u0142 „sercem”Jedynego w kt\u00f3rym rodzi\u0142y si\u0119 my\u015bli, a Thot – j\u0119zykiem, kt\u00f3ry umo\u017cliwia\u0142 wypowiedzenie S\u0142owa tworz\u0105cego \u015bwiat. Dlatego w hymnach na tysi\u0105c pi\u0119\u0107set lat przed Natchnionemu m\u00f3wiono o Wielkim i Jedynym Bogu w Milionach Postaci. Natomiast klasyczny monoteizm zak\u0142ada nie tylko, \u017ce B\u00f3g jest Jeden, ale, \u017ce nie ma obok niego \u017cadnego innego podobnego mu bytu, ani postaci
\nM\u00f3wi dr. Wies\u0142aw Bator. „Monoteizm Starego Testamentu nie dopuszcza\u0142 oddawania jakiejkolwiek czci pos\u0105gom czy rze\u017abom , kt\u00f3re przedstawia\u0142yby b\u00f3stwa, nawet gdyby by\u0142y one emanacj\u0105 Jedynego Boga. W opisach biblijnych B\u00f3g nie jest to\u017csamy ze \u015bwiatem, jest ponad nim, cho\u0107 w nim obecny i dzia\u0142aj\u0105cy”. Egipcjanie znali poj\u0119cie boga jedynego z t\u0105 r\u00f3\u017cnic\u0105, \u017ce m\u00f3g\u0142 si\u0119 on przejawia\u0107 w dowolniej ilo\u015bci postaci, czego nie ma w monoteizmie Izraela”.
\nProf. Niwi\u0144ski potwierdza, \u017ce Judaizm i Chrze\u015bcija\u0144stwo to religia monoteistyczna: „Oczywi\u015bcie zgodnie z prastar\u0105 interpretacj\u0105 zar\u00f3wno Chrze\u015bcija\u0144stwo jak i Judaizm to religie monoteistyczne”.
\nDr. Kamil Kuraszkiewicz egiptolog stwierdza, \u017ce biblijny monoteizm si\u0119ga czas\u00f3w Abrahama XVI w. chocia\u017c teksty pisane si\u0119gaj\u0105 XII w. Zak\u0142adamy, \u017ce by\u0142 to proces i wcze\u015bniejsze etapy my\u015bli monoteistycznej nie musz\u0105 by\u0107 po\u015bwiadczone \u017ar\u00f3d\u0142ami pisanymi. Natomiast pierwszy tekst egipski, kt\u00f3ry mo\u017ce wskazywa\u0107 na monoteizm pochodzi z XIII w.p.n.e. – tutaj za pocz\u0105tek przyjmujemy wy\u0142\u0105czne \u017ar\u00f3d\u0142a pisane, a wi\u0119c idee monoteistyczne wyst\u0119powa\u0142y wcze\u015bniej w tradycji Abrahamicznej ni\u017c egipskie \u017ar\u00f3d\u0142a pisane z XIII w. My\u015blimy tu ca\u0142y czas o Hymnie z Lejdy, tylko czy Atum by\u0142 bogiem jedynym? Skoro tworzy innych bog\u00f3w, nawet je\u015bli s\u0105 emanacj\u0105 jego samego.
\nKolejny egiptolog prof. Karol My\u015bliwiec, a jest to jeden z czo\u0142owych obok prof . A. Niwi\u0144skigo i A. \u0106wieka egiptolog\u00f3w w Polsce, na temat monoteizmu egipskiego wyra\u017ca si\u0119 w nast\u0119puj\u0105cy spos\u00f3b: „Prawdziwego monoteizmu w Egipcie nie by\u0142o, nawet za Echnatona<\/strong> (kult tarczy s\u0142onecznej) tolerowano inne hipostazy Boga-S\u0142o\u0144ce. Natomiast od po\u015bwiadczonego pocz\u0105tku czyli teks\u00f3w piramid by\u0142a daleko posuni\u0119ta osmoza w charakterystyce innych b\u00f3stw za pomoc\u0105 tych samych epitet\u00f3w. Gdyby uwa\u017cali te b\u00f3stwa za jedno, nie nadawaliby im r\u00f3\u017cnych form ikonograficznych”.
