{"id":1486,"date":"2017-12-05T14:36:31","date_gmt":"2017-12-05T13:36:31","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1486"},"modified":"2017-12-05T14:36:31","modified_gmt":"2017-12-05T13:36:31","slug":"racjonalistyczne-pogardzanie-filozofia","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/racjonalistyczne-pogardzanie-filozofia\/","title":{"rendered":""Racjonalistyczne" pogardzanie filozofi\u0105"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
„Racjonali\u015bci” bardzo cz\u0119sto pod\u015bmiewaj\u0105 si\u0119 z filozofii, nazywaj\u0105c j\u0105 pogardliwie „metafizyk\u0105”. Twierdz\u0105, \u017ce filozofia nigdy nic nie osi\u0105gn\u0119\u0142a poza „pustym gl\u0119dzeniem”. Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce taki punkt widzenia jest tylko kolejnym dowodem na p\u0142ycizn\u0119 ich my\u015blenia, skoro to w\u0142a\u015bnie filozofii zawdzi\u0119czamy ca\u0142y post\u0119p ludzkiej my\u015bli, to jeszcze ciekawsze jest to, \u017ce „racjonalizm” sam w sobie nie jest niczym wi\u0119cej jak tylko kolejn\u0105 metafizyk\u0105, o czym napisz\u0119 szerzej w niniejszym artykule.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u00a0Stosunkowo cz\u0119stym i do\u015b\u0107 regularnym zjawiskiem jest pod\u015bmiewanie si\u0119 przez \u201eracjonalist\u00f3w\u201d z filozofii. Wszelkie dociekania filozoficzne traktuj\u0105 oni bardzo pogardliwie i okre\u015blaj\u0105 je mianem \u201emetafizyki\u201d, co jest terminem posiadaj\u0105cym negatywne konotacje w ich retoryce. Ca\u0142a ta pedagogika drwiny do\u015b\u0107 dobrze ukazuje ignorancj\u0119 \u201eracjonalist\u00f3w\u201d odno\u015bnie do elementarnych zagadnie\u0144 teoriopoznawstwa. Sytuacja ta pokazuje r\u00f3wnie\u017c to, \u017ce wydaje im si\u0119, i\u017c ich rozumowanie jest wolne od jakiejkolwiek filozofii. \u017byj\u0105 oni w iluzorycznym prze\u015bwiadczeniu, \u017ce ich os\u0105dy s\u0105 jedynie \u201eczyst\u0105 nauk\u0105\u201d i \u201ebezstronnym sprawozdaniem z fakt\u00f3w\u201d, b\u0119d\u0105c tym samym wolnymi od wszelkiej filozofii, a tym bardziej od metafizyki, kt\u00f3r\u0105 tak pomiataj\u0105.
\nWszystko to jest jednak iluzj\u0105. Wszelkie pr\u00f3by oddzielenia nauki od filozofii poleg\u0142y bowiem ostatecznie w XX wieku. Nie znaleziono \u017cadnego kryterium, kt\u00f3re pozwoli\u0142oby w spos\u00f3b satysfakcjonuj\u0105cy oddzieli\u0107 s\u0105dy obserwacyjne od twierdze\u0144 teoretycznych. M\u00f3wi\u0105c wprost – nikt nie pokaza\u0142 jak w spos\u00f3b zadowalaj\u0105cy oddzieli\u0107 nauk\u0119 od filozofii i metafizyki.
\n\u201eRacjonalistom\u201d wydaje si\u0119, \u017ce to w\u0142a\u015bnie kryterium obserwacji jest tym co odr\u00f3\u017cnia w spos\u00f3b wystarczaj\u0105cy nauk\u0119 od filozofii. Jednak takie przekonanie jest tylko przejawem klasycznej \u201eracjonalistycznej\u201d indolencji i naiwno\u015bci. Za ka\u017cd\u0105 obserwacj\u0105 stoi ju\u017c bowiem jaka\u015b teoria, czyli m\u00f3wi\u0105c wprost – metafizyka. Ju\u017c nawet teza, \u017ce \u201eobserwacja\u201d jest wystarczaj\u0105cym kryterium mog\u0105cym oddzieli\u0107 jedne formy poznania od innych, sama w sobie jest przecie\u017c metafizyczna i z \u017cadnej obserwacji nie wynika. Metafizyczne i nieweryfikowalne s\u0105 r\u00f3wnie\u017c wszelkie za\u0142o\u017cenia towarzysz\u0105ce obserwacji, takie jak za\u0142o\u017cenie o przewidywalnej strukturze \u015bwiata zewn\u0119trznego i jego niezale\u017cno\u015bci od obserwatora, czy za\u0142o\u017cenie o daj\u0105cej si\u0119 poznawa\u0107 naturze \u015bwiata. Metafizyczne i niesprawdzalne s\u0105 tak\u017ce wszelkie uog\u00f3lnienia obserwacyjne i zwi\u0105zane z tym za\u0142o\u017cenia, takie jak niemo\u017cliwe do weryfikacji indukcyjne przypuszczenie, \u017ce w ka\u017cdym miejscu Wszech\u015bwiat zachowuje si\u0119 tak samo i jedna wycinkowa obserwacja m\u00f3wi nam od razu wszystko o ca\u0142ej reszcie Wszech\u015bwiata.
