{"id":146,"date":"2017-07-20T08:15:14","date_gmt":"2017-07-20T06:15:14","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=146"},"modified":"2017-07-20T08:15:14","modified_gmt":"2017-07-20T06:15:14","slug":"jak-czytac-stary-testament","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/jak-czytac-stary-testament\/","title":{"rendered":"Jak czyta\u0107 Stary Testament?"},"content":{"rendered":"

Dlaczego B\u00f3g w Starym Testamencie jest taki okrutny, taki inny od mi\u0142osiernego Boga, kt\u00f3rego nam objawi\u0142 Jezus Chrystus? Najtrudniej mi pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, \u017ce B\u00f3g nakaza\u0142 Izraelitom zabija\u0107 ca\u0142e narody: po to, \u017ceby mogli zagarn\u0105\u0107 ich ziemi\u0119. Czy to mo\u017cliwe, \u017ceby B\u00f3g nakazywa\u0142 takie rzeczy?<\/i>
\nKonkretny temat, kt\u00f3ry Pana interesuje, przedstawi\u0142em w li\u015bcie pt. Czy B\u00f3g kaza\u0142 wymordowa\u0107 narody Kanaanu?<\/i> (przedruk w ksi\u0105\u017cce pt. Pytania\u00a0nieoboj\u0119tne<\/i>) – i nie b\u0119d\u0119 ju\u017c wraca\u0142 do podanych tam argument\u00f3w. Jednak skorzystam z okazji, kt\u00f3r\u0105 daje mi Pana list, i spr\u00f3buj\u0119 napisa\u0107 par\u0119 uwag na temat znaczenia Starego Testamentu dla wiary chrze\u015bcija\u0144skiej.
\nZaledwie trzydzie\u015bci kilka lat po \u015bmierci ostatniego z Aposto\u0142\u00f3w pojawi\u0142 si\u0119 w Ko\u015bciele niejaki Marcjon, kt\u00f3ry usi\u0142owa\u0142 odci\u0105\u0107 wiar\u0119 chrze\u015bcija\u0144sk\u0105 od Starego Testamentu. To w\u0142a\u015bnie on wprowadzi\u0142 do naszej europejskiej kultury ten gruntownie fa\u0142szywy stereotyp, \u017ce Stary Testament przedstawia Boga zupe\u0142nie inaczej ni\u017c Ewangelie. Uwierzywszy w Boga mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3rego g\u0142osi\u0142 nam Jezus – twierdzi\u0142 Marcjon w swoim dziele pt. Antytezy<\/i> – powinni\u015bmy odrzuci\u0107 Stary Testament i g\u0142oszonego w nim Boga okrutnego, wiecznie rozgniewanego i sztywnie sprawiedliwego.
\nW konsekwencji tych pogl\u0105d\u00f3w r\u00f3wnie\u017c Nowy Testament zacz\u0105\u0142 Marcjonowi przeszkadza\u0107. Usun\u0105\u0142 wi\u0119c z Nowego Testamentu te ksi\u0119gi, kt\u00f3rych nawet on nie potrafi\u0142 nagi\u0105\u0107 do swojej nauki. I tak z czterech Ewangelii pozosta\u0142a mu tylko Ewangelia \u0141ukasza (j\u0105 te\u017c zreszt\u0105 okroi\u0142), z dwudziestu trzech pozosta\u0142ych ksi\u0105g \u0142ask\u0119 w jego oczach uzyska\u0142o tylko dziesi\u0119\u0107 list\u00f3w Aposto\u0142a Paw\u0142a. Tote\u017c nic dziwnego, \u017ce we wszystkich miastach, do kt\u00f3rych si\u0119 kolejno przenosi\u0142, Ko\u015bci\u00f3\u0142 wyklucza\u0142 go ze spo\u0142eczno\u015bci wiernych: w latach trzydziestych II wieku nauka Marcjona zosta\u0142a pot\u0119piona przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 w jego rodzinnej Synopie nad Morzem Czarnym oraz w Smyrnie w Azji Mniejszej, za\u015b w roku 144 przez Ko\u015bci\u00f3\u0142 w Rzymie.