\nTak\u017ce prof. Andrzej Niwi\u0144ski m\u00f3wi, \u017ce: „W prawdzie w samych tekstach piramid nie ma czego\u015b por\u00f3wnywalnego z regularnym tekstem teologicznym – po odrzuceniu herezji amarne\u0144skiej stara teologia wraca i w czasach remessyckich XIII w.p.n.e. ujawnia si\u0119 w tekstach hymnu z Lejdy. Ca\u0142y czas trzeba pami\u0119ta\u0107 o tym, \u017ce my dysponujemy tylko szcz\u0105tkowym materia\u0142em z Egiptu.”. Pami\u0119tajmy tak\u017ce, \u017ce wiara egipska upad\u0142a, jest religi\u0105 martw\u0105, Judaizm i zachowana w nim wiara w Boga Jedynego trwa dalej. Pomijamy tu kwesti\u0119 nie przyj\u0119cia Mesjasza. Wiara biblijna trwa, jest \u017cywa ze swym wype\u0142nieniem i proroctwami. Po wierze Egipcjan zosta\u0142y wysch\u0142e mumie, skrawki papirus\u00f3w i fragmenty napis\u00f3w na sarkofagach i oczywi\u015bcie jako chrze\u015bcijanie odnosimy si\u0119 do tego z wielkim szacunkiem, bo przecie\u017c zawarte w nich tre\u015bci s\u0105 ziarnami prawd kt\u00f3re B\u00f3g stopniowo odkrywa\u0142 i odkrywa przed cz\u0142owiekiem, bo przecie\u017c wszystkiego jeszcze nie wiemy o Bogu, wiemy tyle ile powiedzia\u0142 nam Chrystus zapowiedziany przez Boga na kartach Starego Testamentu.
\nReligie staro\u017cytnego Egiptu posiada\u0142y szereg cennych my\u015bli teologicznych, mo\u017cna powiedzie\u0107 unikalnych dotycz\u0105cych boga. Nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce staro\u017cytny Egipt to poga\u0144stwo czy barbarzy\u0144stwo, bo wierzyli oni w istot\u0119 najwy\u017csz\u0105 przejawiaj\u0105c\u0105 si\u0119 w rozmaitych formach kultowych. B\u00f3g, kt\u00f3ry staje si\u0119 wieloma. Jednak Egipt nie zna poj\u0119cia odwiecznej tr\u00f3jcy, kt\u00f3ra by\u0142aby opisana jako jeden B\u00f3g. Nie ma jednego dokumentu w literaturze egipskiej, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142by o Bogu w Tr\u00f3jcy jedynym. Nie ma w Egipcie Boga, kt\u00f3ry uni\u017ca si\u0119 dla cz\u0142owieka. \u017baden B\u00f3g nie ma jedynego syna, kt\u00f3rego wysy\u0142a na \u015bwiat.
\nNie mo\u017cemy\u00a0 pogardliwie m\u00f3wi\u0107 na staro\u017cytnych Egipcjan, \u017ce byli poganami czy barbarzy\u0144cami, przeczuwali oni \u017ce istnieje istota wy\u017csza, czy te\u017c istoty wy\u017csze, by\u0142a to ich pr\u00f3ba szukania odpowiedzi na najwa\u017cniejsze pytanie, w Jezusie B\u00f3g odpowiedzia\u0142 na te pytania, Egipcjanie wierzyli w Boga niejako po omacku.
\n18) Syn Bo\u017cy
\nZarzuca si\u0119, \u017ce Jezus jest kopi\u0105 faraona syna bo\u017cego, co jest sztandarow\u0105 tez\u0105 L. Pujola. Egipt zna poj\u0119cie Syna Bo\u017cego, ka\u017cdy faraon by\u0142 synem boga syn Bo\u017cy jest okre\u015blany, \u017ce jest synem z cia\u0142a ojca-dotyczy to faraon, ale faraon nie sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem dla zbawienia, bo Egipt poj\u0119cia zbawienia nie ma. Dla Egipcjan ka\u017cdy faraon by\u0142 jednocze\u015bnie \u017cywym bogiem i synem boga, bo te\u017c pada zarzut, \u017ce idea syna bo\u017cego zosta\u0142a zaczerpni\u0119ta z Egiptu co jest kompletn\u0105 bzdur\u0105, nie ma w Egipcie syna boga, kt\u00f3ry staje si\u0119 cz\u0142owiekiem dla zbawienia ludzi. Nie ma te\u017c boga kt\u00f3ry ma jedynego syna kt\u00f3ry staj\u0105c si\u0119 cz\u0142owiekiem umiera za grzechy ludzi. Nie ma zatem takiej tr\u00f3jcy, nawet Egipskiej w kt\u00f3rej jest odwieczny ojciec, maj\u0105cy odwiecznego syna kt\u00f3ry staje si\u0119 cz\u0142owiekiem dla zbawienia. Dr. Andrzej \u0106wiek bardzo jasno m\u00f3wi: „Nie ma w Egipcie idei przedwiecznego boskiego syna kt\u00f3ry ma by\u0107 zbawc\u0105 \u015bwiata r\u00f3wnemu ojcu. Nie ma te\u017c w literaturze egipskiej stwierdzenia syna-boga, kt\u00f3ry m\u00f3wi „Ja i ojciec jedno jeste\u015bmy”.