{"id":1420,"date":"2018-05-14T20:39:28","date_gmt":"2018-05-14T18:39:28","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1420"},"modified":"2018-05-14T20:39:28","modified_gmt":"2018-05-14T18:39:28","slug":"jak-leszek-janczuk-obala-27-zarzutow-ateisty-r-dawkinsa-bog-urojony-czy-dawkins-zagubiony","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/jak-leszek-janczuk-obala-27-zarzutow-ateisty-r-dawkinsa-bog-urojony-czy-dawkins-zagubiony\/","title":{"rendered":"Jak Leszek Ja\u0144czuk obala 27 zarzut\u00f3w ateisty R. Dawkinsa? – B\u00f3g urojony czy Dawkins zagubiony?"},"content":{"rendered":"

Recenzja ksi\u0105\u017cki R. Dawkins, B\u00f3g urojony, prze\u0142. P.J. Szwajcer, Wydawnictwo
\nCIS, Warszawa 2007.<\/p>\n

Spis zarzut\u00f3w<\/p>\n

1. G\u0142\u0119boko religijny niewierz\u0105cy (ss. 33-56)
\n2. Hipoteza Boga (ss. 57-115)
\n3. Politeizm
\n4. Monoteizm
\n5. N\u0119dza agnostycyzmu
\n6. Eksperymenty modlitewne
\n7. Dowody na istnienie Boga (ss. 117-160)
\n8. Dowody Tomasza z Akwinu
\n9. Dow\u00f3d ontologiczny i inne dowody a priori.
\n10. Dow\u00f3d z pi\u0119kna
\n11. Dow\u00f3d z osobistego do\u015bwiadczenia (ss. 130-137)
\n12. Dow\u00f3d z Pisma
\n13. Dow\u00f3d z uczonego (144-152)
\n14.Zak\u0142ad Pascala (ss. 152-154)
\n15. Dow\u00f3d z twierdzenia Bayesa (154-160)
\n16. Znaczenie dowod\u00f3w
\n17. Dlaczego Dawkins si\u0119 myli (ss. 161-224)
\n18. Nieredukowalna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 (170-179)
\n19. Kult luk (179-192)
\n20. Korzenie religii (ss. 225-286)
\n21. Korzenie moralno\u015bci (ss. 287-319)
\n22. Dlaczego by\u0107 dobrym, je\u015bli nie ma Boga (ss. 309-319)
\n24. \u201eDobra Ksi\u0119ga\u201d i zmieniaj\u0105cy si\u0119 duch czas\u00f3w (ss. 321-376)
\n25. Co jest z\u0142ego w religii? (ss. 377-414)
\n26. Dzieci\u0144stwo, molestowanie i ucieczka od religii (ss. 415-459)
\n27. Niezb\u0119dna luka? (461-502)<\/p>\n

Wst\u0119p<\/strong><\/h4>\n

 <\/p>\n

Zanim przyst\u0105pi\u0142em do czytania Dawkinsa, spotka\u0142em si\u0119 z opini\u0105, \u017ce przytacza bardzo
\nmocne argumenty przeciwko wierze. Wkr\u00f3tce potem przeczyta\u0142em takie oto oceny jego
\nksi\u0105\u017cki:
\n\u201eMagazyn „Discover” nazwa\u0142 niedawno Richarda Dawkinsa „rottweilerem Darwina”, w
\nuznaniu jego bezpardonowej, a przy tym przekonuj\u0105cej obrony teorii ewolucji. Dla<\/p>\n

„Prospect” Dawkins jest jednym z trzech najwybitniejszych wsp\u00f3\u0142czesnych intelektuali-
\nst\u00f3w znanych szerokiej publiczno\u015bci (pozostali dwaj to Umberto Eco i Noam Chom-
\nsky)\u201d.<\/p>\n

Gdzie\u015b przeczyta\u0142em:
\n\u201eDawkins nie zastanawia si\u0119 nad tym, kt\u00f3ra religia jest dobra, kt\u00f3ra z\u0142a, religia ju\u017c z
\nsamego za\u0142o\u017cenia jest z\u0142a, \u201ejest korzeniem wszelkiego z\u0142a\u201d.
\nS. Obirek napisa\u0142:<\/p>\n

\u201eDla mnie linia podzia\u0142u nie przebiega pomi\u0119dzy wierz\u0105cymi a niewierz\u0105cymi, ale po-
\nmi\u0119dzy sp\u00f3jno\u015bci\u0105 b\u0105d\u017a jej brakiem w wywodzie ka\u017cdej ze stron. W chwili obecnej to
\nw\u0142a\u015bnie atei\u015bci s\u0105 w stanie skonstruowa\u0107 sp\u00f3jny model \u015bwiatopogl\u0105dowy, w kt\u00f3rym ani
\n\u201eB\u00f3g\u201d, ani \u201emit\u201d nie s\u0105 potrzebne\u201d.<\/p>\n

Gdzie\u015b przeczyta\u0142em (cytuj\u0119 z pami\u0119ci):
\n\u201eDawkins pokazuje nam, \u017ce ateizm jest tak\u0105 sam\u0105 wiar\u0105 jak ka\u017cda religia, ale
\ntylko ateizm jest sp\u00f3jnym systemem\u201d.<\/p>\n

A co sam Dawkins o swojej ksi\u0105\u017cce napisa\u0142? (s. 11).<\/p>\n

Mo\u017ce wydaje ci si\u0119, \u017ce agnostycyzm to wyb\u00f3r najbardziej godny cz\u0142owieka rozum-
\nnego, bo ateizm jest podstaw\u0105 r\u00f3wnie dogmatyczn\u0105 jak wiara. Je\u015bli tak, mam na-
\ndziej\u0119, \u017ce zmienisz zdanie po przeczytaniu Rozdzia\u0142u 2., gdzie wykazuj\u0119, \u017ce \u201ehipoteza Boga\u201d jest niczym innym, jak pewn\u0105 naukow\u0105 hipotez\u0105 dotycz\u0105c\u0105 Wszech\u015bwiata, a zatem nale\u017cy do niej podchodzi\u0107 r\u00f3wnie sceptycznie, jak do ka\u017cdej innej
\nnaukowej hipotezy. By\u0107 mo\u017ce wmawiano Ci, \u017ce filozofowie i teolodzy dawno ju\u017c
\nprzedstawili istotne powody (\u201edowody\u201d), by wierzy\u0107 w Boga. W takim przypadku
\nprzeczytasz z zapartym tchem Rozdzia\u0142 3. Dowody na rzecz istnienia Boga i prze-
\nkonasz si\u0119, \u017ce s\u0105 to argumenty bardzo w\u0105tpliwej jako\u015bci. A mo\u017ce uznajesz istnienie
\nBoga za oczywiste, gdy\u017c jak\u017ce inaczej m\u00f3g\u0142by powsta\u0107 \u015bwiat? Sk\u0105d wzi\u0119\u0142oby si\u0119 \u017cycie w ca\u0142ym swym bogactwie i r\u00f3\u017cnorodno\u015bci, z mnogo\u015bci\u0105 gatunk\u00f3w, z kt\u00f3rych\u00a0ka\u017cdy sprawia wra\u017cenie, jakby zosta\u0142 celowo \u201ezaprojektowany\u201d? Je\u017celi tak uwa\u017casz, niech\u017ce o\u015bwieci Ci\u0119 Rozdzia\u0142 4. Dlaczego niemal na pewno nie ma Boga?<\/p>\n

Po przeczytaniu takich i innych opinii my\u015bla\u0142em, \u017ce Dawkins rzeczywi\u015bcie podaje jakie\u015b
\nmocne argumenty, zmuszaj\u0105ce do zastanowienia i przemy\u015blenia spraw wiary. Z takim nasta-
\nwieniem przyst\u0105pi\u0142em do lektury. Najpierw przeczyta\u0142em rozdzia\u0142 3, niestety zosta\u0142em roz-
\nczarowany. Wymienia tylko te dowody, kt\u00f3re \u0142atwo zbi\u0107 i nawet si\u0119 nie sili, by dociec, co<\/strong>
\ntw\u00f3rca tego dowodu mia\u0142 na my\u015bli.<\/strong> To by\u0142 poziom La Mettrie\u2019go. Pomy\u015bla\u0142em sobie jednak, a\u00a0mo\u017ce inne rozdzia\u0142y pisane s\u0105 na wy\u017cszym poziomie, bo przecie\u017c Dawkins nie musi by\u0107 eks-
\npertem od wszystkiego. Jednak z ka\u017cdym kolejnym rozdzia\u0142em powi\u0119ksza\u0142o si\u0119 moje rozcza-
\nrowanie. To poziom Celsusa, kt\u00f3ry powierzchownie zapozna\u0142 si\u0119 z chrze\u015bcija\u0144stwem,<\/strong> kt\u00f3ry\u00a0niejednokrotnie przypisuje pogl\u0105dy ca\u0142kowicie mu obce. Dawkins, podobnie jak niegdy\u015b Celsus, chce zmusi\u0107 wierz\u0105cych do my\u015blenia takimi kategoriami, kt\u00f3re u\u0142atwia\u0142yby mu ich ata<\/strong>kowanie i o\u015bmieszanie.<\/strong><\/p>\n

Dawkinsa nie interesuje punkt widzenia cz\u0142owieka wierz\u0105cego, nie interesuj\u0105 go te\u017c<\/strong>
\n jego argumenty<\/strong>, zaznaczy\u0142 to ju\u017c we wst\u0119pie:
\n(…) niemal ca\u0142a literatura teologiczna po prostu przyjmuje za\u0142o\u017cenie, \u017ce On jest.<\/p>\n

Dla moich cel\u00f3w wystarczy\u0142o wi\u0119c, \u017ce zaj\u0105\u0142em si\u0119 tylko tymi teologami, kt\u00f3rzy po-
\nwa\u017cnie analizowali mo\u017cliwo\u015b\u0107 Jego nieistnienia i do niej za pomoc\u0105 dowod\u00f3w si\u0119\u00a0odnosili (s. 23).
\nInaczej m\u00f3wi\u0105c Dawkins deklaruje: \u201eNie interesuje mnie, co my\u015bl\u0105 b\u0105d\u017a m\u00f3wi\u0105 moi
\nprzeciwnicy, mnie interesuje tylko to, co ja sobie o nich my\u015bl\u0119\u201d.<\/p>\n

Celem jego ksi\u0105\u017cki jest, by ka\u017cdy religijny czytelnik, po przeczytaniu jej od deski
\ndo deski, sta\u0142 si\u0119 ateist\u0105 (s. 17). Jednak ju\u017c w nast\u0119pnym zdaniu dodaje, \u017ce to chyba
\nprzesadny z jego strony optymizm, bo do zatwardzia\u0142ych teist\u00f3w nie przem\u00f3wi\u0105 przecie\u017c
\n\u017cadne argumenty.
\nInnym jego celem, o kt\u00f3rym marzy od lat, jest zbudowanie ateistycznego lobby w USA.<\/p>\n

Martwi si\u0119 tym, \u017ce si\u0142a przebicia ateist\u00f3w i agnostyk\u00f3w, \u201enietworz\u0105cych \u017cadnej zwartej gru-
\npy, jest praktycznie zerowa\u201d. Chce zorganizowa\u0107 ateist\u00f3w, chce by byli pr\u0119\u017cn\u0105 i wp\u0142ywow\u0105\u00a0grup\u0105. Chce, by atei\u015bci nie wstydzili si\u0119 lecz byli dumni ze swego ateizmu, by z dum\u0105 podkre<\/strong>\u015blali: \u201eTak, jestem ateist\u0105!\u201d i dawali innym przyk\u0142ad<\/strong> (s. 15).
\nPostawi\u0142 te\u017c mocn\u0105 deklaracj\u0119:
\nGdyby wszystkie dowody \u015bwiata przemawia\u0142y za kreacjonizmem, przyzna\u0142bym to
\njako pierwszy i natychmiast zmieni\u0142bym pogl\u0105dy. Tak jak dzi\u015b rzeczy si\u0119 maj\u0105,\u00a0wszystkie \u015bwiadectwa (a jest ich nieprzebrana ilo\u015b\u0107) przemawiaj\u0105 jednak za ewolucj\u0105 (s. 28).<\/p>\n

Gdyby tak by\u0142o nie by\u0142oby ju\u017c ani wiary, ani religii<\/strong>. Mieliby\u015bmy tylko wiedz\u0119 i wszy-
\nscy, wszyscy bez \u017cadnych wyj\u0105tk\u00f3w, czy tego chcemy czy nie chcemy, musieliby\u015bmy wie-
\nrzy\u0107 w Boga. S\u0105dz\u0119, \u017ce tak jak jest teraz jest o wiele ciekawiej.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

Przy okazji, kilka s\u0142\u00f3w o przek\u0142adzie. T\u0142umacz \u2013 Piotr J. Szwajcer \u2013 nie stan\u0105\u0142 na wyso-
\nko\u015bci zadania. God of gaps t\u0142umaczy: \u201eB\u00f3g zapchajdziura\u201d, evangelical christians t\u0142umaczy
\nprzez: \u201eewangeliczni chrze\u015bcijanie\u201d (powinno by\u0107 ewangelikalni chrze\u015bcijanie), Atheists for
\nJesus t\u0142umaczy przez: \u201eatei\u015bci za Jezusem\u201d, zamiast \u201eAllach\u201d pisze \u201eAllah\u201d, zamiast \u201edowody\u00a0na istnienie Boga\u201d \u2013 \u201edowody istnienia Boga\u201d, zamiast Carl Sagan \u2013 Cal Sagan. Nie wie kie-
\ndy nale\u017cy u\u017cywa\u0107 wielkich, a kiedy ma\u0142ych liter. Jest autorem licznych przypis\u00f3w, kt\u00f3re wy-
\nkorzystuje jako okazj\u0119, by powiedzie\u0107 co\u015b od siebie. Czasem nie wie, co t\u0142umaczy. T\u0142umaczytylko po to, \u017ceby wydrwi\u0107? Je\u017celi tak, to niech sobie zmieni zaw\u00f3d. Wielokrotnie zastanawia-
\n\u0142em si\u0119 czy t\u0142umacz w czym\u015b nie zawini\u0142, bo czy to mo\u017cliwe, \u017ce Dawkins m\u00f3g\u0142 tak napisa\u0107.<\/p>\n

Najwyra\u017aniej atei\u015bci nie potrafili w swoich szeregach znale\u017a\u0107 sobie lepszego t\u0142umacza. <\/strong>
\nWyrazy wsp\u00f3\u0142czucia.<\/strong><\/p>\n

1. G\u0142\u0119boko religijny niewierz\u0105cy (ss. 33-56)<\/strong><\/h5>\n

Dawkins rozpoczyna od wyja\u015bnie\u0144, \u017ce zachwyt nad przyrod\u0105 i mistyczny stosunek do
\nWszech\u015bwiata wcale nie musi prowadzi\u0107, jak to nieraz bywa, do wiary. Zachwyt nad \u2013 cytat z
\nDarwina \u2013 \u201e\u015bpiewaj\u0105cym ptactwem w g\u0105szczach, z kr\u0105\u017c\u0105cymi w powietrzu owadami i dr\u0105\u017c\u0105-
\ncymi mokr\u0105 gleb\u0119 robakami\u201d prowadzi\u0107 jego zdaniem winien ku darwinowskiej wizji. Na\u00a0samym ju\u017c pocz\u0105tku widzimy z czym ma problem Dawkins. Nie wie i nie rozumie, co cz\u0142o-<\/strong>
\n wieka religijnego zachwyca w przyrodzie i na co tak naprawd\u0119 patrzy podziwiaj\u0105cy przyrod\u0119\u00a0<\/strong>homo religiosus. Ka\u017cdy, kto czyta\u0142 Rudolfa Otto albo Mirce Eliade\u2019go dobrze wie, co mam na\u00a0my\u015bli. Przyroda jest dla nas jak koniec palca, wskazuj\u0105cy na tego, kto poza ni\u0105 stoi.<\/strong> Dawkins\u00a0widzi wy\u0142\u0105cznie koniec palca i jest przekonany, \u017ce poza nim nic wi\u0119cej ju\u017c nie ma.
\nZacytowany tekst Darwina (s. 34), jest siermi\u0119\u017cny, wykuty z kiepsko ociosanej bry\u0142y,
\nnie wyg\u0142adzony, nie nale\u017cy ani do wznios\u0142ych, ani do pi\u0119knych. W literaturze mo\u017cna znale\u017a\u0107
\ntysi\u0105ce pi\u0119kniejszych i bardziej wznios\u0142ych opis\u00f3w. Spos\u00f3b w jaki Darwin opisuje przyrod\u0119,
\nrazi mechanicyzmem. Przyroda funkcjonuje jak bezduszna maszyna. Je\u017celi Dawkins tego nie
\nzauwa\u017ca, to znaczy, \u017ce zatraci\u0142 ju\u017c poczucie pi\u0119kna i estetyki. Upodobni\u0142 si\u0119 do maszyny.<\/strong>
\nInaczej m\u00f3wi\u0105c w wizj\u0119 Darwina naj\u0142atwiej jest uwierzy\u0107 wtedy, gdy nie dostrzega si\u0119 pi\u0119kna
\nprzyrody. Jednak to nie o pi\u0119kno przyrody \u2013 jak s\u0105dzi Dawkins \u2013 tak naprawd\u0119 chodzi. O co
\nwi\u0119c tak naprawd\u0119 chodzi?<\/p>\n

\u201e(…) pewne symbole jak ogrom pustyni, g\u0142\u0119bia nocy, wywo\u0142uj\u0105 odd\u017awi\u0119ki specyficznie religij-
\nne (odczucie numinosum), kt\u00f3re nie mog\u0105 by\u0107 sprowadzone do \u017cadnych innych kategorii \u015bwia-
\ndomo\u015bci\u201d.<\/p>\n

Jean Danielou<\/p>\n

Ju\u017c na samym wst\u0119pie widzimy jak wielkie k\u0142opoty ma Dawkins ze zrozumieniem reli-<\/strong>
\n gii.<\/strong> A swoj\u0105 drog\u0105, gdyby uwa\u017cniej czyta\u0142 Darwina, zauwa\u017cy\u0142by jak\u0105 zbo\u017cn\u0105 czci\u0105 jego men-
\ntor darzy dob\u00f3r naturalny. \u201eU \u017cywych organizm\u00f3w zmienno\u015b\u0107 b\u0119dzie powodowa\u0142a drobne\u00a0odchylenia, kt\u00f3re w pokoleniach b\u0119d\u0105 mno\u017cy\u0142y si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, a dob\u00f3r naturalny b\u0119dzie wy\u0142awia\u0142 z nieomyln\u0105 sprawno\u015bci\u0105 ka\u017cde ulepszenie\u201d (K. Darwin, O powstawaniu gatunk\u00f3w, prze\u0142. Sz. Dickstein, J. Nusbaum, Jirafa Roja, Warszawa 2006, s. 165.)<\/p>\n

To ju\u017c jest ba\u0142wochwalstwo.<\/p>\n

Nast\u0119pnie przytacza cytat z B\u0142\u0119kitnej kropki Carla Sagana:
\n\u201eDlaczego \u017cadna z wielkich religii, patrz\u0105c na nauk\u0119, nie dosz\u0142a do wniosku: \u201eJest
\nlepiej, ni\u017c mogliby\u015bmy przypuszcza\u0107. Wszech\u015bwiat okaza\u0142 si\u0119 znacznie wi\u0119kszy, ni\u017c
\nprzewidywali nasi prorocy, wspanialszy, bardziej skomplikowany, bardziej elegancki.
\nZatem B\u00f3g musi by\u0107 wiele pot\u0119\u017cniejszy, ni\u017c nam si\u0119 wydawa\u0142o\u201d?
\nZamiast tego wo\u0142aj\u0105: \u201eNie, nie, nie! Nasz B\u00f3g jest malutkim Bogiem i\u00a0chcemy, by tak ju\u017c na zawsze zosta\u0142o\u201d. Religia, stara lub nowa, doceniaj\u0105ca wspania\u0142o\u015b\u0107 Wszech\u015bwiata ukazywan\u0105 przez wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119, potrafi\u0142aby wzbudzi\u0107\u00a0uczucia czci i wiary, kt\u00f3rych nie poruszaj\u0105 tradycyjne religie\u201d (Carl Sagan, B\u0142\u0119kitna kropka, Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 1996, s. 78, cyt. za: R. Dawkins, B\u00f3g urojony, s. 35.)
\n.<\/p>\n

Fa\u0142sz tej wypowiedzi jest a\u017c nadto oczywisty. Nie ma tu ani s\u0142owa prawdy. Je\u017celi ja\u00a0wierz\u0119, \u017ce B\u00f3g jest wszechpot\u0119\u017cny i nieograniczony w swojej mocy, to po ka\u017cdym nauko-<\/strong>
\n wym odkryciu poznaj\u0119 tylko kolejne dzie\u0142a Bo\u017ce. <\/strong>Nie mog\u0119 zacz\u0105\u0107 my\u015ble\u0107, \u017ce jest pot\u0119\u017cniej-
\nszy ni\u017c my\u015bla\u0142em, bo ju\u017c na samym pocz\u0105tku za\u0142o\u017cy\u0142em, \u017ce jest nieograniczony w swojej mo-
\ncy. Ka\u017cde kolejne odkrycie jest dowodem, \u017ce mia\u0142em racj\u0119 uznaj\u0105c Boga za nieograniczone-
\ngo. Sagan nie wie o czym pisze. Gdyby Dawkins by\u0142 inteligentniejszy nie cytowa\u0142by tak in-
\nfantylnych tekst\u00f3w. On jednak nie tylko cytuje, on si\u0119 zgadza z Saganem.<\/p>\n

Nikt nie wo\u0142a: \u201eNasz B\u00f3g jest malutkim Bogiem i chcemy, by tak ju\u017c na zawsze zosta-
\n\u0142o\u201d. Nigdy nie spotka\u0142em wyznawcy jakiejkolwiek religii, by tak wo\u0142a\u0142.<\/strong> Nikt te\u017c tak nie my\u015bli.
\nSagan i Dawkins chc\u0105 nas zmusi\u0107 do my\u015blenia ca\u0142kowicie dla nas obcego, dla nich jednak tak\u00a0<\/strong>charakterystycznego<\/strong>. Oni nie potrafi\u0105 zrozumie\u0107, \u017ce to nie materia i nie \u015bwiat materialny jest\u00a0przedmiotem kultu religijnego.<\/strong> Czy to a\u017c tak trudno zrozumie\u0107? Chc\u0105 nam\u00f3wi\u0107 nas do tego,\u00a0aby\u015bmy zacz\u0119li czci\u0107 martw\u0105 materi\u0119. Zaiste, materializm ogranicza wyobra\u017ani\u0119,<\/strong> a Dawkins\u00a0jest tego dowodem. Celem religii nie jest podziwianie dzie\u0142 Stw\u00f3rcy, lecz samego Stw\u00f3rc\u0119.<\/strong>
\nChrystus powiedzia\u0142: \u201eKr\u00f3lestwo moje nie jest z tego \u015bwiata\u201d. Religi\u0119 atakuj\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy<\/strong>
\n jej nie rozumiej\u0105.<\/strong>
\nCzy rzeczywi\u015bcie nie zauwa\u017camy, \u017ce znany nam \u015bwiat si\u0119 rozszerza? W swojej pracy
\nmagisterskiej \u2013 rok 1995 \u2013 pisa\u0142em:
\n\u201ePowi\u0119kszaj\u0105ce si\u0119 rozmiary znanego cz\u0142owiekowi \u015bwiata i historii, s\u0105 w dalszym ci\u0105gu
\nobj\u0119te blisko\u015bci\u0105 Boga, gotowego w ka\u017cdej chwili wkroczy\u0107 w ich obr\u0119b, wi\u0119c nieza-
\nle\u017cnie od tego jakim zmianom ulega otaczaj\u0105ca rzeczywisto\u015b\u0107 (tj. raczej nasz spos\u00f3b
\nwyobra\u017cania tej\u017ce rzeczywisto\u015bci), a tak\u017ce zwi\u0105zany z nimi spos\u00f3b postrzegania Paru-
\nzji, chrze\u015bcijanie wszystkich epok i wszystkich kultur winni nieustannie i niezmiennie
\noczekiwa\u0107 Paruzji\u201d.<\/p>\n

Bynajmniej nie jestem w tym odosobniony. Ale ju\u017c Biblia odda\u0142a to w spos\u00f3b znakomi-
\nty:\u00a0\u201eCho\u0107by\u015b wzbi\u0142 si\u0119 wysoko jak orze\u0142 cho\u0107by\u015b za\u0142o\u017cy\u0142 swoje gniazdo w\u015br\u00f3d gwiazd,
\nsprowadz\u0119 ci\u0119 stamt\u0105d \u2013 m\u00f3wi Pan\u201d (Abd 1, 4).<\/p>\n

Ateista jest przekonany, \u017ce nie istnieje dusza trwaj\u0105ca d\u0142u\u017cej ni\u017c cia\u0142o i nie
\nma \u017cadnych cud\u00f3w \u2013 s\u0105 jedynie zjawiska naturalne, kt\u00f3rych na razie nie<\/strong>
\n potrafimy wyja\u015bni\u0107.<\/strong> Je\u017celi natykamy si\u0119 na zjawisko, kt\u00f3re wydaje si\u0119 wykracza\u0107
\npoza \u015bwiat naturalny w jego obecnym, dalece niedoskona\u0142ym rozumieniu, mamy
\nnadziej\u0119, \u017ce pewnego dnia, gdy tylko je lepiej poznamy, zaliczymy je do sfery natu-
\nralnej.<\/p>\n

A wi\u0119c \u017cadne argumenty do\u0144 nie dotr\u0105 i \u017cadnego nie przyjmie, bo zak\u0142ada, \u017ce by\u0107 mo\u017ce
\nw przysz\u0142o\u015bci mo\u017cna b\u0119dzie jako\u015b go wyt\u0142umaczy\u0107. Tymczasem od wierz\u0105cych domaga si\u0119,<\/strong>
\n by rzucali sw\u0105 wiar\u0119 za ka\u017cdym razem gdy tylko natrafi\u0105 na co\u015b, co wiar\u0119 t\u0119 podwa\u017ca<\/strong>. Tej
\nzasady nie potrafi zastosowa\u0107 w odniesieniu do siebie.<\/p>\n

Na stronach 39-46 autor dowodzi swemu czytelnikowi, \u017ce Einstein by\u0142 tak naprawd\u0119
\nateist\u0105. Nie ma \u017cadnego znaczenia, czy Einstein by\u0142 ateist\u0105 czy nie. Niby czego mia\u0142oby to<\/strong>
\n dowodzi\u0107<\/strong>. Jednak Einstein by\u0142 panteist\u0105, kto\u015b, kto nie odr\u00f3\u017cnia panteizmu od ateizmu nie od-
\nr\u00f3\u017cnia kolor\u00f3w. \u015awiat, w kt\u00f3rym \u017cyjemy sk\u0142ada si\u0119 z wielu kolor\u00f3w. A mo\u017ce Dawkins po prostu potrzebuje sojusznik\u00f3w?<\/p>\n

Przeskoczmy kilka nas nie dotycz\u0105cych stron.
\ns. 44
\nPanteizm to w gruncie rzeczy taki nieco podrasowany ateizm, podczas gdy deizm
\nto rozwodniony teizm.<\/p>\n

Nie wiem czy ka\u017cdy panteista zgodzi\u0142by si\u0119 z takim stwierdzeniem. Raczej w to w\u0105tpi\u0119.
\nTrzeba jednak nadmieni\u0107, \u017ce jest jeszcze panenteizm, nies\u0142usznie uto\u017csamiany z panteizmem.
\nO ile od panteizmu bli\u017cej zapewne jest do ateizmu ni\u017c teizmu, to z panenteizmem sprawa ma
\nsi\u0119 odwrotnie. Je\u017celi za\u015b chodzi o deist\u00f3w… Deista to taki wierz\u0105cy, kt\u00f3ry nie nale\u017cy do \u017cad-
\nnej zorganizowanej religii, \u017cywi niech\u0119\u0107 do instytucji ko\u015bcielnych (wy\u017cej sobie ceni instytu-<\/strong>
\n cje naukowe<\/strong>), do obrz\u0105dk\u00f3w religijnych (naiwne), do kap\u0142an\u00f3w (s\u0105dzi, \u017ce jest od nich m\u0105-drzejszy)<\/strong>, nie uznaje te\u017c ksi\u0105g \u015bwi\u0119tych (jest m\u0105drzejszy od ich autor\u00f3w<\/strong>), a ca\u0142\u0105 sw\u0105 religij-
\nno\u015b\u0107 sprowadza do moralno\u015bci. Deista nie nazwa\u0142by tego rozwodnieniem, wyci\u0105gn\u0105\u0142 przecie\u017c
\nz religii to, co uwa\u017ca za jej esencj\u0119. Jednak atei\u015bci i tei\u015bci mog\u0105 to nazwa\u0107 w taki w\u0142a\u015bnie spo-
\ns\u00f3b.<\/p>\n

Dawkins prawid\u0142owo okre\u015bla Einsteina jako panteist\u0119, ale pope\u0142nia b\u0142\u0105d stwierdzaj\u0105c:
\nB\u00f3g Einsteina to swoista poetycka metafora.
\nNajwyra\u017aniej nie wie czym jest panteizm.
\ns. 45<\/p>\n

\u201e(…) je\u015bli pod poj\u0119ciem \u201eBoga\u201d rozumie\u0107 zestaw praw fizycznych, kt\u00f3re
\nrz\u0105dz\u0105 Wszech\u015bwiatem, to taki B\u00f3g bez w\u0105tpienia istnieje, ale trudno uzna\u0107
\ngo za emocjonalnie satysfakcjonuj\u0105cego (…) Przecie\u017c nie ma sensu modli\u0107 si\u0119 do
\nprawa grawitacji\u201d.<\/p>\n

Takie my\u015blenie to panteizm. Sagan uto\u017csamia teizm z panteizmem<\/strong>, a Dawkins nie chce
\ntego zauwa\u017cy\u0107. Teista my\u015bli o Bogu jako o Stw\u00f3rcy wszelkich praw (tak\u017ce fizycznych), a nie\u00a0<\/strong>jako o zestawie tych praw.<\/strong>
\nDawkins deklaruje, \u017ce nie atakuje panteist\u00f3w, deist\u00f3w itp., atakuje natomiast koncepcj\u0119
\nBoga osobowego, Boga kt\u00f3ry ingeruje w histori\u0119 (s. 46). Nie mo\u017ce to dziwi\u0107, wszak panteist\u0105
\nby\u0142 Einstein, deist\u0105 by\u0142 Wolter, Jefferson, a Dawkins lubi ich cytowa\u0107. A mo\u017ce nie chce te\u017c
\nsiebie zra\u017ca\u0107 wsp\u00f3\u0142czesnych naukowc\u00f3w i intelektualist\u00f3w \u2013 wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich, to albo dei\u015bci,albo pantei\u015bci (albo agnostycy). Prawdziwych ateist\u00f3w jest niewiele.<\/strong> Jest to wi\u0119c raczej posu-
\nni\u0119cie taktyczne, kt\u00f3re ma na celu pozyskanie sobie potencjalnych zwolennik\u00f3w po tej stro-
\nnie. Na wszelki wypadek nie chce wypowiada\u0107 wojny wszystkim.<\/p>\n

Na stronach 51-56 Dawkins opisuje nieproporcjonalnie histeryczn\u0105 reakcj\u0119 \u015bwiata mu-
\nzu\u0142ma\u0144skiego na b\u0142ahy fakt opublikowania dwunastu karykatur Mahometa przez du\u0144sk\u0105<\/p>\n

gazet\u0119 \u201eJyllands-Posten\u201d. Przyznajemy Dawkinsowi racj\u0119 i winszujemy mu tej odrobiny
\nodwagi, jak\u0105 si\u0119 wykaza\u0142. Szkoda tylko, \u017ce nie zauwa\u017cy\u0142, \u017ce ci kt\u00f3rzy poparli du\u0144sk\u0105 gazet\u0119,<\/strong>
\n wcze\u015bniej, nie wiedzie\u0107 dlaczego, zwalczali Orian\u0119 Fallaci.<\/strong>
\nDawkins nie potrafi zrozumie\u0107, \u017ce mamy tu do czynienia z pseudoreligi\u0105<\/strong>. S\u0105 religie
\nwzywaj\u0105ce do mi\u0142o\u015bci i zgody, s\u0105 religie wzywaj\u0105ce do nienawi\u015bci. Do tej drugiej kategorii
\ndoliczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c nale\u017cy satanist\u00f3w, faszyst\u00f3w, komunist\u00f3w…<\/p>\n