\nW osiemna\u015bcie wiek\u00f3w po Marcjonie pr\u00f3by wyrzucenia Starego Testamentu z wiary chrze\u015bcija\u0144skiej pojawi\u0142y si\u0119 w hitlerowskich Niemczech. Nami\u0119tno\u015b\u0107 antysemicka popchn\u0119\u0142a w\u00f3wczas wielu publicyst\u00f3w do odnowienia i propagowania przes\u0105du o rzekomym przeciwie\u0144stwie Starego i Nowego Testamentu. My, katolicy, mo\u017cemy by\u0107 dumni z tego, \u017ce ju\u017c wiosn\u0105 1937, w encyklice Mit brennender Sorge<\/i> (19), papie\u017c Pius XI stanowczo sprzeciwi\u0142 si\u0119 tamtym pr\u0105dom i przypomnia\u0142 odwieczn\u0105 i niezmienn\u0105 wiar\u0119 chrze\u015bcijan, \u017ce „Stary Testament znajduje swe spe\u0142nienie, sw\u00f3j kres i swoje wywy\u017cszenie w Nowym Testamencie”.
\n„Ksi\u0119gi \u015bwi\u0119te Starego Testamentu – pisa\u0142 Pius XI – s\u0105 ca\u0142kowicie s\u0142owem Bo\u017cym, organiczn\u0105 cz\u0119\u015bci\u0105 Bo\u017cego objawienia. Stosownie do stopniowego rozwoju objawienia spoczywa na nich jeszcze ciemno\u015b\u0107 czasu przygotowania na \u015bwietlany dzie\u0144 odkupienia. S\u0105 one w pewnych szczeg\u00f3\u0142ach odbiciem ludzkiej niedoskona\u0142o\u015bci, s\u0142abo\u015bci i grzechu, co jest nieuniknione w ksi\u0119gach historycznych i prawodawczych. Obok bardzo wielu rzeczy wznios\u0142ych i szlachetnych opisuj\u0105 one nam tak\u017ce, jak nar\u00f3d wybrany, przechowuj\u0105cy objawienie i obietnice boskie, zwraca si\u0119 ku rzeczom czysto ziemskim. Ktokolwiek jednak nie jest za\u015blepiony przes\u0105dem lub nami\u0119tno\u015bci\u0105, ten widzi, jak w\u015br\u00f3d zawod\u00f3w powsta\u0142ych przez s\u0142abo\u015b\u0107 ludzk\u0105 i opisanych w Biblii tym ja\u015bniej \u015bwieci boskie \u015bwiat\u0142o ekonomii zbawienia, odnosz\u0105ce ostatecznie triumf nad wszelkim b\u0142\u0119dem i grzechem. Na takim, cz\u0119sto ciemnym tle tym wyra\u017aniej ujawnia si\u0119 zbawcza pedagogika Wieczno\u015bci, kt\u00f3ra wskazuje drog\u0119 i r\u00f3wnocze\u015bnie ostrzega, przera\u017ca i podnosi, i uszcz\u0119\u015bliwia. Tylko \u015blepota i pycha mog\u0105 zamyka\u0107 oczy na skarby nauk zbawiennych, jakie mieszcz\u0105 si\u0119 w Starym Testamencie. Kto chce wyrzuci\u0107 z Ko\u015bcio\u0142a i ze szko\u0142y histori\u0119 biblijn\u0105 i m\u0105dre nauki Starego Testamentu, ten ciasnej i ograniczonej my\u015bli ludzkiej ka\u017ce by\u0107 s\u0119dzi\u0105 plan\u00f3w Bo\u017cych wzgl\u0119dem historii \u015bwiata; ten zaprzecza wierze w prawdziwego Chrystusa – takiego, jaki si\u0119 pojawi\u0142 w ciele”.