\u00a0Zacytuj\u0119 wypowied\u017a na ten temat prof A. Niwi\u0144skiego.”Nigdzie w Egipcie nie ma stwierdzenia wypowiedzianego przez faraona, \u017ce ja i ojciec to jedno. Chocia\u017c oczywi\u015bcie po \u015bmierci faraon \u0142\u0105czy si\u0119 ze swoim ojcem (bo, jak mog\u0142oby by\u0107 inaczej)”. Cytuj\u0119 tak\u017ce prof. My\u015bliwca: „nie przypominam sobie, bym w tekstach egipskich widzia\u0142 poj\u0119cie odwiecznej Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej albo \u017ceby b\u00f3g-syn m\u00f3wi\u0142 do ojca, \u017ce „oni s\u0105 jedno”.\u00a0Oczywi\u015bcie s\u0105 motywy, kt\u00f3re mo\u017cna por\u00f3wnywa\u0107, jak wzmianki w Tekstach Piramid identyfikuj\u0105ce faraona z bogiem stw\u00f3rc\u0105, albo m\u00f3wi\u0105ce o kr\u00f3lu jako o istniej\u0105cym wraz z nim na pocz\u0105tku \u015bwiata, tyle, \u017ce po pierwsze s\u0105 to raczej por\u00f3wnania i „magiczne” identyfikacje, a po drugie kontekstem jest egipska religia, kt\u00f3ra jest raczej kosmografi\u0105, a nie religi\u0105 typu judaizmu czy chrze\u015bcija\u0144stwa, gdzie jest silny element „wiary” w b\u00f3stwo, a sam B\u00f3g nie zajmuje si\u0119 niczym innym tylko lud\u017ami, wystawiaj\u0105c ich na pr\u00f3by, karz\u0105c i zbawiaj\u0105c; religi\u0105 typu wykluczaj\u0105cego („Mosaic distinction” Assmanna). \u0141adu egipskiego \u015bwiata nie mog\u0142o zburzy\u0107 \u017cadne niepos\u0142usze\u0144stwo ludzko\u015bci. Gdy ludzie „zgrzeszyli” przeciw bogu Ra, wys\u0142a\u0142 bogini\u0119 Sechmet, \u017ceby ich wyt\u0119pi\u0142a, ale w trakcie tego zrobi\u0142o mu si\u0119 ich \u017cal i przerwa\u0142 t\u0119 eksterminacj\u0119. I tyle. Pomys\u0142, by b\u00f3g wysy\u0142a\u0142 na ziemi\u0119 swojego syna, \u017ceby ludzie mogli go zabi\u0107, i by w ten spos\u00f3b sam siebie przeb\u0142aga\u0142, zapewniaj\u0105c jakie\u015b „odkupienie” (?), by\u0142by dla Egipcjan chyba ca\u0142kowicie niezrozumia\u0142y. (doktor \u0106wiek). Zatem nie ma w Egipcie idei odkupienia w kt\u00f3rej B\u00f3g naprawia\u0142by zepsuty \u015bwiat posy\u0142aj\u0105c swojego syna. \u017baden syn boga w Egipcie nie powiedzia\u0142\u00a0„ja i ojciec jedno jeste\u015bmy”,\u00a0literatura egipska nie m\u00f3wi jakoby syn i ojciec byli jedno, nawet je\u015bli syn boga wyszed\u0142 z jego cia\u0142a. „Nie ma w Egipcie mowy o uni\u017ceniu Boga poprzez wcielenie ani odkupieniu” (prof. Niwi\u0144ski).
\n19) \u00a0\u00a0 \u00a0 Ksi\u0105\u017cka pt. „Jeden czy wielu ” E. Hornung ( koncepcja Boga w staro\u017cytnym Egipcie).
\n1. Erik Hornung stwierdza, \u017ce s\u0105 opinie niekt\u00f3rych egiptolog\u00f3w, kt\u00f3rzy twierdz\u0105 i\u017c w Staro\u017cytnym Egipcie panowa\u0142 pierwotny monoteizm przy czym m\u00f3wi\u0105 \u017ce, my\u015bl teologiczna sz\u0142a w dw\u00f3ch kierunkach: monoteistycznym i politeistycznym, jednak poddaje krytyce monoteizm egipski. De-Rouge m\u00f3wi\u0105c o monoteizmie opiera si\u0119 na tekstach egipskich, kt\u00f3re brzmi\u0105 monoteistyczni i kt\u00f3re czyni\u0105 wra\u017cenie jakby wyprzedza\u0142y nauki p\u00f3\u017aniejszych za\u0142o\u017cycieli religii uniwersalistycznych.