Dawkins atakuj\u0105c religi\u0119, atakuje jej wynaturzenia, atakuje pseudoreligi\u0119.<\/strong>
\ns. 50
\nGdyby rzecznicy apartheidu mieli do\u015b\u0107 oleju w g\u0142owie, powinni stwierdzi\u0107 \u2013 o ile
\nmi wiadomo, by\u0142oby to stwierdzenie prawdziwe \u2013 \u017ce zgoda na mieszanie si\u0119 ras jest
\nsprzeczna z ich religi\u0105.
\nJak\u0105 religi\u0105? Dawkins tego nie wie<\/strong>, ale Pismo wielokrotnie stwierdza: Nie ma r\u00f3\u017cnicy
\nmi\u0119dzy \u017bydem a Grekiem (Rz 10, 12); Bo w jednym Duchu wszyscy zostali\u015bmy ochrzczeni w\u00a0jedno cia\u0142o \u2013 czy to \u017bydzi, czy to Grecy (1 Kor 12, 13); Nie ma \u017byda ani Greka, nie ma nie-
\nwolnika ani wolnego, nie ma m\u0119\u017cczyzny ani kobiety (Ga 3, 28).<\/p>\n

Dla kogo\u015b, kto rzeczywi\u015bcie\u00a0wierzy, \u017ce wszyscy ludzie pochodz\u0105 od Adama i Ewy apartheid nie mo\u017ce mie\u0107 jakiegokolwiek sensu, inaczej jest si\u0119 w sprzeczno\u015bci ze sw\u0105 w\u0142asn\u0105 wiar\u0105. Natomiast dla kogo\u015b, kto\u00a0wierzy w ewolucj\u0119 apartheid<\/strong> ma g\u0142\u0119boki sens \u2013 nie zaprzeczajcie temu \u2013 nie wszystkie organizmy ewoluuj\u0105 z jednakow\u0105 szybko\u015bci\u0105 i promowa\u0107 nale\u017cy te rasy i te odmiany, kt\u00f3re ewoluuj\u0105 szybciej.<\/strong> Wielokrotnie, a\u017c do znudzenia, styka\u0142em si\u0119 z argumentacj\u0105 ewolucjonist\u00f3w\u00a0b\u0105d\u017a \u201epseudowierz\u0105cych\u201d, \u017ce Niemcy maj\u0105 lepsze geny od Polak\u00f3w, \u017ce Polacy maj\u0105\u00a0lepsze geny od Ukrai\u0144c\u00f3w. Tak my\u015bl\u0105 ludzie wierz\u0105cy w ewolucj\u0119.<\/strong> Ich przedstawiciele\u00a0nie przyznaj\u0105 si\u0119 do tego oficjalnie i oficjalnie \u017caden tak nawet nie my\u015bli \u2013 a je\u017celi co\u015b cz\u0119sto\u00a0si\u0119 powtarza mo\u017cna zacz\u0105\u0107 w to wierzy\u0107 \u2013 niemniej ich zwolennicy w ten spos\u00f3b w\u0142a\u015bnie\u00a0my\u015bl\u0105. Zr\u00f3bcie co\u015b z tym.<\/p>\n

Zauwa\u017cy\u0142em \u017ce geniuszom i ludziom bardzo inteligentnym a\u017c nadto cz\u0119sto trafiaj\u0105 nie-
\ndorozwini\u0119te dzieci?<\/p>\n

Hipoteza Boga (ss. 57-115)<\/strong>
\ns. 57<\/h5>\n

B\u00f3g Starego Testamentu to chyba jeden z najmniej sympatycznych bohater\u00f3w lite-
\nrackich: zawistny (i dumny z tego), ma\u0142ostkowy i niesprawiedliwy typ, z mani\u0105 na\u00a0punkcie kontrolowania innych i niezdolny do wybaczania, m\u015bciwy i \u017c\u0105dny krwi
\nzwolennik czystek etnicznych, mizogin, homofob i rasista, dzieciob\u00f3jca o sk\u0142onno\u015bciach ludob\u00f3jczych (oraz morderca w\u0142asnych dzieci przy okazji), niezno\u015bny mega-
\nloman, kapry\u015bny i z\u0142o\u015bliwy tyran.<\/p>\n

Czy Dawkins ma racj\u0119? Przejrzyjmy punkt po punkcie.<\/p>\n

zawistny<\/strong><\/p>\n

Oto jeden z tekst\u00f3w, kt\u00f3ry przy tej okazji mo\u017cna zacytowa\u0107: \u201eJestem Bogiem zazdro-
\nsnym, kt\u00f3ry karze win\u0119 ojc\u00f3w na synach do trzeciego i czwartego pokolenia tych, kt\u00f3rzy
\nmnie nienawidz\u0105, a okazuj\u0119 \u0142ask\u0119 a\u017c do tysi\u0119cznego pokolenia tym, kt\u00f3rzy mnie mi\u0142uj\u0105\u201d (Pwt
\n5, 9-10).<\/p>\n

Egipt karany by\u0142 dot\u0105d dop\u00f3ki nie wypu\u015bci\u0142 Izraela. Ziemi\u0119 filisty\u0144sk\u0105 n\u0119ka\u0142 B\u00f3g dot\u0105d,
\ndop\u00f3ki Filistyni nie zwr\u00f3cili Izraelitom skrzyni przymierza (1 Sm 5-6). B\u00f3g kara\u0142 Samarytan
\ndop\u00f3ki czcili wy\u0142\u0105cznie poga\u0144skich bog\u00f3w. Gdy natomiast do swego kultu wprowadzili r\u00f3w-
\nnie\u017c kult Boga Jahwe, B\u00f3g przesta\u0142 ich kara\u0107 (2 Krl 17, 25-41). Po uzdrowieniu Naamana,\u00a0Syryjczyka, ten poprosi\u0142 proroka Elizeusza: \u201eW jednej sprawie niech tylko Pan b\u0119dzie pob\u0142a\u017cliwy dla twego s\u0142ugi, mianowicie: gdy w\u0142adca m\u00f3j wst\u0119puje do \u015bwi\u0105tyni Rimmona, aby tam
\nodda\u0107 pok\u0142on, a wspiera si\u0119 na moim ramieniu, to i ja musz\u0119 oddawa\u0107 pok\u0142on w \u015bwi\u0105tyni
\nRimmona, niech Pan b\u0119dzie pob\u0142a\u017cliwy dla twego s\u0142ugi w tej jednej sprawie\u201d (2 Krl 5, 18).
\nJaka by\u0142a odpowied\u017a? \u2013 \u201eId\u017a w pokoju!\u201d<\/strong> (2 Krl 5, 19).<\/p>\n

Ujawnia si\u0119 w tym zasada, objawiona w pe\u0142ni dopiero na kartach Nowego
\nTestamentu: \u201ekomu wiele dano, od tego wiele b\u0119dzie si\u0119 \u017c\u0105da\u0107, a komu wiele
\npowierzono, od tego wi\u0119cej b\u0119dzie si\u0119 wymaga\u0107\u201d (\u0141k 12, 48). Od Izraela B\u00f3g wi\u0119cej wyma-
\nga\u0142, od s\u0105siad\u00f3w Izraela mniej.<\/p>\n

ma\u0142ostkowy
\n<\/strong>
\nCzy chodzi o to, \u017ce za b\u0142ahy fakt niepos\u0142usze\u0144stwa wyp\u0119dzi\u0142 cz\u0142owieka z raju? Ale w
\nko\u0144cu ko\u0144c\u00f3w cz\u0142owiek otrzyma wi\u0119cej ni\u017c mia\u0142 na pocz\u0105tku. \u201eJe\u017celi b\u0119dziesz chodzi\u0142 moimi drogami i b\u0119dziesz pilnowa\u0142 mojego porz\u0105dku (…), dam ci dost\u0119p do tych, kt\u00f3rzy tu [w nie-
\nbie] stoj\u0105\u201d (Za 3, 7). B\u00f3g daje cz\u0142owiekowi prawo wyboru.<\/strong> To ma by\u0107 ma\u0142ostkowo\u015b\u0107?<\/p>\n

niesprawiedliwy
\n<\/strong>
\nWobec kogo B\u00f3g post\u0105pi\u0142 niesprawiedliwie? Wobec Izraela? Wobec s\u0105siad\u00f3w Izraela?<\/p>\n

Zacytujmy Sdz 1, 7: \u201eWtedy rzek\u0142 Adonibezek: Siedemdziesi\u0119ciu kr\u00f3l\u00f3w z obci\u0119tymi kciu-
\nkami u r\u0105k i n\u00f3g zbiera\u0142o okruszyny pod moim sto\u0142em; jak ja uczyni\u0142em, tak odp\u0142aci\u0142 mi\u00a0B\u00f3g\u201d.
\nniezdolny do wybaczania<\/p>\n

Pierwszemu cz\u0142owiekowi, mimo i\u017c wyp\u0119dzi\u0142 z Edenu, przyobieca\u0142 odmian\u0119 losu i przy-
\nsz\u0142e zbawienie (Rdz 3, 15. 22). Kainowi wybaczy\u0142 zamordowanie Abla (Rdz 4, 15). Na pro\u015bb\u0119 Moj\u017cesza wybaczy\u0142 Izraelowi, gdy ten sporz\u0105dzi\u0142 pos\u0105g cielca dla cel\u00f3w kultowych (Wj
\n34). Nie zniszczy\u0142 miasta Soar tylko dlatego, \u017ce wszed\u0142 tam Lot (Rdz 19, 20-23). Wybaczy\u0142by
\nr\u00f3wnie\u017c dla Sodomy, gdyby si\u0119 w niej znalaz\u0142o dziesi\u0119ciu sprawiedliwych (Rdz 18, 32).<\/p>\n

m\u015bciwy<\/strong><\/p>\n

Czy chodzi o tekst: \u201ePomsta do mnie nale\u017cy, Ja odp\u0142ac\u0119\u201d (Pwt 32, 35). B\u00f3g jest kim\u015b,
\nkto pilnuje porz\u0105dku we wszech\u015bwiecie, wymierza sprawiedliwo\u015b\u0107, karze. Jest rzecz\u0105 s\u0142uszn\u0105,
\nby tylko On decydowa\u0142<\/strong> o zem\u015bcie.<\/p>\n

\u017c\u0105dny krwi zwolennik czystek etnicznych<\/strong><\/p>\n

Pozwoli\u0142 zachowa\u0107 przy \u017cyciu Gibeonit\u00f3w (Jz 9, 1-27). W Sdz 1, 27-33 czytamy:
\n\u201eManasses […] nie wyp\u0119dzi\u0142 mieszka\u0144c\u00f3w Dor, […] Efraim nie wyp\u0119dzi\u0142, […] Zebulon nie
\nwyp\u0119dzi\u0142, Aszer nie wyp\u0119dzi\u0142 […], Naftali…\u201d Narody te z czasem wymiesza\u0142y si\u0119 z Izraelem.<\/p>\n

mizogin<\/strong><\/p>\n

Czy tylko dlatego, \u017ce kobieta jako pierwsza wyci\u0105gn\u0119\u0142a r\u0119k\u0119 po owoc zakazany? (Rdz
\n3, 6). Ale to by\u0142 pocz\u0105tek ludzkiej wynalazczo\u015bci. Potomek kobiety pokona w\u0119\u017ca (Rdz 3, 15).
\nCzy mo\u017ce dlatego, \u017ce ma podlega\u0107 m\u0119\u017cowi? (Rdz 3, 16). To i tak lepsze ni\u017c w mozole i pocie
\nczo\u0142a uprawia\u0107 ziemi\u0119 (Rdz 3, 17-19).
\nTo Rebek\u0119, nie Izaaka<\/strong>, B\u00f3g poinformowa\u0142, \u017ce od Jakuba pochodzi\u0107 b\u0119dzie nar\u00f3d wy-
\nbrany (Rdz 25, 23). Matk\u0119 Samsona<\/strong>, Manoach, a nie ojca, anio\u0142 poinformowa\u0142, \u017ce
\nnarodzi syna, kt\u00f3ry zacznie wybawia\u0107 Izraela (Sdz 13, 3 nn). Debora<\/strong> rz\u0105dzi\u0142a Izraelem
\n(Sdz 4-5), Jael<\/strong> zabi\u0142a Syser\u0119 (Sdz 4, 22), pewna kobieta uratowa\u0142a Sychem (Sdz 9, 53), a inna
\nAbel podczas obl\u0119\u017cenia (2 Sm 20, 16-22), Estera<\/strong> uratowa\u0142a ca\u0142y nar\u00f3d (Ksi\u0119ga Estery). Dom,
\nw kt\u00f3rym cz\u0119sto go\u015bci\u0142 Elizeusz, to dom Szunamitki<\/strong> (2 Krl 4, 8 nn). Do niej zawsze zwraca\u0142
\nsi\u0119 prorok, j\u0105 pyta\u0142 co chce otrzyma\u0107 i j\u0105 informowa\u0142 o wa\u017cnych rzeczach. M\u0105\u017c Szunamitki
\nnie jest nawet wymieniony z imienia.
\nW Ksi\u0119dze Rut bohaterkami s\u0105 trzy kobiety i symbolizuj\u0105 one trzy postawy ludzkie.
\nM\u0119\u017cczy\u017ani w te ksi\u0119dze s\u0105 postaciami drugoplanowymi. W Ksi\u0119dze Estery i Pie\u015bni nad pie-
\n\u015bniami pierwszoplanow\u0105 postaci\u0105 jest w\u0142a\u015bnie kobieta. I by\u0142 to jeden z powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych
\nksi\u0105g tych nie chciano uzna\u0107 za kanoniczne.
\nDawkins jest w wielkim b\u0142\u0119dzie. Powinien ponadto pami\u0119ta\u0107 w jakiej epoce powstawa\u0142a
\nBiblia. W przeciwie\u0144stwie do muzu\u0142man\u00f3w nie twierdzimy, \u017ce Biblia zst\u0105pi\u0142a do nas z nieba,<\/strong><\/p>\n

Biblia powsta\u0142a w wyniku wsp\u00f3\u0142pracy Boga z cz\u0142owiekiem, a to czyni r\u00f3\u017cnic\u0119.<\/strong> Ponadto gdy-
\nby Biblia wci\u0105\u017c podkre\u015bla\u0142a, \u017ce nie ma r\u00f3\u017cnicy mi\u0119dzy kobiet\u0105 a m\u0119\u017cczyzn\u0105, jaka\u017c by\u0142aby na\u00a0to reakcja w staro\u017cytno\u015bci. \u201eWasi synowie i wasze c\u00f3rki prorokowa\u0107 b\u0119d\u0105\u201d (Jl 3, 1) \u2013 nie ma
\nwi\u0119c r\u00f3\u017cnicy.<\/p>\n

homofob<\/strong><\/p>\n

Gdyby B\u00f3g na pocz\u0105tku zaleci\u0142 cz\u0142owiekowi zak\u0142adanie zwi\u0105zk\u00f3w homoseksualnych<\/strong>
\n r\u00f3d ludzki m\u00f3g\u0142by zagin\u0105\u0107,<\/strong> a do wielu kultur Biblia mia\u0142aby wst\u0119p wzbroniony. M\u0119\u017cczyzna,
\nkt\u00f3ry walczy w obronie kobiety jest zawsze odwa\u017cniejszy i dzielniejszy od m\u0119\u017cczyzny, kt\u00f3ry
\nbroni innego m\u0119\u017cczyzn\u0119. To samo dotyczy kobiet.
\nA swoj\u0105 drog\u0105, nie brak przecie\u017c homoseksualist\u00f3w, kt\u00f3rzy dowodz\u0105, \u017ce B\u00f3g nie jest\u00a0homofobem i \u017ce cecha ta b\u0142\u0119dnie jest przypisywana Bogu. Skoro tak, zarzut ten nale\u017cy stosowa\u0107 z pewnym zastrze\u017ceniem. Nie mo\u017cemy przecie\u017c tak ca\u0142kowicie lekcewa\u017cy\u0107 tych g\u0142os\u00f3w.<\/p>\n

rasista<\/strong><\/p>\n

\u201eCzy nie wyprowadzi\u0142em Izraela z ziemi egipskiej, Filisty\u0144czyk\u00f3w z Kaftoru, a Ara-
\nmejczyk\u00f3w z Kiru?\u201d (Am 9, 7).<\/p>\n

dzieciob\u00f3jca<\/strong><\/p>\n

Co ma na my\u015bli Dawkins? Czy to, \u017ce B\u00f3g za\u017c\u0105da\u0142 od Abrahama syna w ofierze? Prze-
\ncie\u017c nie dopu\u015bci\u0142<\/strong> by Izaak zgin\u0105\u0142. To by\u0142a jedynie pr\u00f3ba wiary Abrahama.<\/p>\n

morderca w\u0142asnych dzieci<\/strong><\/p>\n

Jakich w\u0142asnych dzieci? W Starym Testamencie spotykamy si\u0119 wprawdzie z okre\u015ble-
\nniami \u201esyn Bo\u017cy\u201d, \u201esynowie Bo\u017cy\u201d, ale jest to synostwo adoptowane. \u201eSynem moim jeste\u015b,
\ndzisiaj ci\u0119 zrodzi\u0142em\u201d (Ps 2, 7). Dawkins jest w tak wielkim zacietrzewieniu, \u017ce najwyra\u017aniej
\nco\u015b mu si\u0119 popl\u0105ta\u0142o w g\u0142owie.<\/p>\n

megaloman<\/strong><\/p>\n

Chodzi zapewne o jeden z takich tekst\u00f3w: \u201eJa jestem, a opr\u00f3cz mnie nie ma Boga\u201d (Pwt\u00a032, 39). Dawkins najwyra\u017aniej uwa\u017ca, \u017ce Stw\u00f3rca powinien skromniej zachowywa\u0107<\/strong> si\u0119 wo-
\nbec swego stworzenia. Przypuszczam, \u017ce Dawkins nawet wobec pieska skromnie by si\u0119 nie\u00a0zachowywa\u0142, pomimo \u017ce go nie stworzy\u0142.<\/p>\n

kapry\u015bny i z\u0142o\u015bliwy tyran
\n<\/strong>
\nWobec kogo? Wobec patriarch\u00f3w? Wobec prorok\u00f3w? A mo\u017ce wobec Hioba? Hiobowi
\nB\u00f3g wynagrodzi\u0142 w dw\u00f3jnas\u00f3b.
\nProblem Dawkinsa bierze si\u0119 st\u0105d, \u017ce nie potrafi odr\u00f3\u017cnia\u0107 pomi\u0119dzy tym, co \u015bwi\u0119te, a<\/strong>
\n tym, co grzeszne<\/strong>. Nie ma duchowego czucia. \u015awi\u0119te \u2013 grzeszne nie zawsze pokrywa si\u0119 z
\nnaszym dobre \u2013 z\u0142e. Nasze poj\u0119cie dobra i z\u0142a zawsze ewoluowa\u0142o, w ka\u017cdej epoce by\u0142o inne.
\nBiblia jest adresowana do wszystkich ludzi wszystkich kultur i wszystkich czas\u00f3w, musi wi\u0119c\u00a0zawiera\u0107 uniwersalne warto\u015bci, a nie partykularne<\/strong>. Co by to by\u0142o, gdyby Biblia zosta\u0142a napisana specjalnie pod k\u0105tem cz\u0142owieka kultury zachodniej pocz\u0105tku XXI wieku. Ja w takiej\u00a0Biblii niewiele bym dla siebie znalaz\u0142.
\nB\u00f3g jest \u015bwi\u0119ty i dlatego w jego pobli\u017cu nie mo\u017ce znale\u017a\u0107 si\u0119 nic nie\u015bwi\u0119tego, nic<\/strong>
\n grzesznego. A je\u017celi si\u0119 znajdzie, natychmiast zostanie strawione. To tak jak mie\u0107 pretensje\u00a0<\/strong>do rozgrzanego pieca, \u017ce za jego przyczyn\u0105 topnieje l\u00f3d i \u015bnieg, kt\u00f3ry znajdzie si\u0119 w zasi\u0119gu\u00a0<\/strong>wysy\u0142anego przeze\u0144 ciep\u0142a<\/strong>. Paralela jest \u015bcis\u0142a.<\/p>\n

Ci z nas, kt\u00f3rzy od najwcze\u015bniejszego dzieci\u0144stwa si\u0119 z nim stykaj\u0105, nie dostrzega-
\nj\u0105 tego horroru.<\/p>\n

Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce odnosi si\u0119 to do ludzi wychowanych w tzw. \u201eko\u015bcio\u0142ach histo-
\nrycznych\u201d. W \u201ewolnych ko\u015bcio\u0142ach\u201d mo\u017cna spotka\u0107 wielu wiernych, kt\u00f3rzy za m\u0142odu niewie-
\nle mieli wsp\u00f3lnego z jak\u0105kolwiek religi\u0105, a s\u0142owo B\u00f3g rzadko kiedy pojawia\u0142o si\u0119 w ich do-
\nmu. Tacy ludzie, po \u201enawr\u00f3ceniu\u201d, wszystkiego musz\u0105 dowiadywa\u0107 si\u0119 od podstaw i jako\u015b
\nnie dostrzegaj\u0105 owego \u201ehorroru\u201d.<\/p>\n

s. 58
\nThomas Jefferson mia\u0142 podobne odczucia: \u201eB\u00f3g Moj\u017cesza to istota o strasznym
\ncharakterze \u2013 okrutna, m\u015bciwa, kapry\u015bna i niesprawiedliwa\u201d.
\nI w taki oto spos\u00f3b dowiadujemy si\u0119 kto jest nauczycielem i przewodnikiem duchowym
\nDawkinsa, oraz od kogo uczy\u0142 si\u0119 teologii. Jefferson stworzy\u0142 sobie sw\u00f3j w\u0142asny wizerunek<\/strong>
\n Boga i ten wizerunek stale atakowa\u0142.<\/strong> Ten w\u0142a\u015bnie wizerunek szczeg\u00f3lnie upodoba\u0142 sobie
\nDawkins. Cz\u0142owiek ma woln\u0105 wol\u0119, mo\u017ce dokonywa\u0107 wyboru<\/strong>. Dawkins dokona\u0142 wyboru.
\nHipotezy Boga nie powinno si\u0119 podpiera\u0107 (ani obala\u0107) za pomoc\u0105 najpaskudniej-
\nszej chyba inkarnacji tej istoty, czyli Jahwe, ani te\u017c jego do\u015b\u0107 md\u0142ego
\nprzeciwie\u0144stwa, czyli chrze\u015bcija\u0144skiego dobrego Jezusa, potulnego i
\n\u0142agodnego. Zreszt\u0105 ta ciapowata persona…
\nInaczej m\u00f3wi\u0105c, ka\u017cde rozwi\u0105zanie jest z\u0142e i nie do zaakceptowania przez Dawkinsa.
\nNie zapominajmy jednak, \u017ce to nie s\u0105 rzeczywiste wizerunki Boga Ojca i Boga Syna, to s\u0105\u00a0jedynie wyobra\u017cenia Dawkinsa, kt\u00f3re sam sobie i na w\u0142asne potrzeby, z powod\u00f3w kt\u00f3re za<\/strong>pewne tylko on sam wie (albo nie wie), stworzy\u0142.<\/strong> Gdyby przeczyta\u0142 Apokalips\u0119 dowiedzia\u0142by\u00a0si\u0119, jaki b\u0119dzie Chrystus w dniu swojej Paruzji. Odnosimy tu wra\u017cenie, \u017ce Dawkins nie jest w\u00a0stanie zaakceptowa\u0107 takiego Chrystusa.<\/p>\n

Jednak na s. 339 pisze co\u015b innego \u2013 \u201eatei\u015bci dla Chrystusa\u201d. Wygl\u0105da wi\u0119c na to, \u017ce tutaj ocen\u0119 Chrystusa dokona\u0142 w oparciu o jedn\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119, a\u00a0tam o zupe\u0142nie inn\u0105.<\/p>\n

Ale skoro dokona\u0142 ju\u017c oceny dw\u00f3ch os\u00f3b Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej, wypada\u0142oby by r\u00f3wnie\u017c oce-
\nni\u0142 i trzeci\u0105 \u2013 Ducha \u015awi\u0119tego. Dlaczego si\u0119 powstrzyma\u0142? Czy\u017cby przeczyta\u0142 A je\u015bliby kto\u015b
\npowiedzia\u0142 s\u0142owo przeciwko Synowi Cz\u0142owieczemu, b\u0119dzie mu odpuszczone, ale temu, kto by
\nm\u00f3wi\u0142 przeciwko Duchowi \u015awi\u0119temu, nie b\u0119dzie odpuszczone ani w tym wieku, ani w przy-
\nsz\u0142ym (Mt 12, 32; por. \u0141k 12, 10) i si\u0119 wystraszy\u0142? S\u0105 sytuacje, w kt\u00f3rych nale\u017cy zdoby\u0107 si\u0119
\nna odwag\u0119, b\u0105d\u017a przyzna\u0107 do jej braku.
\nZaraz potem dokonuje sobie w\u0142a\u015bciwego zamieszania:<\/p>\n

Nie b\u0119d\u0119 tu zajmowa\u0142 si\u0119 jakimikolwiek szczeg\u00f3lnymi kwalifikacjami Jahwe, Jezu-
\nsa, Allacha, ani \u017cadnego innego konkretnego boga, cho\u0107by Baala, Zeusa, czy Wo-
\ntana.<\/p>\n

Miesza wi\u0119c Jahwe, Jezusa i Allacha z jednej strony, z Baalem, Zeusem i Wotanem z<\/strong>
\n drugiej strony (Baal i Zeus nie s\u0105 stworzycielami \u015bwiata, a w\u0142adz\u0119 nad \u015bwiatem uzyskali w<\/strong>
\n wyniku uzurpacji).<\/strong> B\u00f3g politeistyczny zawsze pozostanie bogiem ograniczonym. Jedynie B\u00f3g\u00a0<\/strong>monoteistyczny mo\u017ce by\u0107 Bogiem nieograniczonym i wszechogarniaj\u0105cym.<\/strong>
\n\u201eCo si\u0119 tyczy bog\u00f3w greckich, to nie potrzebujemy ustanawia\u0107 naszego do nich pogl\u0105-
\ndu. Ca\u0142y szereg poprzednich przes\u0142anek prowadzi do wniosku daj\u0105cego si\u0119 mniej wi\u0119cej\u00a0tak wyrazi\u0107: jest tak, jak gdyby w \u015bwiadomo\u015bci ludzkiej by\u0142o czucie rzeczywisto\u015bci, po-<\/strong>
\n czucie obecno\u015bci obiektywnej, jaka\u015b percepcja czego\u015b bardziej og\u00f3lnego i g\u0142\u0119bszego<\/strong> ni\u017c
\nwszystkie uczucia poszczeg\u00f3lne, kt\u00f3re psychologia zwyk\u0142a przyjmowa\u0107 za przejawy
\nistniej\u0105cej dla nas rzeczywisto\u015bci\u201d (W. James, Do\u015bwiadczenia religijne, prze\u0142. J. Hempla, Warszawa 1958, s. 56.)
\n.<\/p>\n

Po czym formu\u0142uje w\u0142asn\u0105 definicj\u0119 (nie hipotez\u0119 \u2013 jak sam to stwierdza):
\nSformu\u0142uj\u0119 hipotez\u0119 Boga znacznie ostro\u017cniej: Istnieje nadludzka, nadnaturalna
\ninteligencja, kt\u00f3ra w zamierzony spos\u00f3b zaprojektowa\u0142a i stworzy\u0142a Wszech\u015bwiat i
\nwszystko, co w nim istnieje, w tym r\u00f3wnie\u017c nas. Celem mojej ksi\u0105\u017cki jest obrona
\nprzeciwstawnej opinii: Jakakolwiek tw\u00f3rcza inteligencja, wystarczaj\u0105co<\/strong>
\n z\u0142o\u017cona, by cokolwiek zaprojektowa\u0107,<\/strong> mo\u017ce powsta\u0107 wy\u0142\u0105cznie jako produkt
\nko\u0144cowy rozbudowanego procesu stopniowej ewolucji.<\/p>\n

Po raz kt\u00f3ry\u015b z kolei Dawkins wyra\u017ca przekonanie, \u017ce B\u00f3g musia\u0142by by\u0107 istot\u0105 (inteli-<\/strong>
\n gencj\u0105) bardzo z\u0142o\u017con\u0105<\/strong>. Powt\u00f3rzy to jeszcze kilkakrotnie. P\u00f3\u017aniej powiem, co sobie o tym\u00a0my\u015bl\u0119.<\/p>\n

Politeizm<\/strong><\/p>\n

Na stronach 59-65 rozpisuje si\u0119 na temat politeizmu. Wyra\u017ca przy tym w\u0105tpliwo\u015b\u0107, by
\nprzej\u015bcie od politeizmu do monoteizmu oznacza\u0142o jakikolwiek post\u0119p. Jednocze\u015bnie pr\u00f3buje
\nprzekona\u0107 czytelnika, \u017ce chrze\u015bcija\u0144stwo zachowa\u0142o w sobie wiele politeistycznych cech.<\/p>\n

Atakuje przy tym g\u0142\u00f3wnie katolicyzm i polskiego papie\u017ca (ss. 63-64). Politeizm to ewolucjo-
\nnizm w religijnym przebraniu. Wiele mitologii politeistycznych utrzymuje, \u017ce na pocz\u0105tku
\nby\u0142o niebo i ziemia (wed\u0142ug Biblii B\u00f3g stworzy\u0142 niebo i ziemi\u0119), z ich zwi\u0105zku rodzi\u0142y si\u0119
\ndzieci, najpierw nieudane, p\u00f3\u017aniej coraz doskonalsze, walczyli ze sob\u0105 o w\u0142adz\u0119. Religie mo-<\/strong>
\n noteistyczne oparte s\u0105 natomiast na kreacjonistycznej koncepcji.<\/strong><\/p>\n

s. 62
\nThomas Jefferson mia\u0142 racj\u0119, gdy stwierdzi\u0142: \u201eWydrwienie to jedyna bro\u0144, jak\u0105
\nprzeciwstawi\u0107 mo\u017cemy niezrozumia\u0142ym, m\u0119tnym pogl\u0105dom. Dowolna idea musi
\nmie\u0107 nadany wyra\u017any kszta\u0142t, by rozum m\u00f3g\u0142 si\u0119 z ni\u0105 zmierzy\u0107, a \u017caden cz\u0142owiek
\nnigdy nie sformu\u0142owa\u0142 jasno idei Tr\u00f3jce \u015awi\u0119tej. To jaka\u015b abrakadabra, stworzona
\nprzez szarlatan\u00f3w mieni\u0105cych si\u0119 kap\u0142anami Jezusa\u201d.<\/p>\n

Wed\u0142ug Hegla, wsp\u00f3\u0142czesny Jeffersonowi, doktryna Tr\u00f3jcy jest dowodem na prawdzi-
\nwo\u015b\u0107 chrze\u015bcija\u0144stwa. W Tr\u00f3jcy nie chodzi o trzy identyczne osoby. To s\u0105 \u201eformy\u201d, \u201esposo-
\nby\u201d, \u201ehipostazy\u201d \u2013 \u017cadne z tych s\u0142\u00f3w nie jest w\u0142a\u015bciwe, mo\u017ce poza ostatnim \u2013 przejawiania
\nobecno\u015bci Bo\u017cej w r\u00f3\u017cnych \u015bwiatach, r\u00f3\u017cnych wymiarach rzeczywisto\u015bci. Dlaczego w biblij-
\nnych \u2013 tak\u017ce wielu pozabiblijnych \u2013 wizjonerskich opisach nieba, nie znajdujemy tam nigdy
\nDucha \u015awi\u0119tego. Biblia stwierdza, \u017ce stwarzanie naszego \u015bwiata B\u00f3g rozpocz\u0105\u0142 od Syna
\n(pierworodny wszelkiego stworzenia \u2013 Kol 1, 15; Ap 3, 14). Poniewa\u017c stworzy\u0142 Go przed
\nczasem jest odwieczny. Istnienie Chrystusa jest konieczne dla istnienia naszego \u015bwiata. Jest to
\npodstawa naszej rzeczywisto\u015bci, tej rzeczywisto\u015bci w kt\u00f3rej \u017cyjemy.
\nJefferson drwi\u0142 sobie z doktryny, jak to okre\u015bli\u0142, \u201etrzech bog\u00f3w\u201d.<\/p>\n

Jest taka metoda, je\u017celi nie mo\u017cemy zwalczy\u0107 pogl\u0105d\u00f3w przeciwnika, ani odeprze\u0107 jego
\nargument\u00f3w, to przypisujemy mu g\u0142oszenie takich pogl\u0105d\u00f3w, z kt\u00f3rymi mo\u017cemy sobie pora<\/strong>dzi\u0107.<\/strong> Tak\u0105 metod\u0119 stosowa\u0142 Jefferson. W doktrynie Tr\u00f3jcy nie chodzi o \u017cadnych trzech bog\u00f3w, co pr\u00f3buje nam ucze\u0144 Jeffersona wm\u00f3wi\u0107. Powinno si\u0119 raczej m\u00f3wi\u0107 o trzech
\nhipostazach, trzy hipostazy w jednym bycie, to jest prawid\u0142owe sformu\u0142owanie,
\nuprawomocnione przez sobory I tysi\u0105clecia. Trzy osoby, to potoczne przedstawienie Tr\u00f3jcy
\n\u015awi\u0119tej. Dawkins, jako naukowiec powinien by\u0107 troch\u0119 dok\u0142adniejszy.<\/p>\n