\nBo rzeczywi\u015bcie tak jest: Odrzucaj\u0105c lub pomniejszaj\u0105c Stary Testament, odrzucamy lub pomniejszamy Chrystusa. Z nasz\u0105 wiar\u0105 jest podobnie jak z rowerem: je\u015bli nie mam jednego ko\u0142a, to nim nie pojad\u0119. Podobnie je\u015bli nie doceniam Starego Testamentu, moja wiara w Chrystusa nie jest autentyczna. Chrystus jest bowiem Synem Bo\u017cym, kt\u00f3ry dla nas sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem w ca\u0142ym tego s\u0142owa znaczeniu. R\u00f3wnie\u017c w tym znaczeniu, \u017ce – jak ka\u017cdy z nas – urodzi\u0142 si\u0119 w okre\u015blonej rodzinie i w okre\u015blonym narodzie, kt\u00f3re nie wzi\u0119\u0142y si\u0119 znik\u0105d, ale maj\u0105 swoje dzieje i swoje miejsce na ziemi, swoje osi\u0105gni\u0119cia i upadki, swoje zalety i wady. Ot\u00f3\u017c Stary Testament \u015bwiadczy o tym zwyczajnym ludzkim zakorzenieniu Syna Bo\u017cego, kt\u00f3ry z mi\u0142o\u015bci do nas sta\u0142 si\u0119 Synem Cz\u0142owieczym. Jest r\u00f3wnie\u017c \u015bwiadectwem szczeg\u00f3lnej opieki Bo\u017cej nad tym narodem, w kt\u00f3rym mia\u0142 On si\u0119 narodzi\u0107.
\nSens sadzenia jab\u0142oni, ich piel\u0119gnowania, zwalczania ich szkodnik\u00f3w itp. ujawnia si\u0119 w dniu zrywania dojrza\u0142ych owoc\u00f3w. Podobnie jest ze Starym Testamentem. Przedstawia on dzieje mi\u0142o\u015bci Bo\u017cej, przygotowuj\u0105cej ludzi na przyj\u015bcie Syna Bo\u017cego. Ale o ile\u017c g\u0142\u0119biej mo\u017cemy si\u0119 otworzy\u0107 na logik\u0119 tej niepoj\u0119tej mi\u0142o\u015bci Boga do ludzi, kiedy ju\u017c Chrystus do nas przyszed\u0142 i mieszka w naszych wn\u0119trzach!
\nSam Chrystus nauczy\u0142 nas takiego w\u0142a\u015bnie podej\u015bcia do Starego Testamentu. Przecie\u017c tak cz\u0119sto si\u0119 do niego odwo\u0142ywa\u0142, a niezmiennie czyni\u0142 to z szacunkiem nale\u017cnym s\u0142owu Bo\u017cemu. W \u015bwietle Starego Testamentu s\u0142uchacze mogli lepiej i g\u0142\u0119biej zrozumie\u0107 sens Jego Dobrej Nowiny. Ale i odwrotnie: w \u015bwietle obja\u015bnie\u0144 Chrystusa Stary Testament zacz\u0105\u0142 ods\u0142ania\u0107 nie przeczuwane przedtem g\u0142\u0119bie.
\n„Czy serce nie pa\u0142a\u0142o w nas – m\u00f3wi\u0105 uczniowie z Emaus po swoim rozstaniu ze Zmartwychwsta\u0142ym – kiedy rozmawia\u0142 z nami w drodze i Pisma nam wyja\u015bnia\u0142?” (\u0141k\u00a024,32<\/a>) Nie mamy szczeg\u00f3\u0142owego zapisu tej rozmowy, ale to, co najwa\u017cniejsze, Ewangelista na szcz\u0119\u015bcie zapisa\u0142: „[Jezus] rzek\u0142 do nich: \u00abO, nierozumni, jak nieskore s\u0105 wasze serca do wierzenia we wszystko, co powiedzieli prorocy! Czy\u017c Mesjasz nie mia\u0142 tego cierpie\u0107, aby wej\u015b\u0107 do swej chwa\u0142y?\u00bb I zaczynaj\u0105c od Moj\u017cesza poprzez wszystkich prorok\u00f3w wyk\u0142ada\u0142 im, co we wszystkich Pismach odnosi\u0142o si\u0119 do Niego” (\u0141k\u00a024,25-27<\/a>).
