Racjonali\u015bci bardzo cz\u0119sto stosuj\u0105 argument ex silentio, tzn. w oparciu o brak jakiej\u015b informacji w jakim\u015b przekazie, lub grupie przekaz\u00f3w, wyci\u0105gaj\u0105 wnioski destruktywne dla historyczno\u015bci danego aspektu chrze\u015bcija\u0144stwa. Jednym z najcz\u0119stszych przyk\u0142ad\u00f3w takiego post\u0119powania jest argumentowanie, \u017ce pewni pisarze… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[974],"tags":[255,260,312,313,316,317,557,559,560,689],"class_list":["post-1376","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-ateizm","tag-darwinizm","tag-dawkins","tag-ewolucja","tag-ewolucjonizm","tag-fakt","tag-fakty","tag-nauka","tag-naukowe","tag-naukowy","tag-racjonalizm"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1376","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1376"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1376\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1376"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1376"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1376"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}
\nRacjonali\u015bci bardzo cz\u0119sto stosuj\u0105 argument ex silentio<\/em>, tzn. w oparciu o brak jakiej\u015b informacji w jakim\u015b przekazie, lub grupie przekaz\u00f3w, wyci\u0105gaj\u0105 wnioski destruktywne dla historyczno\u015bci danego aspektu chrze\u015bcija\u0144stwa. Jednym z najcz\u0119stszych przyk\u0142ad\u00f3w takiego post\u0119powania jest argumentowanie, \u017ce pewni pisarze wczesnochrze\u015bcija\u0144scy nie wspominali o Jezusie, lub o pewnych wydarzeniach opisanych w Nowym Testamencie, takich jak za\u0107mienie s\u0142o\u0144ca podczas ukrzy\u017cowania Jezusa (\u0141k 23,45), rozdarcie si\u0119 zas\u0142ony w \u015awi\u0105tyni (Mt 27,51; Mk 15,38; \u0141k 23,45), czy uroczysty wjazd Jezusa na osio\u0142ku do Jerozolimy (Mt 21,8n; Mk 11,7n; J 12,12n)1<\/sup>. Inni argumentuj\u0105 na przyk\u0142ad, \u017ce Pawe\u0142 i inni pisarze chrze\u015bcija\u0144scy pierwszych wiek\u00f3w nic nie pisali o grobie Jezusa2<\/sup>, lub, \u017ce Ignacy z Antiochii, pisz\u0105cy sw\u00f3j List do Efezjan<\/em> mniej wi\u0119cej w 110 roku n.e., nic nie wspomina\u0142 o Janie Apostole, cho\u0107 wedle p\u00f3\u017aniejszej tradycji Aposto\u0142 ten mia\u0142 umrze\u0107 i by\u0107 pochowany w Efezie, co oznacza dla racjonalist\u00f3w, \u017ce Ignacy \u201epowinien\u201d o nim wspomnie\u01073<\/sup>. Jeszcze inni racjonali\u015bci dos\u0142ownie ekscytuj\u0105 si\u0119 faktem, \u017ce \u017caden z autor\u00f3w staro\u017cytnych poza \u0141ukaszem nie wspomina\u0142 nic o spisie Kwiryniusza sprzed naszej ery4<\/sup>. Zarzuca si\u0119 tak\u017ce Ewangeli\u015bcie Mateuszowi, \u017ce zmy\u015bli\u0142 sobie tzw. rze\u017a niewini\u0105tek (Mt 2,16n), poniewa\u017c Flawiusz, nienawidz\u0105cy Heroda, kt\u00f3ry \u201ena pewno\u201d by mu to wypomnia\u0142, gdyby by\u0142a to prawda, nic o tym nie wspomina5<\/sup>. Ca\u0142e to argumentowanie jest stosowane rzecz jasna po to, aby dowodzi\u0107, \u017ce co\u015b, co nie jest potwierdzone przez inne \u017ar\u00f3d\u0142a, zosta\u0142o zmy\u015blone przez autor\u00f3w tych pism chrze\u015bcija\u0144skich, kt\u00f3rzy o tym wspominaj\u0105.
\nInn\u0105 klas\u0119 argument\u00f3w ex silentio<\/em> stanowi argumentacja odwo\u0142uj\u0105ca si\u0119 do lingwistyki i teologii poszczeg\u00f3lnych autor\u00f3w. Cz\u0119sto twierdzi si\u0119, \u017ce co\u015b co jest zazwyczaj obecne na przyk\u0142ad w jakim\u015b li\u015bcie \u015bw. Paw\u0142a (lub w dowolnym innym pi\u015bmie chrze\u015bcija\u0144skim), na przyk\u0142ad jakie\u015b wyra\u017cenie, czy poj\u0119cie teologiczne, \u201epowinno\u201d by\u0107 obecne r\u00f3wnie\u017c w innych jego listach, a je\u015bli nie jest to w nich obecne, to Pawe\u0142 (lub kto\u015b inny) tych list\u00f3w \u201enie napisa\u0142\u201d. W ten spos\u00f3b niekt\u00f3rzy neguj\u0105 na przyk\u0142ad autorstwo List\u00f3w Pasterskich<\/em>, przypisywanych tradycyjnie \u015bw. Paw\u0142owi6<\/sup>, czy przypisywanych mu List\u00f3w do Kolosan i Efezjan7<\/sup>. Rozumowanie oparte na za\u0142o\u017ceniu, \u017ce jaki\u015b autor nie stosuje okre\u015blonego s\u0142ownictwa, le\u017cy te\u017c u podstaw opracowanej przez o\u015bwieceniowych racjonalist\u00f3w teorii J E D i P, w kt\u00f3rej zak\u0142ada si\u0119, \u017ce tzw. jahwista na okre\u015blenie Boga u\u017cywa\u0142 konsekwentnie terminu Jahwe, za\u015b tzw. elohista mia\u0142 pos\u0142ugiwa\u0107 si\u0119 terminem Elohim. Taki pomys\u0142 wylansowa\u0142 H. B. Witter w XVIII wieku i niezale\u017cnie od niego na ten sam pomys\u0142 wpad\u0142 w tym samym czasie J. Astruc8<\/sup>. Wszystko to jest argumentowanie ex silentio<\/em>.