Serafiny, Cherubiny, Trony, Panowania, Cnoty, Pot\u0119gi, Ksi\u0119stwa, dalej Archanio-
\n\u0142owie (to szar\u017ca najwy\u017csza) i wreszcie zwykli Anio\u0142owie.
\nNikt nie twierdzi, \u017ce to s\u0105 bogowie, ale Dawkins chce aby\u015bmy tak my\u015bleli<\/strong>. Ciekawe, \u017ce
\nargumenty jego przeciwko Tr\u00f3jcy zdaj\u0105 si\u0119 pochodzi\u0107 ze \u201eStra\u017cnicy\u201d.<\/p>\n

Atakuj\u0119 Boga, wszystkich bog\u00f3w, wszystko i cokolwiek nadnaturalnego, gdziekol-
\nwiek i kiedykolwiek zosta\u0142o (lub jeszcze zostanie) wynalezione.<\/p>\n

Przemawia jak Nietzsche i wbrew swoim wszystkim deklaracjom, przynajmniej tutaj,<\/strong>
\n staje si\u0119 kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c ateist\u0105.
\n<\/strong>
\nMonoteizm<\/strong>
\ns. 66<\/p>\n

[…] chrze\u015bcija\u0144stwo rozprzestrzeniane by\u0142o za pomoc\u0105 miecza, dzier\u017conego naj-
\npierw przez rzymskie d\u0142onie […], potem przez krzy\u017cowc\u00f3w, a wreszcie konkwista-
\ndor\u00f3w oraz innych europejskich naje\u017ad\u017ac\u00f3w i kolonizator\u00f3w z misjonarskim za-
\nci\u0119ciem.<\/p>\n

Nie taka jest historia chrze\u015bcija\u0144stwa.<\/strong> Najpierw by\u0142o prze\u015bladowane, praktycznie bior\u0105c
\na\u017c do czas\u00f3w Konstantyna. Wprawdzie m\u00f3wi\u0105c o prze\u015bladowaniach mamy na my\u015bli g\u0142\u00f3wnie
\nlokalne prze\u015bladowanie Nerona, prze\u015bladowanie z czas\u00f3w Domicjana, prze\u015bladowanie decju-
\nszowsko-waleria\u0144skie (250-260) i prze\u015bladowanie Dioklecjana (303-313). Praktycznie jednak
\nbior\u0105c prze\u015bladowanie w r\u00f3\u017cnym stopniu nat\u0119\u017cenia trwa\u0142o ca\u0142y czas, jakkolwiek zasadniczo
\nbior\u0105c ogranicza\u0142o si\u0119 do prze\u015bladowania misjonarzy, kaznodziei i przyw\u00f3dc\u00f3w gmin chrze-\u015bcija\u0144skich. Zwyk\u0142y wierny by\u0142 mniej nara\u017cony. I oto w warunkach prze\u015bladowa\u0144 chrze\u015bci-
\nja\u0144stwo tak wzros\u0142o liczebnie, \u017ce Konstantym postanowi\u0142 uczyni\u0107 ze\u0144 religi\u0119 pa\u0144stwow\u0105.<\/p>\n

Prze\u015bladowania odegra\u0142y niema\u0142\u0105 rol\u0119 w rozprzestrzenieniu si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwa. Powo-
\ndowa\u0142y one, \u017ce chrze\u015bcijanie przenosili si\u0119 do miejsc bardziej bezpiecznych. Pocz\u0105tkowo, gdy\u00a0by\u0142o zaledwie jedn\u0105 ze sekt \u017cydowskich i ogranicza\u0142o si\u0119 niemal wy\u0142\u0105cznie do Palestyny,
\ncz\u0119\u015b\u0107 chrze\u015bcijan przenios\u0142a si\u0119 do Samarii, nast\u0119pnie Antiochii, a to oznacza\u0142o nie tylko roz-
\nw\u00f3j przestrzenny, tak\u017ce liczebny ze wzgl\u0119du na liczne nawr\u00f3cenia wsz\u0119dzie tam, gdzie dotarli
\nchrze\u015bcijanie. Oznacza\u0142o to te\u017c zmiany doktrynalne. W Palestynie du\u017co mieli do
\npowiedzenia judai\u015bci. Z chwil\u0105 gdy chrze\u015bcija\u0144stwo pozyskiwa\u0142o sobie coraz wi\u0119cej
\npogan traci\u0142o na judaistycznym charakterze.
\nPrze\u015bladowania cesarskie spowodowa\u0142y ucieczk\u0119 chrze\u015bcijan do kraj\u00f3w o\u015bciennych, np.
\ndo Nubii i Arabii (po roku 303). P\u00f3\u017aniejsze prze\u015bladowania chrze\u015bcijan przeciwko chrze\u015bcija-
\nnom, spowodowa\u0142y ucieczk\u0119 \u201enieortodoksyjnych\u201d chrze\u015bcijan do Persji (po roku 430), do
\nEtiopii (po roku 541) i innych kraj\u00f3w. Tam pod ich wp\u0142ywem szerzy\u0142o si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo,
\nale ju\u017c w innym wydaniu: monofizyckim, nestoria\u0144skim, aria\u0144skim. Najbardziej oryginalnym
\njest ko\u015bci\u00f3\u0142 etiopski, jako rezultat najr\u00f3\u017cniejszych nieortodoksyjnych sekt chrze\u015bcija\u0144skich.
\nMo\u017cemy teraz zastanawia\u0107 si\u0119 czy by\u0142o to dobre, czy z\u0142e.
\nPrze\u015bladowania w Anglii w wieku XVII spowodowa\u0142y, \u017ce kwakrzy, purytanie, bapty\u015bci
\ni inni uciekali do Ameryki i tam zak\u0142adali swoje kolonie. W efekcie tego chrze\u015bcija\u0144stwo
\nameryka\u0144skie jest tak odmienne od europejskiego.<\/p>\n

Prze\u015bladowania w nieistniej\u0105cym ZSRR spowodowa\u0142y, \u017ce zmieni\u0142a si\u0119 struktura wy-
\nznaniowa w Rosji. Niemal zupe\u0142nie znikn\u0119li staroobrz\u0119dowcy i wiele innych sekt prawos\u0142aw-
\nnych, ko\u015bci\u00f3\u0142 prawos\u0142awny straci\u0142 na liczbie i znaczeniu, pojawi\u0142 si\u0119 natomiast nowy czynnik\u2013 chrze\u015bcija\u0144stwo ewangelikalne i wszystko wskazuje na to, \u017ce zdominuje ono w niedalekiej
\nprzysz\u0142o\u015bci Rosj\u0119, Ukrain\u0119, Bia\u0142oru\u015b
\nTo swoisty paradoks, \u017ce Stany Zjednoczone, za\u0142o\u017cone jako \u015bwieckie pa\u0144stwo, dzi\u015b
\ns\u0105 najbardziej religijnym krajem w ca\u0142ym chrze\u015bcija\u0144skim \u015bwiecie, podczas gdy
\nAnglia, z oficjalnym Ko\u015bcio\u0142em, kt\u00f3rego przyw\u00f3dc\u0105 jest panuj\u0105cy monarcha, zna-
\nlaz\u0142a si\u0119 na przeciwnym biegunie.<\/p>\n

W Ameryce religia nie by\u0142a wspierana przez pa\u0144stwo, w Anglii natomiast, tak jak i w
\ninnych krajach europejskich pa\u0144stwo ingerowa\u0142o w t\u0119 dziedzin\u0119 i w mniejszym lub wi\u0119kszym
\nstopniu dyktowa\u0142o spo\u0142ecze\u0144stwu w co ma wierzy\u0107. Wolny rynek i konkurencja powinny do-
\ntyczy\u0107 r\u00f3wnie\u017c i religijnej p\u0142aszczyzny. Ameryka jest dowodem na to, \u017ce to si\u0119 sprawdza.<\/p>\n

Zauwa\u017cmy, \u017ce Unia Europejska zosta\u0142a za\u0142o\u017cona na tych samych co Stany Zjednoczone zasadach \u2013 \u015bwieckich. Powinna wi\u0119c p\u00f3j\u015b\u0107 t\u0105 sam\u0105 drog\u0105, kt\u00f3r\u0105 niegdy\u015b posz\u0142y Stany Zjedno-
\nczone. Sekularyzacja oczy\u015bci\u0142a pole dla \u201ewolnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w\u201d.<\/p>\n

s. 73
\nCytat z Jeffersona:
\n\u201e[…] chrze\u015bcija\u0144stwo jest najbardziej zdeprawowanym systemem, w jakim kiedykolwiek przysz\u0142o \u017cy\u0107 cz\u0142owiekowi\u201d<\/p>\n

.
\nWidocznie do Jeffersona nie dotar\u0142y potworno\u015bci i nonsensy rewolucji
\nfrancuskiej, ale do Dawkinsa powinny by\u0142y dotrze\u0107, wraz z okrucie\u0144stwami rewolucji pa\u017adziernikowej i zbrodniami hitleryzmu. On o tym wszystkim nie s\u0142ysza\u0142.
\nN\u0119dza agnostycyzmu<\/p>\n

Dawkins przytacza kilka przyk\u0142ad\u00f3w i cytat\u00f3w, \u017ce ludzie wierz\u0105cy darz\u0105 pogard\u0105 agno-
\nstyk\u00f3w. Chce wm\u00f3wi\u0107 czytelnikowi, \u017ce jest to postawa w\u0142a\u015bciwa dla ludzi religijnych.
\nChce w ten spos\u00f3b wszystkich potencjalnych agnostyk\u00f3w \u015bci\u0105gn\u0105\u0107 pod swoich skrzyd\u0142a. Prawd\u0105j est, \u017ce przedstawiciele ko\u015bcio\u0142\u00f3w historycznych darz\u0105 pogard\u0105 agnostyk\u00f3w, nie wiem dlaczego i nie jestem zainteresowany wyja\u015bnieniem tego nieistotnego przecie\u017c szczeg\u00f3\u0142u. Inaczej ma si\u0119 sprawa z nastawieniem ludzi z tzw. \u201ewolnych ko\u015bcio\u0142\u00f3w\u201d. Nie przypominam sobie,
\nabym kiedykolwiek spotka\u0142 si\u0119 z lekcewa\u017ceniem agnostyk\u00f3w. Przecie\u017c nie ka\u017cdemu dana jest
\n\u0142aska wiary. Czy mo\u017cna gardzi\u0107 cz\u0142owiekiem, kt\u00f3ry nie znalaz\u0142 wiary? Co innego atei\u015bci, oni
\nwiedz\u0105 w co wierz\u0105 (cho\u0107 nie wiedz\u0105 w co nie wierz\u0105).
\ns. 80<\/p>\n

Cz\u0119\u015b\u0107 naukowc\u00f3w i intelektualist\u00f3w jest przekonana \u2013 zbyt pochopnie moim zda-
\nniem \u2013 \u017ce pytanie o istnienie Boga nale\u017cy w\u0142a\u015bnie do tej kategorii na zawsze niedo-
\nst\u0119pnych kwestii GAP5.<\/p>\n

Dawkins my\u015bli, \u017ce jest wszechwiedz\u0105cy. A je\u017celi jest tak, \u017ce jeste\u015bmy po drugiej stronie
\n\u201efenickiego lustra\u201d to przecie\u017c nie mamy najmniejszych szans, by dostrzec to, co jest po nie-
\ndost\u0119pnej dla nas stronie. Czy a\u017c tak trudno jest to zrozumie\u0107.<\/p>\n

B\u00f3g oczywi\u015bcie m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107 \u015bwiat w ten spos\u00f3b, \u017ce ka\u017cdy nie mia\u0142by najmniejszej
\nw\u0105tpliwo\u015bci co do Jego istnienia. Ale w\u00f3wczas nie by\u0142oby czego\u015b takiego jak fenomen wiary.<\/p>\n

Eksperymenty modlitewne<\/p>\n

Na stronach 98-104 rozpisuje si\u0119 nad nieudanymi eksperymentami modlitewnymi. Po-
\nniewa\u017c ponios\u0142y fiasko jest to wystarczaj\u0105cym dla Dawkinsa dowodem, \u017ce modlitwy s\u0105 nie-
\nskuteczne. Gdyby czyta\u0142 Nowy Testament wiedzia\u0142by, \u017ce jest napisane: Nie dawajcie psom tego, co \u015bwi\u0119te i nie rzucajcie pere\u0142 swoich przed wieprze… (Mt 7, 6)<\/p>\n

To, co opisa\u0142 Dawkins<\/p>\n

to jakie\u015b igrzyska. I jak mo\u017cna modli\u0107 si\u0119 o osob\u0119, z kt\u00f3r\u0105 nie ma si\u0119, ani nigdy nie mia\u0142o du-
\nchowego kontaktu. Imi\u0119 i pierwsza litera nazwiska? To nie dzia\u0142a na zasadzie mechanizmu.<\/p>\n

To tak, jakby modli\u0107 si\u0119 o jak\u0105\u015b abstrakcj\u0119.<\/p>\n

Jezus uzdrawia\u0142 wtedy, gdy widzia\u0142 wiar\u0119 u osoby chorej (Mk 2, 5). Nie bez
\nznaczenia by\u0142a te\u017c wiara os\u00f3b towarzysz\u0105cych. Dlatego dokona\u0142 wielu cud\u00f3w w
\nKafarnaum, a niewielu w Nazarecie (Mk 6, 5). Wszystko jest mo\u017cliwe wierz\u0105cemu (Mk 9, 23).
\nWszystko, o cokolwiek modlicie si\u0119 i prosicie, wierzcie \u017ce otrzymacie, a stanie si\u0119 wam (Mk
\n11, 24). Wiele mo\u017ce usilna modlitwa sprawiedliwego (Jk 5, 16).<\/p>\n

Modlitwy jednak nie powinny polega\u0107 na samych tylko pro\u015bbach, bardziej b\u0142ogos\u0142a-
\nwion\u0105 rzecz\u0105 jest dawa\u0107 ni\u017c bra\u0107 (Dz 20, 35), a modlitwy to najlepszy spos\u00f3b na oddawanie<\/p>\n

Bogu czci i chwa\u0142y.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 trzeci
\nDowody na istnienie Boga (ss. 117-160)<\/p>\n

Dowody na rzecz istnienia Boga od stuleci kodyfikowali teologowie, a wspiera\u0142y
\nargumenty rzecznik\u00f3w \u017ale poj\u0119tego \u201ezdrowego rozs\u0105dku\u201d.<\/p>\n

Zaledwie Dawkins zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 o dowodach na rzecz istnienia Boga, a od razu ujaw-
\nnia si\u0119 jego ignorancja i brak przygotowania do prowadzenia dyskusji na ten temat. Dowoda-
\nmi zajmowali si\u0119 filozofowie, nie teologowie. Pierwszy dow\u00f3d skonstruowa\u0142 Arystoteles<\/p>\n

(Dawkins prawdopodobnie go nie czyta\u0142). W wiekach X-XII dowodami zaj\u0119li si\u0119 arystotelicy<\/p>\n

arabscy, ich dorobek przechwycili chrze\u015bcija\u0144scy filozofowie i a\u017c do wieku XIX by\u0142a to kwe-
\nstia, kt\u00f3r\u0105 zajmowa\u0142 si\u0119 niemal ka\u017cdy filozof.<\/p>\n

Dowody Tomasza z Akwinu
\ns. 117<\/p>\n

Pi\u0119\u0107 \u201edowod\u00f3w\u201d przedstawionych w XIII wieku przez Tomasza z Akwinu nie do-
\nwodzi niczego i bardzo \u0142atwo wykaza\u0107 (…) ich absurdalno\u015b\u0107.<\/p>\n

Zacznijmy od tego, \u017ce to nie Tomasz jest rzeczywistym tw\u00f3rc\u0105 tych dowod\u00f3w. Dwa
\npierwsze dowody pochodz\u0105 od Awicenny, trzeci \u2013 to nowa wersja dowodu Al-Farabiego,
\nczwarty jest now\u0105 wersj\u0105 anzelmia\u0144skiego kosmologicznego, a pi\u0105ty Jana Damasce\u0144skiego.<\/p>\n

Ale niby sk\u0105d Dawkins mia\u0142by o tym wiedzie\u0107.<\/p>\n

Nigdy nie przemawia\u0142 do mnie \u017caden z tych tzw. dowod\u00f3w, ani nie zachwyca\u0142y intelek-
\ntualnie, to tylko taka \u015bredniowieczna zabawa intelektualna.<\/p>\n

Nie myli\u0107 z anzelmia\u0144skim dowodem ontologicznym. To s\u0105 dwa r\u00f3\u017cne dowody.<\/p>\n

1.Dow\u00f3d z istnienia ruchu
\n2.Dow\u00f3d z poj\u0119cia przyczyny sprawczej
\n3.Dow\u00f3d z konieczno\u015bci rzeczy
\ns. 118
\nTrzy pierwsze twierdzenia opieraj\u0105 si\u0119 na idei regresu i wywo\u0142uj\u0105 Boga, bowiem
\ntylko on mo\u017ce go przerwa\u0107. Co z kolei wymaga nieuzasadnionego za\u0142o\u017cenia, i\u017c sam
\nB\u00f3g jest odporny na analogiczn\u0105 procedur\u0119.
\nB\u0142\u0105d Dawkinsa polega na tym, \u017ce chcia\u0142by, by B\u00f3g podlega\u0142 tym samym prawom, co
\n\u015bwiat przeze\u0144 stworzony. Skoro wi\u0119c, jak chce Dawkins, te same prawa obowi\u0105zuj\u0105 Stw\u00f3rc\u0119,
\njak i \u015bwiat przeze\u0144 stworzony, w\u00f3wczas nie Stw\u00f3rca by\u0142by Bogiem, lecz zesp\u00f3\u0142 owych praw
\nograniczaj\u0105cych zar\u00f3wno wszech\u015bwiat, jak Stw\u00f3rc\u0119. Dawkins nie umie my\u015ble\u0107, albo nie chce
\nwyci\u0105gn\u0105\u0107 pe\u0142nych wniosk\u00f3w do jakich prowadzi jego rozumowanie.<\/p>\n

Nawet je\u015bli ju\u017c zaakceptujemy taki luksus, jakim jest wyci\u0105gni\u0119cie, niczym z kape-
\nlusza, pewnego bytu zdolnego do przerwania regressus ad infinitum, to i tak nie ma
\nnajmniejszego powodu, by byt \u00f3w wyposa\u017ca\u0107 w przymioty, jakie zwykle przypisu-
\njemy Bogu: wszechmoc, wszechwiedz\u0119, dobro\u0107, stw\u00f3rczo\u015b\u0107, (…) wys\u0142uchiwanie
\nmodlitw, wybaczanie grzech\u00f3w i czytanie w najg\u0142\u0119bszych my\u015blach.
\nCzy Dawkins ma racj\u0119? Powo\u0142anie bytu z niebytu, a wi\u0119c czego\u015b, co w 100% nie istnia-
\n\u0142o, do tego, co w 100% istnieje, wymaga w\u0142a\u015bnie wszechmocy i wszechwiedzy, poniewa\u017c s
\nto niesko\u0144czone wzgl\u0119dem siebie i nawzajem wykluczaj\u0105ce si\u0119 przeciwie\u0144stwa. Byt od nieby-
\ntu dzieli niesko\u0144czona przepa\u015b\u0107.<\/p>\n

Dobro\u0107? Skoro stworzy\u0142 \u015bwiat i podtrzymuje go przy istnieniu, musi by\u0107 dobry. Wys\u0142u-
\nchiwanie modlitw? Czytanie w najg\u0142\u0119bszych my\u015blach? To r\u00f3wnie\u017c wynika z nieograniczono\u015bci. Wybaczanie? Dawkins chcia\u0142by, \u017ceby z jednego dowodu wynika\u0142o absolutnie wszystko,
\nco wiemy o Bogu. Zadaniem dowod\u00f3w Akwinaty nie by\u0142o udowodnienie potrzeby czczenia
\nBoga. Nie w tym celu zosta\u0142y przecie\u017c skonstruowane. Potrzeba kultu Boga nie mo\u017ce przecie\u017c
\nwynika\u0107 z filozoficznych przes\u0142anek. A mo\u017ce Dawkins cz\u0119\u015bciowo zosta\u0142 tymi dowodami
\nprzekonany i dlatego tak si\u0119 asekuruje.
\nUwagi logik\u00f3w umkn\u0119\u0142o, \u017ce wszechmoc i wszechwiedza to atrybuty wzajemnie si\u0119
\nwykluczaj\u0105ce.
\nRzecz ma si\u0119 inaczej. Wszechmoc bez wszechwiedzy jest bezu\u017cyteczna, bo nie mo\u017cna
\nw pe\u0142ni wykorzysta\u0107 jej mo\u017cliwo\u015bci. Maj\u0105c za\u015b wszechwiedz\u0119 mo\u017cna zdoby\u0107 wszystko, tak\u017ce wszechmoc. Wszechwiedza i wszechmoc to w istocie dwa r\u00f3\u017cne aspekty tego samego nie-
\nsko\u0144czonego atrybutu. Albo si\u0119 nie ma \u017cadnego z nich, albo oba. One si\u0119 przecie\u017c uzupe\u0142nia-
\nj\u0105. Ale autor wyja\u015bnia sk\u0105d bior\u0105 si\u0119 jego w\u0105tpliwo\u015bci (pomoc logik\u00f3w w tym przypadku ca\u0142-kowicie zb\u0119dna):
\nJe\u015bli bowiem B\u00f3g jest wszechwiedz\u0105cy, to z g\u00f3ry wie, \u017ce zamierza,
\nkorzystaj\u0105c ze swej wszechmocy, w jakim\u015b momencie zmieni\u0107 bieg zdarze\u0144. To za\u015b
\noznacza, i\u017c nie mo\u017ce ju\u017c zmieni\u0107 zdania i powstrzyma\u0107 si\u0119 od dzia\u0142ania, co z kolei
\nprzeczy jego wszechmocy.
\nCzego chce przez to dowie\u015b\u0107? Biblia w wielu miejscach stwierdza, \u017ce B\u00f3g dan\u0105 decyzj\u0119
\n\u2013 a chodzi o wa\u017cne decyzje \u2013 podj\u0105\u0142 jeszcze przed za\u0142o\u017ceniem \u015bwiata (J 17, 24; Ef 1, 4; 1 P 1,
\n20; Ap 13, 8; 17, 8). W Dz 2, 47 czytamy, \u017ce \u201ePan codziennie pomna\u017ca\u0142 liczb\u0119 tych, kt\u00f3rzy
\nbyli przeznaczeni do zbawienia\u201d. To, \u017ce jaki\u015b z zamys\u0142\u00f3w Bo\u017cych dokona\u0142 si\u0119, b\u0105d\u017a zacz\u0105\u0142 si\u0119
\nrealizowa\u0107 w roku 30, 367, czy 1517 nie oznacza wcale, \u017ce nie przewidzia\u0142 tego ju\u017c od same-
\ngo pocz\u0105tku. Od pocz\u0105tku taka w\u0142a\u015bnie by\u0142a Jego wola. Czy\u017cby Dawkins tego nie rozumia\u0142?<\/p>\n

Przemawia przeze\u0144 z\u0142a wola? A mo\u017ce jego nienawi\u015b\u0107 do chrze\u015bcija\u0144stwa jest tak wielka, \u017ce
\nutrudnia logiczne my\u015blenie.
\ns. 119
\nNiekt\u00f3re regresy maj\u0105 swoj\u0105 naturaln\u0105 granic\u0119. (…) co si\u0119 stanie, je\u015bli podzielimy,
\ndajmy na to, z\u0142oto na najmniejsze mo\u017cliwe kawa\u0142eczki. (…) Ot\u00f3\u017c w tym wypadku
\nnieprzekraczaln\u0105 granic\u0119 regresu wyznacza atom.
\nA wi\u0119c ka\u017cdy regres ma swoj\u0105 granic\u0119. Dawkins si\u0119 z tym zgadza. Znakomicie.
\nW \u017cadnym wypadku nie jest natomiast oczywiste, \u017ce dla regresu Akwinaty takim
\nnaturalnym ogranicznikiem jest B\u00f3g.
\nB\u00f3g Akwinaty, to naturalny ogranicznik wszelkich regres\u00f3w. Tymczasem Dawkins
\ntwierdzi:<\/p>\n

Znacznie oszcz\u0119dniej by\u0142oby w tym miejscu przywo\u0142a\u0107 jak\u0105\u015b \u201eosobliwo\u015b\u0107 Wielkie-
\ngo Wybuchu\u201d czy inny nieznany na razie fizyce czynnik.<\/p>\n

Julien Offray de La Mettrie (1709-1751) \u2013 kto\u015b, kogo Dawkins powinien cytowa\u0107 \u2013
\npowiedzia\u0142:
\nOdrzucaj\u0105c istnienie przypadku, nie dowodzi si\u0119 Istoty Najwy\u017cszej, mo\u017ce bowiem
\nistnie\u0107 co\u015b jeszcze innego, nie b\u0119d\u0105cego ani przypadkiem, ani Bogiem \u2013 mam na
\nmy\u015bli przyrod\u0119; badania nad ni\u0105 mog\u0105 sk\u0142oni\u0107 do niedowiarstwa, jak tego dowodzi
\nspos\u00f3b my\u015blenia wszystkich badaczy, kt\u00f3rzy osi\u0105gn\u0119li bardzo dobre wyniki(J.O. de La Mettrie, Cz\u0142owiek \u2013 maszyna, prze\u0142. S. Rudmia\u0144ski, PWN, Warszawa 1953, ss. 60.)
\n.
\nSp\u00f3r wi\u0119c dotyczy tylko terminologii. Ka\u017cdy termin jest dobry, byle nie wzi\u0119ty z j\u0119zyka
\nreligijnego. \u201ePrzyroda\u201d, \u201eWielki Wybuch\u201d. A czym jest \u201eWielki Wybuch\u201d? Co\u015b, od czego
\nwzi\u0105\u0142 pocz\u0105tek wszech\u015bwiat. Co\u015b, co si\u0119 wi\u0119cej nie powtarza. Co\u015b, co znosi\u0142o opozycj\u0119
\npomi\u0119dzy nieistnieniem, a istnieniem, niebytem a bytem. Czas go nie dotyczy\u0142, ani nie
\nogranicza\u0142. Przed nim by\u0142a nico\u015b\u0107, po nim powsta\u0142a wszelka rzeczywisto\u015b\u0107. Jak wida\u0107 m\u00f3-<\/p>\n

wi\u0105c o \u201eWielkim Wybuchu\u201d chc\u0105c nie chc\u0105c zaczynamy rozumowa\u0107 w kategoriach filozo-
\nficznych i teologicznych.<\/p>\n

Dow\u00f3d ontologiczny i inne dowody a priori
\ns. 122<\/p>\n

Mo\u017cemy zatem, twierdzi Anzelm, wyobrazi\u0107 sobie istot\u0119 tak doskona\u0142\u0105, \u017ce nic do-
\nskonalszego od niej w naszym umy\u015ble zaistnie\u0107 ju\u017c nie mo\u017ce. Nawet ateista mo\u017ce<\/p>\n

wyobrazi\u0107 sobie takie najdoskonalsze ze wszystkich stworze\u0144 (cho\u0107 zaprzeczy jego<\/p>\n

istnieniu w realnym \u015bwiecie). Ale istota nieistniej\u0105ca w prawdziwym \u015bwiecie nieja-
\nko ex definitione nie jest doskona\u0142a. Zatem mamy sprzeczno\u015b\u0107 i \u2013 Eureka, B\u00f3g ist-
\nnieje!<\/p>\n

Dow\u00f3d jest \u0142atwy do zbicia, ale niechby to Dawkins robi\u0142 uczciwie, tymczasem u\u017cywa
\nsformu\u0142owania \u201eistota nieistniej\u0105ca w prawdziwym \u015bwiecie\u201d (wi\u0119c w og\u00f3le nie istniej\u0105ca),
\njakby B\u00f3g istnia\u0142 tylko w \u015bwiecie nieprawdziwym. Nie takie jest brzmienie tego dowodu. A<\/p>\n

sk\u0105d takie za\u0142o\u017cenie, \u017ca\u0142osne zreszt\u0105, \u017ce realnym jest tylko ten \u015bwiat kt\u00f3ry znam. Jedn\u0105 z za-
\nsadniczych tez chrze\u015bcija\u0144stwa jest ta, \u017ce najbardziej realnym, o ile nie jedynie realnym, jest<\/p>\n

\u201etamten\u201d \u015bwiat. Ten \u015bwiat jest tylko odbiciem \u201etamtego\u201d \u015bwiata.
\nNie s\u0105dz\u0119 te\u017c, by da\u0142o si\u0119 wyobrazi\u0107 istot\u0119 absolutnie doskona\u0142\u0105. Mo\u017cemy to rozumie\u0107,
\nalbo mo\u017ce nam si\u0119 tylko wydawa\u0107, \u017ce rozumiemy co to jest istota absolutnie doskona\u0142a, ale
\nwyobrazi\u0107 jej nie mo\u017cemy.
\ns. 124<\/p>\n

Russel mia\u0142 kwalifikacje r\u00f3wnie dobre, jak ka\u017cdy, by zrozumie\u0107, dlaczego nie war-
\nto ciska\u0107 w niebo puszkami z tytoniem dla uczczenia nieuchronnej ucieczki \u017c\u00f3\u0142wia<\/p>\n

przed \u015bcigaj\u0105cym go Achillesem. Dlaczego wi\u0119c z tak\u0105 sam\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105 nie pod-
\nszed\u0142 do \u015bw. Anzelma? Osobi\u015bcie podejrzewam, \u017ce by\u0142 po prostu ateist\u0105 tak nad-
\ngorliwie staraj\u0105cym si\u0119 zachowa\u0107 obiektywizm, \u017ce wola\u0142 nawet rozczarowanie, o ile<\/p>\n

tylko prowadzi\u0142a do niego logika.
\nDawkins m\u00f3wi\u0105c o dowodzie ontologicznym ca\u0142y czas m\u00f3wi tylko o Anzelmie i obala
\ngo w anzelmia\u0144skiej wersji. Jak gdyby poza Anzelmem nikt nigdy za tym dowodem si\u0119 nie
\nopowiada\u0142. Anzelm dokona\u0142 jedynie pierwszej pr\u00f3by sformu\u0142owania tego dowodu. Jest jego<\/p>\n

odkrywc\u0105, ale nie umia\u0142 go w\u0142a\u015bciwie sformu\u0142owa\u0107. Po Anzelmie przyszli Bonaventura, Kar-
\ntezjusz, Spinoza, Crusius, Leibniz, Wolff. Nie wspomina o nich Dawkins, nadmienia jedynie,<\/p>\n

\u017ce dow\u00f3d ten zosta\u0142 obalony przez Hume\u2019a i Kanta, pomija natomiast milczeniem fakt,
\n\u017ce opowiedzia\u0142 si\u0119 za nim najwi\u0119kszy filozof wszechczas\u00f3w, Hegel. Hegel by\u0142<\/p>\n

pierwszym, kt\u00f3ry dow\u00f3d ten w\u0142a\u015bciwie sformu\u0142owa\u0142, a zrobi\u0142 to w taki spos\u00f3b, \u017ce prawdopo-
\ndobnie nikt nigdy ju\u017c go nie obali. Mo\u017cna go co najwy\u017cej ignorowa\u0107. Ca\u0142y system Hegla to w istocie jeden wielki dow\u00f3d ontologiczny.<\/p>\n

Czy\u017cby Dawkins nigdy nie czyta\u0142 Hegla? Na tym
\nprzyk\u0142adzie widzimy niekompetencj\u0119 Dawkinsa. Przeczyta\u0142 gdzie\u015b, \u017ce Kant obali\u0142 dow\u00f3d
\nontologiczny i my\u015bli, \u017ce ju\u017c nikt nim si\u0119 nie zajmowa\u0142.
\nW\u0105tpi\u0119, by Russel m\u00f3wi\u0105c o dowodzie ontologicznym, mia\u0142 na my\u015bli jego anzelmia\u0144-
\nsk\u0105 wersj\u0119. Z pewno\u015bci\u0105 my\u015bla\u0142 o czym\u015b powa\u017cniejszym. Ale Dawkinsa nie interesuje tak
\nnaprawd\u0119, co my\u015bla\u0142 Russel, bo jak napisa\u0142: \u201ejestem naukowcem, nie za\u015b filozofem\u201d (s. 125).
\nRussel nie by\u0142 ateist\u0105, by\u0142 agnostykiem. Czy\u017cby Dawkins nie potrafi\u0142 odr\u00f3\u017cni\u0107 ateizmu
\nod agnostycyzmu? Przecie\u017c przytacza w bibliografii sze\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cek Russela. Czy\u017cby ich nie
\nprzeczyta\u0142? Mo\u017ce nie zrozumia\u0142? A mo\u017ce po raz kolejny przemawia przeze\u0144 z\u0142a wola. On
\nprzecie\u017c lubi wprowadza\u0107 swego czytelnika w b\u0142\u0105d.
\ns. 127
\nmy\u015blenie \u017cyczeniowe
\nA my\u015blenie \u201enie ma \u017cadnego Boga\u201d nie jest my\u015bleniem \u017cyczeniowym?
\ns. 128
\nPoszukuj\u0105cym \u201eciekawych dowod\u00f3w na rzecz istnienia Boga\u201d, Dawkins poleci\u0142 list\u0119
\nponad trzystu zabawnych dowod\u00f3w, na stronie
\nhttp:\/\/www.godlessgeeks.com\/LINKS\/GodProof.htm. Strona jest g\u0142upkowata i zaadresowana
\ndo ludzi o niskim IQ. Powa\u017cny cz\u0142owiek nie poleci\u0142by jej nikomu, ale Dawkins mo\u017ce zni\u017ca\u0107
\nsi\u0119 do dowolnego poziomu i jak wida\u0107 uchodzi mu to bezkarnie. Gdyby kto\u015b broni\u0105cy Boga<\/p>\n

zni\u017cy\u0142 si\u0119 do takiego poziomu, od razu wytkni\u0119to by mu to. Jest to jeden znak\u00f3w czasu w ja-
\nkim \u017cyjemy.<\/p>\n