\nJak by si\u0119 chcia\u0142o uczestniczy\u0107 w tej rozmowie albo przynajmniej m\u00f3c j\u0105 przeczyta\u0107 na kartach Ewangelii! Ot\u00f3\u017c nic straconego! Jezus przecie\u017c niejeden raz poucza\u0142 nas, jak odnajdowa\u0107 Jego obecno\u015b\u0107 w \u015bwi\u0119tym tek\u015bcie Starego Testamentu. Okazuje si\u0119, \u017ce ju\u017c Stary Testament g\u0142osi Jego bosko\u015b\u0107 (Mt\u00a022,44n<\/a>), godno\u015b\u0107 mesja\u0144sk\u0105 (\u0141k\u00a04,17-21<\/a>), tajemnic\u0119 Jego \u015bmierci i zmartwychwstania (Mt\u00a012,40<\/a>), Jego odrzucenia (Mt\u00a021,42<\/a>) i przyj\u0119cia Go przez najmniejszych (Mt\u00a021,16<\/a>). Powy\u017csze odno\u015bniki odwo\u0142uj\u0105 nas do samych tylko wypowiedzi Jezusa, a przecie\u017c jeszcze cz\u0119\u015bciej o obecno\u015bci Jezusa w Starym Testamencie m\u00f3wi\u0105 sami Ewangeli\u015bci oraz autorzy pozosta\u0142ych ksi\u0105g Nowego Testamentu.
\nNa przyk\u0142ad dla Aposto\u0142a Paw\u0142a by\u0142o czym\u015b oczywistym, \u017ce przej\u015bcie ludu Bo\u017cego do Ziemi Obiecanej dokonywa\u0142o si\u0119 w obecno\u015bci i mocy Chrystusa: „Nie chcia\u0142bym, bracia, \u017ceby\u015bcie nie wiedzieli, \u017ce nasi ojcowie wszyscy, co prawda, zostawali pod ob\u0142okiem, wszyscy przeszli przez morze, i wszyscy byli ochrzczeni w [imi\u0119] Moj\u017cesza, w ob\u0142oku i w morzu; wszyscy te\u017c spo\u017cywali ten sam pokarm duchowy i pili ten sam duchowy nap\u00f3j. Pili za\u015b z towarzysz\u0105cej im duchowej ska\u0142y, a ta ska\u0142a – to by\u0142 Chrystus” (1\u00a0Kor\u00a010,1-4<\/a>).
\nJezus nauczy\u0142 nas w Starym Testamencie znajdowa\u0107 g\u0142\u0119bie, kt\u00f3rych sami z siebie nigdy by\u015bmy tam nie zauwa\u017cyli. Kto z nas umia\u0142by na przyk\u0142ad wiar\u0119 w nasze przysz\u0142e zmartwychwstanie zobaczy\u0107 jako co\u015b wi\u0119cej ni\u017c obietnic\u0119 prawdom\u00f3wnego i kochaj\u0105cego Boga? Dopiero Jezus pokaza\u0142 nam, \u017ce jest ona sprawdzianem, czy w Boga wierzymy naprawd\u0119 czy tylko po\u0142owicznie (Mt\u00a022,31n<\/a>). I dopiero On pouczy\u0142 nas o tym, \u017ce poszczeg\u00f3lne przykazania Dekalogu zawieraj\u0105 w sobie g\u0142\u0119bie, z kt\u00f3rych mo\u017cna czerpa\u0107 coraz wi\u0119cej, a kt\u00f3rych z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 nigdy nie wyczerpiemy (Mt\u00a05,21-37<\/a>).