\nRacjonali\u015bci czasem wprost przyznaj\u0105, \u017ce opieraj\u0105 si\u0119 na b\u0142\u0119dnym logicznie argumencie ex silentio<\/em>, nie zdaj\u0105c sobie najwyra\u017aniej sprawy z tego, \u017ce jest to b\u0142\u0105d logiczny. Jeden z nich pisze na przyk\u0142ad w podsumowaniu swego wywodu na temat \u015bwiadectw odno\u015bnie do istnienia Jezusa w I wieku, \u017ce \u201e\u00f3w argument ex silentio<\/em> jest bardzo mocny\u201d9<\/sup>. Brzmi to groteskowo w \u015bwietle logiki, poniewa\u017c b\u0142\u0119dny logicznie argument nie mo\u017ce by\u0107 jednocze\u015bnie \u201emocny\u201d. Inny racjonalista pope\u0142nia podobny paralogizm pisz\u0105c, \u017ce narzuca mu si\u0119 argumentum ex silentio<\/em>10<\/sup>.
\nOczywi\u015bcie racjonali\u015bci nie zdaj\u0105 sobie sprawy, \u017ce argumentowanie ex silentio<\/em> jest b\u0142\u0119dem logicznym zaliczanym do klasy sofizmat\u00f3w nieformalnych. Ju\u017c tylko ten fakt wystarczy\u0142by do dowiedzenia, \u017ce takie argumentowanie jak powy\u017csze jest logicznie b\u0142\u0119dne, ale dobijemy gw\u00f3\u017ad\u017a do trumny i poka\u017cemy dalej na konkretnych przyk\u0142adach, dlaczego ono takie w\u0142a\u015bnie jest. Po pierwsze, rozumowanie to jest b\u0142\u0119dne dlatego, \u017ce zak\u0142ada, i\u017c kto\u015b musia\u0142 na okr\u0105g\u0142o pisa\u0107 o tym samym, lub, \u017ce musia\u0142 si\u0119 wyra\u017ca\u0107 zawsze przy pomocy tylko tych samych s\u0142\u00f3w. Jest to jednak absurdalne za\u0142o\u017cenie, poniewa\u017c taki wym\u00f3g jest nie tylko zb\u0119dny, ale niewykonalny. Nikt nie u\u017cywa wci\u0105\u017c tych samych s\u0142\u00f3w, przeciwnie, codziennie uczymy si\u0119 jakich\u015b nowych s\u0142\u00f3w, przestaj\u0105c zarazem u\u017cywa\u0107 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych u\u017cywali\u015bmy do tej pory. Wszystko jest p\u0142ynne, o czym wiedzia\u0142 ju\u017c Heraklit, ale czego nie wiedz\u0105 wci\u0105\u017c racjonali\u015bci i ludzie stosuj\u0105cy pod ich wp\u0142ywem argumentacj\u0119 zak\u0142adaj\u0105c\u0105 bezwzgl\u0119dn\u0105 konsekwencj\u0119 i sta\u0142o\u015b\u0107 w czyim\u015b wyra\u017caniu si\u0119. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce m\u00f3j niniejszy esej, a tak\u017ce wszystkie inne moje eseje i rozprawy, musia\u0142yby zawiera\u0107 wci\u0105\u017c to samo, o czym wcze\u015bniej pisa\u0142em, u\u017cywa\u0107 wszystkich charakterystycznych s\u0142\u00f3w jakich kiedykolwiek u\u017cy\u0142em, omawia\u0107 wszystkie zagadnienia jakie kiedykolwiek poruszy\u0142em, tylko dlatego, \u017ce kto\u015b potrzebowa\u0142by tego potem do potwierdzenia mojego autorstwa tych prac. Kiedy na przyk\u0142ad pisa\u0142bym rozprawk\u0119, zajmuj\u0105c\u0105 si\u0119 za\u0142\u00f3\u017cmy \u015bwiadectwem Papiasza odno\u015bnie do Ewangelii synoptycznych, to czy mia\u0142bym w niej pisa\u0107 r\u00f3wnie\u017c o brzytwie Ockhama, tylko dlatego, \u017ce kiedy\u015b te\u017c o tym pisa\u0142em? Nie, poniewa\u017c po pierwsze, tematy te nie s\u0105 ze sob\u0105 powi\u0105zane<\/em>, a po drugie, gdybym mia\u0142 pisa\u0107 wprost o wszystkim, o czym pisa\u0142em kiedykolwiek wcze\u015bniej, to zosta\u0142bym uznany za paranoika.