Dow\u00f3d z pi\u0119kna
\nRozprawiaj\u0105c si\u0119 z \u201edowodem z pi\u0119kna\u201d (ss. 128-130) twierdzi, \u017ce nie zachodzi \u017caden<\/p>\n

zwi\u0105zek pomi\u0119dzy pi\u0119knem najwi\u0119kszych pomnik\u00f3w \u015bwiatowej literatury, arcydzie\u0142 muzycz-
\nnych, jak i dzie\u0142 sztuki, a wiar\u0105 ich tw\u00f3rc\u00f3w. Spengler zauwa\u017cy\u0142, \u017ce rozpisywanie si\u0119 nad de-
\ntalami lokomotywy, nad prac\u0105 maszyn, nad dymem wydobywaj\u0105cym si\u0119 z komin\u00f3w fabrycz-
\nnych nie jest ju\u017c tym samym, z czym mieli\u015bmy do czynienia w dawnej literaturze. Zapowied\u017a<\/p>\n

\u015bmierci literatury mo\u017cna zauwa\u017cy\u0107 w powie\u015bciach Dickensa. XX-wieczni pisarze sami zreszt\u0105<\/p>\n

nieraz przyznawali si\u0119 do tego, \u017ce oni nie tworz\u0105 ju\u017c nic naprawd\u0119 oryginalnego i
\nnowego, \u017ce jedynie \u017ceruj\u0105 na tym, co stworzyli ich poprzednicy (jak robaki). Przyznaje
\nsi\u0119 do tego Silitoe w Gaw\u0119dziarzu, Joyce ju\u017c samym tytu\u0142em Ulisses wskaza\u0142, co jest \u017ar\u00f3d\u0142em<\/p>\n

jego inspiracji. C\u00f3\u017c jest wznios\u0142ego w Ulissesie, b\u0105d\u017a ksi\u0105\u017ckach Kafki. Pozbawione s\u0105 daw-
\nnego urzekaj\u0105cego pi\u0119kna. Dawniej czytaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 mo\u017cna by\u0142o z przyjemno\u015bci\u0105 wyobra\u017ca\u0107<\/p>\n

sobie to, co si\u0119 czyta.<\/p>\n

Dzisiejsi kompozytorzy nie potrafi\u0105 komponowa\u0107 tak, jak w czasach baroku, b\u0105d\u017a ro-
\nmantyzmu. Nawet Dawknis to wie, bo przyzna\u0142: \u201eBardzo smutne, \u017ce nigdy nie us\u0142yszymy<\/p>\n

Beethovena Symfonii Mezozoicznej czy opery Mozarta Rozszerzaj\u0105cy si\u0119 Wszech\u015bwiat. I do-
\nprawdy szkoda, \u017ce zostali\u015bmy pozbawieni Oratorium ewolucyjnego Haydna \u2013 cho\u0107 oczywi-<\/p>\n

\u015bcie nie przeszkadza nam to zachwyca\u0107 si\u0119 jego Stworzeniem \u015bwiata\u201d (s. 130). Ja natomiast
\n\u017ca\u0142uj\u0119, \u017ce takie w naszych czasach nie powstaj\u0105 ju\u017c takie arcydzie\u0142a. Nie wyobra\u017cam sobie, by<\/p>\n

H\u00e4ndel zamiast Mesjasza stworzy\u0142 dzie\u0142o s\u0142awi\u0105ce dob\u00f3r naturalny. W tym nie ma nic inspi-
\nruj\u0105cego dla artysty.<\/p>\n

Dawkins nie ma poczucia pi\u0119kna. Usi\u0142uje jednak temu zaprzeczy\u0107, bo informuje czytel-
\nnika, \u017ce na bezludn\u0105 wysp\u0119 zabra\u0142by ze sob\u0105 Mache dich mein Herze rein z Bachowskiej Pa-
\nsji wed\u0142ug \u015bw. Mateusza. Wie, \u017ce tak\u0105 informacj\u0105 mo\u017ce pozyska\u0107 dla swoich pogl\u0105d\u00f3w nie-
\nzdecydowanych wi\u0119c idzie w zaparte. Wspomniany utw\u00f3r m\u00f3wi przecie\u017c o nawr\u00f3ceniu.<\/p>\n

Mache dich, mein Herze, rein,
\nIch will Jesum selbst begraben.
\nDenn er soll nunmehr in mir
\nF\u00fcr und f\u00fcr
\nSeine s\u00fc\u00dfe Ruhe haben.
\nWelt, geh aus, lass Jesum ein!<\/p>\n

Uczy\u0144 moje serce czystym,
\nChc\u0119 Jezusa sobie pochowa\u0107.
\nBo to musi teraz we mnie
\nDla i dla
\nSwego s\u0142odkiego pokoju posiadania.
\n\u015awiecie odejd\u017a precz, niech Jezus pozostanie!
\nZachwyca\u0107 si\u0119 utworem wzywaj\u0105cym do nawr\u00f3cenia, a jednocze\u015bnie kpi\u0107 z religii i
\nBoga. Konsekwentny ateista nie b\u0119dzie zachwyca\u0142 si\u0119 muzyk\u0105 Bacha, ani H\u00e4ndel\u2019a. Czy
\nmo\u017cna o wi\u0119ksz\u0105 przewrotno\u015b\u0107? Za\u0142\u00f3\u017cmy jednak, \u017ce Dawkins b\u0119dzie s\u0142ucha\u0142 tego w niesko\u0144-czono\u015b\u0107. Czy\u017c nie nawr\u00f3ci si\u0119 w ko\u0144cu ko\u0144c\u00f3w? Ja te\u017c lubi\u0119 ten kawa\u0142ek z Bachowskiej Mat-
\nth\u00e4uspassion i mia\u0142em nawet raz wizj\u0119 pod wp\u0142ywem tego w\u0142a\u015bnie kawa\u0142ka (to by\u0142o w czerw-
\ncu 1999), jednak wy\u017cej sobie ceni\u0119 Sind Blitze, sind Donner in Wolken verschwunden, O
\nMensch, bewein dein S\u00fcnde gro\u00df, albo Wir setzen uns mit Tr\u00e4nen z tej\u017ce Matth\u00e4uspassion.
\nGdyby Dawkins si\u0119 nawr\u00f3ci\u0142 z pewno\u015bci\u0105 upodoba\u0142by sobie inny kawa\u0142ek.
\nDow\u00f3d z osobistego do\u015bwiadczenia (ss. 130-137)
\nTo dobrze, \u017ce Dawkins zechcia\u0142 wspomnie\u0107 ten tak wa\u017cny argument, ale czy uczciwie
\ngo przedstawi i uczciwie b\u0119dzie zwalcza\u0142? Czy wspomni, kto propagowa\u0142 ten argument, kto
\nby\u0142 jego najwybitniejszym zwolennikiem? Niestety nie. A nale\u017ca\u0142o tak zrobi\u0107. Zamiast
\ntego odwo\u0142uje si\u0119 do nocnych strach\u00f3w, z kt\u00f3rymi mia\u0142 do czynienia w dzieci\u0144stwie.
\ns. 131
\nKto\u015b twierdzi, \u017ce osobi\u015bcie do\u015bwiadczy\u0142 obecno\u015bci Boga? C\u00f3\u017c \u2013 s\u0105 tacy, co twierdz\u0105,
\n\u017ce widuj\u0105 r\u00f3\u017cowe s\u0142onie, ale jako\u015b nikt nie zwraca uwagi. (…) W szpitalach dla
\npsychicznie chorych znale\u017a\u0107 mo\u017cna wielu r\u00f3\u017cnych pacjent\u00f3w: jedni uwa\u017caj\u0105 si\u0119 za
\nNapoleona…
\nDok\u0142adnie ten sam zarzut stawiali komuni\u015bci. Ciesz\u0119 si\u0119, \u017ce Dawkins staje z nimi w
\njednym szeregu. Wyobra\u017amy sobie \u015bwiat, w kt\u00f3rym tylko niekt\u00f3rzy posiadaj\u0105 wzrok, wi\u0119k-
\nszo\u015b\u0107 ludzi go nie ma, a Dawkins jest w\u015br\u00f3d owej upo\u015bledzonej wi\u0119kszo\u015bci. Co by m\u00f3wi\u0142 o
\nwidz\u0105cej mniejszo\u015bci? \u017be s\u0105 nienormalni, \u017ce s\u0105 chorzy psychicznie. Dok\u0142adnie w taki spos\u00f3b
\npost\u0119puje oceniaj\u0105c przydatno\u015b\u0107 zmys\u0142u religijnego. On chce by\u0107 ograniczony. Ale nie ka\u017cdy,
\nkto twierdzi, \u017ce miewa wizje lub bywa\u0142 w niebie, rzeczywi\u015bcie to robi\u0142. Mo\u017cna to zweryfiko-
\nwa\u0107 dopiero przy d\u0142u\u017cszej rozmowie stawiaj\u0105c szereg szczeg\u00f3\u0142owych pyta\u0144.<\/p>\n

s. 135
\nLudzki m\u00f3zg jest naprawd\u0119 wyj\u0105tkowo sprawnym narz\u0119dziem do konstruowania
\nmodeli. Kiedy \u015bpimy, nazywamy je snami, gdy jeste\u015bmy \u015bwiadomi \u2013 wyobra\u017ani\u0105, a
\nmodele wyj\u0105tkowo sugestywne to halucynacje.
\nNale\u017ca\u0142o jeszcze wspomnie\u0107 o hypnagogiach \u2013 to nie s\u0105 sny \u2013 s\u0105 one badane przez<\/p>\n

wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 nauk\u0119 i o wizjach (cz\u0142owiek, kt\u00f3ry tego nie mia\u0142 nie wie co to jest). W hypnago-
\ngiach ma si\u0119 \u2013 w przeciwie\u0144stwie do sn\u00f3w \u2013 pe\u0142n\u0105 \u015bwiadomo\u015b\u0107. Natomiast r\u00f3\u017cnica mi\u0119dzy<\/p>\n

wizj\u0105 a hypnagogi\u0105 jest mniej wi\u0119cej taka jak mi\u0119dzy hypnagogi\u0105 a snem.
\ns. 136-137<\/p>\n

Wi\u0119cej chyba o \u201eosobistym do\u015bwiadczeniu\u201d Boga czy innych religijnych objawie-
\nniach m\u00f3wi\u0107 nie trzeba. Je\u017celi kto\u015b prze\u017cy\u0142 co\u015b takiego, ma \u015bwi\u0119te prawo, by wie-
\nrzy\u0107, \u017ce by\u0142o to doznanie jak najbardziej autentyczne, ale nie powinien oczekiwa\u0107,<\/p>\n

\u017ce inni uwierz\u0105 mu na s\u0142owo…
\nPe\u0142na zgoda. Wiara ka\u017cdego chrze\u015bcijanina powinna bazowa\u0107 w\u0142a\u015bnie na osobistym
\ndo\u015bwiadczeniu, je\u017celi tego nie ma, pozostaje albo szuka\u0107 tego do\u015bwiadczenia, albo zak\u0142ad
\nPascala. Ostatnie rozwi\u0105zanie jest jednak po\u017ca\u0142owania godnym. Tak samo po\u017ca\u0142owania god-
\nnym rozwi\u0105zaniem jest bazowanie na cudzych do\u015bwiadczeniach religijnych. Ci ludzie, gdy
\nstan\u0105 u kresu swojej drogi, prze\u017cyj\u0105 rozczarowanie. Kto\u015b, kto nie ma \u017cadnych do\u015bwiadcze\u0144
\nreligijnych jest martwy duchowo. To oczywiste.<\/p>\n

Reporter Cincinnati Inquirer pisa\u0142 27 stycznia 1904 roku:
\n\u201ePrawie trzy miesi\u0105ce min\u0119\u0142y od kiedy ten cz\u0142owiek przyjecha\u0142 do Galena, a ju\u017c
\nw tym czasie uzdrowi\u0142 ponad 1000 os\u00f3b i wi\u0119cej ni\u017c 800 nawr\u00f3ci\u0142 (…). Ludzie, kt\u00f3rzy
\nod lat chodzili o kulach, przed o\u0142tarzem prostowali si\u0119. Tutaj wierz\u0105cy otrzymuj\u0105 co\u015b,
\nco nazywaj\u0105 \u201ezielonymi \u015bwi\u0119tami\u201d i to umo\u017cliwia im m\u00f3wienie j\u0119zykami, tzn. m\u00f3wie-
\nnie w obcych j\u0119zykach, kt\u00f3re s\u0105 im bez tej mocy Ducha zupe\u0142nie me znane. To m\u00f3wie-
\nnie j\u0119zykami jest uwa\u017cane za jedn\u0105 z wa\u017cniejszych rzeczy na tych zgromadzeniach. W
\npoprzednim tygodniu podczas nabo\u017ce\u0144stwa wsta\u0142a pewna niewiasta i m\u00f3wi\u0142a oko\u0142o 10
\nminut, nie b\u0119d\u0105c \u2013 jak si\u0119 wydawa\u0142o \u2013 przez nikogo rozumian\u0105. Pewien Indianin, kt\u00f3ry
\ntego dnia przyszed\u0142 tam z rezerwatu Pawnee, aby wzi\u0105\u0107 udzia\u0142 w Zgromadzeniu,
\nstwierdzi\u0142, \u017ce m\u00f3wi\u0142a ona w j\u0119zyku jego plemienia i \u017ce rozumia\u0142 on ka\u017cde s\u0142owo…\u201d
\n(…) a zw\u0142aszcza ci, kt\u00f3rzy maj\u0105 cho\u0107by minimaln\u0105 wiedz\u0119 o funkcjonowaniu m\u00f3-
\nzgu i o niewiarygodnych mo\u017cliwo\u015bciach tego narz\u0105du.
\nZ tego co wiem mo\u017cliwo\u015bci m\u00f3zgu s\u0105 wci\u0105\u017c niezbadane, a psychologia jest nauk\u0105, kt\u00f3ra<\/p>\n

jeszcze nie dosz\u0142a kresu swoich mo\u017cliwo\u015bci. W tej sytuacji twierdzenie, \u017ce \u201eminimalna wie-
\ndza o…\u201d zakrawa na zwyk\u0142\u0105 ignorancj\u0119. William James by\u0142 psychologiem i interesowa\u0142 si\u0119<\/p>\n

do\u015bwiadczeniami religijnymi, zostawi\u0142 po sobie wspania\u0142\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119: Do\u015bwiadczenia religijne.
\nDawkins zna t\u0119 ksi\u0105\u017ck\u0119, a przynajmniej s\u0142ysza\u0142 o niej, tutaj za\u015b nieoczekiwanie j\u0105 przemilcza.
\nNie chcia\u0142o si\u0119 przeczyta\u0107? Nie zg\u0142\u0119bi\u0142 tematu? To po co wypowiada si\u0119 o sprawach, o kt\u00f3-<\/p>\n

rych nic nie wie. A jest to jedna z najwspanialszych ksi\u0105\u017cek XX wieku. A mo\u017ce najwspanial-
\nsza. Ju\u017c Kant wypowiada\u0142 si\u0119 przeciwko zinstytucjonalizowanemu chrze\u015bcija\u0144stwu. To samo<\/p>\n

powt\u00f3rzy\u0142 William James.
\nPodczas dotkni\u0119\u0107 Ducha \u015awi\u0119tego w jednej chwili zmienia si\u0119 osobowo\u015b\u0107 cz\u0142owieka,
\nzmienia si\u0119 spojrzenie na \u015bwiat, rozumuje si\u0119 zupe\u0142nie innymi kategoriami i pragnie innych
\nrzeczy. Nagle ogarnia nas mi\u0142o\u015b\u0107 do wszystkich i do wszystkiego. Niewa\u017cne s\u0105 dogmaty, tra-
\ndycja, niewiele nam pomo\u017ce posiadanie wiedzy o Bogu, z Bogiem nale\u017cy by\u0107, Boga nale\u017cy
\nmie\u0107, a najlepiej by\u0107 w Nim. Wtedy \u017caden Filisty\u0144czyk nas nie przestraszy, bez wzgl\u0119du na to
\nczy nazywa si\u0119 Goliat, czy Dawkins.
\nTak samo jest z wizjami. Dop\u00f3ki pozostaje si\u0119 w ciele mo\u017cna nie wierzy\u0107 w piek\u0142o,
\nmo\u017cna pow\u0105tpiewa\u0107 w istnienie Boga, mo\u017cna nie wierzy\u0107 w wiele innych takich, czy innych
\nrzeczy. Jednak wystarczy, \u017ce tylko na chwil\u0119 znajdziemy si\u0119 poza cia\u0142em, a natychmiast
\nwszystko staje inne. W jednej chwili. R\u00f3wnie\u017c nasze zdanie o owych rzeczach, w kt\u00f3re w\u0105t-
\npimy, gdy jeste\u015bmy w ciele si\u0119 zmienia.<\/p>\n

Kiedy\u015b, gdy by\u0142em daleko od Boga, lubi\u0142em udowadnia\u0107, \u017ce piek\u0142a nie ma. Wyszukiwa-
\n\u0142em wszelkich mo\u017cliwych dowod\u00f3w, dowod\u00f3w z Pisma przede wszystkim, tak\u017ce dowod\u00f3w
\n\u201ezdroworozs\u0105dkowych\u201d. Przynajmniej dwie osoby uda\u0142o mi si\u0119 przekona\u0107. Wdawa\u0142em si\u0119 w
\ndyskusje, czasem niemal k\u0142\u00f3tnie (z baptystami przede wszystkim). Jednego razu zasypiam,
\nsen nie chce jako\u015b przychodzi\u0107. Nagle jakie\u015b niewiedzione usta zbli\u017caj\u0105 si\u0119 do mego
\nlewego ucha i m\u00f3wi\u0105: \u201ePiek\u0142a nie ma. Piek\u0142a nie ma. Ha, ha, ha\u201d. Troch\u0119 da\u0142o mi to do
\nmy\u015blenia, ale tylko na chwil\u0119, bo ju\u017c nast\u0119pnego dnia udowadnia\u0142em, \u017ce piek\u0142a nie ma. Wiem
\nco to jest i\u015b\u0107 w zaparte w tego typu sprawach. Jaki\u015b czas potem kto\u015b, kto tylko przypadkowo
\nprzys\u0142uchiwa\u0142 si\u0119 dyskusji o piekle, powiedzia\u0142: \u201eHulaj duszo, piek\u0142a nie ma,\u201d. Da\u0142o mi to
\njeszcze wi\u0119cej do my\u015blenia i na d\u0142u\u017cej. Nigdy nie zapomn\u0119 wyrazu jego twarzy.
\nDow\u00f3d z Pisma
\ns. 137<\/p>\n

Pocz\u0105wszy od XIX wieku wykszta\u0142ceni teologowie uznaj\u0105 istnienie powa\u017cnych do-
\nwod\u00f3w na to, \u017ce Ewangelie nie s\u0105 wiarogodnym zapisem historycznych zdarze\u0144 za-
\nchodz\u0105cych w realnym \u015bwiecie.<\/p>\n

Po pierwsze nie wszyscy, po drugie XIX-wieczny sceptycyzm zosta\u0142 ostudzony w XX
\nwieku. Nikt ju\u017c nie twierdzi, \u017ce Ewangelie powsta\u0142y w II wieku. Daty powstawania Ewangelii
\ns\u0105 wci\u0105\u017c przesuwane wstecz pod naporem nowych fakt\u00f3w. Dlaczego Ewangelie nie s\u0105 przez
\nniekt\u00f3rych uwa\u017cane za wiarygodne \u017ar\u00f3d\u0142o? Ze wzgl\u0119du na cuda w nich zawarte. Jednak cuda
\nJezusa uzyskuj\u0105 nieoczekiwane wsparcie ze strony Flawiusza oraz Talmudu. Poza tym nie
\n\u017cyjemy ju\u017c w wieku XIX aby ca\u0142kowicie odrzuca\u0107 jakiekolwiek cuda. \u201eW realnym \u015bwiecie\u201d \u2013
\njakbym czyta\u0142 Spenglera.
\nWszystkie powsta\u0142y d\u0142ugo po \u015bmierci Jezusa, a nawet po Pismach Paw\u0142a, kt\u00f3ryzreszt\u0105 praktycznie nie wspomina o \u017cadnych faktach z \u017cycia Chrystusa przywo\u0142y-
\nwanych w Nowym Testamencie.<\/p>\n

D\u0142ugo po \u015bmierci Jezusa? W 1972 roku O. Callaghan znalaz\u0142 cztery fragmenty Ewange-
\nlii Marka w Qumran, a to oznacza, \u017ce musia\u0142y tam dotrze\u0107 przed rokiem 68. Pawe\u0142 wielokrot-
\nnie powo\u0142uje si\u0119 na fakt \u015bmierci i zmartwychwstania Jezusa, a tak\u017ce na fakt, \u017ce po swym
\nzmartwychwstaniu ukaza\u0142 si\u0119 Piotrowi i innym \u201ebraciom\u201d (1 Kor 15, 6-7), kilkakrotnie cytuje
\ns\u0142owa Jezusa (1 Tes 4, 15; 1 Kor 7, 10; 9, 14; 11, 23 n).
\nR\u00f3\u017cnica pomi\u0119dzy orygina\u0142em a pierwszym zachowanym tekstem jest mniejsza ni\u017c dla
\ninnych pism staro\u017cytnych. Najstarszy r\u0119kopis dzie\u0142 Ajschylosa (525-456) pochodzi z oko\u0142o
\n1000 roku. Okoliczno\u015bci przekazywania tekstu s\u0105 wi\u0119c wyj\u0105tkowo korzystne i nie mog\u0105
\nusprawiedliwia\u0107 nadmiernego krytycyzmu ze strony takich ludzi jak Dawkins. Ich w\u0105tpliwo-
\n\u015bci maj\u0105 zupe\u0142nie inne pod\u0142o\u017ce.
\ns. 140<\/p>\n

Mateusz, wywodz\u0105c pochodzenie Jezusa \u201ez rodu Dawidowego\u201d doliczy\u0142 si\u0119 dwu-
\ndziestu o\u015bmiu pokole\u0144, \u0141ukasz natomiast czterdziestu jeden? Gorzej \u2013 tylko jedno<\/p>\n

imi\u0119 wyst\u0119puje na obydwu drzewach genealogicznych sporz\u0105dzonych przez
\newangelist\u00f3w! Co sk\u0105din\u0105d i tak uzna\u0107 nale\u017cy za ma\u0142o istotne, bowiem je\u015bli<\/p>\n

Jezus narodzi\u0142 si\u0119 z dziewicy, to raczej dla spe\u0142nienia starotestamentowego proroc-
\ntwa nie ma wielkiego znaczenia, czy przodkowie m\u0119\u017ca jego matki istotnie pocho-
\ndzili z kr\u00f3lewskiego rodu.<\/p>\n

Nie dwudziestu o\u015bmiu, tylko dwudziestu siedmiu i nie czterdziestu jeden, tylko czter-
\ndziestu dw\u00f3ch. Dawkins jak zwykle jest niedok\u0142adny. \u201eTylko jedno imi\u0119 wyst\u0119puje na oby-
\ndwu drzewach genealogicznych\u201d \u2013 zgaduj\u0119, \u017ce ma na my\u015bli Dawida. A Salatiel i Zorobabel?<\/p>\n

Wyst\u0119puj\u0105 zar\u00f3wno u Mateusza jak i \u0141ukasza \u2013 wi\u0119c trzy imiona, nie jedno. Brak dok\u0142adno-
\n\u015bci, to nieod\u0142\u0105czna cecha Dawkinsa. Przyzwyczaili\u015bmy si\u0119 ju\u017c do tej jego cechy. Dawkins nie<\/p>\n

napisa\u0142 nic nowego, ta sprawa dyskutowana by\u0142a ju\u017c przez staro\u017cytnych. Ju\u017c Justyn M\u0119czen-
\nnik (zm. 165) napisa\u0142:<\/p>\n

\u201eChrystus to Syn Bo\u017cy, kt\u00f3ry by\u0142 przed \u201ejutrzenk\u0105\u201d i \u201eksi\u0119\u017cycem\u201d, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cia\u0142em
\ni narodzi\u0142 si\u0119 z owej Dziewicy rodu Dawidowego\u201d10
\n.<\/p>\n

Orygenes (185-154) pisa\u0142:
\n\u201eEwangeli\u015bci nie jednakowo przestawiaj\u0105 rodow\u00f3d Jezusa i fakt ten mocno niepokoi<\/p>\n

niekt\u00f3rych ludzi\u201d. \u0141ukasz \u201eprzedstawia genealogi\u0119 Zbawiciela w linii m\u0119skich przod-
\nk\u00f3w\u201d. Mateusz natomiast podaje genealogi\u0119 Marii. \u201eU Mateusza przy ka\u017cdym imieniu<\/p>\n

podano okre\u015blenie oznaczaj\u0105ce pochodzenie; u \u0141ukasza s\u0142owo to ca\u0142kowicie pomini\u0119to.<\/p>\n

W Ewangelii Mateusza (…) a\u017c do ko\u0144ca powtarza si\u0119 s\u0142owo \u201ezrodzi\u0142\u201d; w Ewangelii \u0141u-
\nkasza natomiast, (…), napisano: \u201eBy\u0142 jak mniemano, synem J\u00f3zefa\u201d11<\/p>\n

Innego wyja\u015bnienia udzieli\u0142 Augustyn (354-430):<\/p>\n

\u201eA je\u015bli kogo\u015b zastanawia, \u017ce innych przodk\u00f3w wymienia Mateusz wychodz\u0105c od Da-
\nwida a\u017c do J\u00f3zefa, a innych \u0141ukasz wst\u0119puj\u0105c od J\u00f3zefa a\u017c do Dawida, \u0142atwo znajdzie<\/p>\n

odpowied\u017a je\u015bli zwr\u00f3ci uwag\u0119, \u017ce J\u00f3zef m\u00f3g\u0142 posiada\u0107 dw\u00f3ch ojc\u00f3w, jednego przez
\nkt\u00f3rego zosta\u0142 urodzony i drugiego, przez kt\u00f3rego zosta\u0142 zaadoptowany\u201d12
\n.<\/p>\n

Gdyby \u0141ukasz i Mateusz rzeczywi\u015bcie zaprzeczali sobie, i gdyby taka by\u0142a opinia, \u017ce<\/p>\n

sobie zaprzeczaj\u0105, kt\u00f3rej\u015b z tych Ewangelii (np. \u0141ukasza, bo nie ma apostolskiego pochodze-
\nnia) nie wci\u0105gni\u0119to by do kanonu.<\/p>\n

s. 142
\nW opisuj\u0105cej dzieci\u0144stwo Chrystusa Ewangelii Tomasza…<\/p>\n

10 Justyn M\u0119czennik, Dialog z \u017bydem Tryfonem, I, 54, 4.
\n11 Orygenes, Homilie do Ewangelii \u015bw. \u0141ukasza, homilia 28, 1-3.
\n12 Augustyn, O zgodno\u015bci ewangelist\u00f3w, ksi\u0119ga II, 3, 5.<\/p>\n

Ewangelia Tomasza, to zbi\u00f3r logi\u00f3w Jezusa, natomiast Ewangelia Dzieci\u0144stwa
\nTomasza zajmuje si\u0119 dzieci\u0144stwem Jezusa (powsta\u0142a w IV wieku) i chyba to o ni\u0105
\nchodzi Dawkinsowi. W takich sytuacjach nale\u017cy wykaza\u0107 si\u0119 dok\u0142adno\u015bci\u0105.
\nKto\u015b m\u00f3g\u0142by powiedzie\u0107, \u017ce nikt przecie\u017c nie wierzy w takie bajkowe opowie\u015bci,
\njakie mo\u017cna znale\u017a\u0107 w Ewangelii wg \u015bw. Tomasza. Ale przecie\u017c na dok\u0142adnie tej
\nsamej zasadzie nie mamy \u017cadnych powod\u00f3w, by wierzy\u0107 czterem kanonicznym
\nEwangeliom.
\nKanon czterech Ewangelii zosta\u0142 ustalony ju\u017c na pocz\u0105tku II wieku. Natomiast bajeczne
\newangelie, do kt\u00f3rych czytania chcia\u0142by nas zach\u0119ci\u0107 powsta\u0142y w latach 150-400. Nie Tylko
\nbajeczno\u015b\u0107 zadecydowa\u0142a o tym, \u017ce nie wesz\u0142y do kanonu, powsta\u0142y one w czasach gdy kanon
\nczterech Ewangelii ju\u017c istnia\u0142. Ale o tym Thomas Jefferson \u2013 Dawkins lubi go cytowa\u0107 \u2013 nie
\nm\u00f3g\u0142 wiedzie\u0107, ale Dawkins mo\u017ce, gdyby chcia\u0142.
\nRzekomy b\u0142\u0105d t\u0142umaczy \u201ealmah\u201d, co znaczy \u201em\u0142oda kobieta\u201d, na greckie \u201eparthenos\u201d,
\nczyli dziewica. Znawca hebrajskiego si\u0119 znalaz\u0142. Kiedy to \u017bydzi doszli do wniosku, \u017ce \u201eal-
\nmah\u201d z Iz 7, 14 nie znaczy dziewica? Dopiero wtedy jak chrze\u015bcijanie zacz\u0119li to wykorzystali
\nw swoich z \u017bydami polemikach. Termin ten wyst\u0119puje r\u00f3wnie\u017c w Rdz 24, 43; Wj 2, 8; Ps 46,1; 68, 26; Prz 30, 19; Pnp 1, 3; 6, 8; 1 Krn 15, 20. Nie by\u0142a to jedyna zreszt\u0105 poprawka. Prze-
\nk\u0142ad Akwili (oko\u0142o roku 130) opr\u00f3cz zamiany \u201eparthenos\u201d na \u201eneanis\u201d w Iz 7, 14, zamieni\u0142
\nr\u00f3wnie\u017c termin \u201ediatheke\u201d (przymierze, testament) na \u201esyntheke\u201d (uk\u0142ad) w Wj 24, 1 nn. O
\ntym Dawkins nie raczy\u0142 si\u0119 dowiedzie\u0107. Ma\u0142o wa\u017cny szczeg\u00f3\u0142? Skoro wypowiada si\u0119 na te-
\nmat okoliczno\u015bci powstania chrze\u015bcija\u0144stwa, powinien by\u0142 pozna\u0107 wszystkie mo\u017cliwe szcze-
\ng\u00f3\u0142y.<\/p>\n

Dow\u00f3d z uczonego (144-152)
\ns. 150<\/p>\n

Chc\u0105c przekona\u0107 tych, kt\u00f3rzy jeszcze nie zostali przekonani, Dawkins si\u0119ga po argu-
\nment, i\u017c im lepiej jest si\u0119 wykszta\u0142conym i inteligentniejszym tym wi\u0119ksze prawdopodobie\u0144-<\/p>\n

stwo bycia ateist\u0105 (s. 150-151). Bo przecie\u017c ka\u017cdy chce by\u0107 m\u0105drym. O czym\u015b jednak najwy-
\nra\u017aniej nie chce wiedzie\u0107. Rozw\u00f3j jednej tylko cechy prowadzi do zaniku innych. Od staro-<\/p>\n

\u017cytno\u015bci zaleca si\u0119, by rozwija\u0107 zar\u00f3wno sprawno\u015b\u0107 fizyczn\u0105, jak i intelekt. Ale czy tylko do
\ntych dw\u00f3ch zdolno\u015bci ogranicza si\u0119 cz\u0142owiek?13 Co z intuicj\u0105? Czy zawsze i w ka\u017cdej sytuacji
\nintelekt jest wa\u017cniejszy od intuicji? Mo\u017cna wyliczy\u0107 wiele sytuacji, w kt\u00f3rych intelekt jest
\nmniej przydatny od intuicji. Np. w warunkach zagro\u017cenia, w pracy policyjnej, w archeologii,
\no literaturze i sztuce nie wspominaj\u0105c. Mo\u017ce te\u017c by\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142em inspiracji. Dzisiaj postawili\u015bmy
\nna intelekt i efekt jest taki, \u017ce ma\u0142e dziecko ma lepsz\u0105 intuicj\u0119 ni\u017c doros\u0142y cz\u0142owiek. Intelekt<\/p>\n

