{"id":1481,"date":"2017-12-05T14:33:01","date_gmt":"2017-12-05T13:33:01","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1481"},"modified":"2017-12-05T14:33:01","modified_gmt":"2017-12-05T13:33:01","slug":"istnieja-prawa-przyrody","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/istnieja-prawa-przyrody\/","title":{"rendered":"Czy istniej\u0105 "prawa przyrody"? – mity racjonalisty"},"content":{"rendered":"
\n
\n
\n
Zdaniem „racjonalist\u00f3w” i scjentyst\u00f3w istnienie „praw przyrody” jest pewne i wydaje si\u0119 by\u0107 wspierane przez nasze codziennie do\u015bwiadczenie oraz przez system edukacji, kt\u00f3ry naucza nas cho\u0107by o „prawach fizyki”. Je\u015bli „nauka” ustali istnienie okre\u015blonych praw i zasad w przyrodzie, to sama r\u00f3wnie\u017c oka\u017ce si\u0119 by\u0107 czym\u015b pewnym. Ale czy rzeczywi\u015bcie mo\u017cemy udowodni\u0107 istnienie czego\u015b takiego jak „prawa przyrody”? Okazuje si\u0119, \u017ce nie jest to wcale takie oczywiste, czym zajm\u0119 si\u0119 w\u0142a\u015bnie w niniejszym artykule.<\/strong><\/div>\n<\/div>\n<\/div>\n
<\/div>\n
\n\u00a0 \u00a0 \u00a0 \u201eRacjonali\u015bci\u201d i r\u00f3\u017cnej ma\u015bci scjenty\u015bci upieraj\u0105 si\u0119, \u017ce istniej\u0105 \u201eprawa przyrody\u201d. Czasem jest to przez nich u\u017cywane jako argument przeciw cudom, kt\u00f3re z za\u0142o\u017cenia s\u0105 \u201ez\u0142amaniem\u201d takich domniemanych \u201epraw\u201d (cho\u0107 nie zawsze cuda musz\u0105 \u0142ama\u0107 \u201eprawa\u201d natury). Poj\u0119cie \u201epraw przyrody\u201d nie zawsze jest zreszt\u0105 armat\u0105 wytaczan\u0105 przeciw cudom. Niekiedy poj\u0119cie \u201eprawa przyrody\u201d jest przez \u201eracjonalist\u00f3w\u201d i r\u00f3\u017cnej ma\u015bci scjentyst\u00f3w u\u017cywane po prostu jako argument potrzebny im do wsparcia og\u00f3lnego wniosku, \u017ce wszystko co m\u00f3wi\u0105 o \u015bwiecie jest rzekomo \u201eracjonalne\u201d, sprawdzalne i przewidywalne. Nic dziwnego, bowiem tam gdzie nie ma ju\u017c \u017cadnych praw i regularno\u015bci nie da si\u0119 w\u0142a\u015bciwie stwierdzi\u0107 nic na pewno, w tym nic, co by\u0142oby jakkolwiek przewidywalne.
\nW\u0142\u00f3\u017cmy wi\u0119c kij r\u00f3wnie\u017c w to racjonalistyczno-scjentyczne mrowisko. Sk\u0105d w\u0142a\u015bciwie wzi\u0119\u0142o si\u0119 poj\u0119cie \u201epraw przyrody\u201d? Ju\u017c sama odpowied\u017a na to pytanie jest druzgoc\u0105ca dla wszelkiej ma\u015bci scjentyst\u00f3w i \u201eracjonalist\u00f3w\u201d. Poj\u0119cie to wzi\u0119\u0142o si\u0119 bowiem z teologii. Wedle wyobra\u017ce\u0144 uczonych \u015bredniowiecznych za niezmienno\u015b\u0107 \u201epraw przyrody\u201d odpowiedzialny jest B\u00f3g, kt\u00f3ry jest ich wiecznym gwarantem. \u201eRacjonali\u015bci\u201d i scjenty\u015bci nie wierz\u0105 jednak w Boga i nikogo takiego, wi\u0119c ju\u017c na dzie\u0144 dobry ich \u015bwiatopogl\u0105d w tej kwestii rozpada si\u0119 w gruzy. Jest tak tym bardziej dlatego, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 \u201eracjonalist\u00f3w\u201d i scjentyst\u00f3w wyznaje darwinowski i og\u00f3lnie ewolucyjny pogl\u0105d na rozw\u00f3j Wszech\u015bwiata, kt\u00f3ry zak\u0142ada zmienno\u015b\u0107 zamiast sta\u0142o\u015bci w przyrodzie. Warto wi\u0119c na tym miejscu zada\u0107 \u201eracjonalistom\u201d i scjentystom takie oto pytanie: je\u015bli wszystko podlega ewolucji i rozwojowi, wraz z ca\u0142ym Wszech\u015bwiatem, to jaki sens ma wyznawanie zasady, \u017ce istniej\u0105 jakie\u015b \u201esta\u0142e prawa\u201d przyrody? Sam termin \u201eprawo\u201d jest zreszt\u0105 wytworem jedynie ludzkim. To ludzie tworz\u0105 prawa i nic nie wiemy o tym \u017ceby przyroda te\u017c tworzy\u0142a jakie\u015b prawa.