\nPrzejd\u017amy teraz do bardziej konkretnych przyk\u0142ad\u00f3w i we\u017amy do r\u0119ki pisma wielokrotnie ju\u017c w tym eseju wymienianego \u015bw. Paw\u0142a, niech b\u0119dzie to jego List do Galcjan<\/em>, kt\u00f3ry nawet w ocenie racjonalist\u00f3w jest dzi\u015b uwa\u017cany za autentyczny. Zawiera on 31 tzw. hapax logomena<\/em>, tzn. s\u0142\u00f3w, kt\u00f3re s\u0105 u\u017cyte tylko raz w Nowym Testamencie. Zawiera on te\u017c 39 innych poj\u0119\u0107, kt\u00f3rych nie spotykamy w innych listach \u015bw. Paw\u0142a, cho\u0107 spotykamy je w NT. Paw\u0142owy List do Rzymian<\/em> zajmuje si\u0119 podobn\u0105 problematyk\u0105 co Ga, jednak 70 termin\u00f3w z Listu do Galacjan<\/em> nie pojawia si\u0119 w nim11<\/sup>. Gdyby argumenty racjonalist\u00f3w by\u0142y s\u0142uszne i nieobecno\u015b\u0107 jakiego\u015b poj\u0119cia rozstrzyga\u0142aby o tym, \u017ce dane pismo jest nieautentyczne, to musieliby\u015bmy w tym wypadku przyj\u0105\u0107, \u017ce Pawe\u0142 napisa\u0142 tylko List do Galacjan<\/em>. Tak jednak nie jest, nawet sami racjonali\u015bci uwa\u017caj\u0105, \u017ce Pawe\u0142 napisa\u0142 te\u017c inne listy, np. wspomniany List do Rzymian<\/em>, czy dwa Listy do Koryntian<\/em>.
\nW ka\u017cdym li\u015bcie \u015bw. Paw\u0142a nie znajdujemy przynajmniej jednego ze s\u0142\u00f3w, czy zwrot\u00f3w charakterystycznych dla niego, np. ara<\/em>, an<\/em>, anti<\/em>, alla<\/em>, emprosthen<\/em>, kai<\/em>, dikaioo<\/em>, dio<\/em>, dioti<\/em>, ei kai<\/em>, ei me<\/em>, eipos<\/em>, eiper<\/em>, eite<\/em>, eti<\/em>, hekastos<\/em>, meketi<\/em>, nyni<\/em>, hopos<\/em>, ouketi<\/em>, mallon<\/em>, monon<\/em>, palin<\/em>, stauros<\/em>, syn<\/em>, hosper<\/em>, hoste<\/em>, ou monon<\/em>, de<\/em>, te<\/em> itd. Np. an<\/em> nie znajduje si\u0119 w Flm i 1 Tes, anti<\/em> w 2 Kor, Ga i Flm, emprosthen<\/em> w Rz, 1 Kor oraz Flm, stauros<\/em> w Rz, dikaioo<\/em> jest tylko w Ga, Rz i 1 Kor, hekastos<\/em> za\u015b nie pojawia si\u0119 w Flm. W niekt\u00f3rych listach \u015bw. Paw\u0142a nie znajdujemy te\u017c tak charakterystycznych dla niego termin\u00f3w jak \u201eusprawiedliwia\u0107\u201d (1 Tes; 2 Kor; Flp), \u201ePrawo\u201d (2 Kor), \u201ezbawienie\u201d (Ga), \u201eobjawienie\u201d (1 Tes; Flp) itd. Termin \u201eBo\u017ca sprawiedliwo\u015b\u0107\u201d (dikaiosyne tou theou<\/em>) pojawia si\u0119 tylko w Li\u015bcie do Rzymian<\/em> i w 2 Li\u015bcie do Koryntian<\/em>12<\/sup>. Czy to wszystko jednak oznacza, \u017ce Pawe\u0142 nie napisa\u0142 ju\u017c innych swych list\u00f3w, takich jak 1 Kor, Ga, Flp, Flm, tylko dlatego, \u017ce termin ten nie pojawia si\u0119 w nich? Jasne, \u017ce nie, podobnie du\u017ce zr\u00f3\u017cnicowanie s\u0142ownictwa i jego \u201eniekonsekwentne\u201d wyst\u0119powanie spotykamy np. w dzie\u0142ach Szekspira, a nawet w obr\u0119bie Boskiej Komedii<\/em> Dantego, co wcale nie oznacza<\/em>, \u017ce mia\u0142y one r\u00f3\u017cnych autor\u00f3w<\/em>. Ma\u0142o tego, List do Rzymian<\/em> autorstwa \u015bw. Paw\u0142a posiada 113 wyraz\u00f3w obecnych tylko w nim (a wedle innych oblicze\u0144 nawet 261 wyraz\u00f3w), 1 List do Koryntian<\/em> 109, a 2 List do Koryntian<\/em> 99. Spo\u015br\u00f3d 306 s\u0142\u00f3w, kt\u00f3rych nie spotykamy w pozosta\u0142ych listach \u015bw. Paw\u0142a, 127 znajduje si\u0119 