\nTak wi\u0119c nawet przed ka\u017cd\u0105 obserwacj\u0105 stoi ju\u017c jaka\u015b teoria, czyli po prostu metafizyka. Tym samym nie da si\u0119 powiedzie\u0107 co jest metafizyczne, a co nie jest w dowolnej \u201eobserwacji\u201d. Zrozumienie tej prostej rzeczy sprawia niestety \u201eracjonalistom\u201d mn\u00f3stwo k\u0142opotu. Odwo\u0142am si\u0119 wi\u0119c w tym miejscu za Alanem Chalmersem do pewnego mojego ulubionego przyk\u0142adu z kred\u0105 i nauczycielem, kt\u00f3ry to przyk\u0142ad w moim odczuciu bardzo dobitnie unaocznia istot\u0119 tego problemu. Rozwa\u017cmy takie oto pozornie oczywiste i stuprocentowo pewne zdanie obserwacyjne: \u201eTu jest kawa\u0142ek kredy\u201d, wyg\u0142oszone przez nauczyciela wskazuj\u0105cego na bia\u0142\u0105, okr\u0105g\u0142\u0105 pa\u0142eczk\u0119 na tle tablicy. Nawet to bardzo podstawowe zdanie obserwacyjne implikuje ju\u017c jak\u0105\u015b teori\u0119 i mo\u017cna je obali\u0107. Zak\u0142ada ono pewne uog\u00f3lnienia o bardzo niskim poziomie, teorie takie jak na przyk\u0142ad \u201eBia\u0142e pa\u0142eczki w salach lekcyjnych w pobli\u017cu tablic s\u0105 kawa\u0142kami kredy\u201d. Takie uog\u00f3lnienie wcale nie musi by\u0107 prawdziwe. Nauczyciel z naszego przyk\u0142adu mo\u017ce si\u0119 myli\u0107, poniewa\u017c to, co wzi\u0105\u0142 za kawa\u0142ek kredy, mo\u017ce by\u0107 czym\u015b bardzo do\u0144 podobnym, co pod\u0142o\u017cy\u0142 jeden z uczni\u00f3w dla uciechy. Nauczyciel, czy ktokolwiek z obecnych w klasie, mo\u017ce podj\u0105\u0107 si\u0119 sprawdzenia prawdziwo\u015bci zdania \u201eTo jest kawa\u0142ek kredy\u201d, ale im bardziej \u015bcis\u0142e s\u0105 sprawdziany, tym wi\u0119cej za\u0142o\u017ce\u0144 teoretycznych nale\u017cy przyj\u0105\u0107, a mimo to nie udaje si\u0119 osi\u0105gn\u0105\u0107 absolutnej pewno\u015bci. Na przyk\u0142ad nauczyciel, podejmuj\u0105c wyzwanie, przeci\u0105ga bia\u0142ym przedmiotem po tablicy, wskazuje na pozostawiony bia\u0142y \u015blad i powiada \u201eWidzicie, to jest kawa\u0142ek kredy\u201d. Zdanie to implikuje za\u0142o\u017cenie, \u017ce \u201eKreda pozostawia bia\u0142e \u015blady, gdy zostanie przeci\u0105gni\u0119ta po powierzchni tablicy\u201d. Dow\u00f3d nauczyciela mo\u017cna jednak podwa\u017cy\u0107 m\u00f3wi\u0105c, \u017ce r\u00f3wnie\u017c inne przedmioty pozostawiaj\u0105 bia\u0142e \u015blady na tablicy, nie tylko kreda. By\u0107 mo\u017ce, gdy nauczyciel podejmuje si\u0119 innych sposob\u00f3w, na przyk\u0142ad poprzez z\u0142amanie kredy, i znowu spotka si\u0119 ze sprzeciwem, zdecyduje si\u0119 ostatecznie na przeprowadzenie analizy chemicznej. Z chemicznego punktu widzenia kreda sk\u0142ada si\u0119 przede wszystkim z w\u0119glanu wapnia, nauczyciel