\nWci\u0105\u017c jednak pokutuje mit, \u017ce takie poj\u0119cie jak \u201eprawa przyrody\u201d jest czym\u015b \u201eoczywistym\u201d i zagwarantowanym przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119 oraz system edukacji, kt\u00f3ry od wczesnych lat wpaja nam my\u015blenie w tych kategoriach. Nie zastanawiamy si\u0119 nad tym w\u0142a\u015bciwie w og\u00f3le i dlatego wydaje si\u0119 to czym\u015b niekwestionowanym. Ale czy rzeczywi\u015bcie takie jest?
\nW kwestii tego zagadnienia istniej\u0105 bardzo powa\u017cne problemy natury logicznej i epistemologicznej, kt\u00f3re s\u0105 w zasadzie nieprzezwyci\u0119\u017calne. Cz\u0142owiek nie jest w stanie dokona\u0107 pe\u0142nej obserwacji Wszech\u015bwiata od pocz\u0105tku do ko\u0144ca i stwierdzi\u0107 w spos\u00f3b pewny, \u017ce te same \u201eprawa\u201d przyrody obowi\u0105zuj\u0105 zawsze i wsz\u0119dzie. Je\u015bli praktyczne badania naukowe istniej\u0105 gdzie\u015b dopiero od dwustu czy trzystu lat, to jak na podstawie tak kr\u00f3tkiego odcinka czasu mo\u017cna sformu\u0142owa\u0107 \u201eprawa\u201d obowi\u0105zuj\u0105ce zawsze i wsz\u0119dzie we Wszech\u015bwiecie? Przecie\u017c za\u0142o\u017cenie takie jest po prostu absurdalne.
\nSkoro zatem nie mo\u017cemy orzeka\u0107 na podstawie obserwacji zaledwie ma\u0142ego wycinka rzeczywisto\u015bci o prawach ca\u0142ej<\/em> rzeczywisto\u015bci, to tym samym bezzasadny jest nasz os\u0105d o tym, \u017ce w og\u00f3le istniej\u0105 jakie\u015b \u201esta\u0142e prawa\u201d przyrody. Os\u0105d taki nie pochodzi\u0142by z komplementarnego i wyczerpuj\u0105cego do\u015bwiadczenia. Nic tu nie pomo\u017ce te\u017c za\u0142o\u017cenie, \u017ce skoro \u201eprawa\u201d powtarzaj\u0105 si\u0119 regularnie od czasu gdy je obserwujemy w pewnym w\u0105skim spektrum naszej percepcji, to tak b\u0119dzie zawsze i wsz\u0119dzie. Za\u0142o\u017cenie to jest bowiem oparte na wierze<\/em> w to, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie taka jak przesz\u0142o\u015b\u0107, a przecie\u017c tego indukcyjnego za\u0142o\u017cenia mamy dopiero dowie\u015b\u0107. Jest to wi\u0119c b\u0142\u0119dne ko\u0142o. \u201eRacjonalista\u201d nie jest nawet w stanie dowie\u015b\u0107, \u017ce r\u00f3wnie\u017c i przesz\u0142o\u015b\u0107 rz\u0105dzi\u0142a si\u0119 zawsze tymi samymi \u201eprawami przyrody\u201d, skoro nie dysponuje on tak\u017ce kompletn\u0105 obserwacj\u0105 wstecz. Na podstawie szczeg\u00f3\u0142u<\/em> przechodzi on wi\u0119c w spos\u00f3b nieuprawniony do formu\u0142owania twierdze\u0144 w sprawie og\u00f3\u0142u<\/em>. Jest to b\u0142\u0105d logiczny hasty generalization<\/em> i nie trzeba by\u0107 specjalnie bystrym aby zauwa\u017cy\u0107, \u017ce to rozumowanie jest po prostu niepoprawne i b\u0142\u0119dne. Na przyk\u0142ad upuszczona ceg\u0142a mo\u017ce spa\u015b\u0107 na ziemi\u0119 nawet milion razy ale to wcale nie upowa\u017cnia nas do sformu\u0142owania prawa, \u017ce tak ju\u017c b\u0119dzie zawsze. Jak najbardziej logicznie mo\u017cliwe jest bowiem to, \u017ce pewnego dnia upuszczona za kt\u00f3rym\u015b razem ceg\u0142a spadnie nagle ku g\u00f3rze. To, \u017ce ani razu nie zdarzy\u0142o si\u0119 to jeszcze w znanej nam przesz\u0142o\u015bci nie jest \u017cadnym argumentem za tym, \u017ce tak si\u0119 ju\u017c nigdy nie stanie. Argument taki jest wr\u0119cz logicznie b\u0142\u0119dny poniewa\u017c znowu indukcyjnie zak\u0142ada, \u017ce nieznana nam przysz\u0142o\u015b\u0107 \u201emusi\u201d rz\u0105dzi\u0107 si\u0119 takimi samymi prawami jak przesz\u0142o\u015b\u0107. A tego przecie\u017c wcale nie wiemy i ka\u017cda pr\u00f3ba udowodnienia, \u017ce przysz\u0142o\u015b\u0107 b\u0119dzie taka jak przesz\u0142o\u015b\u0107, ponownie wp\u0119dzi nas w b\u0142\u0119dne ko\u0142o w rozumowaniu.