\n2. Jens Lieblein wyrazi\u0142 si\u0119 bardzo krytycznie na temat opinii o monoteistycznej koncepcji, zjawisko monoteizmu jego zdaniem wynika\u0142o z wcze\u015bniejszego politeizmu. Maspero m\u00f3w i \u017ce Egipcjanie wyznawali przede wszystkim politeizm, gdy stworzyli koncepcje jednego boga nie by\u0142 to \u201eb\u00f3g jedyny\u201d ani zazdrosny. Uwa\u017ca\u0142 religie egipsk\u0105 za politeizm z wszystkim sprzeczno\u015bciami.
\n3. Teksty egipskie m\u00f3wi\u0105 np.” ten b\u00f3g ” jednak te same teksty m\u00f3wi\u0105 te\u017c o poszczeg\u00f3lnych b\u00f3stwach i wskazuj\u0105, \u017ce skryba pisz\u0105c s\u0142owo b\u00f3g my\u015bla\u0142 o swoim w\u0142asnym bogu, bogu swego nomu. \u00d3w b\u00f3g by\u0142 dla niego wszechogarniaj\u0105c\u0105 moc\u0105, kt\u00f3ra nie wyklucza\u0142a istnienia innych mocy (strona 17).
\n4. Wjedemann m\u00f3wi, \u017ce z literatury teologicznej Egiptu dost\u0119pna jest zaledwie niewielka cz\u0105stka materia\u0142u jaki si\u0119 zachowa\u0142, m\u00f3wi r\u00f3wnie\u017c o dyskusyjnym charakterze \u017ar\u00f3de\u0142.
\n5. Od 1890 r. egiptolodzy dysponowali za zas\u0142ug\u0105 Maspero pierwszym pe\u0142nym wydaniem tekst\u00f3w piramid z pi\u0105tej i sz\u00f3stej dynastii. Ani w tym najstarszym, zapisanym w 2350 roku p.n.e. w zbiorze zakl\u0119\u0107 ani w inskrypcjach i przedstawieniach\u00a0 okres\u00f3w predynastycznego i archaicznego nie da si\u0119 stwierdzi\u0107 \u015blad\u00f3w pierwotnego i czystego monoteizmu. Wida\u0107 wielorako\u015b\u0107 b\u00f3stw.
\n6. Wielu egiptolog\u00f3w dopatrywa\u0142o si\u0119 raczej henoteizmu.
\n7. Mariete m\u00f3wi\u0142, \u017ce intelektuali\u015bci uznawali jednego boga, a ludzie pro\u015bci wierzyli w wielu bog\u00f3w. Przeciw teorii monoteizmu dla wtajemniczonych wyst\u0105pi\u0142 Wjedemann. „Rzekomo monoteistyczne wypowiedzi- pisze on na stronie 276 – wyst\u0119puj\u0105ce w egipskich \u017ar\u00f3d\u0142ach, odpowiadaj\u0105 w swej istocie rozumowaniu henoteistycznemu”. Podobnie ocenia, u\u017cywaj\u0105c innych s\u0142\u00f3w, ten sam problem Gunther Roeder w artykule zatytu\u0142owanym „Egipski panteon”, kt\u00f3ry si\u0119 ukaza\u0142 niemal r\u00f3wnocze\u015bnie z has\u0142em pisanym przez Wjedemanna. Roeder r\u00f3wnie\u017c zdecydowanie odrzuca teorie pierwotnego monoteizmu uwa\u017caj\u0105c, \u017ce wielorodno\u015b\u0107 pierwotnych b\u00f3stw egipskich odzwierciedla „naturaln\u0105 selekcje” gdzie panuje walka o prze\u017cycie. Wielkie b\u00f3stwa staj\u0105 si\u0119 wieloaspektowe otrzymuj\u0105 liczne imiona i cechy, a ich czciciele mog\u0105 przypuszcza\u0107, \u017ce ich b\u00f3g jest jedyny. Zatem dopiero w wyniku wt\u00f3rnych identyfikacji w egipskiej teologii pojawia si\u0119 tendencja monoteistyczna, kt\u00f3ra nigdzie nie zburzy politeistycznej konstrukcji (strona 20).
\n8. Badania Gerarda-Van-Der Leeowa popar\u0142y politeistyczn\u0105-henoteistyczn\u0105 interpretacj\u0119 spotkan\u0105 u Wjedemanna i Roedera. W najstarszej uchwytnej dla nas koncepcji boga Leeow nigdzie nie stwierdzi\u0142 cech monoteistycznych. Dalej twierdzi, \u017ce w Egipcie okresu Starego Pa\u0144stwa nie ma mowy o bogu transcendentnym.
\n9. Prawie \u017cadne ze znacz\u0105cych b\u00f3stw nie mia\u0142o jednej postaci ani formy kultowej.