b\u0119dzie wi\u0119c dowodzi\u0142, \u017ce zanurzenie tego kawa\u0142ka w kwasie powinno spowodowa\u0107 wydzielanie si\u0119 dwutlenku w\u0119gla. Przeprowadza wi\u0119c do\u015bwiadczenie i wykazuje, \u017ce ulatniaj\u0105cy si\u0119 gaz jest dwutlenkiem w\u0119gla, poniewa\u017c powoduje on mleczne zabarwienie wody wapiennej. Jak wida\u0107, ka\u017cdy krok w tym ci\u0105gu pr\u00f3b udowodnienia zdania \u201eTo jest kawa\u0142ek kredy\u201d poci\u0105ga nie tylko nowe zdania obserwacyjne, ale r\u00f3wnie\u017c uog\u00f3lnienia o coraz bardziej technicznym charakterze. Ostateczny sprawdzian w naszym ci\u0105gu opiera si\u0119 na okre\u015blonej teorii chemicznej (wp\u0142yw kwas\u00f3w na w\u0119glany, okre\u015blony wp\u0142yw dwutlenku w\u0119gla na wod\u0119 wapienn\u0105). Aby wi\u0119c wykaza\u0107 poprawno\u015b\u0107 zdania obserwacyjnego, nale\u017cy si\u0119 odwo\u0142a\u0107 do teorii<\/em>, a im silniej chcemy je udowodni\u0107, tym obszerniejsza wiedza teoretyczna b\u0119dzie w tym celu potrzebna<\/em> (za Alan F. Chalmers, Czym jest to, co zwiemy nauk\u0105?<\/em>, Wroc\u0142aw 1993, s. 54-55). W swej ksi\u0105\u017cce Chalmers przytacza te\u017c du\u017co innych przyk\u0142ad\u00f3w (patrz rozdzia\u0142 pt. Zale\u017cno\u015b\u0107 obserwacji od teorii), w tym z samej nauki, dzi\u0119ki kt\u00f3rym mo\u017cemy jeszcze lepiej u\u015bwiadomi\u0107 sobie, \u017ce teoria zawsze stoi przed wszelk\u0105 obserwacj\u0105 i nie istniej\u0105 \u017cadne obserwacje niezale\u017cne od teorii (vide<\/em> takie przyk\u0142ady jak schody, klisze rentgenowskie, sfa\u0142szowane talie kart, ludzka twarz ukryta w rysunku li\u015bci drzewa, obrazy mikroskopowe oraz teleskopowe, elektrostatyka, fale radiowe, wrzenie cieczy na du\u017cych wysoko\u015bciach, poj\u0119cie gazu, wiatru, czerwieni etc.).
\nTak wi\u0119c nawet pozornie pewne i oczywiste \u201ezdania obserwacyjne\u201d wcale takie nie s\u0105 i mo\u017cna sprowadzi\u0107 ich status do orzecze\u0144 o charakterze metafizycznym, w kt\u00f3rych nie da si\u0119 oddzieli\u0107 teorii od obserwacji. Nawet pozornie oczywiste i pewne zdanie obserwacyjne \u201eWidz\u0119 drzewo\u201d zak\u0142ada w sobie ju\u017c przecie\u017c jak\u0105\u015b teori\u0119, tak\u0105 jak pochodz\u0105cy z dendrologii (dzia\u0142 botaniki) podzia\u0142 klasyfikacyjny na drzewa i to, co drzewami nie jest. A co dopiero pocz\u0105\u0107 z du\u017co bardziej skomplikowanymi \u201eobserwacjami\u201d dokonywanymi w nauce, gdzie niejednokrotnie \u201eobserwatorem\u201d jest ju\u017c jaki\u015b przyrz\u0105d, nie cz\u0142owiek, co rodzi kolejne problemy zwi\u0105zane z teori\u0105 na podstawie kt\u00f3rej zosta\u0142 skonstruowany ten przyrz\u0105d i tak dalej.