\nNawet je\u015bli jestem chrze\u015bcijaninem, a cho\u0107by i teologiem, Stary Testament jest przede mn\u0105 zas\u0142oni\u0119ty i nie zrozumiem jego \u015bwi\u0119tych tekst\u00f3w, dop\u00f3ki go czytam bez Chrystusa. Dopiero „kiedy kto\u015b zwraca si\u0119 do Pana, zas\u0142ona opada” (2\u00a0Kor\u00a03,16<\/a>). Ale nawet je\u015bli umiem ju\u017c czyta\u0107 Stary Testament u st\u00f3p Jezusa, nie znaczy to, \u017ce w ten spos\u00f3b b\u0119d\u0119 umia\u0142 odczyta\u0107 ka\u017cdy jego fragment. Zreszt\u0105 r\u00f3wnie\u017c te teksty i tematy ze Starego Testamentu, kt\u00f3re rozumiem ju\u017c w Chrystusie, mog\u0119 jeszcze nieraz zobaczy\u0107 w jakiej\u015b nowej, przedtem nie dostrzeganej g\u0142\u0119bi.
\nO tym g\u0142\u0119bokim wymiarze Starego Testamentu, odkrywanym nam przez Jezusa, wspaniale umia\u0142 m\u00f3wi\u0107 Orygenes, teolog \u017cyj\u0105cy w pierwszej po\u0142owie III wieku. „Przed przyj\u015bciem Jezusa – nawi\u0105zywa\u0142 on do cudu w Kanie Galilejskiej – Pismo prawdziwie by\u0142o wod\u0105, a kiedy Jezus ju\u017c przyby\u0142, sta\u0142o si\u0119 dla nas winem”, kt\u00f3re upaja Duchem \u015awi\u0119tym (Wyk\u0142ad Ewangelii Jana<\/i> 13,62,438).
\nNawi\u0105zuj\u0105c za\u015b do apokaliptycznego obrazu otworzenia ksi\u0119gi zapiecz\u0119towanej na siedem piecz\u0119ci (Ap\u00a05,9<\/a>), Orygenes pisa\u0142: „B\u0142agajmy Pana oraz we dnie i w nocy zaklinajmy Go, aby przyszed\u0142 Baranek z pokolenia Judy i, wzi\u0105wszy opiecz\u0119towan\u0105 ksi\u0119g\u0119, zechcia\u0142 j\u0105 otworzy\u0107. Bo kiedy On otwiera Pisma, zapala serca uczni\u00f3w, tak \u017ce mog\u0105 powiedzie\u0107: \u00abCzy\u017c serce nasze nie p\u0142on\u0119\u0142o w nas, gdy nam obja\u015bnia\u0142 Pisma?\u00bb” (Wyk\u0142ad Ksi\u0119gi Wyj\u015bcia<\/i>, hom. 12,4).
\nW roku 420 \u015bw. Augustyn napisa\u0142 s\u0142ynne s\u0142owa: „Ju\u017c w Starym Nowy Testament znajduje si\u0119 niby w zal\u0105\u017cku, a w Nowym Stary Testament otwiera ca\u0142y sw\u00f3j sens” (Pytania dotycz\u0105ce Siedmioksi\u0119gu 2,73). Ot\u00f3\u017c ju\u017c Orygenes, niespe\u0142na dwie\u015bcie lat przed Augustynem, napisa\u0142 z niesamowit\u0105 wr\u0119cz przenikliwo\u015bci\u0105, \u017ce dla cz\u0142owieka Bo\u017cego Stary