\nPrzydomki bog\u00f3w wskazuj\u0105 na wielo\u015b\u0107 twarzy, kt\u00f3re maj\u0105 one do dyspozycji i najrozmaitsze b\u00f3stwa s\u0105 okre\u015blane epitetem o wielu obliczach b\u0105d\u017a jako Pan Wielu twarzy (strona 111), np. b\u00f3g Thot pojawia si\u0119 jako ibis, ksi\u0119\u017cyc, pawian. Amon u\u017cycza od boga Re kszta\u0142tu dysku s\u0142onecznego. Oto b\u00f3g stw\u00f3rca uczyni\u0142 z siebie miliony, czyli zr\u00f3\u017cnicowan\u0105 mnogo\u015b\u0107 b\u00f3stw, kt\u00f3rych postacie mog\u0105 by\u0107 swobodnie wymieniane.
\n10. W litanii s\u0142onecznej z czas\u00f3w 18 dynastii b\u00f3g s\u0142o\u0144ca Re jest uto\u017csamiany z r\u00f3\u017cnymi b\u00f3stwami tzw. panteizm s\u0142oneczny.
\n11. Przy ca\u0142ym wzajemnym zespojeniu cech, poszczeg\u00f3lne b\u00f3stwa egipskie nie porzucaj\u0105 swojej w\u0142asnej charakterystycznej natury (Wjedemann). Erick Hornung m\u00f3wi: „Bogowie rodz\u0105 bog\u00f3w, Amon uformowa\u0142 wszystkich bog\u00f3w”.
\n12. Stwierdzenie, \u017ce b\u00f3g stworzy\u0142 bog\u00f3w bywa wci\u0105\u017c, acz nies\u0142usznie, u\u017cywane obok om\u00f3wionych ju\u017c argument\u00f3w jako wskaz\u00f3wka na istnienie rzekomego egipskiego monoteizmu. Jednak\u017ce ten b\u00f3g tworz\u0105cy bog\u00f3w, kt\u00f3remu ca\u0142y wszech\u015bwiat zawdzi\u0119cza swe istnienie, nie jest \u017cadnym okre\u015blonym bogiem ponad wszelkimi b\u00f3stwami, lecz ka\u017cdym ze znanych bog\u00f3w stw\u00f3rc\u00f3w. Czasem jest to Ptah, czasem Re, Amon lub Atum; w zasadzie mo\u017ce to by\u0107 ka\u017cde b\u00f3stwo czczone jako stw\u00f3rca.
\n13. Ten kt\u00f3ry by\u0142 jedyny i niepodzielny na pocz\u0105tku podzieli\u0142 si\u0119 sam przez sw\u00f3j akt stworzenia i sta\u0142 si\u0119 milionami. Cz\u0142owiek mo\u017ce go odnale\u017a\u0107 w wielu stworzonych przemijaj\u0105cych i zmiennych bog\u00f3w.
\n14. „Jedyny b\u00f3g kt\u00f3ry nie ma sobie r\u00f3wnych to cz\u0119sto spotykane okre\u015blenie egipskich bog\u00f3w. Brzmi bardzo monoteistycznie, ale tak jak niemal ka\u017cdy b\u00f3g egipski mo\u017ce by\u0107 najwi\u0119kszy, tak samo mo\u017ce by\u0107 nazwany jedynym. Ka\u017cdy b\u00f3g egipski jest jedyny w swoim rodzaju i nie ma obok siebie \u017cadnego innego, kt\u00f3ry by\u0142by taki sam” (Strona 163).
\n15. „Ka\u017cda posta\u0107 boska otrzyma\u0142a cech\u0119 wyj\u0105tkowo\u015bci, nie ma to nic wsp\u00f3lnego z koncepcjami czy tendencjami monoteistycznymi, lecz chroni b\u00f3stwa przed zr\u00f3wnaniem pozbawiaj\u0105cym wszelkich cech indywidualnej odmienno\u015bci. Wiele b\u00f3stw jest wyj\u0105tkowych i jedynych dla danego okr\u0119gu. Niekt\u00f3rzy bogowie s\u0105 nawet podw\u00f3jnie wielcy.”
\n16. Dla egipskiej koncepcji boga przydomkiem „najwi\u0119kszy b\u00f3g” s\u0105 nazwane rozmaite b\u00f3stwa i to nieraz w tym samym tek\u015bcie np. w tekstach Piramid b\u00f3g s\u0142o\u0144ca pojawia si\u0119 jako \u201enajwi\u0119kszy b\u00f3g\u201d, a dwukrotnie jest tak okre\u015blony „b\u0142ogos\u0142awiony zmar\u0142y”.
\n17. „W ksi\u0119gach \u015bwiata podziemnego b\u00f3g s\u0142o\u0144ca Re jest nazwany najwi\u0119kszym bogiem lub wielkim bogiem, jednocze\u015bnie w tej samej grupie tekst\u00f3w atrybut najwi\u0119kszego boga otrzymuje np. Atum” (strona 165).