13 Platon m\u00f3wi\u0142 o triadycznej strukturze ludzkiej duszy. Arystoteles m\u00f3wi\u0142 tylko o dw\u00f3ch cz\u0119\u015bciach: materii i formie. W ko\u0144cu \u015bredniowiecza poszli\u015bmy za Arystotelesem i to by\u0142 b\u0142\u0105d.<\/p>\n

jest nadmiernie rozwini\u0119ty, a pozosta\u0142e w\u0142a\u015bciwo\u015bci w zaniku \u2013 karykatura cz\u0142owieka.
\nTo dlatego nie powstaje dzisiaj wielka literatura, wielka sztuka, wielka muzyka,
\npomimo i\u017c ludzi mamy wi\u0119cej ni\u017c kiedykolwiek przedtem. Przerost intelektualny poci\u0105ga za
\nsob\u0105 wiele negatywnych skutk\u00f3w, kt\u00f3rych nie u\u015bwiadamiamy sobie do ko\u0144ca.<\/p>\n

A uczeni? Cz\u0142owiek uczony lubi r\u00f3\u017cni\u0107 si\u0119 od og\u00f3\u0142u, zw\u0142aszcza w kwestiach \u015bwiatopo-
\ngl\u0105dowych. Ju\u017c w staro\u017cytno\u015bci m\u0119drcy mieli inne zapatrywania na religi\u0119 i szczycili si\u0119 tym.<\/p>\n

Celsus ju\u017c oko\u0142o roku 180 pisa\u0142, \u017ce filozof\u00f3w odstrasza od chrze\u015bcija\u0144stwa t\u0142um jego wy-
\nznawc\u00f3w. M\u0119drcom zawsze si\u0119 wydawa\u0142o, \u017ce w\u0142a\u015bnie oni i tylko oni maj\u0105 racj\u0119, zawsze jed-
\nnak wychodzi\u0142o na to, \u017ce tylko niekt\u00f3rzy z nich. M\u0119drzec niejako z obowi\u0105zku musi mie\u0107<\/p>\n

inne pogl\u0105dy ni\u017c otaczaj\u0105cy go t\u0142um.
\nZak\u0142ad Pascala (ss. 152-154)
\nZak\u0142ad Pascala ca\u0142kiem s\u0142usznie bywa nazywany hazardem. \u017by\u0107 przez ca\u0142e \u017cycie w<\/p>\n

niepewno\u015bci odno\u015bnie tak wa\u017cnej sprawy, jak\u0105 jest \u017cycie po\u015bmiertne, to naprawd\u0119 po\u017ca\u0142owa-
\nnia godne. Odnosz\u0119 jednak wra\u017cenie, \u017ce zak\u0142ad Pascala pomy\u015blany zosta\u0142 w trosce o ludzi<\/p>\n

s\u0142abych w wierze, ludzi kt\u00f3rzy nie maj\u0105 g\u0142\u0119bszych do\u015bwiadcze\u0144 religijnych, a kt\u00f3rzy wierz\u0105
\ntylko dlatego, bo ich tak nauczono. W takim przypadku \u201ezak\u0142ad\u201d mo\u017ce spe\u0142nia\u0107 pozytywn\u0105
\nrol\u0119. Co jeszcze ma nam Dawkins do powiedzenia?
\nA teraz za\u0142\u00f3\u017cmy na odmian\u0119, \u017ce B\u00f3g, przed kt\u00f3rego obliczem przysz\u0142o nam stan\u0105\u0107<\/p>\n

po \u015bmierci, to Baal, i przyjmijmy te\u017c, \u017ce Baal jest nie mniej zawistny ni\u017c Jego daw-
\nny rywal Jahwe. Czy w tej sytuacji nie by\u0142oby dla Pascala lepiej przyj\u0105\u0107, \u017ce \u017caden<\/p>\n

B\u00f3g nie istnieje, ni\u017c postawi\u0107 na nie tego Boga?
\nDawkins jest wi\u0119c w lepszej sytuacji od Pascala? My\u015bli sobie, gdzie\u015b w zakamarkach
\nduszy, \u017ce wystarczy \u017cy\u0107 moralnie, a w\u00f3wczas po \u015bmierci je\u017celi nawet \u2013 nie daj Bo\u017ce \u2013 si\u0119
\noka\u017ce, \u017ce istnieje B\u00f3g, nie spotka go krzywda.
\nDow\u00f3d z twierdzenia Bayesa (154-160)
\ns. 159
\nMo\u017cna na przyk\u0142ad przyj\u0105\u0107 koncepcj\u0119 Boga z\u0142o\u015bliwego (taki w\u0142a\u015bnie wychyla si\u0119 z
\nka\u017cdej stronicy Starego Testamentu).<\/p>\n

Zacznijmy od pocz\u0105tku. Czy B\u00f3g by\u0142 z\u0142o\u015bliwy wyp\u0119dzaj\u0105c pierwszego cz\u0142owieka z ra-
\nju? Chodzi\u0142o wprawdzie o drobiazg, ale cz\u0142owiek nie dotrzyma\u0142 warunk\u00f3w (Rdz 3, 3). Czy<\/p>\n

zachowa\u0142 si\u0119 z\u0142o\u015bliwie wobec Kaina k\u0142ad\u0105c na nim znak po zab\u00f3jstwie brata (Rdz 4, 15). Czy
\npotop by\u0142 wynikiem z\u0142o\u015bliwo\u015bci? Ka\u017cdy, kto przeczyta\u0142 uwa\u017cnie ST bez wi\u0119kszego trudu mo-
\n\u017ce zada\u0107 k\u0142am Dawkinsowi.<\/p>\n

s. 160
\n\u201ekto stworzy\u0142 Boga?\u201d
\nPytanie to powt\u00f3rzy jeszcze kilkakrotnie14<\/p>\n

. Do kogo jest zwr\u00f3cone? Do wyznawc\u00f3w
\nhinduizmu, wyznawc\u00f3w politeistycznych religii staro\u017cytnego Sumeru, Akkadu, Grecji, czy
\nte\u017c Rzymu? Bo je\u017celi ma to by\u0107 argument przeciwko chrze\u015bcija\u0144stwu, to Dawkins ods\u0142oni\u0142
\nbardzo wstydliw\u0105 cz\u0119\u015b\u0107 swego intelektu. Najwyra\u017aniej ma jakie\u015b ci\u0105gotki politeistyczne. Za-
\n\u0142o\u017cenie, \u017ce B\u00f3g powsta\u0142, b\u0105d\u017a zosta\u0142 stworzony zak\u0142ada, \u017ce nie jest ponad czasem. Czas istnia\u0142
\nprzed Bogiem. Kto go stworzy\u0142? Nikt? Powsta\u0142 samoistnie? A mo\u017ce jest odwieczny? W takim
\nrazie czas winien by\u0107 Bogiem, albo jednym z bog\u00f3w Dawkinsa.<\/p>\n

S\u0142owa \u2018powsta\u0142\u2019, \u2018istnieje\u2019, \u2018zosta\u0142 stworzony\u2019 z g\u00f3ry zak\u0142adaj\u0105, \u017ce kto\u015b lub co\u015b ograni-
\nczone jest czasem, nie mo\u017cna ich odnosi\u0107 do kogo\u015b, kto jest poza czasem. B\u00f3g jest ponad cza-
\nsem i ponad przestrzeni\u0105. To z Niego, z Jego tre\u015bci wy\u0142oni\u0142y si\u0119 czas, przestrze\u0144 i wszelkie<\/p>\n

byty. Od najwi\u0119kszego do najmniejszego \u2013 gradualizm ontyczny. Gdyby B\u00f3g by\u0142 tylko abs-
\ntrakcj\u0105, niczego nie m\u00f3g\u0142by stworzy\u0107, zawsze musia\u0142 by\u0107 poj\u0119ciem substancjalnym. Ateizm,<\/p>\n

wbrew sobie, prowadzi swoich wyznawc\u00f3w do wiary w cuda, bo jakim cudem podczas big-
\nbangu z niczego powsta\u0142o wszystko. Wiara za\u015b w odwieczno\u015b\u0107 materii przez samo to jest nie-
\ndorzeczna, \u017ce daje czasow\u0105 nieograniczono\u015b\u0107 temu, co ograniczone jest przestrzennie. Co\u015b, co<\/p>\n

jest ograniczone przestrzennie, musi te\u017c by\u0107 ograniczone czasowo.
\nAutor obieca\u0142 nam: \u201enim przejd\u0119 do wyja\u015bniania powod\u00f3w, dla kt\u00f3rych sam nie wierz\u0119
\nw istnienie Boga, mam obowi\u0105zek rozprawi\u0107 si\u0119 z dowodami na jego istnienie, kt\u00f3re do tej<\/p>\n

pory nam proponowano\u201d (s. 115). Niestety nie dotrzyma\u0142 obietnicy. Obalaj\u0105c dowody wybie-
\nra\u0142 g\u0142\u00f3wnie \u015bredniowieczne wersje tych dowod\u00f3w15<\/p>\n

To tak, jakby kto\u015b obala\u0142 teori\u0119 ewolucji
\nw oparciu o to, co napisali Lamarck i Darwin, a nie chcia\u0142 zaznajomi\u0107 si\u0119 z tym, co zosta\u0142o<\/p>\n

dokonane przez ich nast\u0119pc\u00f3w. Nie by\u0142oby to uczciwe, nie by\u0142oby te\u017c naukowe. Tak\u0105 to me-
\ntod\u0119 stosuje Dawkins, kt\u00f3ry dopu\u015bci\u0142 si\u0119 jeszcze jednego niedoci\u0105gni\u0119cia, obalaj\u0105c dowody<\/p>\n

nie zawsze wiernie je przytacza\u0142, nadawa\u0142 im Dawkinsowskie brzmienie, nie zawsze zgodne z
\nintencj\u0105 ich tw\u00f3rc\u00f3w.
\nZnaczenie dowod\u00f3w
\nDowody s\u0105 potrzebne dla os\u00f3b kt\u00f3re nie znaj\u0105 Boga, b\u0105d\u017a s\u0105 od Niego bardzo daleko.
\nKto\u015b, kto jest blisko nie potrzebuje dowod\u00f3w, r\u00f3wnie\u017c \u017cadne argumenty przeciwko istnieniu
\nBoga nie s\u0105 w stanie nim zachwia\u0107. A wiara? Wiara jest wtedy, gdy jest si\u0119 daleko od Boga,
\ngdy jest si\u0119 przy Nim, albo w Nim, mamy do czynienia z czym\u015b wi\u0119cej ni\u017c wiar\u0105. Najpierw
\njednak trzeba uwierzy\u0107, trzeba zaufa\u0107. B\u00f3g pozwoli znale\u017a\u0107 si\u0119 ka\u017cdemu, kto rzeczywi\u015bcie
\nchce Go znale\u017a\u0107.<\/p>\n

14 Na s. 223 napisa\u0142: \u201ekot zaprojektowa\u0142 projektanta\u201d.
\n15 We Wst\u0119pie napisa\u0142 \u201es\u0105 to argumenty bardzo w\u0105tpliwej jako\u015bci\u201d (s. 11).<\/p>\n

La Mettrie stwierdzi\u0142, \u017ce jedynie w stanie choroby lub podczas zbli\u017cania si\u0119
\n\u015bmierci zaczynamy szuka\u0107 Boga. Wystarczy jednak, by stan zdrowia si\u0119 poprawi\u0142, a
\nnatychmiast przestajemy wierzy\u0107 w Boga. Wed\u0142ug niego to ma by\u0107 dow\u00f3d przemawiaj\u0105cy za
\nnieistnieniem Boga.
\nDawkins lubi cytowa\u0107 Thomasza Jeffersona (1743-1826), trzeciego ameryka\u0144skiego<\/p>\n

prezydenta i wynalazc\u0119 krzes\u0142a obrotowego, ja zacytuj\u0119 innego Amerykanina, Williama Ja-
\nmesa (1842-1920), tym razem filozofa i psychologa, wsp\u00f3\u0142tw\u00f3rc\u0119 nowego systemu filozo-
\nficznego, pragmatyzmu, za\u0142o\u017cyciela pierwszego psychologicznego laboratorium eksperymen-
\ntalnego w 1875 roku (jeszcze przed Wundtem):<\/p>\n

\u201eNie l\u0119kajcie si\u0119 \u017cycia. Wierzcie, \u017ce warto \u017cy\u0107 a wasza wiara dopomo\u017ce realizacji tego<\/p>\n

faktu. \u201eDow\u00f3d naukowy\u201d \u017ce wy macie racj\u0119 przyj\u015b\u0107 mo\u017ce dopiero w dniu s\u0105du osta-
\ntecznego. Ale odwa\u017cni wojownicy mog\u0105 zwr\u00f3ci\u0107 si\u0119 do ludzi s\u0142abego serca, kt\u00f3rzy od-
\nm\u00f3wili p\u00f3j\u015b\u0107 z nimi, s\u0142owami kt\u00f3remi powita\u0142 Henryk IV sp\u00f3\u017aniaj\u0105cego si\u0119 Grillona po<\/p>\n

wielkim zwyci\u0119stwie: \u201ePowie\u015b si\u0119, dzielny Grillonie! My\u015bmy si\u0119 bili pod Arques, a cie-
\nbie tam nie by\u0142o!\u201d16<\/p>\n

Rozdzia\u0142 czwarty
\nDlaczego Dawkins si\u0119 myli (ss. 161-224)<\/p>\n

Na argumenty teist\u00f3w, \u017ce musi by\u0107 jaka\u015b przyczyna powstania wszystkich byt\u00f3w, Daw-
\nkins odpowiada przewrotnie, \u017ce istnienie Boga jest statystycznie bior\u0105c jeszcze bardziej nie-
\nprawdopodobne ni\u017c nasze istnienie.<\/p>\n

Nieredukowalna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 (170-179)
\nDawkins atakuj\u0105c kreacjonist\u00f3w dobiera sobie \u0142atwych przeciwnik\u00f3w \u2013 Stra\u017cnica. Na<\/p>\n

stronach 170-172 jest nim Stra\u017cnicy. Nie lubi\u0119 s\u0142abych przeciwnik\u00f3w, ani s\u0142abych sojuszni-
\nk\u00f3w, mo\u017cemy wi\u0119c to sobie bez \u017cadnej straty odpu\u015bci\u0107.<\/p>\n

s. 176<\/p>\n

\u201ePrzypuszczenie, \u017ce oko ze wszystkimi niezr\u00f3wnanymi jego urz\u0105dzeniami dla na-
\nstawiania ogniskowej na rozmaite odleg\u0142o\u015bci, dla dopuszczenia rozmaitych ilo\u015bci<\/p>\n

16 Por. W. James, Czy warto \u017cy\u0107?, prze\u0142. W. Kosiakiewicz, Warszawa 1901, s. 62.<\/p>\n

\u015bwiat\u0142a oraz dla poprawienia sferycznej i chromatycznej aberracji mog\u0142o
\nzosta\u0107 utworzone drog\u0105 naturalnego doboru, wydaje si\u0119 \u2013 zgadzam si\u0119 na to
\notwarcie \u2013 w najwy\u017cszym stopniu niedorzeczne\u201d. Kreacjoni\u015bci z lubo\u015bci\u0105 powo\u0142uj\u0105
\nsi\u0119 na ten cytat, ale nie musz\u0119 chyba dodawa\u0107, \u017ce nigdy go nie rozwijaj\u0105. \u201eOtwarta
\nzgoda\u201d Darwina jest bowiem jedynie chwytem retorycznym. To klasyczny podst\u0119p
\n\u2013 warto podpu\u015bci\u0107 przeciwnika bli\u017cej, \u017ceby potem trafi\u0107 go celniej. A tym celnym
\ntrafieniem jest proste wyja\u015bnienie, jak mog\u0142y wygl\u0105da\u0107 kolejne etapy ewolucji oka.
\nPodaj\u0105c ten przyk\u0142ad, Dawkins chce pokaza\u0107 czytelnikowi jaki jest odwa\u017cny, nie boi si\u0119
\n\u017cadnych wyzwa\u0144, nawet tych najtrudniejszych. Problem jednak w tym, \u017ce nawet nie pr\u00f3buje
\nodpowiedzie\u0107. S\u0105dzi \u017ce sam\u0105 tylko uwag\u0105, i\u017c przyk\u0142ad ten s\u0142u\u017cy rozzuchwaleniu, by bli\u017cej<\/p>\n

podeszli, a wtedy \u0142atwiej b\u0119dzie ich ustrzeli\u0107, przerazi ka\u017cdego kto odwa\u017cy\u0142by si\u0119 mu to wy-
\ntkn\u0105\u0107. Zrobi\u0142by lepiej, gdyby si\u0119 uczciwie przyzna\u0142, i\u017c nie wie, b\u0105d\u017a odes\u0142a\u0142 do jakiego\u015b opra-
\ncowania, kt\u00f3re wyja\u015bnia t\u0119 kwesti\u0119. Nie robi tego, bo chce udawa\u0107 wszechwiedz\u0105cego.<\/p>\n

Skoro Dawkins nie chce rozwin\u0105\u0107 my\u015bli Darwina, zajrzyjmy do\u0144 sami. Oto w jaki spo-
\ns\u00f3b Darwin do nas strzela:<\/p>\n

\u201eKiedy po raz pierwszy powiedziano, \u017ce s\u0142o\u0144ce jest nieruchome, a ziemia si\u0119 dooko\u0142a
\nniego obraca, zwyk\u0142y ludzki rozs\u0105dek uzna\u0142 t\u0119 teori\u0119 za b\u0142\u0119dn\u0105; lecz stare przys\u0142owie:
\nvox populi vox Dei, jak ka\u017cdemu filozofowi wiadomo, nie mo\u017ce znale\u017a\u0107 zastosowania w
\nnauce\u201d17
\n.
\nArgumentem z Kopernika pos\u0142ugiwa\u0142 si\u0119 ju\u017c Holbach (1723-1789). A zdrowy rozs\u0105-<\/p>\n

dek? W pierwszej po\u0142owie XIX wieku wi\u0119kszo\u015b\u0107 system\u00f3w filozoficznych g\u0142osi\u0142a, \u017ce wra\u017ce-
\nnia zmys\u0142owe \u2013 a na nich to opiera si\u0119 zdrowy rozs\u0105dek \u2013 s\u0105 b\u0105d\u017a mog\u0105 by\u0107 b\u0142\u0119dne, wprowa-
\ndzaj\u0105 nas w b\u0142\u0105d, a \u015bwiat kt\u00f3ry widzimy nie jest rzeczywistym \u015bwiatem. Jedynym pewnym<\/p>\n

oparciem jest my\u015bl. Takim to argumentem pos\u0142u\u017cy\u0142 si\u0119 Darwin, bo darwinizm to w istocie
\njeszcze jeden system filozoficzny, roszcz\u0105cy sobie pretensje do tego, \u017ce jest tym jedynym<\/p>\n

prawdziwym. Jednak wiara, i\u017c B\u00f3g jest stw\u00f3rc\u0105 wszechrzeczy nie opiera si\u0119 w\u0142a\u015bnie na zdro-
\nwym rozs\u0105dku, poniewa\u017c nikt z nas nie widzia\u0142 nigdy Boga, a zw\u0142aszcza podczas stwarzania<\/p>\n

czegokolwiek. Wiara ma inne \u017ar\u00f3d\u0142o ni\u017c zdrowy rozs\u0105dek. Do tzw. \u201ezdrowego rozs\u0105dku\u201d ci,
\nkt\u00f3rzy nie chc\u0105 wierzy\u0107, \u017ce cokolwiek mo\u017ce istnie\u0107 poza materi\u0105.
\nW stwierdzeniu Darwina mo\u017cna te\u017c zauwa\u017cy\u0107 \u015blad przekonania, i\u017c nowe wyja\u015bnienie
\njest bardziej prawdopodobne, wiarygodne \u2013 i naukowe \u2013 ni\u017c stare. Chcia\u0142bym zauwa\u017cy\u0107, \u017ce
\nreligie politeistyczne w istocie rzeczy propaguj\u0105 ewolucjonizm. Ewolucyjny rozw\u00f3j \u015bwiata,
\nnowe pokolenia coraz to doskonalszych bog\u00f3w i innych istot, w miejsce dawnych potwor\u00f3w,<\/p>\n

widzimy to w mitologii japo\u0144skiej, hinduskiej, sumeryjskiej, greckiej i wielu innych. Polite-
\nizm jest najwi\u0119kszym sojusznikiem ewolucjonizmu. Z czym\u015b zupe\u0142nie nowym mamy do czy-
\nnienia w religiach monoteistycznych \u2013 i tutaj mamy rzeczywisty post\u0119p. Ewolucjonizm to<\/p>\n

17 K. Darwin, O powstawaniu gatunk\u00f3w, prze\u0142. Sz. Dickstein, J. Nusbaum, Jirafa Roja, Warszawa 2006, s. 162.<\/p>\n

powr\u00f3t do dawnej koncepcji, wtedy wyra\u017canej j\u0119zykiem mitycznym, teraz naukowym.
\nCo jeszcze napisa\u0142 Darwin:
\n\u201ePytanie, w jaki spos\u00f3b nerw sta\u0142 si\u0119 wra\u017cliwy na \u015bwiat\u0142o, nie obchodzi nas bardziej ni\u017c
\nto, w jaki spos\u00f3b powsta\u0142o samo \u017cycie\u201d18
\n.<\/p>\n

Inaczej m\u00f3wi\u0105c: S\u0105 wa\u017cniejsze rzeczy ni\u017c oko, gdy te wyja\u015bnimy, do oka wr\u00f3cimy. Za-
\nchodzi wi\u0119c pytanie, czy Dawkins zagl\u0105da\u0142 do tego tekstu. A mo\u017ce Darwin wyja\u015bnia to w<\/p>\n

dalszych partiach. Prosz\u0119 bardzo:
\n\u201eTrudno unikn\u0105\u0107 por\u00f3wnania oka z teleskopem. Wiemy, \u017ce narz\u0119dzie to udoskonalone<\/p>\n

zosta\u0142o wskutek d\u0142ugotrwa\u0142ych usi\u0142owa\u0144 najznakomitszych umys\u0142\u00f3w. St\u0105d wnioskuje-
\nmy naturalnie, \u017ce i oczy utworzone zosta\u0142y w analogiczny spos\u00f3b. Czy jednak wniosek<\/p>\n

podobny nie b\u0119dzie zbyt \u015bmia\u0142y? Czy mamy prawo przypuszcza\u0107, \u017ce Stw\u00f3rca dzia\u0142a
\nprzy pomocy intelektu podobnie jak cz\u0142owiek?\u201d
\nStw\u00f3rca, czyli Dob\u00f3r Naturalny, to obiekt czci Darwina, a tak\u017ce pewnego innego pana,
\nkt\u00f3rego nazwisko r\u00f3wnie\u017c zaczyna si\u0119 na D.
\n\u201eU \u017cywych organizm\u00f3w zmienno\u015b\u0107 b\u0119dzie powodowa\u0142a drobne odchylenia, kt\u00f3re w
\npokoleniach b\u0119d\u0105 mno\u017cy\u0142y si\u0119 w niesko\u0144czono\u015b\u0107, a dob\u00f3r naturalny b\u0119dzie wy\u0142awia\u0142 z
\nnieomyln\u0105 sprawno\u015bci\u0105 ka\u017cde ulepszenie. Przypu\u015b\u0107my, \u017ce proces ten b\u0119dzie post\u0119powa\u0142
\nprzez miliony lat i \u017ce w ka\u017cdym roku dotknie on miliony r\u00f3\u017cnorodnych jednostek. Czy\u017c
\nnie mo\u017cemy spodziewa\u0107 si\u0119, \u017ce wytworzy si\u0119 t\u0105 drog\u0105 \u017cywe narz\u0119dzie optyczne o tyle
\ndoskonalsze od szklanego, o ile dzie\u0142a Stw\u00f3rcy s\u0105 wy\u017csze od dzie\u0142 cz\u0142owieka?\u201d19<\/p>\n

Czy ktokolwiek zosta\u0142 ustrzelony? A mo\u017ce przytoczy\u0142em niew\u0142a\u015bciwe partie tego roz-
\ndzia\u0142u? Wi\u0119c prosz\u0119 wskaza\u0107 na te w\u0142a\u015bciwe, w kt\u00f3rych Darwin rzeczywi\u015bcie ustrzela w\u0105tpi\u0105-<\/p>\n

cego w jego teori\u0119. Tak wi\u0119c Dawkins nie jest uczciwy wobec swego czytelnika, czytelnika
\nna kt\u00f3rym zarabia i to nie\u017ale. Wprowadza go w b\u0142\u0105d. Ujawnia si\u0119 tutaj cynizm Dawkinsa,
\nkt\u00f3ry a\u017c nadto dobrze wie, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego czytelnik\u00f3w nigdy nie si\u0119gnie po XIX-wieczny<\/p>\n

tekst Darwina. Wie r\u00f3wnie\u017c i o tym, \u017ce jego koledzy ewolucjoni\u015bci nigdy mu tego nie wy-
\ntkn\u0105. Dlatego mo\u017ce sobie pozwoli\u0107 na takie zachowanie.<\/p>\n

Dawkins nie przytacza nam, jak Darwin odpowiedzia\u0142 na to prowokuj\u0105ce pytanie, ale
\npr\u00f3buje go w tym wyr\u0119czy\u0107 \u2013 s\u0105dzi, \u017ce zrobi to lepiej \u2013 od swego mistrza i rozwodzi si\u0119 przed
\nswoim czytelnikiem, \u017ce zanim dosz\u0142o do powstania [pe\u0142nego] oka, najpierw musia\u0142o powsta\u0107
\np\u00f3\u0142 oka (odkrywcze). Szkoda, \u017ce my\u015bli tej nie rozwin\u0105\u0142, bo gdyby chcia\u0142 by\u0107 konsekwentny,<\/p>\n

musia\u0142by powiedzie\u0107, \u017ce p\u00f3\u0142 oka powsta\u0142o z 1\u20444 oka, 1\u20444 z jeszcze mniejszej cz\u0119\u015bci i tak w nie-
\nsko\u0144czono\u015b\u0107. W efekcie tego powsta\u0142by nowy paradoks, ju\u017c nie Zenona, lecz Dawkinsa.<\/p>\n

18 K. Darwin, O powstawaniu gatunk\u00f3w, prze\u0142. Sz. Dickstein, J. Nusbaum, Jirafa Roja, Warszawa 2006, s. 162.
\n19 K. Darwin, O powstawaniu gatunk\u00f3w, prze\u0142. Sz. Dickstein, J. Nusbaum, Jirafa Roja, Warszawa 2006, s. 165.<\/p>\n

\u201eJaki\u017c jest po\u017cytek z po\u0142owy oka?\u201d albo \u201eJaki jest po\u017cytek z po\u0142owy
\nskrzyd\u0142a?\u201d to klasyczne wersje \u201edowodu z nieredukowalnej z\u0142o\u017cono\u015bci\u201d.
\nDawkins wychodzi z za\u0142o\u017cenia, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 jego czytelnik\u00f3w nigdy nie zada sobie
\ntrudu, by dociec o co chodzi w \u201enieredukowalnej z\u0142o\u017cono\u015bci\u201d. Por\u00f3wnuje do po\u0142owy oka,
\nb\u0105d\u017a po\u0142owy skrzyd\u0142a, tymczasem dotyczy to biochemii i biologii kom\u00f3rkowej. Zajrzyjmy do
\nBehe\u2019go:<\/p>\n

Nieredukowalna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 (…) to pojedynczy system, z\u0142o\u017cony z kilku dobrze dopaso-
\nwanych, oddzia\u0142uj\u0105cych ze sob\u0105 cz\u0119\u015bci, kt\u00f3rym przypisuje si\u0119 podstawowe funkcje,<\/p>\n

gdzie usuni\u0119cie jakiejkolwiek z tych cz\u0119\u015bci powoduje, \u017ce system przestaje sprawnie
\nfunkcjonowa\u0107<\/p>\n

W uk\u0142adzie nieredukowalnym nie chodzi o r\u00f3\u017cnice ilo\u015bciowe \u2013 po\u0142owa oka, po\u0142owa
\nskrzyd\u0142a \u2013 lecz jako\u015bciowe. Idea Behe\u2019go jest taka, \u017ce systemu nieredukowalnie z\u0142o\u017conego
\nnie mo\u017cna wytworzy\u0107 w procesie ewolucji \u2013 musi zosta\u0107 stworzony od razu w ca\u0142o\u015bci, aby<\/p>\n

m\u00f3g\u0142 si\u0119 do czegokolwiek nadawa\u0107. Behe jako przyk\u0142ady biologicznych mechanizm\u00f3w niere-
\ndukowalnie z\u0142o\u017conych podaje wi\u0107 bakteryjn\u0105, rz\u0119sk\u0119, kaskad\u0119 krzepni\u0119cia krwi, transport<\/p>\n

mi\u0119dzykom\u00f3rkowy czy proces widzenia. To nie po\u0142owa oka i nie po\u0142owa skrzyd\u0142a s\u0105 klasycz-
\nnymi wersjami dowodu na nieredukowaln\u0105 z\u0142o\u017cono\u015b\u0107. Wygl\u0105da na to, \u017ce albo nie odr\u00f3\u017cnia<\/p>\n

\u201eoka\u201d od \u201eprocesu widzenia\u201d, albo sobie kpi z inteligencji swego czytelnika.
\ns. 179
\nArgument \u201enieredukowalnej z\u0142o\u017cono\u015bci\u201d obala w taki oto zabawny spos\u00f3b:
\n[…] Je\u017celi taka rzeczywi\u015bcie nieredukowalna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 istnieje, obala to teori\u0119<\/p>\n

Darwina. Sam jej tw\u00f3rca powiedzia\u0142 zreszt\u0105: \u00bbJe\u015bliby mo\u017cna by\u0142o wykaza\u0107, \u017ce ist-
\nnieje jakikolwiek narz\u0105d z\u0142o\u017cony, kt\u00f3ry nie m\u00f3g\u0142by by\u0107 utworzony na drodze licz-
\nnych, nast\u0119puj\u0105cych po sobie drobnych przekszta\u0142ce\u0144 \u2013 teoria moja musia\u0142aby ab-
\nsolutnie upa\u015b\u0107. Wszelako takiego przyk\u0142adu nie znalaz\u0142em\u00ab. Nie znalaz\u0142 go Darwin,<\/p>\n

ani nikt, kto pr\u00f3bowa\u0142 p\u00f3\u017aniej, mimo, wierzcie mi, i\u015bcie desperackich wysi\u0142k\u00f3w.<\/p>\n

By\u0142o ju\u017c wielu pretendent\u00f3w do tytu\u0142u \u015awi\u0119tego Graala kreacjonizmu \u2013 jednak \u017ca-
\nden d\u0142ugo si\u0119 nie osta\u0142.<\/p>\n

A dlaczego w\u015br\u00f3d biolog\u00f3w, w ostatnich czasach, jest tak wielu agnostyk\u00f3w. Wielu
\ninnych nie przyznaje si\u0119 do swoich w\u0105tpliwo\u015bci nawet je\u017celi je maj\u0105. Silna jest presja w tym<\/p>\n

\u015brodowisku. Obawa przed utrat\u0105 pracy. Dawkins chce ich wszystkich zmusi\u0107 do bycia konse-
\nkwentnym.<\/p>\n

Poza tym, gdyby nawet kiedy\u015b uda\u0142o si\u0119 znale\u017a\u0107 jakikolwiek przyk\u0142ad niereduko-<\/p>\n

20 M.J. Behe, Darwin\u2019s Black Box: The Biochemical Challenge to Evolution, The Free Press, New York 1996, s.<\/p>\n

walnej z\u0142o\u017cono\u015bci obalaj\u0105cy teori\u0119 ewolucji, czy\u017c nie zagrozi\u0142by on r\u00f3wnie\u017c
\npodstawom teorii inteligentnego projektu. Czy zreszt\u0105 ju\u017c jej nie podwa\u017cy\u0142?<\/p>\n

M\u00f3wi\u0142em nieraz (i wraca\u0107 do tego b\u0119d\u0119 wielokrotnie) \u2013 jakkolwiek ma\u0142o wiedzieli-
\nby\u015bmy o Bogu, jednej rzeczy mo\u017cemy by\u0107 pewni. B\u00f3g musia\u0142by by\u0107 bytem o nie-
\nprawdopodobnej wr\u0119cz z\u0142o\u017cono\u015bci. Zaiste nieredukowalnej!<\/p>\n