Testament b\u0119dzie wiecznie nowy, podczas gdy dla grzesznika nawet Ewangelie szybko si\u0119 starzej\u0105: „Je\u015bli rozumiem Prawo w spos\u00f3b duchowy, to nie nazywam go Starym Testamentem. Prawo jest Starym Testamentem jedynie dla tych, kt\u00f3rzy chc\u0105 je pojmowa\u0107 ciele\u015bnie: z konieczno\u015bci Prawo sta\u0142o si\u0119 dla nich stare i zestarza\u0142o si\u0119, bo nie doznaj\u0105 jego mocy. Dla nas natomiast, kt\u00f3rzy rozumiemy je i wyja\u015bniamy duchowo, wed\u0142ug sensu ewangelicznego, Prawo zawsze jest nowe. Obydwa Testamenty s\u0105 dla nas nowe, nie ze wzgl\u0119du na sw\u00f3j wiek, ale z uwagi na nowy spos\u00f3b ich pojmowania. Podobnie m\u00f3wi Aposto\u0142 Jan: \u00abSynkowie, przykazanie nowe daj\u0119 wam, aby\u015bcie si\u0119 wzajemnie mi\u0142owali\u00bb (J\u00a013,34<\/a>). A przecie\u017c wiedzia\u0142, \u017ce przykazanie mi\u0142o\u015bci ju\u017c od dawna by\u0142o zapisane w Prawie! \u00abMi\u0142o\u015b\u0107 jednak nigdy nie ustaje\u00bb (1\u00a0Kor\u00a013,8<\/a>), tote\u017c przykazanie mi\u0142o\u015bci nigdy si\u0119 nie starzeje. To za\u015b, co si\u0119 nigdy nie starzeje, jest zawsze nowe. R\u00f3wnie\u017c przykazanie mi\u0142o\u015bci wci\u0105\u017c czyni nowymi w duchu tych, kt\u00f3rzy je zachowuj\u0105 i przestrzegaj\u0105. Dla grzesznika natomiast oraz dla tego, kto nie dochowuje uk\u0142ad\u00f3w mi\u0142o\u015bci, nawet Ewangelie si\u0119 starzej\u0105” (Wyk\u0142ad Ksi\u0119gi Liczb<\/i>, hom. 9,4).
\nCa\u0142e stulecie dzieli\u0142o Orygenesa od Marcjona, kt\u00f3ry pierwszy odwa\u017cy\u0142 si\u0119 przeciwstawi\u0107 Stary Testament Ewangelii. Zarzuty Marcjona, jakoby B\u00f3g w Starym Testamencie by\u0142 okrutny, zna\u0142 Orygenes dobrze. Najobszerniej rozprawia si\u0119 z nimi w Wyk\u0142adzie Ksi\u0119gi Jozuego<\/i>, hom. 10-15. Ot\u00f3\u017c warto wiedzie\u0107, \u017ce nast\u0119pca Moj\u017cesza, Jozue, pod kt\u00f3rego przewodem Izrael zdobywa\u0142 ziemi\u0119 Kanaan, nosi\u0142 to imi\u0119, kt\u00f3re w odniesieniu do Zbawiciela spolszczamy jako Jezus. Zbie\u017cno\u015b\u0107 imienia pomog\u0142a Orygenesowi podb\u00f3j ziemi Kanaan zobaczy\u0107 jako mistyczny obraz tej \u015bwi\u0119tej wojny, do udzia\u0142u w kt\u00f3rej wzywa nas Jezus, nasz Zbawiciel.