\n18. „Praktycznie ka\u017cdy b\u00f3g mo\u017ce uchodzi\u0107 za najwi\u0119kszego z wszystkich. Spotykamy si\u0119 przy tym wci\u0105\u017c z konkretnymi b\u00f3stwami egipskiego panteonu, natomiast nigdy z jakim\u015b super bogiem stoj\u0105cym ponad innymi bogami” (strona 165).
\n19. Herman Junker pr\u00f3bowa\u0142 wyodr\u0119bni\u0107 najwi\u0119kszego boga uzasadnia\u0142 swoj\u0105 teori\u0119, ale potem wyra\u017anie z\u0142agodzi\u0142 swoj\u0105 wypowied\u017a. Najwi\u0119kszego widzia\u0142 w Atumie. Jednak stwierdzi\u0142, \u017ce nie spos\u00f3b wykaza\u0107 istnienia niezale\u017cnej rzeczywisto\u015bci kultowej zar\u00f3wno w przypadku najwi\u0119kszego jak i w wypadku boga z nauk. Tak\u017ce Atum cho\u0107 jest stw\u00f3rc\u0105 \u015bwiata i ma udzia\u0142 w niebycie jednak nie jest on bogiem ponad innymi b\u00f3stwami.
\n20. Atuma nazywano najwi\u0119kszym, ale ju\u017c w czasach Starego Pa\u0144stwa tak\u017ce inni bogowie pretenduj\u0105 do miana najwy\u017cszego. Nawet pomnik teologii memfickiej, kt\u00f3ry dla Junkera by\u0142 jednym z najwa\u017cniejszych dowod\u00f3w wiary w wysokiego boga nie jest datowany na wczesne Stare Pa\u0144stwo, ale na okres remesycki (XIII-X w. p.n.e.) lub okres p\u00f3\u017any (664 r. p.n.e.). Brakuje nam jednak danych dotycz\u0105cych prapocz\u0105tk\u00f3w jak te\u017c wszelkich wskaz\u00f3wek na to, \u017ce owe pocz\u0105tki by\u0142y jednorodne.
\n21. Transcendentny b\u00f3g oznacza nie jakie\u015b konkretne b\u00f3stwo lecz egipsk\u0105 koncepcj\u0119 boga we wszystkich jej przejawach i te cechy maj\u0105 najr\u00f3\u017cniejsze b\u00f3stwa Egiptu.
\n22. W Egipcie mo\u017cemy obserwowa\u0107 historyczne wyniesienie r\u00f3\u017cnych wielkich bog\u00f3w np. Amona, Ptaha jednak nie ma nigdzie wyniesienia transcendentnego boga.
\n23. Nie mo\u017cna znale\u017a\u0107 niczego co w tekstach egipskich wskazywa\u0142oby na w\u0142a\u015bciwo\u015bci boga jedynego i transcendentnego. S\u0105 w tekstach egipskich maksymy monoteistyczne „Jedno\u015b\u0107 transcendentnego boga mo\u017ce by\u0107 wydedukowana tylko z monoteistycznego charakteru maksym jako ca\u0142o\u015bci” (strona 172).
\nPodsumowanie:
\n1) Modlitwa Ojcze Nasz- nie ma w literaturze egipskiej, k\u0142amstwo Pujola.
\n2) Zwiastowanie i 12-latek w \u015bwi\u0105tyni- pierwowz\u00f3r dziewictwa Matki Bo\u017cej nie ma \u017cadnej analogii.
\n3) Przypowie\u015b\u0107 o \u0141azarzu i bogaczu- nie ma analogii.
\n4) Przemiana wody w wino- zwyk\u0142a Egipska uczta i fermentacja wina. Kolejne k\u0142amstwo Pujola.
\n5) Rozmno\u017cenie chleba przez Sobka- Brak analogii, on dzi\u0119ki swoim sztuczkom sprawia, \u017ce ro\u015bnie chleb.
\n6) Dwaj bracia- Opowiadanie powsta\u0142o p\u00f3\u017aniej ni\u017c biblijne opowiadanie J\u00f3zefa.
\n7) Historia Moj\u017cesza i Saragona- Opowiadanie o Saragonie jest kopi\u0105 opowiadania o Moj\u017ceszu.
\n8) Egipskie proroctwa spisane po czasie
\n9) Wniebowst\u0105pienie- Faraon wst\u0119puj\u0105cy po schodach lub promieniach s\u0142onecznych, \u017cadnej analogii.
\n10) B\u00f3g daj\u0105cy swoje cia\u0142o na pokarm nie ma swojej analogii w Egipcie.
\n11) Zmartwychwstanie Ozyrysa dzi\u0119ki zakl\u0119ciom Izydy, kt\u00f3ra go poskleja\u0142a, biedak przewraca\u0142 si\u0119 na boki, dalej pozostaj\u0105c w podziemiach.