Dawkins nie potrafi my\u015ble\u0107 o Bogu inaczej jak tylko w kategoriach ewolucyjnych. Je\u017ce-
\nli B\u00f3g powsta\u0142 w wyniku ewolucji, to po pierwsze nie mo\u017ce i nigdy nie b\u0119dzie m\u00f3g\u0142 by\u0107 Bo-
\ngiem wszechpot\u0119\u017cnym, nieograniczonym, wszechwiedz\u0105cym itd. B\u00f3g taki ci\u0105gle si\u0119 rozwija,<\/p>\n

ale nigdy nie uzyskuje absolutnej doskona\u0142o\u015bci i w takiego to boga Dawkins wierzy, napisa\u0142
\nprzecie\u017c \u201ewszechmoc i wszechwiedza to atrybuty wzajemnie si\u0119 wykluczaj\u0105ce\u201d (s. 118). I<\/p>\n

tutaj, po raz kolejny, popada w sprzeczno\u015b\u0107 z samym sob\u0105 \u2013 chce boga ograniczonego, a jed-
\nnocze\u015bnie chce, by by\u0142 nieprawdopodobn\u0105 z\u0142o\u017cono\u015bci\u0105.<\/p>\n

B\u00f3g ewoluuj\u0105cy nie zas\u0142uguje na oddawanie mu czci i nie w takiego Boga wierzymy.<\/p>\n

B\u00f3g ewoluuj\u0105cy, to b\u00f3g zmienny, mo\u017ce zmienia\u0107 sw\u00f3j stosunek do ludzi i nie mo\u017ce by\u0107 gwa-
\nrantem wiecznego zbawienia.<\/p>\n

Kult luk (179-192)
\nNa stronach 179-192 zarzuca kreacjonistom \u201ekult luk\u201d. A przecie\u017c sam ucieka si\u0119 a to
\ndo \u201erusztowania\u201d, \u201ed\u017awigu\u201d \u201e\u017curawia\u201d, do wiary, \u017ce nauka w przysz\u0142o\u015bci wyja\u015bni te kwestie
\newolucjonizmu, kt\u00f3rych jeszcze nie potrafimy wyja\u015bni\u0107. Uprawia wi\u0119c nic innego jak kult<\/p>\n

luk, tyle tylko, \u017ce w inny spos\u00f3b. Z jego te\u017c ksi\u0105\u017cek najwyra\u017aniej wynika, \u017ce nie lubi zajmo-
\nwa\u0107 si\u0119 sprawami, kt\u00f3re obalaj\u0105 ewolucj\u0119. Nie lubi te\u017c o nich my\u015ble\u0107. A jednocze\u015bnie potrafi<\/p>\n

powiedzie\u0107, \u017ce nie zna \u017cadnych dowod\u00f3w obalaj\u0105cych ewolucj\u0119.
\ns. 180
\nPrzyznanie si\u0119 do niewiedzy jest zasadniczym sk\u0142adnikiem uprawiania nauki. Wi\u0119-
\ncej \u2013 ignorancja jest \u017ar\u00f3d\u0142em rado\u015bci, gdy\u017c ka\u017ce zadawa\u0107 pytania prowadz\u0105ce do<\/p>\n

przysz\u0142ych odkry\u0107. M\u00f3j przyjaciel Matt Ridley napisa\u0142 kiedy\u015b: \u00bbWi\u0119kszo\u015b\u0107 uczo-
\nnych jest znudzona tym, co ju\u017c wie. Tym, co ich nap\u0119dza, jest niewiedza.<\/p>\n

A jak by\u0142o z tzw. \u201e\u015bmieciowym DNA\u201d stanowi\u0105cym a\u017c 98% ludzkiego genomu. Ewo-
\nlucjoni\u015bci uznali, \u017ce to s\u0105 pozosta\u0142o\u015bci po naszych zwierz\u0119cych przodkach, \u201eewolucyjne \u015bmie-
\nci\u201d kt\u00f3re teraz do niczego nie s\u0142u\u017c\u0105. W wyniku takiego za\u0142o\u017cenia przez \u0107wier\u0107 wieku nikt nie<\/p>\n

bada\u0142 \u201e\u015bmieciowego DNA\u201d. By\u0142 to klasyczny przypadek ignorowania fakt\u00f3w przez dominuj\u0105-
\ncy trend w nauce.
\n\u201eJedn\u0105 ze z\u0142ych stron religii jest w\u0142a\u015bnie to, \u017ce uczy ona, i\u017c cnot\u0105 jest trwanie w<\/p>\n

niewiedzy\u201d.
\nNiewiedza jest dobra gdy dotyczy uczonych ewolucjonist\u00f3w (sto lat temu nie
\nchciano s\u0142ysze\u0107 o genetyce, do niedawna jeszcze nie chciano bada\u0107 \u201e\u015bmieciowego DNA\u201d),<\/p>\n

jest natomiast szkodliwa, gdy dotyczy ludzi religijnych. I w taki to spos\u00f3b sam sobie zaprze-
\nczy\u0142, nie po raz pierwszy zreszt\u0105.<\/p>\n

s. 182<\/p>\n

Micheael Shermer z w\u0142a\u015bciw\u0105 sobie ironi\u0105 zauwa\u017cy\u0142 kiedy\u015b, \u017ce ilekro\u0107 uda si\u0119 zna-
\nle\u017a\u0107 jakie\u015b skamienia\u0142o\u015bci z po\u0142owy takiego dotychczas \u201epustego\u201d okresu ewolucyj-
\nnego, kreacjoni\u015bci natychmiast z rado\u015bci\u0105 o\u015bwiadczaj\u0105, ze odt\u0105d mamy \u201edziur\u201d<\/p>\n

dwa razy wi\u0119cej.
\nNigdy nie spotka\u0142em si\u0119, by jakikolwiek kreacjonista tak m\u00f3wi\u0142, b\u0105d\u017a pisa\u0142. To kolejny<\/p>\n

przyk\u0142ad z\u0142ej woli i przypisywania swoim przeciwnikom s\u0142\u00f3w, jakich oni nigdy nie wypowia-
\ndali. Nie ma w tym jednak nic dziwnego, przecie\u017c ateista nie ma \u017cadnych moralnych hamul-
\nc\u00f3w powstrzymuj\u0105cych go przed k\u0142amaniem. Dla niego cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki.<\/p>\n

s. 183
\nDoniesienia kreacjonist\u00f3w o ludzkich czaszkach odkrytych w osadach karbo\u0144skich<\/p>\n

czy odciskach st\u00f3p humanoid\u00f3w w\u015br\u00f3d \u015blad\u00f3w dinozaur\u00f3w okaza\u0142y si\u0119 czyst\u0105 baj-
\nd\u0105.<\/p>\n

\u201eNature\u201d ju\u017c w 1986 roku pisa\u0142 o odciskach ludzkich st\u00f3p w rejonie Glen Rose, ale<\/p>\n

uzna\u0142 je za fa\u0142szerstwa (\u201eNature\u201d, 320\/1986, 308). Jednak w kolejnym numerze ich auten-
\ntyczno\u015b\u0107 zosta\u0142a potwierdzona przez doktora Johna Morrisa, geologa z Institute for Creation<\/p>\n

Research w El Cajun w Kalifornii (\u201eNature\u201d 321\/1986, 722). Sp\u00f3r w tej materii trwa nadal.
\nW parku narodowym Yellowstone na stoku wzg\u00f3rza na wysoko\u015bci ponad 2000 m
\nn.p.m. zachowa\u0142a si\u0119 skamienia\u0142a sekwoja21<\/p>\n

. Wystaje 5 m ponad powierzchni\u0119 ziemi.<\/p>\n

s. 185
\nChc\u0105c wyja\u015bni\u0107 czym jest, b\u0105d\u017a czym nie jest nieredukowalna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 Dawkins daje
\nnam naiwny przyk\u0142ad stosu u\u0142o\u017conego z kamieni. Zapomina \u2013 \u015bwiadomie b\u0105d\u017a nie\u015bwiadomie
\n\u2013 \u017ce o stosie decyduj\u0105 jeszcze takie czynniki, jak grawitacja i pod\u0142o\u017ce, na kt\u00f3rym kamienie
\nspoczywaj\u0105. Na dodatek kamienie to zbi\u00f3r nie r\u00f3\u017cni\u0105cych si\u0119 jako\u015bciowo element\u00f3w.
\n(…) Istnieje wiele struktur nieredukowalnych w tym sensie, \u017ce usuni\u0119cie dowolne-<\/p>\n

21 Dzisiaj ze wzgl\u0119du na warunki klimatyczne drzewo to nie mog\u0142oby tam wyrosn\u0105\u0107. Sekwoje rosn\u0105 w wilgot-
\nnym i ciep\u0142ym klimacie, takim jak na przyk\u0142ad na kalifornijskim wybrze\u017cu.<\/p>\n

go elementu bezpowrotnie je niszczy, mog\u0142y one jednak powsta\u0107 dzi\u0119ki
\nistnieniu rusztowania, kt\u00f3re potem zosta\u0142o zdemontowane i nie pozosta\u0142 po<\/p>\n

nim \u017caden \u015blad. Kiedy okre\u015blona struktura ju\u017c stoi, rusztowanie przestaje by\u0107 po-
\ntrzebne i mo\u017cna je usun\u0105\u0107.<\/p>\n

Rusztowanie! \u0141atwo jest zwali\u0107 przyczyn\u0119 na co\u015b, czego nie da si\u0119 dok\u0142adnie opisa\u0107.
\nTakie sobie, bli\u017cej nieokre\u015blone \u201erusztowanie\u201d. Ka\u017cdy niech je sobie wyobrazi tak jak chce.
\nJednak wiara w \u201erusztowanie\u201d, jakkolwiek mo\u017ce wyja\u015bni\u0107 powstanie dowolnego organu w
\noparciu o to \u201erusztowanie\u201d, nie wyja\u015bnia zupe\u0142nie w jaki spos\u00f3b powsta\u0142o to \u201erusztowanie\u201d.<\/p>\n

Ale bardzo prosz\u0119, niech nikt nie dorabia do tego kolejnego jeszcze rusztowania, bo to wymu-
\nsi nast\u0119pne i tak regressum infinitum.<\/p>\n

Podobnie dzieje si\u0119 w toku ewolucji \u2013 jaki\u015b organ lub struktura wyewoluowa\u0142y w
\noparciu o istniej\u0105ce u przodk\u00f3w \u201ebiologiczne rusztowanie\u201d, kt\u00f3re p\u00f3\u017aniej zanik\u0142o.
\nPotrzeba du\u017co wiary, by w co\u015b takiego uwierzy\u0107. Czy\u017c nie \u0142atwiej by\u0142oby przyj\u0105\u0107, \u017ce to<\/p>\n

B\u00f3g w odpowiednim momencie stworzy\u0142 to \u201ebiologiczne rusztowanie\u201d i w odpowiednim usu-
\nn\u0105\u0142.<\/p>\n

s. 186
\nBehe\u2019emu przypisuje si\u0119 powszechnie zas\u0142ug\u0119 (…) wprowadzenia kreacjonizmu na
\nnowe obszary biologii \u2013 biochemi\u0119 i biologi\u0119 kom\u00f3rkow\u0105, gdzie, jak zapewne uzna\u0142,
\n\u0142atwiej b\u0119dzie zapolowa\u0107 na \u201edziury\u201d ni\u017c w \u015bwiecie oczu i skrzyde\u0142. Najlepszy z<\/p>\n

odnalezionych przez Behe\u2019ego przyk\u0142ad\u00f3w (cho\u0107 nadal nic nie wart) to wi\u0107 bakte-
\nryjna.<\/p>\n

Wcze\u015bniej \u2013 na stronie 176 \u2013 twierdzi\u0142, \u017ce oko i skrzyd\u0142o u\u017cywane s\u0105 jako przyk\u0142ady
\nnieredukowalnej z\u0142o\u017cono\u015bci, teraz sam sobie zaprzeczy\u0142. Nie wiem jak wielu czytelnik\u00f3w
\nzauwa\u017cy\u0142o niekonsekwencj\u0119. Nast\u0119pnie rozpisuje si\u0119 do\u015b\u0107 szczeg\u00f3\u0142owo nad rol\u0105 wici i nagle
\no\u015bwiadcza:
\ns. 187
\nDobrze, ale darujmy ju\u017c sobie dalsze szczeg\u00f3\u0142y.
\nNiesamowite. Zamiast powiedzie\u0107 na czym polega nieredukowalna z\u0142o\u017cono\u015b\u0107 wici,
\nm\u00f3wi o samej wici. A gdy powiedzia\u0142 wystarczaj\u0105co du\u017co, uzna\u0142 \u017ce nie ju\u017c sensu d\u0142u\u017cej o tym
\nm\u00f3wi\u0107. Pozwoli\u0142 sobie na wi\u0119cej:
\nWa\u017cniejsze, \u017ce Behe praktycznie bez s\u0142owa wyja\u015bnienia i bez \u017cadnej argumentacji
\no\u015bwiadcza, i\u017c wi\u0107 bakterii jest organem nieredukowalnie z\u0142o\u017conym. Poniewa\u017c nie
\nstara si\u0119 podeprze\u0107 swojego twierdzenia \u017cadnymi dowodami, mo\u017cna podejrzewa\u0107,<\/p>\n

i\u017c po prostu brak mu naukowej wyobra\u017ani.
\nMy\u015bl\u0119, \u017ce 99,9% czytelnik\u00f3w tej pseudo-ksi\u0105\u017cki nie zauwa\u017cy\u0142o podst\u0119pu jaki
\nzastosowa\u0142 Dawkins. Ja zreszt\u0105 te\u017c nie zauwa\u017cy\u0142em przy pierwszym jej czytaniu, jakkolwiek<\/p>\n

zdziwi\u0142o, \u017ce kilka stron wcze\u015bniej Dawkins m\u00f3wi\u0142 o po\u0142owie oka i po\u0142owie skrzyd\u0142a, a tu na-
\ngle o wici bakteryjnej. Gdy si\u0119gn\u0105\u0142em do Behe\u2019go by\u0142em zaskoczony. A\u017c tak k\u0142ama\u0107. A\u017c tak<\/p>\n

kpi\u0107 ze swego czytelnika. \u015awiadomie wprowadza\u0107 go w b\u0142\u0105d. Atei\u015bci oraz pseudo-wierz\u0105cy<\/p>\n

lubi\u0105 stosowa\u0107 zasad\u0119 \u201ecel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d. A jakie\u017c to szczeg\u00f3\u0142y Dawkins pomin\u0105\u0142 milcze-
\nniem?<\/p>\n

Do wytworzenia funkcjonalne wici bakteryjnej potrzeba 30-40 bia\u0142ek. Po\u0142owa z nich<\/p>\n

stanowi uko\u0144czon\u0105 struktur\u0119 wici, a pozosta\u0142e s\u0105 konieczne przy jej konstruowaniu. Przy bra-
\nku cho\u0107by jednego z tych bia\u0142ek, nie mo\u017cna zbudowa\u0107 funkcjonalnej wici. I to s\u0105 w\u0142a\u015bnie owe<\/p>\n

szczeg\u00f3\u0142y, o kt\u00f3rych Dawkins nie chce m\u00f3wi\u0107, nie chce my\u015ble\u0107 i nie chce pisa\u0107<\/p>\n

Jedno musz\u0119 mu przyzna\u0107, do perfekcji opanowa\u0142 sztuk\u0119 przeskakiwania na kwestie<\/p>\n

poboczne. Do z\u0142udzenia mo\u017cna nawet odnie\u015b\u0107 wra\u017cenie, \u017ce m\u00f3wi na temat, on jednak rozwo-
\ndzi si\u0119 na tematy poboczne, u\u017cywa wielu s\u0142\u00f3w, s\u0142uchacz \u2013 b\u0105d\u017a czytelnik \u2013 ma wra\u017cenie, \u017ce<\/p>\n

zachwal\u0119 otrzyma odpowied\u017a, ale on swym gadulstwem chce zanudzi\u0107 s\u0142uchacza (czytelnika)
\ntematem poruszonej kwestii. I to mu si\u0119 udaje.
\nJednak na nast\u0119pnej stronie doszed\u0142 do wniosku, \u017ce chyba niezupe\u0142nie rozprawi\u0142 si\u0119 z
\nwici\u0105 bakteryjn\u0105, bo powo\u0142a\u0142 si\u0119 na badania Kennetha Millera, kt\u00f3ry pr\u00f3bowa\u0142 udowodni\u0107, \u017ce
\nBehe nie ma racji23<\/p>\n

. Jednak Miller dopu\u015bci\u0142 si\u0119 b\u0142\u0119du w badaniach, a Behe mu to szybko wy-
\ntkn\u0105\u014224<\/p>\n

. Dawkins milczy o tym wszystkim. Przekracza to jego mo\u017cliwo\u015bci intelektualne?
\ns. 189
\n(…) komunikat, jaki zwolennik teorii inteligentnego projektu ma do przekazania<\/p>\n

prawdziwemu naukowcowi, brzmi: \u201eJe\u015bli nie rozumiesz, jak co\u015b dzia\u0142a, nie przej-
\nmuj si\u0119 \u2013 machnij r\u0119k\u0105 i powiedz \u00bbB\u00f3g to zrobi\u0142\u00ab\u201d.<\/p>\n

Zacznijmy od tego, \u017ce zwolennicy inteligentnego projektu nie zawsze wierz\u0105 w Boga.
\nOni zak\u0142adaj\u0105, \u017ce \u017cycie na ziemi pojawi\u0142o si\u0119 za spraw\u0105, jakiej\u015b nie znanej nam inteligencji i
\nnie nale\u017cy myli\u0107 jej z Bogiem. Dawkins sam wielokrotnie powtarza\u0142, \u017ce pierwsz\u0105 przyczyn\u0105
\nnie musia\u0142 by\u0107 B\u00f3g, \u017ce B\u00f3g sam musia\u0142by wyewoluowa\u0107. Zwolennicy teorii inteligentnego
\nprojektu wierz\u0105 w\u0142a\u015bnie w to, w co zdaniem Dawkinsa tei\u015bci powinni wierzy\u0107. Jednak dla<\/p>\n

22 Nie lubi on te\u017c m\u00f3wi\u0107 o mutacjach, kt\u00f3re by\u0142yby korzystne. Je\u017celi jaki\u015b dziennikarz zapyta go o to, daje za-
\nst\u0119pcz\u0105 odpowied\u017a rozwodz\u0105c si\u0119 nad tym, \u017ce nasze wyobra\u017cenia ewolucji s\u0105 bardzo uproszczone, \u017ce pewnych<\/p>\n

rzeczy nie jeste\u015bmy w stanie przynajmniej na razie wyt\u0142umaczy\u0107 itd.
\n23 K.R. Miller, Finding Darwin\u2019s God: A Scientist\u2019s Search for Common Ground Between God and Evolution,
\nCliff Street Books, New York 1992, s. 129-164.
\n24 Behe, The Modern Intelligent Design Hypothesis: Breaking Rules, w: Neil A. Manson, God and Design: The
\nTheological Argument and Modern Science, s. 282-286.<\/p>\n

teisty teoria ta nie wystarcza.
\ns. 217
\nB\u00f3g (…) musi by\u0107 istot\u0105 niezmiernie z\u0142o\u017con\u0105, a zatem, statystycznie rzecz bior\u0105c,
\nnieprawdopodobn\u0105.
\nPowtarza ten b\u0142\u0119dny pogl\u0105d ju\u017c nie wiem po raz kt\u00f3ry.
\ns. 219<\/p>\n

Nie tylko naukowcy burz\u0105 si\u0119 na my\u015bl, \u017ce jedyne, co mo\u017cna zrobi\u0107, to milcz\u0105co za-
\nakceptowa\u0107 tak\u0105 nieprawdopodobn\u0105 spontaniczno\u015b\u0107, zwyk\u0142y, zdrowy rozs\u0105dek na<\/p>\n

to nie pozwala.
\nCieszymy si\u0119, \u017ce od czasu do czasu jest szczery przed swoim czytelnikiem.
\nTwierdzi\u0107 jednak, i\u017c owa pierwsza przyczyna, wielkie nieznane, odpowiedzialne za
\nto, \u017ce istnieje raczej co\u015b ni\u017c nic, to istota, kt\u00f3ra potrafi\u0142a zaprojektowa\u0107 Wszech-
\n\u015bwiat i przemawia\u0107 do miliard\u00f3w ludzi r\u00f3wnocze\u015bnie, to nic wi\u0119cej ni\u017c ucieczka od
\nodpowiedzialno\u015bci, od odpowiedzialno\u015bci za znalezienie prawdziwego wyja\u015bnienia.<\/p>\n

No prosz\u0119! Dawkins z g\u00f3ry wie, co jest prawd\u0105. Nie jest wi\u0119c, wbrew swoim nieustan-
\nnie powtarzanym deklaracjom, zainteresowany znalezieniem prawdy. A przecie\u017c we Wst\u0119pie,<\/p>\n

na stronie 28, napisa\u0142:
\nGdyby wszystkie dowody \u015bwiata przemawia\u0142y za kreacjonizmem, przyzna\u0142bym to
\njako pierwszy i natychmiast zmieni\u0142bym pogl\u0105dy. Tak jak dzi\u015b rzeczy si\u0119 maj\u0105,<\/p>\n

wszystkie \u015bwiadectwa (a jest ich nieprzebrana ilo\u015b\u0107) przemawiaj\u0105 jednak za ewolu-
\ncj\u0105.<\/p>\n

To tylko taka czcza, nic nie znacz\u0105ca deklaracja.
\ns. 221
\n(…) w\u0142asne wierzenia uzasadnia\u0142, jak sam okre\u015bli\u0142, historyczn\u0105 autentyczno\u015bci\u0105<\/p>\n

Nowego Testamentu. A przecie\u017c w\u0142a\u015bnie w XIX wieku teologowie (g\u0142\u00f3wnie niemiec-
\ncy) t\u0119 rzekom\u0105 \u201ehistoryczno\u015b\u0107\u201d bardzo mocno podwa\u017cyli, pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 zreszt\u0105<\/p>\n

metodami nauk historycznych.<\/p>\n

W XIX wieku libera\u0142owie z Tybingi wyliczyli ca\u0142y szereg \u201eb\u0142\u0119d\u00f3w\u201d Biblii. Argumen-
\ntowano, \u017ce nie by\u0142o Hetyt\u00f3w, nie by\u0142o Niniwy, nie by\u0142o kr\u00f3la Sargona, zarzucano b\u0142\u0119dy histo-
\nryczne \u0141ukaszowi. Dzi\u015b niemal wszystkie owe zarzuty zosta\u0142y obalone, pozosta\u0142o niewiele z<\/p>\n

nich. Zosta\u0142o bardzo niewiele, wi\u0119c r\u00f3wnie\u017c i one mog\u0105 zosta\u0107 kt\u00f3rego\u015b dnia obalone. Dzisiaj<\/p>\n

taki zarzut nale\u017cy stawia\u0107 z wielk\u0105 ostro\u017cno\u015bci\u0105.
\ns. 223<\/p>\n

Potrzebny nam \u201e\u017curaw\u201d, a nie \u201ehak z nieba\u201d, gdy\u017c tylko \u017curaw mo\u017ce sobie pora-
\ndzi\u0107 ze stopniowym i mo\u017cliwym przej\u015bciem od prostoty do nieprawdopodobnej w<\/p>\n

ka\u017cdym przypadku z\u0142o\u017cono\u015bci.
\nDawkins chce nam wm\u00f3wi\u0107, \u017ce wierzymy w \u201ehak z nieba\u201d. \u201e\u017buraw\u201d czy \u201ehak\u201d jest to
\ntylko kwestia perspektywy. \u017badne nie dowodzi Boga, ani go obala. Dawkins woli \u201e\u017curaw\u201d, bo<\/p>\n

patrzy z do\u0142u i tak\u0105 ma perspektyw\u0119. Gdyby patrzy\u0142 z g\u00f3ry z pewno\u015bci\u0105 wybra\u0142by \u201ehak\u201d. Jed-
\nno i drugie z teoretycznego punktu widzenia poradzi\u0142oby sobie z przechodzeniem od prostoty<\/p>\n

do z\u0142o\u017cono\u015bci. I jedno i drugie by\u0142oby nieprzydatne zanim nie osi\u0105gn\u0119\u0142oby odpowiedniej z\u0142o-
\n\u017cono\u015bci. Jedno i drugie musia\u0142oby si\u0119 rozwija\u0107 na wskutek dzia\u0142ania \u015blepych i przypadkowych<\/p>\n

praw natury, zosta\u0107 u\u017cytym w odpowiednim momencie, a nast\u0119pnie znikn\u0105\u0107 nie pozostawia-
\nj\u0105c po sobie \u015bladu.<\/p>\n

Jest jednak co\u015b, co nie chce przyj\u015b\u0107 na my\u015bl ograniczonemu Dawkinsowi, m\u00f3wienie o
\n\u201e\u017curawiu\u201d (skoro nie lubi \u201ehaka\u201d), dowodzi, \u017ce pod\u015bwiadomie wierzy w projektanta. Wierzy<\/p>\n

w to, cho\u0107 ci\u0105gle temu zaprzecza i ci\u0105gle popada w sprzeczno\u015b\u0107 z samym sob\u0105. Teoria Dar-
\nwina, je\u017celi jest prawdziwa, powinna wszystko wyja\u015bni\u0107, a takie uciekanie si\u0119 a to do \u201erusz-
\ntowania\u201d, kt\u00f3re w odpowiednim momencie si\u0119 pojawi\u0142o i w odpowiednim znikn\u0119\u0142o, a to do<\/p>\n

\u201e\u017curawia\u201d, kt\u00f3rego dzisiaj nie ma, wyja\u015bnia wprawdzie w jaki spos\u00f3b mog\u0142y ewoluowa\u0107 \u017cy-
\nwe organizmy, nie wyja\u015bnia jednak w jaki spos\u00f3b powsta\u0142o owo \u201erusztowanie\u201d albo \u201e\u017curaw\u201d.<\/p>\n

To jest nowa mitologia. Tym razem ju\u017c nie religijna, bo naukowa. I kto tutaj jest niekonse-
\nkwentny? Dawkins pod\u015bwiadomie my\u015bli o projektancie, cho\u0107 tego sobie nie u\u015bwiadamia.<\/p>\n

A mo\u017ce Dawkins zechce teraz nam t\u0142umaczy\u0107, \u017ce kiedy\u015b mog\u0142y by\u0107 inne warunki,
\nwi\u0119c… Trzeba powiedzie\u0107 jakie warunki i odtworzy\u0107 je. Dop\u00f3ki tego nie zrobi b\u0119dziemy
\nmie\u0107 do czynienia tylko z wiar\u0105, tym razem pseudo-religijn\u0105.
\nMieli\u015bmy ju\u017c \u201erusztowanie\u201d (s. 185), mieli\u015bmy \u201ed\u017awig\u201d (s. 220), teraz otrzymali\u015bmy
\n\u201e\u017curawia\u201d, przyda\u0142aby si\u0119 jeszcze \u201edrabina\u201d. Kto jednak stworzy\u0142 owo \u201erusztowanie\u201d,
\n\u201ed\u017awig\u201d i \u201e\u017curawia\u201d? Nawet nie zauwa\u017ca, \u017ce jest niekonsekwentny.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 pi\u0105ty
\nKorzenie religii (ss. 225-286)
\ns. 226<\/p>\n

Religia jest tak ekstrawagancka i rozrzutna, tak marnotrawna, a dob\u00f3r
\nnaturalny nie toleruje marnotrawstwa.<\/p>\n

Zwyk\u0142a obserwacja \u017cycia wskazuje, \u017ce cz\u0142owiek prawdziwie religijny jest \u2013 statystycz-
\nnie rzecz bior\u0105c \u2013 bardziej oszcz\u0119dny. To bezbo\u017cnicy s\u0105 rozrzutni. Zastan\u00f3wmy si\u0119 na chwil\u0119<\/p>\n

nad znaczeniem s\u0142\u00f3w \u201edob\u00f3r naturalny nie toleruje marnotrawstwa\u201d. Tak powinno by\u0107. Je\u017celi
\nto dob\u00f3r naturalny jest odpowiedzialny za \u017cycie w przyrodzie, to istotnie powinien by\u0107
\noszcz\u0119dny i wymusza\u0107 oszcz\u0119dno\u015b\u0107. To jest logiczne. Skoro tak to dlaczego ewolucjoni\u015bci
\n98% DNA nazwali \u015bmieciowym. Takie marnotrawstwo. B\u0105d\u017a co b\u0105d\u017a, ale 98% to naprawd\u0119
\nza du\u017co, i to ju\u017c by by\u0142a rozrzutno\u015b\u0107. Nale\u017ca\u0142o wi\u0119c bada\u0107 owe 98%. Oni jednak nie jednak
\nuznali, \u017ce to s\u0105 \u015bmiecie ewolucyjne i przez \u0107wier\u0107 wieku nie badali tego.
\nPrzyroda to bardzo sk\u0105py ksi\u0119gowy, istny liczykrupa, kt\u00f3ry karze za wszelkie
\nprzejawy rozrzutno\u015bci.
\nPodobnie jak Darwin, a wcze\u015bniej Holbach i La Mettrie, ub\u00f3stwia przyrod\u0119 i nadaje jej
\ncechy osobowo\u015bci. Przyroda wed\u0142ug Dawkinsa dzia\u0142a \u015bwiadomie. Przyroda zmusza wszystko
\ndo rozwoju, a tego kto nie chce si\u0119 rozwija\u0107 karze. Przy tak \u017cyczeniowym sposobie my\u015blenia
\n\u0142atwo jest uwierzy\u0107 w wizj\u0119 Darwina. To ju\u017c jest b\u00f3g. W \u015bwiecie przypadku przypadkowe
\nzmiany prowadz\u0105 do dezorganizacji i rozk\u0142adu ni\u017c organizacji, a dob\u00f3r naturalny musi by\u0107
\nbardzo silny, by wymusza\u0107 taki rozw\u00f3j.
\nDlaczego wi\u0119c w ma\u0142ych zamkni\u0119tych populacjach geny degeneruj\u0105 si\u0119 tak szybko, \u017ce
\njeste\u015bmy w stanie to zauwa\u017cy\u0107. Dowodzi tego przyk\u0142ad hemofilii w rodach kr\u00f3lewskich. \u017bubr
\nbia\u0142owieski jest zagro\u017cony ze wzgl\u0119du na degeneracj\u0119 gen\u00f3w. M\u00f3wi si\u0119 nieraz o Amiszach,
\n\u017ce potrzebuj\u0105 dokona\u0107 wymiany genowej ze \u015bwiatem zewn\u0119trznym. Darwin natomiast pisa\u0142,<\/p>\n

\u017ce w ma\u0142ych populacjach ewolucja mo\u017ce zachodzi\u0107 szybciej. W wi\u0119kszych populacjach de-
\ngeneracja zachodzi wolniej, wi\u0119c jeszcze jej nie zauwa\u017camy.<\/p>\n

Przyroda nie toleruje marnotrawstwa. Chodzenie w pozycji pionowej to w\u0142a\u015bnie przy-
\nk\u0142ad marnotrawstwa b\u0105d\u017a rozrzutno\u015bci. Gdyby przyroda stworzy\u0142a cz\u0142owieka, nie pozwoli\u0142a-
\nby mu chodzi\u0107 w pozycji pionowej, to wskazuje na Stw\u00f3rc\u0119. Tylko Stw\u00f3rca mo\u017ce by\u0107 hojny<\/p>\n

czy rozrzutny. B\u00f3g zawsze dawa\u0142 cz\u0142owiekowi wi\u0119cej ni\u017c ten potrzebuje. Daje szczodrze:
\n\u201eWszystko, co si\u0119 rusza i \u017cyje, niech wam s\u0142u\u017cy za pokarm\u201d (Rdz 9, 3).
\nDawkins widzi w religii \u201enieszcz\u0119\u015bliwy produkt uboczny jakiej\u015b psychicznej sk\u0142onno-
\n\u015bci, kt\u00f3ra w innych okoliczno\u015bciach jest (lub by\u0142a kiedy\u015b) po\u017cyteczna\u201d (s. 240).
\nNa s. 241 zaznacza, \u017ce u ludzi pokolenie przekazywa\u0142o swoje do\u015bwiadczenie dzieciom i
\nby\u0142a to \u201eca\u0142kiem przydatna zasada dla dziecka, tylko, jak ka\u017cda zdroworozs\u0105dkowa regu\u0142a,<\/p>\n

czasem mo\u017ce mie\u0107 niezbyt przyjemne konsekwencje (obserwowali\u015bmy to u ciem). Zestawie-
\nnie z zachowaniem ciem jest niefortunne (na s. 244 ponownie), \u0107ma leci do ognia nie dlatego,<\/p>\n