tylko w 1 Tm. Gdyby argumenty racjonalist\u00f3w by\u0142y s\u0142uszne i nieobecno\u015b\u0107 jakiego\u015b s\u0142owa rozstrzyga\u0142aby o tym, \u017ce dane pismo jest nieautentyczne, to musieliby\u015bmy w tym wypadku wr\u0119cz przyj\u0105\u0107, \u017ce Pawe\u0142 nie napisa\u0142 \u017cadnego ze swych list\u00f3w, poniewa\u017c w ka\u017cdym z nich nie pojawia si\u0119 jakie\u015b s\u0142owo charakterystyczne dla niego, lub dla jakiego\u015b innego jego listu. Odnosi si\u0119 to w ten sam spos\u00f3b do tematyki poruszanej przez \u015bw. Paw\u0142a. Np. tematyka krzy\u017ca, tak charakterystyczna dla \u015bw. Paw\u0142a (1 Kor 1,13.17-18.23; 2,2.8; 2 Kor 13,4; Ga 2,19; 3,1; 5,11; 6,12.14; Flp 2,8; 3,18), w og\u00f3le nie pojawia si\u0119<\/em> w jego Li\u015bcie do Rzymian<\/em>, cho\u0107 list ten podejmuje przecie\u017c temat odkupienia (Rz 3,24), kt\u00f3ry si\u0119 z tym wi\u0105\u017ce<\/em>.
\nZr\u00f3bmy nast\u0119puj\u0105cy eksperyment: we\u017amy pierwsze dziesi\u0119\u0107 wierszy z 1 Listu do Koryntian<\/em> \u015bw. Paw\u0142a i zobaczmy, czy tematy poruszane w tych wierszach znajduj\u0105 si\u0119 we wszystkich innych jego listach, kt\u00f3rych autentyczno\u015b\u0107 jest uznawana nawet przez racjonalist\u00f3w. W pierwszym wersie rzeczonego listu Pawe\u0142 wspomina o wys\u0142anym do Koryntian Sostenesie, o kt\u00f3rym nie wspomina ju\u017c nigdzie w innych swych listach, w tym w 2 Li\u015bcie do Koryntian<\/em>, w kt\u00f3rym m\u00f3g\u0142by o nim wspomnie\u0107, czy to wi\u0119c oznacza, \u017ce te inne listy nie s\u0105 ju\u017c napisane przez \u015bw. Paw\u0142a? W pi\u0105tym wersie wspomnianego 1 Listu do Koryntian<\/em> Pawe\u0142 m\u00f3wi, \u017ce wierz\u0105cy zostali wzbogaceni w \u0142ask\u0119 i poznanie w Chrystusie. Nie m\u00f3wi ju\u017c jednak o czym\u015b takim w swym Li\u015bcie do Galacjan<\/em>, czy to wi\u0119c oznacza, \u017ce list ten nie jest napisany przez \u015bw. Paw\u0142a? W 1 Kor 1,6 Pawe\u0142 m\u00f3wi o \u015bwiadectwie Chrystusowym, jakie utrwali\u0142o si\u0119 w jego adresatach, ale nie powtarza ju\u017c tego nigdzie indziej, w tym w 2 Kor, czy to jednak oznacza, \u017ce te inne listy, w tym 2 Kor, nie s\u0105 ju\u017c napisane przez \u015bw. Paw\u0142a? W 1 Kor 1,7-8 Pawe\u0142 m\u00f3wi o oczekiwaniu na objawienie si\u0119 Jezusa Chrystusa, nie wspomina ju\u017c jednak o tym nigdzie w 2 Kor, Ga, czy to wi\u0119c oznacza, \u017ce te listy nie s\u0105 napisane przez \u015bw. Paw\u0142a? W 1 Kor 1,9 Pawe\u0142 pisze o wsp\u00f3lnocie wierz\u0105cych z Jezusem, nie wspomina ju\u017c jednak o tym ani s\u0142owem w 2 Kor, Flp, Ga, czy to jednak oznacza, \u017ce Pawe\u0142 nie napisa\u0142 ju\u017c tych list\u00f3w? W 1 Kor 1,10 Pawe\u0142 pisze o roz\u0142amach w\u015br\u00f3d wierz\u0105cych, nie pisze o tym ju\u017c jednak ani s\u0142owem w Rz, 1 Kor, Flm, Flp itd., czy to wi\u0119c oznacza, \u017ce nie napisa\u0142 on ju\u017c tych list\u00f3w? Odpowied\u017a na te wszystkie pytania mo\u017ce brzmie\u0107 tylko: nie. Jak zatem wida\u0107, u\u017cywanie a potem nie u\u017cywanie danego s\u0142ownictwa, czy nawi\u0105zywanie a potem nie nawi\u0105zywanie do danych poj\u0119\u0107 oraz zagadnie\u0144, nie mo\u017ce by\u0107 dowodem na r\u00f3\u017cne autorstwo tekst\u00f3w, w kt\u00f3rych taka zmienno\u015b\u0107 wyst\u0119puje.
