{"id":1101,"date":"2017-08-22T16:29:40","date_gmt":"2017-08-22T14:29:40","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1101"},"modified":"2017-08-22T16:29:40","modified_gmt":"2017-08-22T14:29:40","slug":"intuicyjne-wystepowanie-boga-historii-swiata-idea-istoty-najwyzszej","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/intuicyjne-wystepowanie-boga-historii-swiata-idea-istoty-najwyzszej\/","title":{"rendered":"Intuicyjne wyst\u0119powanie Boga w historii \u015bwiata. Idea Istoty Najwy\u017cszej"},"content":{"rendered":"

 
\nZagadnienie genezy religii i monoteizmu lud\u00f3w pierwotnyc<\/strong>h by\u0142y w drugiej po\u0142owie 19-tego i w pierwszej po\u0142owie 20-tego wieku przedmiotem bada\u0144 i \u017cywych zainteresowa\u0144, a nawet nami\u0119tnych dyskusji etnolog\u00f3w i religioznawc\u00f3w. W etnologii i religioznawstwie dominowa\u0142 ewolucjonizm kulturowy, przyjmuj\u0105cy nieustanny post\u0119p ludzko\u015bci i zak\u0142adaj\u0105cy rozw\u00f3j wszystkich dziedzin kultury od form najprostszych do najbardziej z\u0142o\u017conych. Oparty on by\u0142 na filozofii O\u015bwiecenia i humanistycznych tradycjach racjonalizmu 18-tego wieku (A. Ferguson, A.R.J. Turgot, Voltaire, J.A.N. Condorcet, G.E. Lessing, J.G. Herder, G.W.F. Hegel, H. Ko\u0142\u0142\u0105taj, S. Staszic), pozytywistycznej teorii rozwoju spo\u0142ecznego A. Comte’a oraz biologicznym ewolucjonizmie K. Darwina, poprzedzonym teori\u0105 transformizmu J.B. Lamarcka.
\nW zastosowaniu do religii ewolucjoni\u015bci uwa\u017cali monoteizm, poprzedzony politeizmem, za ostatni okres rozwoju religii. R\u00f3\u017cnili si\u0119 natomiast w okre\u015bleniu pierwszego, czyli najstarszego stadium oraz kolejno\u015bci stadi\u00f3w w szeregu rozwojowym religii.<\/strong> Oto poszczeg\u00f3lne schematy ewolucyjnego rozwoju religii, przyjmowane przez znanych ewolucjonist\u00f3w zajmuj\u0105cych si\u0119 religi\u0105:<\/p>\n

    \n
  1. Lubbock – niereligijno\u015b\u0107, fetyszyzm, totemizm, szamanizm, ba\u0142wochwalstwo czyli antropomorfizm, monoteizm;<\/li>\n<\/ol>\n

    L.H. Morgan – epoka przedreligijna, kult \u017cywio\u0142\u00f3w przyrody, kszta\u0142towanie si\u0119 systemu wyobra\u017ce\u0144 b\u00f3stw osobowych, politeizm, monoteizm;<\/p>\n

      \n
    1. Comte – fetyszyzm, politeizm, monoteizm;<\/li>\n<\/ol>\n

      E.B. Tylor – animizm, manizm, fetyszyzm, politeizm, monoteizm;<\/p>\n

        \n
      1. Spencer – manizm, ba\u0142wochwalstwo, fetyszyzm, naturyzm, politeizm, monoteizm;<\/li>\n<\/ol>\n