\u017ce tak j\u0105 nauczyli jej \u201erodzice\u201d. Mamy tu do czynienia z zupe\u0142nie innym sposobem przekazy-<\/p>\n

wania wiedzy i umiej\u0119tno\u015bci. Dawkins si\u0119 gubi.
\nSzeroko rozwodzi si\u0119 na temat \u0142atwowierno\u015bci dzieci\u0119cych umys\u0142\u00f3w (ss. 241-
\n246). To mo\u017ce by\u0107 pomocne przy przekazywaniu wierze\u0144 nast\u0119pnym pokoleniom, ale nie<\/p>\n

t\u0142umaczy w jaki spos\u00f3b powsta\u0142y. Poza tym, dziecko takie, gdy uro\u015bnie, b\u0119dzie mniej \u0142atwo-
\nwierna i przestanie wierzy\u0107 w wi\u0119kszo\u015b\u0107 owych rzeczy. Ja, gdy by\u0142em dzieckiem, wi\u0119kszo\u015b\u0107<\/p>\n

nieprawdopodobnych historii \u2013 z religi\u0105 mia\u0142y niewiele wsp\u00f3lnego \u2013 us\u0142ysza\u0142em albo od swo-
\nich r\u00f3wie\u015bnik\u00f3w, albo nieco starszych koleg\u00f3w (najcz\u0119\u015bciej). Doro\u015bli natomiast najcz\u0119\u015bciej<\/p>\n

prostowali, lub obalali owe bajki. Jesieni\u0105 1975 dzieci, w szkole w kt\u00f3rej si\u0119 uczy\u0142em, rozpo-
\nwiada\u0142y o Niemcach je\u017cd\u017c\u0105cych czarn\u0105 wo\u0142g\u0105, kt\u00f3rzy wy\u0142apuj\u0105 ludzi i wyci\u0105gaj\u0105 z nich krew.<\/p>\n

Jednemu cz\u0142owiekowi mieli wyci\u0105gn\u0105\u0107 czterdzie\u015bci litr\u00f3w krwi. Rodzice kazali mi nie wie-
\nrzy\u0107 tym bajkom. W jakim \u015bwiecie \u2013 chcia\u0142oby si\u0119 zapyta\u0107 \u2013 \u017cy\u0142 i wychowywa\u0142 si\u0119 Dawkins.<\/p>\n

Ale\u017c go skrzywdzili doro\u015bli25
\n.<\/p>\n

Zdarza\u0142o mi si\u0119 jednak, \u017ce niekt\u00f3re wypowiedzi doros\u0142ych rozumia\u0142em zbyt dos\u0142ownie,
\nb\u0105d\u017a niew\u0142a\u015bciwie. Np. \u017ce \u201eRuscy mog\u0105 nas napa\u015b\u0107\u201d \u2013 ka\u017cd\u0105 tak\u0105 wypowied\u017a bra\u0142em jako<\/p>\n

zapowied\u017a wojny. Jako dziecko nas\u0142ucha\u0142em si\u0119 te\u017c wielu idealizuj\u0105cych Ameryk\u0119 wypowie-
\ndzi (nie tylko od doros\u0142ych). I dlatego d\u0142ugo, d\u0142ugo idealizowa\u0142em Ameryk\u0119. Nas\u0142ucha\u0142em si\u0119<\/p>\n

wielu z\u0142ych rzeczy o Rosji i tu r\u00f3wnie\u017c d\u0142ugo trwa\u0142o zanim si\u0119 z tego wyleczy\u0142em26
\n. U\u0142atwi\u0142 mi to roczny pobyt w Holandii \u2013 w obu przypadkach \u2013 a mia\u0142em wtedy 33 lata. Oba te procesy zachodzi\u0142y r\u00f3wnolegle. Jest w nas co\u015b, \u017ce kogo\u015b lubimy idealizowa\u0107, a kogo\u015b innego de-
\nmonizowa\u0107. W moim przypadku nie mia\u0142o, ani nie ma to nic wsp\u00f3lnego z religi\u0105.<\/p>\n

Jako doros\u0142y \u2013 po 23 roku \u017cycia \u2013 sam zacz\u0105\u0142em miewa\u0107 do\u015bwiadczenia natury religij-
\nnej, o kt\u00f3rych nikt przedtem mi nie m\u00f3wi\u0142 i kt\u00f3re wykracza\u0142y poza to, co kiedykolwiek od<\/p>\n

kogokolwiek us\u0142ysza\u0142em. Raz po raz zdarza si\u0119 jednak, \u017ce us\u0142ysz\u0119 od kogo\u015b, b\u0105d\u017a gdzie\u015b
\nprzeczytam co\u015b, co potwierdza moje w\u0142asne do\u015bwiadczenia.
\ns. 247<\/p>\n

Dawkins wylicza szereg stwierdze\u0144, w kt\u00f3re jego zdaniem powinien wierzy\u0107 chrze\u015bci-
\nja\u0144ski teolog. Opisuje jednak katolickiego teologa, nie protestanckiego. Zacytujmy dwie z<\/p>\n

nich:
\nJe\u015bli m\u00f3wisz co\u015b do siebie nawet w my\u015blach, to cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nigdy nie mia\u0142 ojca,
\ni jego \u201eojciec\u201d, kt\u00f3ry jest nim samym, s\u0142yszy wszystkie twoje my\u015bli i mo\u017ce spe\u0142nia\u0107
\ntwoje my\u015bli. W tym samym czasie s\u0142yszy te\u017c my\u015bli wszystkich innych ludzi \u017cyj\u0105cych<\/p>\n

25 Marcin Rotkiewicz napisa\u0142 w Polityce (czerwiec 2007): \u201eReligia jest od najwcze\u015bniejszych lat wciskana przez
\nrodzic\u00f3w w bezkrytyczne umys\u0142y dzieci, trudno wi\u0119c si\u0119 dziwi\u0107, i\u017c potrafi \u015bwietnie przetrwa\u0107 i si\u0119 powiela\u0107. Ta<\/p>\n

koncepcja Dawkinsa jest najmniej przekonuj\u0105c\u0105 parti\u0105 ksi\u0105\u017cki. Wierzenia religijne s\u0105 bowiem zbyt stare i powszechne, by traktowa\u0107 je wy\u0142\u0105cznie w kategoriach bezu\u017cytecznego i z\u0142o\u015bliwego wirusa umys\u0142u czy produktu ubocznego proces\u00f3w ewolucji\u201d.<\/p>\n

26 Zawsze jednak zak\u0142ada\u0142em, ju\u017c jako ma\u0142e dziecko, \u017ce wszystko z\u0142o jakie mo\u017cna przypisa\u0107 Rosjanom nie dotyczy Bia\u0142orusin\u00f3w i Ukrai\u0144c\u00f3w. Znamienne.<\/p>\n

na \u015bwiecie.
\nTo, \u017ce Dawkins nie potrafi uwierzy\u0107 w Boga wszechmog\u0105cego, raczej nas nie
\ndziwi. On nie potrafi nawet wyobrazi\u0107 tego sobie. Odnosz\u0119 wra\u017cenie, \u017ce czytanie w my\u015blach
\nbardzo mu przeszkadza, dra\u017cni go i nie chce tego zaakceptowa\u0107. On nie chce takiego Boga.
\nCz\u0142owiek wierz\u0105cy przeciwnie, je\u017celi odda Bogu swoje serce, chce by B\u00f3g zawsze by\u0142 przy
\nnim, zawsze zna\u0142 wszystkie jego my\u015bli i niczego nie chce przed Nim ukrywa\u0107. Nie chcemy
\nBoga ograniczonego. Dawkins widocznie chce. A przy okazji, czy Dawkins chowa w swoich
\nmy\u015blach co\u015b, co chcia\u0142by ukry\u0107 przed Bogiem. Jego oczy zdaj\u0105 najwyra\u017aniej to sugeruj\u0105, a
\nu\u015bmiech na twarzy to dobry kamufla\u017c.
\nJe\u017celi robisz co\u015b z\u0142ego (albo dobrego), \u00f3w cz\u0142owiek, kt\u00f3ry nie mia\u0142 ojca, widzi to,<\/p>\n

nawet je\u015bli twoich uczynk\u00f3w nie zna nikt inny. Za to, co czynisz, mo\u017cesz by\u0107 kara-
\nny i nagradzany, i to nawet po \u015bmierci.<\/p>\n

To nic nadzwyczajnego dla niczym nieograniczonego Boga. Powstanie czego\u015b z nicze-
\ngo wymaga jednak nieograniczono\u015bci, wi\u0119c B\u00f3g musi by\u0107 nieograniczony w swoich mo\u017cli-
\nwo\u015bciach.<\/p>\n

Na s. 248 przytacza teori\u0119 Blooma, wed\u0142ug kt\u00f3rej my \u2013 ludzie, a zw\u0142aszcza dzieci, s\u0105
\nurodzonymi dualistami. Nie b\u0119dziemy tego obala\u0107, skoro Dawkins \u2013 twardog\u0142owy monista \u2013
\nsi\u0119 nie zgodzi\u0142. Nawet Dawkins ma czasem racj\u0119.<\/p>\n

Zw\u0142aszcza u dzieci silna jest sk\u0142onno\u015b\u0107 do przypisania wszystkim zjawiskom celo-
\nwo\u015bci (s. 249). (…) Dzieci\u0119ca teleologia prowadzi ku religii… (s. 250)<\/p>\n

Mo\u017cna to odwr\u00f3ci\u0107 \u2013 ka\u017cde dziecko rodzi si\u0119 ze zmys\u0142em teleologicznym \u2013 b\u0105d\u017a reli-
\ngijnym \u2013 zmys\u0142 ten mo\u017cna rozwija\u0107, a mo\u017cna te\u017c unicestwi\u0107, co robi\u0105 materiali\u015bci. Czy to<\/p>\n

przypadek, \u017ce ma\u0142e dziecko ma nieraz lepsz\u0105 intuicj\u0119 ni\u017c cz\u0142owiek doros\u0142y? Po prostu nisz-
\nczymy ten zmys\u0142.<\/p>\n

s. 276
\nJe\u015bli twoja wiara s\u0142abnie, pracuj ci\u0119\u017cko nad tym, by j\u0105 wzmocni\u0107, i b\u0142agaj go, by ci
\npom\u00f3g\u0142.
\nW najmniejszym stopniu nie jest to prawd\u0105. Dawkins pisze tu o kim\u015b, kto nie zna Boga,
\na jedynie we\u0144 wierzy. On nie wie co to znaczy chodzi\u0107 w Bogu, on nawet nie wie, \u017ce jest to
\nmo\u017cliwe.<\/p>\n

Na stronach 279-286 rozpisuje si\u0119 o kultach cargo. S\u0105dzi naiwnie, \u017ce kult ten obala reli-
\ngi\u0119. Sytuacja wygl\u0105da inaczej, w naszym m\u00f3zgu kto\u015b zakodowa\u0142 przynajmniej dwie rzeczy:<\/p>\n

1)potrzeb\u0119 czekania na kogo\u015b
\n2)gdy ten kto\u015b przyb\u0119dzie, jego przybycie b\u0119dzie si\u0119 wi\u0105za\u0142o z wielk\u0105 dla nas korzy\u015bci\u0105<\/p>\n

U r\u00f3\u017cnych ludzi, w r\u00f3\u017cnych kulturach, w r\u00f3\u017cny spos\u00f3b to si\u0119 przejawia.
\nNietzsche na przyk\u0142ad wierzy\u0142 w prawo wiecznego powrotu.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 sz\u00f3sty
\nKorzenie moralno\u015bci (ss. 287-319)<\/p>\n

Dlaczego by\u0107 dobrym, je\u015bli nie ma Boga (ss. 309-319)
\ns. 309
\nPrzyzna\u0107 trzeba, \u017ce w tej postaci jest to pytanie wyj\u0105tkowo nikczemne.
\nDawkins my\u015bli, \u017ce po takiej odpowiedzi nikt ju\u017c wi\u0119cej nie odwa\u017cy si\u0119 postawi\u0107 takiego
\npytania. Prawda jest jednak taka, \u017ce wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi tak w\u0142a\u015bnie my\u015bli. Kto wymy\u015bli\u0142 has\u0142o:
\n\u201eHulaj dusza, piek\u0142a nie ma\u201d, albo: \u201ePo\u017cycz pieni\u0105dze, oddam ci w \u017cyciu pozagrobowym\u201d.<\/p>\n

Tego nie wymy\u015blili wierz\u0105cy, raczej kto\u015b, kto mia\u0142 problemy z wiar\u0105. Tutaj mamy do czynie-
\nnia z rzeczywist\u0105 nikczemno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Cz\u0119sto mo\u017cna spotka\u0107 ludzi kt\u00f3rzy m\u00f3wi\u0105: \u201eJa nie potrzebuj\u0119 Boga\u201d. \u201eA co mi mo\u017ce
\nzrobi\u0107 B\u00f3g\u201d. Czasem nawet przeklinaj\u0105 Boga.
\ns. 315<\/p>\n

Niekt\u00f3rzy filozofowie \u2013 najs\u0142ynniejszy z nich to oczywi\u015bcie Kant \u2013 usi\u0142owali wy-
\nprowadzi\u0107 absolutn\u0105 moralno\u015b\u0107 ze \u017ar\u00f3de\u0142 niereligijnych. Immanuel Kant, jakkol-
\nwiek sam by\u0142 cz\u0142owiekiem wierz\u0105cym (co w jego czasach by\u0142o praktycznie nieunik-
\nnione27), pr\u00f3bowa\u0142 oprze\u0107 moralno\u015b\u0107 na poczuciu obowi\u0105zku.<\/p>\n

27 W przypisie powo\u0142a\u0142 si\u0119 na opini\u0119 A.C. Graylinga, \u017ce Kant tak naprawd\u0119 by\u0142 ateist\u0105. Zacytujmy wi\u0119c \u201eateist\u0119\u201d: \u201eZwyci\u0119stwo nad wszystkimi zewn\u0119trznymi wrogami, kt\u00f3rzy uwa\u017cani s\u0105 za jedno pa\u0144stwo, stanowi dodatkowy ostateczny dow\u00f3d trwa\u0142o\u015bci Pa\u0144stwa Bo\u017cego traktowanego jako moc. Gdy, ostatni wr\u00f3g (dobrych ludzi) \u2013 \u015bmier\u0107 \u2013 zostaje pokonany, wszelkie ziemskie \u017cycie znajduje sw\u00f3j kres i po obu stronach zaczyna si\u0119<\/p>\n

nie\u015bmiertelno\u015b\u0107 \u2013 dla jednych na szcz\u0119\u015bcie, dla drugich na zgub\u0119. Ko\u015bci\u00f3\u0142 w dotychczasowej formie zostaje
\nrozwi\u0105zany, namiestnik ziemski zr\u00f3wnuje si\u0119 z tymi, kt\u00f3rzy jako mieszka\u0144cy niebios zostaj\u0105 wywy\u017cszeni i tak<\/p>\n

oto B\u00f3g jest wszystkim we wszystkim. Takie przedstawienie dziejowego opowiadania, kt\u00f3re samo nie jest histori\u0105, to pi\u0119kny idea\u0142 epoki moralnej a\u017c po jej kres, kt\u00f3ra to epoka zostaje przepowiedziana w wierze i utworzona<\/p>\n

przez wprowadzenie prawdziwej powszechnej religii. Jej kresu nie dostrzegamy w spos\u00f3b empiryczny, lecz
\njedynie go wygl\u0105damy, nieustannie posuwaj\u0105c si\u0119 naprz\u00f3d i zbli\u017caj\u0105c si\u0119 do najwy\u017cszego dobra, kt\u00f3re jest mo\u017cliwe na ziemi (nie ma w tym nie mistycznego, lecz wszystko zachodzi naturalnie w spos\u00f3b moralny), tj. mo\u017cemy si\u0119 do\u0144 przygotowywa\u0107. Zjawienie si\u0119 antychrysta, chiliazm, zwiastowanie rych\u0142ego ko\u0144ca \u015bwiata, w obliczu rozumu wszystko to mo\u017ce nabiera\u0107 pozytywnego symbolicznego znaczenia, a koniec \u015bwiata (tak jak bliski lub daleki koniec \u017cycia), przedstawiamy jako nieprzewidywalne zdarzenie, bardzo dobrze wyra\u017ca konieczno\u015b\u0107 bycia<\/p>\n

W przedmowie do pierwszego wydania Krytyki czystego rozumu Kant tak napisa\u0142
\no metafizyce: G\u0142os mody epoki ka\u017ce dzi\u015b okazywa\u0107 jej zupe\u0142n\u0105 pogard\u0119. Kant ukrywa\u0142
\nwi\u0119c swoje prawdziwe my\u015bli, by nie zosta\u0107 zbyt wcze\u015bnie rozpoznanym w \u015bwiecie, w kt\u00f3rym<\/p>\n

podwa\u017canie istnienia Boga by\u0142o niemal\u017ce naukowym wymogiem. W przedrewolucyjnej Fran-
\ncji wielu francuskich filozof\u00f3w \u2013 i nie tylko filozof\u00f3w \u2013 atakowa\u0142o Boga. W Anglii te\u017c sze-
\nrzy\u0142a si\u0119 niewiara. Nie mo\u017cna wi\u0119c powiedzie\u0107, \u017ce bycie cz\u0142owiekiem wierz\u0105cym by\u0142o w<\/p>\n

owych czasach \u201epraktycznie nieuniknione\u201d. Dawkins nie wie o czym m\u00f3wi.
\nss. 315-316
\nS\u0142awny imperatyw kategoryczny Kanta m\u00f3wi tyle: \u201ePost\u0119puj zawsze wed\u0142ug takiej
\nmaksymy, aby\u015b m\u00f3g\u0142 zarazem chcie\u0107, by sta\u0142a si\u0119 ona podstaw\u0105 powszechnego<\/p>\n

prawodawstwa\u201d. Zasad\u0119 dzia\u0142ania kantowskiego imperatywu bardzo \u0142adnie uka-
\nza\u0107 mo\u017cna na przyk\u0142adzie k\u0142amstwa. Wyobra\u017amy sobie \u015bwiat, w kt\u00f3rym ludzie<\/p>\n

zwykle k\u0142ami\u0105, gdzie m\u00f3wienie nieprawdy traktowane jest jako zachowanie dobre
\ni moralne. Ot\u00f3\u017c w takim \u015bwiecie k\u0142amstwo bardzo szybko straci\u0142oby jakikolwiek
\nsens \u2013 warunkiem definicyjnym istnienia k\u0142amstwa jest przecie\u017c prawda.
\nNa pocz\u0105tek nale\u017cy si\u0119 kopniak t\u0142umaczowi \u2013 nie po raz pierwszy zreszt\u0105 \u2013 w\u0142a\u015bciwe
\nbrzmienie imperatywu kategorycznego jest takie: \u201ePost\u0119puj tak, aby\u015b m\u00f3g\u0142 chcie\u0107, aby zasada
\ntwego post\u0119powania by\u0142a prawem powszechnym\u201d. Teraz przejd\u017amy do Dawkinsa. Nawet
\ncz\u0142owiek kt\u00f3ry bardzo du\u017co k\u0142amie, zawsze chce mie\u0107 dost\u0119p do prawdy i zawsze chce, by
\ninni ludzie m\u00f3wili prawd\u0119. \u015awiat, kt\u00f3rego obraz maluje nam Dawkins, to \u015bwiat w kt\u00f3rym
\nutrudniona by\u0142aby wsp\u00f3\u0142praca, a tym samym i rozw\u00f3j. \u017baden z nas w takim \u015bwiecie nie
\nchcia\u0142by \u017cy\u0107, a kantowski imperatyw kategoryczny m\u00f3wi o tym, aby\u015bmy tak post\u0119powali, jak
\nby\u015bmy chcieli by\u0107 traktowani. Tak nale\u017cy rozumie\u0107 kantowski imperatyw, Dawkins rozumie
\ngo inaczej, ale \u2013 nie wiedzie\u0107 czemu \u2013 dochodzi do prawid\u0142owych wniosk\u00f3w.
\ns. 316<\/p>\n

Je\u017celi regu\u0142\u0105 moraln\u0105 nazwiemy zasad\u0119, zgodnie z kt\u00f3r\u0105 ludzie powinni post\u0119po-
\nwa\u0107, k\u0142amanie nie mo\u017ce ni\u0105 by\u0107, bowiem je\u015bli wszyscy zawsze k\u0142ami\u0105, to nic nie ma<\/p>\n

znaczenia. Inaczej m\u00f3wi\u0105c, k\u0142amstwo jako regu\u0142a \u017cyciowa jest w naturalny spos\u00f3b
\nregu\u0142\u0105 niestabiln\u0105.
\nChodzi o to, abym ju\u017c teraz nie robi\u0142 innym tego, czego nie chcia\u0142bym otrzymywa\u0107 od
\ninnych.
\nNa tej samej zasadzie egoizm czy ci\u0105g\u0142e \u017cerowanie na dobrej woli innych mo\u017ce by\u0107<\/p>\n

ca\u0142y czas gotowym na jego przyj\u015bcie. (I. Kant, Religia w obr\u0119bie samego rozumu, prze\u0142. A. Bobko, Krak\u00f3w
\n1993, ss. 167-168).<\/p>\n

skuteczn\u0105 strategi\u0105 dla mnie, je\u015bli jestem osobnikiem skrajnie samolubnym, i
\nmo\u017ce nawet sprawia\u0107 mi satysfakcj\u0119. Nie mog\u0119 jednak pragn\u0105\u0107, by
\npaso\u017cytowanie sta\u0142o si\u0119 powszechn\u0105 regu\u0142\u0105 moraln\u0105, gdy\u017c kogo w\u00f3wczas sam bym<\/p>\n

wykorzystywa\u0142. Imperatyw kantowski dobrze sprawdza si\u0119 zatem przy k\u0142am-
\nstwach i w kilku jeszcze innych wypadkach, trudno jednak by\u0142oby uog\u00f3lni\u0107 go na<\/p>\n

ca\u0142\u0105 sfer\u0119 moralno\u015bci.<\/p>\n

Zauwa\u017cmy, \u017ce w inny spos\u00f3b argumentowa\u0142 przy k\u0142amstwie, w inny za\u015b przy wykorzy-
\nstywaniu. Odmienno\u015b\u0107 argumentacji jest na tyle r\u00f3\u017cna, \u017ce przy pobie\u017cnym czytaniu odnie\u015b\u0107<\/p>\n

mo\u017cna wra\u017cenie, \u017ce sobie zaprzecza. Ale on nie zaprzecza, on ca\u0142y czas patrzy ze swego<\/p>\n

punktu widzenia. Przyda\u0142oby si\u0119 troch\u0119 czytania mi\u0119dzy wierszami. Dawkins jest cz\u0142owie-
\nkiem, kt\u00f3ry nie lubi wykorzystywa\u0107 innych \u2013 chwalimy go za to, potrafi jednak, dla cel\u00f3w<\/p>\n

wy\u017cszych, ok\u0142amywa\u0107 innych \u2013 musimy to zgani\u0107. Z jego ksi\u0105\u017cek odnios\u0142em wra\u017cenie, \u017ce od
\nczasu do czasu, lubi wprowadza\u0107 w b\u0142\u0105d swego czytelnika. W jakich sytuacjach zdaniem
\nDawkinsa nie sprawdza si\u0119 imperatyw?
\nRozwa\u017cmy jednak takie oto pytania: Czy skr\u00f3cenie cierpie\u0144 \u015bmiertelnie chorego
\ncz\u0142owieka na jego pro\u015bb\u0119 zawsze jest z\u0142em?<\/p>\n

W takiej sytuacji najpierw zada\u0142bym sobie pytanie: Czy sam chcia\u0142bym zosta\u0107 u\u015bmier-
\ncony w chwili niezno\u015bnych cierpie\u0144?<\/p>\n

Czy z\u0142em jest uprawianie seksu z osob\u0105 tej samej p\u0142ci?
\nZdarzy\u0142o mi si\u0119 kiedy\u015b, \u017ce zakocha\u0142 si\u0119 we mnie pewien homoseksualista i oczekiwa\u0142
\node mnie czego\u015b, na co \u017cadn\u0105 miar\u0105 nie mog\u0142em wyrazi\u0107 zgody. Wysy\u0142a\u0142 jeszcze do mnie<\/p>\n

p\u00f3\u017aniej widok\u00f3wki z r\u00f3\u017cnych kraj\u00f3w \u015bwiata, z Pakistanu, Uzbekistanu, Hiszpanii, USA i Ho-
\nlandii. Ale c\u00f3\u017c. Je\u017celi Dawkins w takiej sytuacji powiedzia\u0142by tak, to mog\u0119 mu tylko pogratu-
\nlowa\u0107 konsekwencji. By\u0142by to zreszt\u0105 dow\u00f3d na to, \u017ce imperatyw kantowski sprawdza si\u0119 w<\/p>\n

jego przypadku.
\nCzy wolno u\u015bmierca\u0107 embrion?
\nCzy Dawkins chcia\u0142by, by jego embrion zosta\u0142 u\u015bmiercony, gdy on jeszcze by\u0142 w \u0142onie
\nmatki? Powinien by\u0107 konsekwentny. Ale zacytujmy co\u015b, co sam gdzie\u015b napisa\u0142.<\/p>\n

Wi\u0119kszo\u015b\u0107 ludzi nigdy nie umrze, poniewa\u017c nigdy si\u0119 nie narodzi. Ludzi, kt\u00f3rzy po-
\ntencjalnie mogliby teraz by\u0107 na moim miejscu, ale w rzeczywisto\u015bci nigdy nie<\/p>\n

przyjd\u0105 na ten \u015bwiat, jest zapewne wi\u0119cej ni\u017c ziaren piasku na arabskiej pustyni.
\n(…) \u015awiat jest niesprawiedliwy, ale c\u00f3\u017c, to w\u0142a\u015bnie my\u015bmy si\u0119 na nim znale\u017ali, ty i
\nja, ca\u0142kiem zwyczajnie28
\n.<\/p>\n

28 R. Dawkins, Rozpl\u0105tanie t\u0119czy, Pr\u00f3szy\u0144ski i S-ka, Warszawa 2001, s. 7; R. Dawkins, B\u00f3g urojony, Wydawnictwo CIS, Warszawa 2001, s. 31.<\/p>\n

Zg\u00f3d\u017amy si\u0119 z Dawkinsem, \u017ce przyj\u015bcie na ten \u015bwiat jest wielkim darem od
\n\u201enatury\u201d, to jak los wygrany na loterii. Je\u017celi wi\u0119c my, tak sowicie zostali\u015bmy
\nobdarzeni, to czy mamy prawo odbiera\u0107 to innym? Powinni\u015bmy by\u0107 bardziej odpowiedzialni.
\nTak wi\u0119c Dawkins nie zdo\u0142a\u0142 poda\u0107 \u017cadnego przyk\u0142adu, kiedy to imperatyw kategoryczny si\u0119
\nnie sprawdza.<\/p>\n

S\u0105 ludzie, kt\u00f3rzy tak uwa\u017caj\u0105, i przekonania te uznaj\u0105 za niekwestionowalne, \u017cad-
\nne argumenty czy dyskusja nie sk\u0142oni\u0105 ich do zmiany zdania.<\/p>\n

Dawkins na pewno jest cz\u0142owiekiem, kt\u00f3rego \u017cadne argumenty czy dyskusja nie sk\u0142oni\u0105
\ndo zmiany stanowiska.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 si\u00f3dmy
\n\u201eDobra Ksi\u0119ga\u201d i zmieniaj\u0105cy si\u0119 duch czas\u00f3w (ss. 321-
\n376)
\nZa motto do rozdzia\u0142u si\u00f3dmego nasz autor obra\u0142 sobie: Przez polityk\u0119 wyr\u017cni\u0119to tysi\u0105-
\nce. Przez religi\u0119 \u2013 dziesi\u0105tki tysi\u0119cy \u2013 Sean O\u2019Casey. Nietrudno jest wykaza\u0107 fa\u0142szywo\u015b\u0107 tego
\nzdania. Rewolucje holenderska, angielska, ameryka\u0144ska, francuska, wiosna lud\u00f3w, wielka
\nrewolucja pa\u017adziernikowa nie zosta\u0142y spowodowane pobudkami religijnymi29<\/p>\n

. Wojna sied-
\nmioletnia30<\/p>\n

, wojny napoleo\u0144skie, I i II wojna \u015bwiatowa r\u00f3wnie\u017c nie. Jakimi pobudkami kie-
\nrowali si\u0119 Amerykanie walcz\u0105c w Korei, Wietnamie, Iraku? Kto\u015b mo\u017ce powie: Ale wyprawy<\/p>\n

krzy\u017cowe? Religia by\u0142a tu tylko pretekstem. Papiestwo przegrywa\u0142o w rywalizacji z cesar-
\nstwem i chcia\u0142o w ten spos\u00f3b umocni\u0107 swoj\u0105 pozycj\u0119. Zdaje si\u0119, \u017ce Dawkins jest Brytyjczy-
\nkiem, chyba wi\u0119c wie, \u017ce nie pobudki natury religijnej zadecydowa\u0142y o budowie imperium<\/p>\n

brytyjskiego. Tak samo by\u0142o z wszelkimi innymi imperiami kolonialnymi. W XIX wieku by\u0142
\nto po prostu wy\u015bcig pot\u0119g europejskich. Religia najcz\u0119\u015bciej skazywa\u0142a ludzi na banicj\u0119. Kto\u015b
\nzaraz jednak powie: \u201eA co z inkwizycj\u0105?\u201d Najwi\u0119kszym nieszcz\u0119\u015bciem dla chrze\u015bcija\u0144stwa<\/p>\n

by\u0142o to, \u017ce ko\u015bci\u00f3\u0142 zacz\u0105\u0142 si\u0119 zajmowa\u0107 si\u0119 polityk\u0105. Szacuje si\u0119, \u017ce w wyniku dzia\u0142a\u0144 inkwi-
\nzycji spalono oko\u0142o 3 tysi\u0119cy ludzi na stosach. Zgin\u0119li oni dlatego poniewa\u017c zagra\u017cali polity-
\nce ko\u015bcio\u0142a. Religia wykorzystywana by\u0142a jako pretekst w dawnych wojnach, albo wyt\u0142uma-
\nczenie, no bo przecie\u017c wojna musi by\u0107 sprawiedliwa. A jak by\u0142o z najechaniem Iraku w 2003<\/p>\n

29 W przypadku rewolucji holenderskiej religia by\u0142a jedn\u0105 z przes\u0142anek, wcale nie najwa\u017cniejsza. Podobnie by\u0142o z powstaniem Chmielnickiego.<\/p>\n

30 Kto\u015b mo\u017ce zaraz powie, \u017ce papie\u017c udzieli\u0142 w tej wojnie b\u0142ogos\u0142awie\u0144stwa dla kraj\u00f3w katolickich. To nie papie\u017c spowodowa\u0142 wojn\u0119 siedmioletni\u0105.<\/p>\n

roku, podane wtedy przez administracj\u0119 ameryka\u0144sk\u0105 i brytyjsk\u0105 wyja\u015bnienie \u2013 Irak
\nposiada bro\u0144 masowego ra\u017cenia \u2013 by\u0142o wr\u0119cz zabawne. Czy by\u0142 to post\u0119p w stosunku
\ndo \u015bredniowiecza?
\nWidzimy wi\u0119c, \u017ce zacietrzewienie Dawkinsa jest tak wielkie, \u017ce a\u017c zatraci\u0142 trze\u017awo\u015b\u0107
\nmy\u015blenia. Pisze nie wiedz\u0105c o czym pisze, cytuje nie zastanawiaj\u0105c si\u0119, co cytuje. Wystarczy,
\n\u017ce kto\u015b gdzie\u015b skrytykowa\u0142 religi\u0119, a on ju\u017c musi to zacytowa\u0107. \u017ba\u0142osne! Nietzsche, pomimo
\ni\u017c nienawidzi\u0142 chrze\u015bcijan bardziej ni\u017c Dawkins, mia\u0142 wi\u0119cej trze\u017awo\u015bci.<\/p>\n

Omawiaj\u0105c ateizm i fakt, \u017ce Stalin kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w prawos\u0142awnym seminarium, przyjmu-
\nje tak\u0105 mo\u017cliwo\u015b\u0107, \u017ce tam nauczy\u0142 si\u0119 \u201ewierzy\u0107 w przeznaczenie, \u015blepo ufa\u0107 autorytetom i<\/p>\n

akceptowa\u0107 zasad\u0119, \u017ce cel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d. Prawos\u0142awiu przypisuje doktryn\u0119 kalwi\u0144ska i<\/p>\n

porzucon\u0105 ju\u017c zasad\u0119 jezuick\u0105. Przy okazji, zasada \u201ecel u\u015bwi\u0119ca \u015brodki\u201d jest bardziej charak-
\nterystyczna dla ateist\u00f3w ni\u017c ludzi wierz\u0105cych. Kto\u015b mo\u017ce zarzuci mi: \u201eZasad\u0119 t\u0119 wyznawali<\/p>\n

jezuici\u201d. Jezuici doby kontrreformacji nie byli lud\u017ami wierz\u0105cymi. Czy mo\u017cna by\u0107 chrze\u015bci-
\njaninem, a jednocze\u015bnie nie stosowa\u0107 si\u0119 wskaza\u0144 Chrystusowych? Kto\u015b, kto nie na\u015bladuje<\/p>\n