\n12) Tr\u00f3jca- Egipt nie ma odwiecznie istniej\u0105cej Tr\u00f3jcy, zna tak\u017ce eneady i oktoady.
\n13) Zaratusztra- Jego idee s\u0105 kopi\u0105 biblijnych idei o czym \u015bwiadcz\u0105 daty.
\n14) Psalm 104- Podobie\u0144stwo s\u0142owne.
\n15) Stworzenie \u015bwiata przez s\u0142owo- Egipski b\u00f3g aby wypowiedzie\u0107 s\u0142owo potrzebuje z\u0119b\u00f3w, j\u0119zyka, a te z\u0119by, j\u0119zyk, serce s\u0105 podrz\u0119dnymi b\u00f3stwami.
\n16) Cz\u0142owiek stworzony na obraz boga- Nie ma takiej frazy w literaturze egipskiej.
\n17) Monoteizm- Czysty monoteizm wyst\u0119puje w biblii, Egipt zna poj\u0119cie boga jedynego (Atum), kt\u00f3ry przejawia si\u0119 w wielu postaciach form kulowych i b\u00f3stw. To zasadnicza r\u00f3\u017cnica. Z pewno\u015bci\u0105 poj\u0119cie boga egipskiego nie by\u0142o wzorem dla religii monoteistycznej Izraela.
\n18) Syn Bo\u017cy- Egipt nie zna jedynego syna bo\u017cego r\u00f3wnego-odwiecznego ojcu, kt\u00f3ry staje si\u0119 cz\u0142owiekiem dla zbawienia \u015bwiata.
\nNajwa\u017cniejsze zdanie jakie napisa\u0142 Profesor Niwi\u0144ski: „\u017baden tekst teologii chrze\u015bcija\u0144skiej nie jest kopi\u0105 z pierwowzoru egipskiego […] Nie ma niczego co mog\u0142oby by\u0107 pierwowzorem dla Chrystusa, egipska mitologia nie zna poj\u0119cia ZBAWICIELA, bowiem obca jest jej idea grzechu pierworodnego”. Ca\u0142e chrze\u015bcija\u0144skie Objawienie zwi\u0105zane jest ze Zbawicielem, kt\u00f3ry przychodzi w zwi\u0105zku z grzechem cz\u0142owieka. Jezus przychodzi, aby pokona\u0107 diab\u0142a, a egipska doktryna Boga nie zna ontologicznego poj\u0119cia szatana (\u017ar\u00f3d\u0142o: Encyklopedia PWN, tom VIII, s. 79, Andrzej Niwi\u0144ski).
\nPami\u0119tajmy, \u017ce my\u015bli zawarte w mitach s\u0105 jak\u0105\u015b pr\u00f3b\u0105 szukania prawdy boga, nie mo\u017cna m\u00f3wi\u0107, \u017ce to prymitywne poga\u0144skie wierzenia. Zawiera\u0142y tak\u017ce ziarna prawdy i ciekawe idee filozoficzne i teologiczne. By\u0142y to czasy przed ostatecznym objawieniem si\u0119 Boga w Chrystusie. Si\u0142\u0105 rzeczy by\u0142y to czasy, w kt\u00f3rych nie przyszed\u0142 jeszcze zapowiedziany Mesjasz. Trzeba odnosi\u0107 si\u0119 z szacunkiem do tego dziedzictwa kulturowo-religijnego. Cz\u0142owiek od zarania dziej\u00f3w przeczuwa\u0142, \u017ce jest B\u00f3g i go szuka\u0142. By\u0107 mo\u017ce wyobra\u017ca\u0142 go sobie na sw\u00f3j ludzki spos\u00f3b (bogowie w mitach maj\u0105 ludzkie cechy). Nie mo\u017cna jednak bezkrytycznie m\u00f3wi\u0107 i k\u0142ama\u0107, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo jest kopi\u0105 religii egipskich. Judaizm powsta\u0142 w kr\u0119gu tej kultury i wiele z niej zaczerpn\u0105\u0142, ale przede wszystkim w warstwie poj\u0119ciowo-j\u0119zykowej. Judaizm to religia, kt\u00f3ra czeka na Mesjasza i to spe\u0142nienie dokonuje si\u0119 w Chrystusie. Nie ma w mitach mowy o grzechu pierworodnym, szatanie, a przede wszystkim potrzeby Zbawiciela, czyli kogo\u015b kto uwolni nas od konsekwencji grzechu – \u015bmierci. W mitologii egipskiej nie ma idei odpuszczenia grzech\u00f3w, ka\u017cdy musi pilnowa\u0107 si\u0119 sam. W mitach nie ma tekst\u00f3w wzywaj\u0105cych do wiary w bog\u00f3w.\u00a0Dr.Andrzej \u0106wiek: „bogowie egipscy nie obiecywali \u017cycia wiecznego za wiar\u0119 bo nikt nie kwestionowa\u0142 ich istnienia wi\u0119c nie by\u0142o kwestii wiary to przysz\u0142o dopiero wraz z ” Moj\u017ceszowym wyr\u00f3\u017cnieniem” o kt\u00f3rym pisze Assmann. Dopiero wtedy pojawi\u0142a si\u0119 kwestia prawdziwych i fa\u0142szywych bog\u00f3w,prawdziwej i fa\u0142szywej religii. Poniewa\u017c religia egipska by\u0142a kosmoteizmem a nie religi\u0105 objawienia,bogowie egipscy manifestowali si\u0119 w spos\u00f3b nie podlegaj\u0105cy w\u0105tpliwo\u015bciom”- bardzo wa\u017cne stwierdzenie Dr. \u0106wieka.