\nPodobnie ma si\u0119 sprawa w przypadku nie nawi\u0105zywania przez pewnych autor\u00f3w staro\u017cytnych do niekt\u00f3rych kwestii, o czym wspomnia\u0142em ju\u017c wy\u017cej, na pocz\u0105tku niniejszego traktatu. Jak pami\u0119tamy z owego pocz\u0105tku, racjonali\u015bci uwa\u017caj\u0105 na przyk\u0142ad, \u017ce milczenie Ignacego z Antiochii w jego Li\u015bcie do Efezjan<\/em> odno\u015bnie do osoby Jana Aposto\u0142a dowodzi, \u017ce by\u0142 on ma\u0142o wa\u017cnym Aposto\u0142em i \u201enie m\u00f3g\u0142\u201d by\u0107 autorem czwartej Ewangelii. Gdyby bowiem by\u0142 on kim\u015b wa\u017cnym, to Ignacy \u201emusia\u0142by\u201d o nim wspomnie\u0107, zdaniem racjonalist\u00f3w, poniewa\u017c miejscem pobytu i \u015bmierci wspomnianego Aposto\u0142a mia\u0142 by\u0107 w\u0142a\u015bnie Efez. Jest to idealny przyk\u0142ad b\u0142\u0119dnego logicznie rozumowania ex silentio<\/em> i co ciekawsze w tych samych listach Ignacego z Antiochii istnieje idealny kontrargument przeciw takiemu rozumowaniu. Mianowicie, w swym Li\u015bcie do Ko\u015bcio\u0142a<\/em> w Smyrnie<\/em> Ignacy nie wspomina w og\u00f3le \u015bw. Polikarpa, biskupa tego miasta<\/em>13<\/sup>, co wcale nie oznacza, \u017ce by\u0142 on kim\u015b ma\u0142o wa\u017cnym dla Ignacego i Ko\u015bcio\u0142a w Smyrnie (dla kt\u00f3rego by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105!), przeciwnie, Ignacy napisa\u0142 przecie\u017c do Polikarpa osobny list, kt\u00f3ry nawet si\u0119 zachowa\u0142 do naszych czas\u00f3w. Co ciekawsze, w swym Li\u015bcie do Ko\u015bcio\u0142a w Smyrnie<\/em> Ignacy wspomina o wiele \u201emniej wa\u017cne\u201d dla chrze\u015bcija\u0144stwa i Ko\u015bcio\u0142a w Smyrnie postacie, takie jak Filon, Rheos Agathopus, Tawia, Alke, Dafnos, Euteknos14<\/sup>; o Polikarpie i jego znaczeniu w tamtym Ko\u015bciele Ignacy nie m\u00f3wi ju\u017c jednak ani s\u0142owem<\/em> w tym li\u015bcie. Czy to wi\u0119c oznacza, \u017ce Polikarp nie mia\u0142 \u017cadnego znaczenia w tamtym Ko\u015bciele? Pos\u0142uguj\u0105c si\u0119 \u201elogik\u0105\u201d racjonalistyczn\u0105 ex silentio<\/em> nale\u017ca\u0142oby wyci\u0105gn\u0105\u0107 taki w\u0142a\u015bnie wniosek, ale jak wida\u0107 po niniejszym przyk\u0142adzie, \u00f3w wniosek by\u0142by idealnie b\u0142\u0119dny.
\nJe\u015bli chodzi o milczenie autor\u00f3w staro\u017cytnych odno\u015bnie do pewnych wydarze\u0144, o kt\u00f3rych wspominaj\u0105 Ewangelie (patrz pocz\u0105tek niniejszego traktatu), to i tu mo\u017cna znale\u017a\u0107 dobre kontrargumenty przeciw rozumowaniu, kt\u00f3re postuluje fikcyjno\u015b\u0107 opis\u00f3w ewangelicznych w tych przypadkach, w kt\u00f3rych nie s\u0105 one potwierdzone przez \u201e\u015bwieckich\u201d autor\u00f3w staro\u017cytnych. Najlepszym tego przyk\u0142adem jest Flawiusz i historyczna kwestia pewnej bitwy \u017byd\u00f3w z Rzymianami. Jak podaje jeden z autor\u00f3w, Flawiusz zupe\u0142nie przemilcza\u0142 t\u0119 bitw\u0119 w swej Wojnie \u017cydowskiej<\/em>, mimo \u017ce mia\u0142a ona \u201eogromnie donios\u0142e znaczenie w losach i zniszczeniu jego ojczyzny\u201d15<\/sup>. Jest to \u015bwietny dow\u00f3d na to, \u017ce Flawiusz i inni historycy pisz\u0105cy w okresie, w kt\u00f3rym powstawa\u0142y Ewangelie, nie mieli obowi\u0105zku pisa\u0107 i nie pisali o pewnych nawet wa\u017cnych wydarzeniach swego czasu (cho\u0107 owe ich dzie\u0142a mog\u0142y by\u0107 nawet specjalnie po\u015bwi\u0119cone w\u0142a\u015bnie tego typu wydarzeniom<\/em>). Warto te\u017c doda\u0107, \u017ce Flawiusz przemilcza\u0142 tak wa\u017cne dla wszystkich narod\u00f3w \u00f3wczesnego \u015bwiata wydarzenie, jakim by\u0142o spalenie Rzymu przez Nerona. Jak pisa\u0142 J. Rado\u017cycki o Flawiuszu, \u201ePodr\u00f3\u017c morska J\u00f3zefa przypada na zim\u0119 63\/64 r. po Chr. W nocy 18 lipca 64 r. wybuch\u0142 w Rzymie po\u017car, kt\u00f3ry zniszczy\u0142 po\u0142ow\u0119 miasta. J\u00f3zef musia\u0142 by\u0107 naocznym \u015bwiadkiem (wraca do kraju na wiosn\u0119 66 r. lub jesieni\u0105 65 r.), lecz dziwnie milczy na ten temat\u201d16<\/sup>. Flawiusz przemilcza\u0142 wi\u0119c najwa\u017cniejsze wydarzenia swoich czas\u00f3w<\/em>.