\nNiezale\u017cnie od tego, jak wiele zda\u0144 obserwacyjnych wynikaj\u0105cych z \u201eprawa\u201d i innych przes\u0142anek zostanie zweryfikowanych, niesko\u0144czenie wiele innych zweryfikowanych nie zostanie i zawsze b\u0119dzie mo\u017cliwe, i\u017c nast\u0119pne wynikaj\u0105ce z danego \u201eprawa\u201d zdania obserwacyjne oka\u017c\u0105 si\u0119 fa\u0142szywe. \u201ePrawa\u201d nauki nie s\u0105 weryfikowalne, a zatem – je\u015bli sensem zdania jest metoda jego weryfikacji – s\u0105 pozbawione poznawczego sensu. Poniewa\u017c wynikaj\u0105cych z \u201eprawa\u201d zda\u0144 obserwacyjnych jest niesko\u0144czenie wiele, to potwierdzenie przewidywa\u0144 nigdy ostatecznie nie dowodzi zachodzenia zwi\u0105zku przyczynowego. \u201ePrawom\u201d nauki nie mo\u017cna w oparciu o wyniki do\u015bwiadcze\u0144 przypisa\u0107 prawdziwo\u015bci, ani nawet prawdopodobnej prawdziwo\u015bci. Tre\u015b\u0107 logiczna – czyli og\u00f3\u0142 konsekwencji – \u201eprawa\u201d zawsze wykracza poza jakikolwiek zbi\u00f3r ustanowionych zda\u0144 protokolarnych. Ka\u017cde \u201eprawo\u201d jest wi\u0119c i na zawsze pozostanie nieweryfikowaln\u0105 hipotez\u0105. Same dane empiryczne nie wyka\u017c\u0105 nawet, czy \u015bwiatem rz\u0105dz\u0105 prawa deterministyczne czy statystyczne.
\nCo ciekawe, mo\u017cna nawet wskaza\u0107 na pewne konkretne przypadki zjawisk wyst\u0119puj\u0105cych w przyrodzie, kt\u00f3re wr\u0119cz wprost neguj\u0105 ide\u0119, \u017ce istniej\u0105 \u201esta\u0142e prawa\u201d przyrody. We\u017amy na przyk\u0142ad alkohol cukrowy o nazwie ksylitol. A\u017c do 1942 roku by\u0142 on uznawany za ciecz. Powsta\u0142y wtedy pierwsze kryszta\u0142y, kt\u00f3re mia\u0142y temperatur\u0119 topnienia 61 stopni Celsjusza. Z czasem jednak temperatura topnienia tych kryszta\u0142\u00f3w nieoczekiwanie zmieni\u0142a si\u0119 i zacz\u0119\u0142y one topnie\u0107 dopiero w temperaturze 94 stopni. Nigdy ju\u017c p\u00f3\u017aniej nie wr\u00f3ci\u0142y do wcze\u015bniejszej temperatury swego topnienia. Innym przyk\u0142adem zmienno\u015bci tego typu jest ampicylina, kt\u00f3r\u0105 na pocz\u0105tku krystalizowano jako jednowodzian (jedna moleku\u0142a wody przypada\u0142a na jedn\u0105 moleku\u0142\u0119 ampicyliny). Jednak w latach 60. XX wieku kryszta\u0142 ten nieoczekiwanie zmieni\u0142 si\u0119 i zacz\u0105\u0142 krystalizowa\u0107 si\u0119 jako tr\u00f3jwodzian. Pomimo wysi\u0142k\u00f3w naukowc\u00f3w nigdy ju\u017c nie uzyskano poprzedniej formy jednowodzianowej. Kolejny przyk\u0142ad takiej zmienno\u015bci to lek stosowany przeciw AIDS, znany jako rytonawir. Firma Abbott Laboratories wprowadzi\u0142a ten lek w 1996 roku, po czym nagle po 18 miesi\u0105cach samoistnie zmieni\u0142 si\u0119 on w now\u0105 form\u0119 polimorficzn\u0105. Nikt tej zmiany nie by\u0142 w stanie wyja\u015bni\u0107. Nowa odmiana rytonawiru mia\u0142a wci\u0105\u017c ten sam wz\u00f3r chemiczny ale sta\u0142a si\u0119 ju\u017c jednak czym\u015b innym. O po\u0142ow\u0119 gorzej rozpuszcza\u0142a si\u0119 w wodzie, co oznacza\u0142o, \u017ce pacjenci przyjmuj\u0105cy lek wch\u0142anialiby go tylko w pewnej cz\u0119\u015bci. Prace nad przywr\u00f3ceniem pierwszej odmiany polimorficznej kryszta\u0142k\u00f3w nie powiod\u0142y si\u0119 i firma po odniesieniu strat rz\u0119du 250 milion\u00f3w dolar\u00f3w podj\u0119\u0142a decyzj\u0119 o wycofaniu leku.