\nMy\u015bl chrze\u015bcija\u0144ska nie wymy\u015bli\u0142a \u017cycia wiecznego, piek\u0142a, nieba, anio\u0142\u00f3w, dobrych i z\u0142ych duch\u00f3w, ale jest histori\u0105 wej\u015bcia Boga w losy cz\u0142owieka obdarzaj\u0105c go odkupieniem i zbawieniem. Oto jest moje podsumowanie, z kt\u00f3rym zgodzi\u0142 si\u0119 prof. Andrzej Niwi\u0144ski – co jest bardzo istotne dla ca\u0142ego artyku\u0142u:”Egipt nie zna poj\u0119cia odwiecznej tr\u00f3jcy, kt\u00f3ra by\u0142aby opisana jako jeden B\u00f3g. Nie ma jednego dokumentu w literaturze egipskiej, kt\u00f3ry m\u00f3wi\u0142by o Bogu w Tr\u00f3jcy jedynym. Nie ma w Egipcie Boga, kt\u00f3ry uni\u017ca si\u0119 dla cz\u0142owieka. \u017baden B\u00f3g nie ma jedynego syna, kt\u00f3rego wysy\u0142a na \u015bwiat”.
\n\u0179r\u00f3d\u0142a:
\nKonsultacja:
\nProfesor dr. hab. Andrzej Niwi\u0144ski – egiptolog, Profesor Instytutu Archeologii, Uniwersytet Warszawski,
\nDr. Andrzej \u0106wiek – egiptolog, Instytut Prahistorii, Uniwersytet Adama Mickiewicza, Pozna\u0144.
\nProf. Karol My\u015bliwiec, egiptolog, archeolog, Uniwersytet Warszawski.
\nDr Kamil Kuraszkiewicz, egiptolog, Uniwersytet Jagiello\u0144ski
\nDr Justyna Szprutta, Instytut Historii Sztuki, Wydzia\u0142 Nauk Historycznych i Spo\u0142ecznych,
\nDr Agnieszka Wojciechowska, Uniwersytet Wroc\u0142awski
\nDr Gra\u017cyna Popielska-Grzybowska egiptolog- zak\u0142ad kultur staro\u017cytnych akademia humanistyczna im. Gieysztora.
\nDr Wies\u0142aw Bator, Uniwersytet Jagiello\u0144ski instytut religioznawstwa
\nMgr Patryk Chudzik, Instytut Archeologii Uniwersytetu Wroc\u0142awskiego
\nKsi\u0105\u017cki:
\n1) Jeden czy wielu: E. Hornung
\n2) Zarys dziej\u00f3w religii, praca zbiorowa 1988 r.
\n3) Prof. Niwi\u0144ski: Mity i symbole\u00a0 staro\u017cytnego Egiptu
\n4) Wielka Encyklopedia PWN
\n5) Tajemnice Papirus\u00f3w Ossolineum
\n6) Opowiadania staroegipskie. T. Andrzejewski\n<\/div>\n

Czytaj wi\u0119cej na: http:\/\/szerlowski.apologetyka.info\/racjonalista\/chrzescijanstwo-nie-jest-kopia-religii-egipskiej,975.htm<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Publikujemy wyj\u0105tkowo ciekaw\u0105 rozpraw\u0119 autora, nad kt\u00f3r\u0105 pracowa\u0142 a\u017c 2 lata i kt\u00f3r\u0105 konsultowa\u0142 z r\u00f3\u017cnymi znanymi polskimi egiptologami. \u00a0 \u00a0\u00a0OBALENIE TEZ L. PUJOLA.\u00a0JEZUS 3000 LAT PRZED CHRYSTUSEM ORAZ INNYCH ZARZUT\u00d3W DOTYCZ\u0104CYCH CHRZE\u015aCIJA\u0143STWA Kana\u0142 „Racjonalista” i podobne mu kana\u0142y w… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1007],"tags":[],"class_list":["post-1488","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-historia-kosciola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1488"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1488\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1488"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1488"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1488"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}