\nWiadomo r\u00f3wnie\u017c, \u017ce dokonany przez Kwiryniusza spis ludno\u015bci, jaki odby\u0142 si\u0119 na prze\u0142omie 6 i 7 roku n.e., ustalono tylko na podstawie jednej relacji historycznej<\/em>, kt\u00f3rej autorem by\u0142 r\u00f3wnie\u017c J\u00f3zef Flawiusz17<\/sup>. Nikt jednak z tego powodu nie odrzuca tego ustalenia18<\/sup> i nawet sami \u201eracjonali\u015bci\u201d oraz tzw. nowocze\u015bni krytycy Biblii uznaj\u0105 je, gdy powo\u0142uj\u0105 si\u0119 na wspomniany przez Flawiusza spis Kwiryniusza19<\/sup> w celu zdyskredytowania relacji \u0141ukasza zawartej w drugim rozdziale jego Ewangelii (\u0141k 2,1)20<\/sup>. Jednak\u017ce wspomniany przekaz Flawiusza, tycz\u0105cy si\u0119 owego spisu ludno\u015bci z 6 i 7 roku n.e., mo\u017cna by zdyskredytowa\u0107 w\u0142a\u015bnie na podstawie argumentacji ex silentio<\/em>, kontestuj\u0105c, \u017ce przecie\u017c inni staro\u017cytni historycy \u201e\u015bwieccy\u201d nic nie m\u00f3wi\u0105 o tym spisie<\/em>. Czemu jednak racjonali\u015bci pos\u0142uguj\u0105cy si\u0119 tym przekazem ju\u017c tego nie czyni\u0105? Czy\u017cby dlatego, \u017ce za pomoc\u0105 tego przekazu mog\u0105 dyskredytowa\u0107 wspomnian\u0105 relacj\u0119 \u0141ukasza? Czy\u017cby dlatego przymykaj\u0105 oko na sw\u0105 niekonsekwencj\u0119 w tym miejscu w argumentowaniu ex silentio<\/em>?
\nZatem historycy niechrze\u015bcija\u0144scy, pisz\u0105cy w czasach ewangelicznych, nie musieli wspomina\u0107 o wszystkich wa\u017cnych wydarzeniach swych czas\u00f3w, tym samym wnioskowanie z milczenia w ich pracach na jaki\u015b temat, kt\u00f3ry poruszaj\u0105 Ewangelie, nie oznacza, \u017ce Ewangelie w tych tematach zawieraj\u0105 zmy\u015blone relacje.
\nInteresuj\u0105ce s\u0105 te\u017c pewne inne ra\u017c\u0105ce niekonsekwencje, jakie racjonali\u015bci pope\u0142niaj\u0105 stosuj\u0105c argumentacj\u0119 ex silentio<\/em>. Np. Deschner z jednej strony, w oparciu o brak istnienia paraleli do Mt 16,18 w innych Ewangeliach, uwa\u017ca \u00f3w passus o za\u0142o\u017ceniu fundamentu Ko\u015bcio\u0142a na Piotrze za sfa\u0142szowany, z drugiej za\u015b strony ten sam Deschner uwa\u017ca s\u0142owa Jezusa z Mt 10,5-6 za autentyczne21<\/sup>, poniewa\u017c s\u0105 mu one bardzo potrzebne w konkretnej sytuacji, cho\u0107 s\u0142owa Jezusa z Mt 10,5 te\u017c znajduj\u0105 si\u0119 tylko w Ewangelii Mateusza<\/em>. Jest to jawna niekonsekwencja w jednoczesnym stosowaniu tekst\u00f3w biblijnych i dyskredytowaniu ich za pomoc\u0105 argumentacji ex silentio<\/em>.
\nReasumuj\u0105c, niniejszym zosta\u0142o ukazane na konkretnych przyk\u0142adach, \u017ce argumentowanie ex silentio<\/em> w pracach racjonalist\u00f3w jest rzeczywi\u015bcie b\u0142\u0119dem z zakresu sofizmat\u00f3w nieformalnych.