\nWarto tak\u017ce wspomnie\u0107 na marginesie, \u017ce wiele istniej\u0105cych \u201epraw naukowych\u201d jest po prostu owocem metafizyki. Na przyk\u0142ad Kepler wyprowadzi\u0142 \u201eprawa\u201d ruch\u00f3w planetarnych inspirowane platonizmem i pewnymi koncepcjami teologicznymi. Ta metafizyczna mgie\u0142ka zosta\u0142a z czasem rozwiana, prawa jednak pozosta\u0142y.
\nW ramach podsumowania powy\u017cszych rozwa\u017ca\u0144 zacytujmy s\u0142owa Henri Poincar\u00e9go, pochodz\u0105ce z 1905 roku:
\n\u201eNauka sk\u0142ada si\u0119 wy\u0142\u0105cznie z konwencji i jedynie tej okoliczno\u015bci zawdzi\u0119cza ona sw\u0105 pozorn\u0105 pewno\u015b\u0107; fakty naukowe, a tym bardziej prawa s\u0105 sztucznymi tworami uczonego<\/em>; zatem nauka nie mo\u017ce niczego nauczy\u0107 nas o prawdzie, mo\u017ce nam tylko s\u0142u\u017cy\u0107 jako regu\u0142a dzia\u0142ania\u201d (kursywa ode mnie).
\nNic zatem dziwnego, \u017ce w s\u0142ynnym Manife\u015bcie Ko\u0142a Wiede\u0144skiego z 1929 roku czytamy, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nie ma ju\u017c sensu utrzymywanie takiego poj\u0119cia jak \u201eprawa przyrody\u201d:
\n\u201eCo wi\u0119cej, miejsce szeregu praw przyrody, uwa\u017canych za \u015bci\u015ble obowi\u0105zuj\u0105ce, zaj\u0119\u0142y prawa statystyczne\u201d.
\nTak wi\u0119c przyroda \u017cadnych \u201epraw\u201d nam nie narzuca. To raczej my postanawiamy, by w pewnej chwili przerwa\u0107 sprawdzanie sko\u0144czonego zakresu r\u00f3\u017cnych zale\u017cno\u015bci i odt\u0105d traktowa\u0107 to jako dane nam \u201eprawo\u201d, kt\u00f3re z pewno\u015bci\u0105 jest \u201eprawdziwe\u201d. A potem rzutujemy ju\u017c tylko te nasze<\/em> aprioryczne zasady na przyrod\u0119. Ale z tego wcale nie wynika, \u017ce w og\u00f3le odkryli\u015bmy jakiekolwiek \u201eprawa przyrody\u201d.
\nJan Lewandowski, listopad 2017\n<\/div>\n

 \n<\/p><\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Zdaniem „racjonalist\u00f3w” i scjentyst\u00f3w istnienie „praw przyrody” jest pewne i wydaje si\u0119 by\u0107 wspierane przez nasze codziennie do\u015bwiadczenie oraz przez system edukacji, kt\u00f3ry naucza nas cho\u0107by o „prawach fizyki”. Je\u015bli „nauka” ustali istnienie okre\u015blonych praw i zasad w przyrodzie, to… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1024,1055,1061],"tags":[130,134,161,208,360,408,473,661,689,719,732,881,891],"class_list":["post-1481","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-mity-racjonalista-pl","category-teizm","category-varia","tag-aids","tag-ampicylina","tag-ateizm","tag-bog","tag-henri-poincare","tag-jednowodzian","tag-ksylitol","tag-prawa-przyrody","tag-racjonalizm","tag-rytonawir","tag-scjentyzm","tag-trojwodzian","tag-varia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1481","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1481"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1481\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1481"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1481"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1481"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}