\nNauka nie jest zatem wolna od metafizyki ale samo to stwierdzenie by\u0142oby jeszcze zbyt \u0142agodnym \u201ewymiarem kary\u201d dla \u201eracjonalist\u00f3w\u201d. W rzeczywisto\u015bci nie da si\u0119 przeprowadzi\u0107 \u017cadnego podzia\u0142u mi\u0119dzy orzeczeniami nauki i metafizyki (filozofii). Nie da si\u0119 tego zrobi\u0107 nie tylko w przypadku nauki i metafizyki, ale nie da si\u0119 tego zrobi\u0107 nawet w przypadku pozornie najbardziej oczywistych zda\u0144 obserwacyjnych o charakterze potocznym, takich jak \u201eWidz\u0119 drzewo\u201d lub \u201eTu jest kawa\u0142ek kredy\u201d. Stawia to w fatalnej sytuacji ca\u0142y tak zwany \u201eracjonalizm\u201d pod\u015bmiewaj\u0105cy si\u0119 z filozofii i metafizyki, kt\u00f3ry w tym momencie sam okazuje si\u0119 by\u0107 jedynie kolejn\u0105 metafizyk\u0105 i prywatn\u0105 filozofi\u0105 pewnej w\u0105sko rozumuj\u0105cej grupy ludzi.
\nNa nic zda si\u0119 te\u017c klasyczna \u201eracjonalistyczna\u201d demagogia, \u017ce nauka ma na swoim koncie namacalne osi\u0105gni\u0119cia, filozofia za\u015b nie. Pomin\u0105wszy fakt, \u017ce \u201eracjonali\u015bci\u201d myl\u0105 tu z regu\u0142y nauk\u0119 z technik\u0105, to nawet gdyby wszystkie osi\u0105gni\u0119cia techniki by\u0142y wy\u0142\u0105cznie dzie\u0142em nauki (a wcale tak nie jest), to nadal nie musia\u0142oby to mie\u0107 \u017cadnego prze\u0142o\u017cenia na prawd\u0119. R\u00f3wnie\u017c b\u0142\u0119dne<\/em> koncepcje niejednokrotnie mia\u0142y bowiem swoje sukcesy praktyczne, a mimo to pozostawa\u0142y dalej b\u0142\u0119dne. Prawda nie musi by\u0107 w og\u00f3le skorelowana z praktyczn\u0105 skuteczno\u015bci\u0105 (odsy\u0142am do s\u0142ynnego przyk\u0142adu Alvina Plantingi z Paw\u0142em i tygrysem), a sp\u00f3r z pod\u015bmiewaj\u0105cymi si\u0119 z filozofii \u201eracjonalistami\u201d toczy si\u0119 w\u0142a\u015bnie o prawd\u0119. Teza, \u017ce skuteczno\u015b\u0107 implikuje prawd\u0119 te\u017c jest zreszt\u0105 tylko kolejn\u0105 \u201eracjonalistyczn\u0105\u201d tez\u0105 metafizyczn\u0105 i niczym wi\u0119cej.
\nJan Lewandowski, listopad 2017\n<\/div>\n

Czytaj wi\u0119cej na: http:\/\/lewandowski.apologetyka.info\/racjonalista\/racjonalistyczne-pogardzanie-filozofia,1056.htm<\/a><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

„Racjonali\u015bci” bardzo cz\u0119sto pod\u015bmiewaj\u0105 si\u0119 z filozofii, nazywaj\u0105c j\u0105 pogardliwie „metafizyk\u0105”. Twierdz\u0105, \u017ce filozofia nigdy nic nie osi\u0105gn\u0119\u0142a poza „pustym gl\u0119dzeniem”. Pomijaj\u0105c fakt, \u017ce taki punkt widzenia jest tylko kolejnym dowodem na p\u0142ycizn\u0119 ich my\u015blenia, skoro to w\u0142a\u015bnie filozofii zawdzi\u0119czamy… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1024,1055],"tags":[131,161,208,306,325,520,689,863],"class_list":["post-1486","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mity-racjonalista-pl","category-teizm","tag-alan-chalmers","tag-ateizm","tag-bog","tag-epistemologia","tag-filozofia","tag-metafizyka","tag-racjonalizm","tag-teoriopoznawstwo"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1486","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1486"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1486\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1486"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1486"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1486"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}