\nJan Lewandowski, czerwiec 2005
\n
\n1 Por. K. Kautsky, Pochodzenie chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>, Warszawa 1950, s. 6-7, 352; por. te\u017c Z. Kosidowski, Opowie\u015bci Ewangelist\u00f3w<\/em>, Warszawa 1979, s. 31-33, 280; Z. Poniatowski, \u0179r\u00f3d\u0142a do wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>, w: Katolicyzm staro\u017cytny jako forma rozwoju pierwotnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>, pod red. J. Kellera, Warszawa 1969, s. 71, 73; J. Keller, Katolicyzm<\/em>, Warszawa 1979, s. 24; por. te\u017c: ten\u017ce, Jezus<\/em>, w: Od Moj\u017cesza do Mahometa<\/em>, Warszawa 1987, s. 118n; K. Deschner, I znowu zapia\u0142 kur<\/em>, t. I, Gdynia 1996, s. 25-27; Willibald Bosen, Ostatni dzie\u0144 Jezusa z Nazaretu<\/em>, Wroc\u0142aw 2002, s. 337.
\n2 Por. Z. Kosidowski, Opowie\u015bci Ewangelist\u00f3w<\/em>, dz. cyt., s. 287-288.
\n3 Por. K. Deschner, I znowu zapia\u0142 kur<\/em>, t. I, dz. cyt., s. 65.
\n4 Por. Z. Kosidowski, Opowie\u015bci Ewangelist\u00f3w<\/em>, dz. cyt., s. 204; por. te\u017c: U. Ranke-Heinemann, Nie i Amen<\/em>, Gdynia 1994, s. 24; por. te\u017c: J. Keller, Jezus<\/em>, dz. cyt., s. 137.
\n5 Por. J. Keller, Jezus<\/em>, dz. cyt., s. 138; por. te\u017c Z. Kosidowski, Opowie\u015bci Ewangelist\u00f3w<\/em>, dz. cyt., s. 204.
\n6 Por. Ryszard Rubinkiewicz, Listy Pasterskie<\/em>, w: Wst\u0119p do Nowego Testamentu<\/em>, Pozna\u0144 1996, s. 386; por. te\u017c E. D\u0105browski, Dzieje Paw\u0142a z Tarsu<\/em>, Warszawa 1953, s. 538.
\n7 Por. S. M\u0119dala, List do Kolosan<\/em>, w: Wprowadzenie w my\u015bl i wezwanie ksi\u0105g biblijnych<\/em>, Dzieje Apostolskie<\/em>, Listy \u015bw. Paw\u0142a<\/em>, t. IX, s. 424n; ten\u017ce, List do Efezjan<\/em>, w: tam\u017ce, s. 450n.
\n8 Por. J. J. Sculion, Genesis<\/em>, A Commentary for Students<\/em>, Teachers<\/em>, and Preachers<\/em>, Minnesota 1992, s. 2; por. te\u017c J. Synowiec, Na pocz\u0105tku<\/em>, Warszawa 1987, s. 21-22; ten\u017ce, Pi\u0119cioksi\u0105g<\/em>, Krak\u00f3w 2000, s. 81-82; T. Brzegowy, Pi\u0119cioksi\u0105g Moj\u017cesza<\/em>, Tarn\u00f3w 1997, s. 14.
\n9 Z. Poniatowski, \u0179r\u00f3d\u0142a do wczesnego chrze\u015bcija\u0144stwa<\/em>, dz. cyt., s. 73.
\n10 K. Deschner, I znowu zapia\u0142 kur<\/em>, t. I, dz. cyt., s. 230.
\n11 Por. W. Rakocy, Pawe\u0142 Aposto\u0142. Chronologia \u017cycia i pism<\/em>, Cz\u0119stochowa 2003, s. 307.
\n12 Tam\u017ce, s. 308, 311, 347, 348, 357.
\n13 Por. Ignacy z Antiochii, List do Polikarpa<\/em>, I, 1.
\n14 Por. Ten\u017ce, List do Ko\u015bcio\u0142a w Smyrnie<\/em>, X, 1; XIII, 2; por. te\u017c Euzebiusz, Historia Ko\u015bcielna<\/em>, III, 36, 1; IV, 14, 3; V, 24, 4.
\n15 J. Teodorowicz, Od Betleem do Nazaretu<\/em>, Pozna\u0144 \u2013 Warszawa \u2013 Lublin \u2013 Wilno 1932, s. 129. Dopiero w swej Autobiografii<\/em> (VII) Flawiusz napomkn\u0105\u0142 o tym wydarzeniu. Wiedzia\u0142 wi\u0119c o tym, lecz nie wspomnia\u0142 o tym w swoich dzie\u0142ach po\u015bwi\u0119conych tego typu wydarzeniom<\/em>, co stanowi \u015bwietny (przemawiaj\u0105cy przeciw racjonalistycznemu rozumowaniu) argument za tym, \u017ce Flawiusz nie pisa\u0142<\/em> nawet o wa\u017cnych wydarzeniach w dziejach swego narodu.
\n16 Cyt. za: J. Flawiusz, Przeciw Apionowi<\/em>. Autobiografia<\/em>, red. J. Rado\u017cycki, Warszawa 1996, s. 187, przyp. 21.
\n17 Por. W.J. Harrington, Klucz do Biblii<\/em>, Warszawa 1997, s. 166; A. Nicolas, E. D\u0105browski, \u017bycie Maryi Matki Bo\u017cej<\/em>, Warszawa 1954, s. 126.