Chrystusa, chrze\u015bcijaninem nie jest i nie mo\u017ce by\u0107.
\ns. 322<\/p>\n

Historia Noego, to \u201eprzer\u00f3bka mitu babilo\u0144skiego, kt\u00f3ry pojawia si\u0119 zreszt\u0105 w wie-
\nlu innych kulturach\u201d.<\/p>\n

W mitologii sumeryjsko-akkadyjskiej mamy dwa mity potopu, r\u00f3\u017cni\u0105 si\u0119 od siebie zna-
\ncz\u0105co. Na kt\u00f3rym z nich oparli si\u0119 autorzy biblijni? Dawkinsa to oczywi\u015bcie nie interesuje, bo<\/p>\n

jest niedok\u0142adny. Szczeg\u00f3\u0142y go nie interesuj\u0105 i s\u0142usznie, bo by si\u0119 w nich zagubi\u0142. Jeden z mi-
\nt\u00f3w potopu \u2013 bardziej znany \u2013 zawarty jest w Eposie o Gilgameszu (XI tablica), drugi w epo-
\nsie Athrahasis. Wszyscy si\u0119 zgadzaj\u0105, \u017ce Athrahasis ma posiada cechy bardziej pierwotnego<\/p>\n

mitu, Epos o Gilgameszu wykorzysta\u0142 albo Atharasis, albo inny podobny do\u0144, ju\u017c nie istniej\u0105-
\ncy mit. To drugie rozwi\u0105zanie jest bardziej prawdopodobne, ze wzgl\u0119du na pewne trudne do
\nwyt\u0142umaczenia r\u00f3\u017cnice mi\u0119dzy nimi.
\nW eposie Atrahasis bogowie z powodu przeludnienia ziemi, zsy\u0142aj\u0105 na ni\u0105 g\u0142\u00f3d, kt\u00f3ry
\ntrwa sze\u015b\u0107 lat, si\u00f3dmego roku kl\u0105twa zosta\u0142a odwr\u00f3cona i na ziemi\u0119 spad\u0142 deszcz.
\nW Gilgameszu Enlil rozgniewa\u0142 si\u0119 na ludzi za czyniony przez nich ha\u0142as i ukara\u0142 ich<\/p>\n

g\u0142odem, by zmniejszy\u0107 ich liczb\u0119. Dokucza\u0142 on ludziom przez sze\u015b\u0107 lat, ale nie zdo\u0142a\u0142 zmniej-
\nszy\u0107 ich liczby, wi\u0119c w roku si\u00f3dmym Enlil plag\u0105 potopu. Uratowa\u0142 si\u0119 tylko Utnapisztim,<\/p>\n

kt\u00f3ry \u2013 wbrew Enlilowi \u2013 w siedem dni zbudowa\u0142 siedmiopi\u0119trow\u0105 ark\u0119. Mia\u0142a ona t\u0119 sam\u0105
\nd\u0142ugo\u015b\u0107 i szeroko\u015b\u0107. Do budowy arki wykorzystano materia\u0142 uzyskany z rozbi\u00f3rki domu<\/p>\n

Utnapisztima. Deszcz pada\u0142 \u201esze\u015b\u0107 dni i siedem nocy\u201d (XI, 146). Po siedmiu dniach wypusz-
\ncza\u0142 swoje ptaki.<\/p>\n

Wyra\u017cenie \u201esze\u015b\u0107 dni i siedem nocy\u201d jest charakterystyczne dla Gilgamesza, pojawia
\nsi\u0119 przy wa\u017cnych wydarzeniach. Wed\u0142ug Athrahasis deszcz pada\u0142 \u201esiedem dni i siedem no<\/p>\n

cy\u201d. Jest to ma\u0142o znacz\u0105ca r\u00f3\u017cnica, a jednak wprowadza powa\u017cn\u0105 zmian\u0119. Wyra\u017cenie
\n\u201esze\u015b\u0107 dni i siedem nocy\u201d stosowali Sumerowie, natomiast \u201esiedem dni i siedem nocy\u201d
\n\u2013 Akkadowie.<\/p>\n

Jak wiadomo, przy zapo\u017cyczaniu mit\u00f3w zwykle je rozbudowywano. Tymczasem w bi-
\nblijnym przekazie mamy do czynienia z redukcj\u0105. Biblijny przekaz nie m\u00f3wi i kilku plagach,<\/p>\n

lecz o jednej, jednej pladze potopu31<\/p>\n

, arka jest trzypi\u0119trowa (nie siedmiopi\u0119trowa), deszcz
\npada\u0142 40 dni (nie siedem). Noe zbudowa\u0142 ark\u0119 na polecenie Bo\u017ce, nie wbrew. Noe nie zosta\u0142
\nobdarzony nie\u015bmiertelno\u015bci\u0105. W Biblii nigdzie nie znajdujemy wyra\u017cenia \u201esze\u015b\u0107 dni i siedem
\nnocy\u201d, a wyst\u0119puje ono w wielu mitach sumeryjskich, w mitach akkadyjskich zamienione
\nzosta\u0142o na \u201esiedem dni i siedem nocy\u201d, u Homera mamy \u201esze\u015b\u0107 dni i sze\u015b\u0107 nocy\u201d. Jak wi\u0119c
\nwidzimy oddzia\u0142ywanie kultury sumeryjskiej si\u0119ga\u0142o po Grecj\u0119. Biblijna wersja potopu pod
\npewnymi wzgl\u0119dami wygl\u0105da na wcze\u015bniejsz\u0105 nawet ni\u017c Athrahasis.<\/p>\n

s. 338
\n\u201eTylko religia mo\u017ce sprawi\u0107, \u017ce dobrzy ludzie robi\u0105 z\u0142e rzeczy\u201d. \u2013 cytat z Weinberga.
\ns. 339
\n[…] napisa\u0142em kiedy\u015b artyku\u0142 \u201eAtei\u015bci dla Jezusa\u201d32<\/p>\n

Wielu ludzi przyw\u0142aszcza\u0142o sobie Jezusa, robi\u0142 to Nietzsche, robili to komuni\u015bci, a teraz
\nDawkins.<\/p>\n

31 A przecie\u017c Biblia wielokrotnie stosuje serie plag, siedmiu plag, plag egipskich by\u0142o a\u017c dziesi\u0119\u0107.
\n32 T\u0142umacz przet\u0142umaczy\u0142 to: \u201eAtei\u015bci za Jezusem\u201d.
\nbiblijna wersja potopu<\/p>\n

Athrahasis<\/p>\n

Gilgamesz<\/p>\n

Nieznane pra\u017ar\u00f3d\u0142o<\/p>\n

s. 340
\nnauki moralne Jezusa s\u0105 absolutnie godne podziwu
\nTo, co tu wypisuje o nauce Jezusa, do pewnego stopnia przypomina Nietzschego. Oto
\njak pisze Nietzsche: \u201eJezus usun\u0105\u0142 poj\u0119cie grzechu\u201d (Antychryst, 41).<\/p>\n

\u201e(…) poj\u0119cia \u201eza\u015bwiat\u201d, \u201eS\u0105d Ostateczny\u201d, \u201enie\u015bmiertelno\u015b\u0107 duszy\u201d, \u201edusza\u201d sama, s\u0105 to na-
\nrz\u0119dzia tortur, s\u0105 to systemy okrucie\u0144stwa, kt\u00f3rych noc\u0105 kap\u0142an sta\u0142 si\u0119 panem, zosta\u0142 panem\u201d<\/p>\n

(Antychryst, 38).
\ns. 345
\nBapty\u015bci policzyli, ilu mieszka\u0144c\u00f3w Alabamy trafi do piek\u0142a. Dawkins z tego szydzi, a
\nprzecie\u017c wcze\u015bniej \u2013 \u201ezastosowawszy sobie tylko znane formu\u0142y\u201d \u2013 policzy\u0142 ilu noblist\u00f3w nie<\/p>\n

wierzy\u0142o w Boga. Sprawa dotyczy tego samego, jakkolwiek u\u017cyto innej terminologii i skon-
\ncentrowano si\u0119 na innym aspekcie wiary \u2013 braku wiary.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 \u00f3smy
\nCo jest z\u0142ego w religii? (ss. 377-414)
\ns. 381<\/p>\n

Wierzymy w ewolucj\u0119, poniewa\u017c popieraj\u0105 j\u0105 dowody, ale z dnia na dzie\u0144 porzuci-
\nliby\u015bmy t\u0119 wiar\u0119, gdyby pojawi\u0142y si\u0119 nowe \u015bwiadectwa empiryczne \u015bwiadectwa jej<\/p>\n

przecz\u0105ce. Czy jakikolwiek fundamentalista powiedzia\u0142by co\u015b takiego?
\nCzy kto\u015b w to uwierzy\u0142? Przecie\u017c na s. 38 napisa\u0142:<\/p>\n

Ateista jest przekonany, \u017ce (…) nie ma \u017cadnych cud\u00f3w \u2013 s\u0105 jedynie zjawiska natu-
\nralne, kt\u00f3rych na razie nie potrafimy wyja\u015bni\u0107. Je\u017celi natykamy si\u0119 na zjawisko,<\/p>\n

kt\u00f3re wydaje si\u0119 wykracza\u0107 poza \u015bwiat naturalny w jego obecnym, dalece niedo-
\nskona\u0142ym rozumieniu, mamy nadziej\u0119, \u017ce pewnego dnia, gdy tylko je lepiej po-
\nznamy, zaliczymy je do sfery naturalnej.<\/p>\n

Dawkins porzuci ewolucj\u0119 tylko wtedy, gdy wynaleziona zostanie inna teoria zast\u0119puj\u0105-
\nca Boga.
\ns. 383
\nCytuje Wise\u2019a:<\/p>\n

Cho\u0107 stara\u0142em si\u0119, jak mog\u0142em, i pozostawia\u0142em nawet nietkni\u0119te marginesy,
\nniemo\u017cliwym okaza\u0142o si\u0119 poprawienie Biblii bez podzielenia jej na dwie
\ncz\u0119\u015bci. Musia\u0142em zatem podj\u0105\u0107 decyzj\u0119 \u2013 ewolucja albo Pismo. Albo Biblia m\u00f3wi
\nprawd\u0119 i teoria ewolucji jest fa\u0142szywa, albo ewolucja jest prawd\u0105, a wtedy musz\u0119
\nwyrzuci\u0107 Bibli\u0119 (…) Tej nocy postanowi\u0142em przyj\u0105\u0107 S\u0142owo Bo\u017ce i odrzuci\u0107 wszyst-
\nko, co mu przeczy. Z wielkim \u017calem po\u017cegna\u0142em si\u0119 wi\u0119c z wszystkimi marzeniami<\/p>\n

i nadziejami, jakie pok\u0142ada\u0142em w nauce.
\nMamy tu do czynienia z niew\u0142a\u015bciwym postawieniem problemu. Kto\u015b nauczy\u0142 Wise\u2019a i<\/p>\n

wielu innych podobnych mu fundamentalist\u00f3w, niew\u0142a\u015bciwego sposobu interpretowania Bi-
\nblii. Biblia wcale nie stwierdza \u2013 b\u0142\u0105d ten pope\u0142nia r\u00f3wnie\u017c Dawkins \u2013 \u017ce wszech\u015bwiat zosta\u0142<\/p>\n

stworzony 6 000 lat temu. To ju\u017c jest tylko interpretacja \u2013 b\u0142\u0119dna \u2013 biblijnych genealogii,
\nkt\u00f3re z zasady nie by\u0142y pe\u0142ne, a ogranicza\u0142y si\u0119 jedynie do najwa\u017cniejszych imion. Hebrajskie
\n\u201eben\u201d oznacza \u201esyn\u201d, \u201ewnuk\u201d, \u201epotomek\u201d; r\u00f3wnie\u017c s\u0142owo \u201eurodzi\u0142\u201d nie ma tego znaczenia,
\njakie uzyska\u0142o we wsp\u00f3\u0142czesnych j\u0119zykach. Ustalanie wieku Ziemi w oparciu o genealogie
\nbiblijne to wi\u0119cej ni\u017c nieporozumienie, to kpiny ze S\u0142owa Bo\u017cego. Ka\u017cdy, kto szczeg\u00f3\u0142owo
\nprzebada\u0142 genealogie biblijne pr\u0119dzej czy p\u00f3\u017aniej dochodzi do stanowiska, \u017ce nie ma tam ani
\njednego przypadkowego imienia, ka\u017cde z nich ma jakie\u015b znaczenie, przekazuje jak\u0105\u015b tre\u015b\u0107
\nteologiczn\u0105 i dlatego nie mog\u0105 by\u0107 pe\u0142ne. Genealogie nie s\u0105 do liczenia lat.
\nOgraniczono\u015b\u0107 ludzkiego umys\u0142u powoduje, \u017ce na wiele spraw nie potrafimy spojrze\u0107 z
\nw\u0142a\u015bciwej perspektywy, niekt\u00f3rych informacji nie potrafimy z sob\u0105 uzgodni\u0107, jeszcze inne<\/p>\n

b\u0142\u0119dnie interpretujemy i w efekcie tych, a tak\u017ce wielu innych przypadkowych czynnik\u00f3w po-
\npadamy w sprzeczno\u015bci, powstaje konflikt \u015bwiatopogl\u0105dowy. Czy ewolucjoni\u015bci nie maj\u0105 z<\/p>\n

tym problem\u00f3w? Dlaczego nie lubi\u0105 bada\u0107 rzeczy nie popieraj\u0105cych ich teorii. Dlaczego sto<\/p>\n

lat temu tak niech\u0119tnie odnosili si\u0119 do genetyki, zanim nie nauczyli si\u0119 jak mo\u017cna z niej ko-
\nrzysta\u0107? Dlaczego przez ponad \u0107wier\u0107 wieku nie badali tzw. \u201e\u015bmieciowego DNA\u201d? Dlaczego<\/p>\n

nie lubi\u0105 Glen Rose? Je\u017celi co\u015b si\u0119 nie zgadza, je\u017celi wyniki eksperymentu s\u0105 inne od oczeki-
\nwanych, zawsze argumentuj\u0105, \u017ce musia\u0142 by\u0107 pope\u0142niony jaki\u015b b\u0142\u0105d, \u017ce czego\u015b nie wiemy, \u017ce<\/p>\n

dopiero rozw\u00f3j nauki wyja\u015bni t\u0119 kwesti\u0119 w przysz\u0142o\u015bci. A co ze sprawami najwa\u017cniejszymi?
\nPrzedk\u0142adaj\u0105 doczesno\u015b\u0107 ponad wieczno\u015b\u0107.
\nWise uzna\u0142 wy\u017cszo\u015b\u0107 wieczno\u015bci nad doczesno\u015bci\u0105.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 dziewi\u0105ty
\nDzieci\u0144stwo, molestowanie i ucieczka od religii (ss. 415-
\n459)
\ns. 418
\n(…) tylko w religijnym umy\u015ble narodzi\u0107 si\u0119 mo\u017ce koncepcja, \u017ce kilka kropel i par\u0119
\ns\u0142\u00f3w zakl\u0119cia mog\u0105 totalnie odmieni\u0107 \u017cycie dziecka…
\nDawkins jak zwykle si\u0119 myli, tego typu my\u015blenie w\u0142a\u015bciwe jest tylko i wy\u0142\u0105cznie dla<\/p>\n

umys\u0142\u00f3w pseudoreligijnych. S\u0142owa r\u00f3wnie\u017c nic nie znacz\u0105 je\u017celi nie towarzyszy temu posta-
\nwa serca. Skruszone serce znaczy wi\u0119cej ni\u017c tysi\u0105ce s\u0142\u00f3w, cho\u0107by najlepiej dobranych. Ob-
\nrz\u0119dy religijne r\u00f3wnie\u017c nic nie znacz\u0105, je\u017celi nie uczestniczy w nich nasza dusza. Kilka kropel<\/p>\n

wodt? Par\u0119 s\u0142\u00f3w zakl\u0119cia? My, ewangelikalni chrze\u015bcijanie, nigdy w takie g\u0142upoty nie
\nwierzyli\u015bmy, ani nie zamierzamy uwierzy\u0107. W tym przypadku mamy po prostu do czynienia z
\nprzenoszeniem \u015bredniowiecznej mentalno\u015bci do naszych czas\u00f3w.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 dziesi\u0105ty
\nNiezb\u0119dna luka? (461-502)
\ns. 469<\/p>\n

B\u00f3g dla wielu ludzi jest pocieszeniem i ostoj\u0105, i, je\u015bli on nie istnieje, co\u015b trzeba zna-
\nle\u017a\u0107 na jego miejsce.<\/p>\n

Rozdzia\u0142 jedenasty
\nNiekt\u00f3re z blog\u00f3w internetowych
\nBlogi internetowe maj\u0105 to do siebie, \u017ce m\u00f3wi\u0105 to dok\u0142adnie, co ludzie my\u015bl\u0105. Tutaj nikt
\nnie zwa\u017ca na swoich odbiorc\u00f3w, na to, co kto\u015b pomy\u015bli. Poprawno\u015b\u0107 polityczna dla nikogo<\/p>\n

nic nie znaczy. Inaczej ma si\u0119 sprawa z recenzjami. Tu, ka\u017cdy \u2013 lub niemal ka\u017cdy \u2013
\nzwa\u017ca na poprawno\u015b\u0107 polityczn\u0105, zwraca uwag\u0119 na to, co inni pomy\u015bl\u0105. Pewnych ludzi<\/p>\n

celowo nie chce si\u0119 urazi\u0107, innych za\u015b z rozmys\u0142em. Recenzje s\u0105 ma\u0142o autentyczne, nie zaw-
\nsze oddaj\u0105 to, co tkwi w sercu cz\u0142owieka. Inaczej ma si\u0119 sprawa z blogami internetowymi.<\/p>\n

Anonimowo\u015b\u0107 powoduje, \u017ce ludzie s\u0105 przynajmniej szczerzy. Przeczytajmy niekt\u00f3re z nich.
\nNo, t\u0119pi\u0105 ci\u0119 na ka\u017cdym kroku. Nie mo\u017cesz korzysta\u0107 z wolno\u015bci s\u0142owa, przekona\u0144, zmuszaj\u0105 ci\u0119 do chodzenia do ko\u015bcio\u0142a, do nauki religii, maj\u0105 jakie\u015b zasady i kodeksy, warto\u015bci tobie obce i pragn\u0105 ci je narzuci\u0107, ksi\u0119\u017ca ci\u0119 nagabuj\u0105, zakonnice nie daj\u0105 spa\u0107. Ministranci ci\u0119 nie toleruj\u0105. Minister ci okre\u015bla, kiedy masz po\u015bci\u0107. No, w og\u00f3le jak\u017ce\u017c trudne jest \u017cycie niewierz\u0105cego w tym totalitarnym kraju.
\nWi\u0119c co, \u017cal ci ich, bo w tym absurdzie \u015bwiata i egzystencji maj\u0105 jaki\u015b sens? \u017be dok\u0105d\u015b id\u0105 jak\u0105\u015b drog\u0105, cho\u0107 (to<\/p>\n

moja opinia) \u017cadnej drogi nie ma i donik\u0105d. Czy my\u015blisz, \u017ce wszyscy potrafi\u0105 \u017cy\u0107 z my\u015bl\u0105, i\u017c \u017cycie jest bez sensu, \u017ce wszystko jest absurdem? Bo jak wyt\u0142umaczy\u0107 sobie to, \u017ce si\u0119 jest nikim i nic nie ocal\u0119? \u017bal ci ich, bo maj\u0105<\/p>\n

jakie\u015b warto\u015bci, \u017ce wi\u0119kszo\u015bci z nich te warto\u015bci jako\u015b tam nie pozwalaj\u0105 by\u0107 byd\u0142em. \u017bal, bo nie chc\u0105 pogodzi\u0107 si\u0119 z tym, ze s\u0105 kup\u0105 materii, kt\u00f3ra zgnije bez \u015bladu. Dlatego ci ich \u017cal! Mierzysz ich swa miar\u0105, tak? Ty potrafisz godnie stan\u0105\u0107 przed faktem, \u017ce jeste\u015b nikim i niczym. Nic z ciebie nie zostanie, bo i z kosmosu nic nie ocaleje? Je\u015bli masz t\u0119 si\u0142\u0119, to ich naucz, przeka\u017c im…<\/p>\n

Kreujecie tutaj tak\u0105 oto tez\u0119, \u017ce Polska w jakim\u015b stopniu przypomina teokracj\u0119, przynajmniej ja tak to rozumiem.
\nWydaje mi si\u0119 \u017ce przesadzacie, i to grubo. Jestem jak wy cz\u0142owiekiem niewierz\u0105cym, nie chodz\u0119 do ko\u015bcio\u0142a, nie przyjmuj\u0119 ksi\u0119dza, bawi\u0105 a czasami wkurzaj\u0105 mnie moherki od Rydzyka, ale jako\u015b nikt mi za to ryja nie obi\u0142.<\/p>\n

Owszem krzy\u017c jest w szko\u0142ach czy urz\u0119dach, gorliwi urz\u0119dnicy czasami ograniczaj\u0105 swobod\u0119 wypowiedzi artyst\u00f3w (cho\u0107 przybicie penisa do krzy\u017ca to nie sztuka tylko zwyk\u0142a fantazja baby co ch\u0142opa nie mia\u0142a), ale czy to wszystko usprawiedliwi\u0105 wasz\u0105 tez\u0119 \u017ce Polska jest duszna od katolicko\u015bci. Nie wiem kto kogo zmusza do chodzenia ko\u015bcio\u0142a, co lotne brygady chodz\u0105 od domu do domu i sprawdzaj\u0105 frekwencj\u0119? Przecie\u017c Ko\u015bci\u00f3\u0142 ju\u017c nawet nie wtr\u0105ca si\u0119 do polityki tak bardzo jak robi\u0142 to w latach 90-tych. Owszem jest \u015brodowisko popieraj\u0105ce Rydzola, no ale mamy wolno\u015b\u0107 s\u0142owa i ka\u017cde nawet najg\u0142upsze zdanie mo\u017cna powiedzie\u0107 g\u0142o\u015bno. Sam Ko\u015bci\u00f3\u0142 przecie\u017c te\u017c ma swoje problemy. Sprawa Wielgusa pokaza\u0142a \u017ce to \u015brodowisko jest skrajnie niech\u0119tne do usuwania donosicieli ze swojego grona, co tylko podwa\u017ca autorytet tej instytucji. Reasumuj\u0105c, my\u015bl\u0119 \u017ce przesadzacinieco z opiniami.
\n(…) w Polsce (…) ca\u0142y czas si\u0119 nas \u201czmusza\u201d do uczestnictwa w r\u00f3\u017cnych imprezach, \u015bwi\u0119to pa\u0144stwowe zaczyna
\nsi\u0119 od mszy (!), kto\u015b z rodziny prosi ci\u0119 \u017ceby\u015b zosta\u0142 chrzestnym dziecka, odmawiasz to ca\u0142a rodzina patrzy na ciebie z wyrzutem, bo si\u0119 przecie\u017c nie odmawia, \u015bluby ko\u015bcielne, op\u0142atki w pracy, itd., itp. Religia w szkole, nawet w przedszkolu, oczywi\u015bcie wprowadzona ukradkiem przy okazji z ro\u017cnymi k\u0142amstwami…
\nDawkins pr\u00f3buje udowodni\u0107 swoje twierdzenia za pomoc\u0105 inwektyw i ha\u0142asu. Wypowiada si\u0119 o tym, o czym tak naprawd\u0119 nie ma poj\u0119cia i lepiej by\u0142oby dla niego, gdyby zaj\u0105\u0142 si\u0119 zwierz\u0119tami, bo jestem g\u0142\u0119boko przekonany, \u017ce na tym akurat si\u0119 zna. Nie pr\u00f3buje on szuka\u0107 prawdy, tylko kieruje si\u0119 uprzedzeniami wobec religii. Sugeruje te\u017c „Biblia prowadzi do systemu etycznego, kt\u00f3ry wsp\u00f3\u0142czesny cywilizowany cz\u0142owiek musi uzna\u0107 za co\u015b wyj\u0105tkowo ohydnego”. Czy prosta zasada „B\u0119dziesz mi\u0142owa\u0142 bli\u017aniego swego jak siebie samego” jest ohydna? Dawkins w og\u00f3le nie zapozna\u0142 si\u0119 z Bibli\u0105, i pr\u00f3buje z ni\u0105 walczy\u0107, nie wiedz\u0105c o czym ona traktuje.
\nWci\u0105\u017c jest 1:0 dla Kreacjonist\u00f3w, gdy\u017c mamy przewag\u0119, kt\u00f3rej nigdy nie osi\u0105gniecie, bo by\u0107 ateist\u0105, to tak jakby
\nprzysz\u0142y maturzysta nie przyst\u0105pi\u0142by do matury(lenistwo). Zawsze Kreacjonista nic nie straci, gdy si\u0119 oka\u017ce, \u017ce
\nKto\u015b tam jest i czuwa.
\nRzuci\u0142am si\u0119 na t\u0105 ksi\u0105\u017ck\u0119 z pazurami, z\u0142akniona racjonalizmu w opanowanej przez religi\u0119 rzeczywisto\u015bci. Po\u017car\u0142am w szybkim tempie, przetrawi\u0142am, zwr\u00f3ci\u0142am fragmenty zalatuj\u0105ce demagogi\u0105, a reszt\u0119 wch\u0142on\u0119\u0142am i powiem jedno \u2013 ja chc\u0119 jeszcze!<\/p>\n

Rewelacja!! Przekonanych ateist\u00f3w mo\u017ce jedynie utwierdzi\u0107 w ich s\u0142uszno\u015bci. Poza tym doskona\u0142y j\u0119zyk, ciekawe przypisy i odwo\u0142ania do klasyki filozofii.<\/p>\n

(…) \u015bwietna ksi\u0105\u017cka \u2013 zapewne przyczyni si\u0119 do od\u015bwie\u017cenia dusznej, klerykalnej atmosfery w Polsce.
\n(…) jeden z rozdzia\u0142\u00f3w ma tytu\u0142 „Dlaczego prawie na pewno nie ma Boga”. (…) Czy rzeczywi\u015bcie wszystkie
\nargumenty obala? Nie jestem pewien, ale wiele z nich, tak. Jak dla mnie (wielbiciela Junga) za ma\u0142o odnosi si\u0119
\ndo psychologii i za bardzo lekcewa\u017cy psychologiczny wymiar wiary.
\n(…) obowi\u0105zkowa lektura dla mi\u0142uj\u0105cych logiczne my\u015blenie.
\nWyj\u0105tkowy sukces rynkowy nie idzie niestety w parze z jako\u015bci\u0105. Ksi\u0105\u017cka nie wnosi nic nowego poza aroganck\u0105
\nagresywno\u015bci\u0105. Ta ksi\u0105\u017cka nie zmieni pogl\u0105d\u00f3w nikogo. Czuj\u0119 si\u0119 zrobiony w tutk\u0119, bo wyda\u0142em 50 z\u0142 za ch\u0142am.<\/p>\n

Przeczyta\u0142am, a w\u0142a\u015bciwie poch\u0142on\u0119\u0142am j\u0105 i teraz szukam wi\u0119cej… (czytam „Rozpl\u0105tanie t\u0119czy”). W Bogu uro-
\njonym znalaz\u0142am s\u0142owa, kt\u00f3re opisuj\u0105 m\u00f3j \u015bwiatopogl\u0105d, a kt\u00f3rych mi dot\u0105d brakowa\u0142o.<\/p>\n

* * *<\/p>\n

Nie s\u0105dz\u0119, aby to by\u0142o to, o co chodzi\u0142o Dawkinsowi i innym mu podobnym. Przyto-
\nczone blogi pokazuj\u0105, \u017ce Dawkins poni\u00f3s\u0142 fiasko. Pr\u00f3buje przekona\u0107 ludzi do fikcji, ludzie to<\/p>\n

czuj\u0105 i nie daj\u0105 si\u0119 nabra\u0107, a jego ksi\u0105\u017ck\u0119 odczytuj\u0105 w zupe\u0142nie inny spos\u00f3b ni\u017c on sam tego
\nby pragn\u0105\u0142. Wykorzystuj\u0105 j\u0105 r\u00f3wnie\u017c do innych cel\u00f3w, ni\u017c jej autor by pragn\u0105\u0142. Cz\u0142owiek nie
\ndojrza\u0142? Dawkins zosta\u0142 \u017ale zrozumiany? Komuni\u015bci lubili kiedy\u015b nam wmawia\u0107, \u017ce ich sys-<\/p>\n

tem jej dobry, tylko ludzie do niego nie dorastaj\u0105. Ludzie s\u0105 \u017ali. Ludzie s\u0105 winni.
\nWszelkie systemy i propozycje powinny uwzgl\u0119dnia\u0107 mo\u017cliwo\u015bci, jak i potrzeby
\ncz\u0142owieka. Dawkins tego nie robi.
\nUwa\u017cam, my\u015bl\u0119 \u017ce nie tylko ja jedyne, \u017ce obowi\u0105zkowa religia \u2013 zafundowa\u0142o nam j\u0105
\n\u015bredniowiecze \u2013 by\u0142a wielkim b\u0142\u0119dem. Religia wiele na tym straci\u0142a. Zreszt\u0105, sama ju\u017c tym<\/p>\n

instytucjonalizacja religii mo\u017ce prowadzi\u0107 do jej wypaczenia. Z tego punktu widzenia, sekula-
\nryzacja i laicyzacja jest dobrodziejstwem dla religii i Ko\u015bcio\u0142a. Tak jest, nie b\u0119dzie ju\u017c wi\u0119cej<\/p>\n

w naszych szeregach ob\u0142udnik\u00f3w i karierowicz\u00f3w (w ka\u017cdym razie nie na tak\u0105 skal\u0119)<\/p>\n

.<\/p>\n

Zako\u0144czenie<\/p>\n

W ko\u0144cu wrze\u015bnia (ewentualnie pocz\u0105tek pa\u017adziernika) 1974 roku odm\u00f3wi\u0142em kr\u00f3tk\u0105
\nkilkuminutow\u0105 dzieci\u0119c\u0105 modlitw\u0119 i po\u0142o\u017cy\u0142em si\u0119 spa\u0107. Zaledwie to uczyni\u0142em zbli\u017cy\u0142o si\u0119
\ndo mnie jakie\u015b ciep\u0142o, cudowna, niesamowita energia i ogarn\u0119\u0142a mnie. Nie rozumia\u0142em co to<\/p>\n

jest, ani o co w tym wszystkim chodzi. Po raz pierwszy do\u015bwiadcza\u0142em czego\u015b takiego i przy-
\nsz\u0142o mi na my\u015bl, \u017ce z ca\u0142\u0105 pewno\u015bci\u0105 za chwil\u0119 zostan\u0119 zabrany do nieba, bo w jakim innym<\/p>\n

celu co\u015b takiego mia\u0142oby na mnie przyj\u015b\u0107 i czemu innemu mia\u0142oby to s\u0142u\u017cy\u0107. Nie przychodzi-<\/p>\n

\u0142o mi na my\u015bl, \u017ce mo\u017cna normalnie \u017cy\u0107 i mie\u0107 to stale. Nikt mnie na tak\u0105 chwil\u0119 nie przygo-
\ntowa\u0142. Zacz\u0105\u0142em si\u0119 modli\u0107: \u201ePanie nie zabieraj mnie jeszcze, bo mam chor\u0105 mam\u0119, a ona<\/p>\n

potrzebuje pomocy\u201d. Po chwili owo ciep\u0142o i owa blisko\u015b\u0107 nieba odesz\u0142y. My\u015bla\u0142em, \u017ce
\nwszystko jest w porz\u0105dku. Nie u\u015bwiadamia\u0142em sobie wtedy ile straci\u0142em, nie przysz\u0142o mi do
\ng\u0142owy, \u017ce powinienem chcie\u0107 mie\u0107 to zawsze. Min\u0119\u0142o wiele lat zanim zn\u00f3w czego\u015b takiego
\ndo\u015bwiadczy\u0142em.<\/p>\n

33 Nawet w warunkach prze\u015bladowa\u0144 wielu ludzi przy\u0142\u0105cza\u0142o si\u0119 do chrze\u015bcija\u0144stwa ob\u0142udnie (m\u00f3wi o tym Justyn M\u0119czennik). Widzieli po prostu, \u017ce w tej religii jest \u201e\u017cycie\u201d i chcieli by\u0107 blisko \u201e\u017cycia\u201d. Nieraz spotyka\u0142em takich ludzi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Recenzja ksi\u0105\u017cki R. Dawkins, B\u00f3g urojony, prze\u0142. P.J. Szwajcer, Wydawnictwo CIS, Warszawa 2007. Spis zarzut\u00f3w 1. G\u0142\u0119boko religijny niewierz\u0105cy (ss. 33-56) 2. Hipoteza Boga (ss. 57-115) 3. Politeizm 4. Monoteizm 5. N\u0119dza agnostycyzmu 6. Eksperymenty modlitewne 7. Dowody na istnienie… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974],"tags":[],"class_list":["post-1420","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1420","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1420"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1420\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1420"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1420"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1420"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}