\nRzecz jasna, chodzi o t\u0119 wojn\u0119, o kt\u00f3rej pisa\u0142 Aposto\u0142 Pawe\u0142: „Nie toczymy bowiem walki przeciw krwi i cia\u0142u, lecz przeciw Zwierzchno\u015bciom, przeciw W\u0142adzom, przeciw rz\u0105dcom \u015bwiata tych ciemno\u015bci, przeciw pierwiastkom duchowym z\u0142a na wy\u017cynach niebieskich. Dlatego we\u017acie na siebie pe\u0142n\u0105 zbroj\u0119 Bo\u017c\u0105, aby\u015bcie w dzie\u0144 z\u0142y zdo\u0142ali si\u0119 przeciwstawi\u0107 i osta\u0107, zwalczywszy wszystko. Sta\u0144cie wi\u0119c [do walki], przepasawszy biodra wasze prawd\u0105 i obl\u00f3k\u0142szy pancerz, kt\u00f3rym jest sprawiedliwo\u015b\u0107…” (Ef\u00a06,12-17<\/a>)
\n„Ka\u017cdy z tych – pisze Orygenes na temat podboju ziemi Kanaan – kt\u00f3rych pod wodz\u0105 Jezusa (Jozuego) pozabija\u0142 lud Pana, symbolizuje jaki\u015b tkwi\u0105cy w twym wn\u0119trzu wyst\u0119pek lub b\u0142\u0105d. (…) Marcjon jednak, Walentyn i Bazylides oraz pozostali heretycy, kt\u00f3rzy nie chc\u0105 rozumie\u0107 tego tekstu w spos\u00f3b godny Ducha \u015awi\u0119tego, zab\u0142\u0105kali si\u0119 z dala od wiary i samych siebie przeszyli wielu niegodziwo\u015bciami (1\u00a0Tm\u00a06,10<\/a>). G\u0142osz\u0105 oni istnienie innego Boga (…), kt\u00f3ry rzekomo uczy okrucie\u0144stwa, bo nakazuje zdepta\u0107 karki wrog\u00f3w i powiesi\u0107 na drzewie kr\u00f3l\u00f3w zdobytej przemoc\u0105 ziemi. Oby Pan m\u00f3j, Jezus, Syn Bo\u017cy, zezwoli\u0142 mi na to, oby kaza\u0142 mi podepta\u0107 moimi stopami ducha rozpusty, podepta\u0107 karki ducha gniewu i zapalczywo\u015bci, podepta\u0107 demona chciwo\u015bci, podepta\u0107 zuchwa\u0142o\u015b\u0107, zetrze\u0107 stopami ducha pychy. (…) Je\u015bli zas\u0142u\u017c\u0119, aby tak post\u0105pi\u0107, b\u0119d\u0119 szcz\u0119\u015bliwy i w\u0142a\u015bnie do mnie b\u0119d\u0105 si\u0119 odnosi\u0142y s\u0142owa, kt\u00f3re Jezus wypowiedzia\u0142 pod adresem przodk\u00f3w: „Post\u0119pujcie m\u0119\u017cnie i b\u0105d\u017acie mocni, nie b\u00f3jcie si\u0119 ich i nie l\u0119kajcie, bo Pan B\u00f3g wyda\u0142 wam w r\u0119ce wszystkich nieprzyjaci\u00f3\u0142 waszych” (Joz\u00a010,25<\/a>). Je\u015bli s\u0142owa te rozumiemy w spos\u00f3b duchowy, je\u015bli toczymy duchowe wojny i wyp\u0119dzamy z niebios wszelkie duchowe pierwiastki z\u0142a, to tym samym b\u0119dziemy mogli otrzyma\u0107 w dziedzictwie od Jezusa r\u00f3wnie\u017c ich ziemi\u0119 i kr\u00f3lestwa, to znaczy kr\u00f3lestwa niebieskie” (Wyk\u0142ad Ksi\u0119gi Jozuego<\/i>, hom. 12,2n).<\/a>1<\/sup><\/a>
\n <\/p>\n

    \n
  1. 1. [\u00ab<\/a>]\u00a0 Jednak prawd\u0119 powiedziawszy, radz\u0119 Panu odszuka\u0107 w jakiej\u015b ko\u015bcielnej lub uniwersyteckiej bibliotece Orygenesowy Wyk\u0142ad Ksi\u0119gi Jozuego<\/i> i przeczyta\u0107 sobie w ca\u0142o\u015bci te sze\u015b\u0107 homilii od dziesi\u0105tej do pi\u0119tnastej (Homilie o Ksi\u0119gach Liczb, Jozuego i S\u0119dzi\u00f3w<\/i>, t\u0142um. Stanis\u0142aw Kalinkowski, Warszawa 1986, t. 2, s. 62-91).<\/li>\n<\/ol>\n

     
    \nO. Jacek Salij OP,\u00a0Nadzieja poddawana pr\u00f3bom,
    \nW drodze \u2013\u00a0Wydawnictwo Polskiej Prowincji Dominikan\u00f3w
    \n