\n18 Wyj\u0105tkowo trafnie podsumowa\u0142 to Ricciotti: \u201eO tym, \u017ce August nakaza\u0142 sporz\u0105dzi\u0107 spis ludno\u015bci \u00abca\u0142ego (zamieszka\u0142ego) \u015bwiata\u00bb, czyli ca\u0142ego Imperium Rzymskiego, pisze co prawda tylko \u0141ukasz. Je\u017celi jednak inne dokumenty o tym nie wspominaj\u0105, to jeszcze z tego nie wynika, \u017ce \u0141ukasz nie ma racji. Dow\u00f3d oparty na przemilczaniu, jak to powszechnie wiadomo, jest w nauce historii najs\u0142abszym i zwodniczym argumentem. W\u015br\u00f3d wielu przyk\u0142ad\u00f3w, kt\u00f3re by mo\u017cna przytoczy\u0107 na ten temat, wystarczy wspomnie\u0107 w\u0142a\u015bnie nasz przypadek, czyli spis dokonany w Judei w roku 6-7 po Chr., kt\u00f3ry zosta\u0142 zanotowany jedynie przez J\u00f3zefa Flawiusza, i chocia\u017c nie brak w tej relacji pewnych nie\u015bcis\u0142o\u015bci logicznych i chronologicznych, to jednak na og\u00f3\u0142 nie podaje si\u0119 go w w\u0105tpliwo\u015b\u0107\u201d, G. Ricciotti, \u017bycie Jezusa Chrystusa<\/em>, Warszawa 1954, s. 189. Mniej wi\u0119cej tak samo ujmuje to E. D\u0105browski: \u201ePodobnie zreszt\u0105 i o spisie p\u00f3\u017aniejszym nie wspomina \u017caden z historyk\u00f3w rzymskich, ale jedynie J\u00f3zef Flawiusz. A przecie\u017c na tej podstawie nie b\u0119dziemy podawa\u0107 w w\u0105tpliwo\u015b\u0107 samego faktu\u201d, E. D\u0105browski, Nowy Testament na tle epoki<\/em>, t. I, Pozna\u0144 1958, s. 248. Patrz te\u017c uwaga Thompsona w J. A. Thompson, Biblia i archeologia<\/em>, [b.m.w.] 1965, s. 278.
\n19 Por. J\u00f3zef Flawiusz, Dawne dzieje Izraela<\/em>, XVIII, 1, 1; II, 1; XX, 5, 2; por. te\u017c: ten\u017ce, Wojna \u017cydowska<\/em>, VII, 8, 1.
\n20 Por. np. U. Ranke-Heinemann, Nie i Amen<\/em>, dz. cyt., s. 27-28. Autorka odwo\u0142uje si\u0119 do relacji Flawiusza w celu zdyskredytowania przekazu \u0141ukasza, okre\u015blaj\u0105c relacje tego Ewangelisty mianem \u201ewymys\u0142\u00f3w\u201d (tam\u017ce, s. 21). Oczywi\u015bcie ani s\u0142owem nie wspomina ju\u017c ona jednak o tych wszystkich problemach, jakie wi\u0105\u017c\u0105 si\u0119 z przekazem Flawiusza. Mam tu na my\u015bli fakt, \u017ce Flawiusz przecie\u017c sam zmy\u015bla\u0142 (por. np.: R.J. Wipper, Rzym i wczesne chrze\u015bcija\u0144stwo<\/em>, Warszawa 1960, s. 107; Encyklopedia Britannica<\/em>, t. XIX, Pozna\u0144 2000, s. 37), a jego relacja na temat spisu Kwiryniusza jest odosobniona po\u015br\u00f3d przekaz\u00f3w historycznych. Przeciwstawianie Flawiusza \u0141ukaszowi dokonywane tu przez Ranke-Heinemann z tak\u0105 pewno\u015bci\u0105 siebie jest wi\u0119c co najmniej komiczne. W najlepszym wypadku jest to tylko \u201es\u0142owo przeciw s\u0142owu\u201d, nic wi\u0119cej. Obaj historycy (Flawiusz i \u0141ukasz) \u017cyli i pisali dok\u0142adnie w tym samym czasie, ich wiarygodno\u015b\u0107 jest stosunkowo jednakowa w kwestii spis\u00f3w Kwiryniusza. Ranke-Heinemann najprawdopodobniej nie jest w og\u00f3le \u015bwiadoma (lub nie chce by\u0107) s\u0142abo\u015bci swych argument\u00f3w w tym miejscu, tak jak du\u017ca cz\u0119\u015b\u0107 \u201eracjonalistycznych\u201d krytyk\u00f3w poruszaj\u0105cych ten temat, kt\u00f3rzy odwo\u0142uj\u0105 si\u0119 jedynie do znanych ju\u017c od dawna w liberalnej krytyce Biblii niemal zawsze tendencyjnie przedstawianych pobie\u017cnych opis\u00f3w tej kwestii.
\n21 Por. K. Deschner, I znowu zapia\u0142 kur<\/em>, t. I, dz. cyt., s. 277, 337.
\n
\n <\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"