        R.R. Marett – preanimizm, animizm, politeizm, monoteizm.
        \nReakcj\u0105 przeciw uproszczonym i faktograficznie s\u0142abo udokumentowanym schematom anglosaskiego kierunku ewolucjonistycznego by\u0142a szko\u0142a kulturowo-historyczna, rozwini\u0119ta w Europie szczeg\u00f3lnie na obszarze j\u0119zyka niemieckiego. Do szko\u0142y tej zaliczy\u0107 mo\u017cna Josepha Francois Lafitau, Fryderyka Ratzela, Leona Frobeniusa, Bernarda Ankermanna i Fritza Graebnera<\/strong>. Do znacznego rozpowszechnienia metody kulturowohistorycznej w etnologii i jej zastosowania w szczeg\u00f3\u0142owych badaniach etnologicznych, a zw\u0142aszcza w badaniach nad poj\u0119ciem i kultem Istoty Najwy\u017cszej u lud\u00f3w pierwotnych przyczyni\u0142 si\u0119 ks. Wilhelm Schmidt SVD (1868-1954).<\/strong> Z przedstawicieli szko\u0142y kulturowohistorycznej on te\u017c najwi\u0119cej uwagi po\u015bwi\u0119ci\u0142 zagadnieniu religii lud\u00f3w pierwotnych i jej genezie. Opieraj\u0105c si\u0119 na szczeg\u00f3\u0142owych badaniach etnologicznych, wykazuje on w pierwszych sze\u015bciu tomach 12-tomowego dzie\u0142a Der Ursprung der Gottesidee<\/strong>\u00a0i w innych publikacjach istnienie monoteizmu u najstarszych lud\u00f3w pierwotnych tzw. prakultury. Teza o monoteizmie lud\u00f3w pierwotnych nie jest oryginaln\u0105 my\u015bl\u0105 Schmidta.
        \nJednym z pierwszych uczonych, kt\u00f3ry zwr\u00f3ci\u0142 uwag\u0119 na fakt istnienia wiary w Istot\u0119 Najwy\u017csz\u0105 i jej kultu u lud\u00f3w pierwotnych Po\u0142udniowo-Wschodniej Australii i lud\u00f3w innych kontynent\u00f3w, by\u0142 Szkot Andrew Lang (1844-1912)<\/strong>. Jego pogl\u0105dy zawarte w ksi\u0105\u017cce\u00a0The Making of Religion<\/strong>\u00a0(1898), a diametralnie sprzeczne z \u00f3wczesnymi panuj\u0105cymi ewolucjonistycznymi pr\u0105dami ideowymi, nie wzbudzi\u0142y nale\u017cytego zainteresowania uczonych brytyjskich. Teza Langa o monoteistycznym charakterze religii lud\u00f3w pierwotnych mia\u0142a charakter hipotetyczny i prezentowana by\u0142a raczej w literackiej i polemicznej formie, a nie w spos\u00f3b \u015bci\u015ble naukowy. Zas\u0142ug\u0105 i oryginalnym wyk\u0142adem Schmidta jest naukowe uzasadnienie tej tezy poprzez wykazanie m.in. najstarszego wieku lud\u00f3w badanych przez Langa przy pomocy metody kulturowohistorycznej.
        \nDecyduj\u0105ce znaczenie dla rozpocz\u0119cia bada\u0144 Schmidta nad poj\u0119ciem Boga mia\u0142 wyk\u0142ad austriackiego indologa, prof. Uniwersytetu Wiede\u0144skiego, Leopolda von Schroedera na temat Istoty Najwy\u017cszej u lud\u00f3w pierwotnych, wyg\u0142oszony w 1902 roku w Wiede\u0144skim Towarzystwie Antropologicznym. W czasie tego referatu Schmidt dowiedzia\u0142 si\u0119 po raz pierwszy o pogl\u0105dach Langa i jego ksi\u0105\u017cce\u00a0The Making of Religion<\/strong>.
        \nTeoria monoteizmu pierwotnego Schmidta opiera si\u0119 na dok\u0142adnym opisie i analizie religii poszczeg\u00f3lnych lud\u00f3w zbieracko-\u0142owieckich. Celem i zadaniem etnologii, w uj\u0119ciu Schmidta, jest dotarcie mo\u017cliwie do samych, cho\u0107by tylko hipotetycznych, pocz\u0105tk\u00f3w ludzko\u015bci i jej najstarszej wsp\u00f3lnej religii oraz znalezienie odpowiedzi na pytanie o pochodzenie i \u017ar\u00f3d\u0142a tej religii.<\/strong> Zgodnie z powy\u017cszym teoria monoteizmu pierwotnego Schmidta zawiera trzy zasadnicze tezy:<\/p>\n

          \n
        1. religia dzisiejszych lud\u00f3w prakultury ma zasadniczo charakter monoteistyczny, wyra\u017caj\u0105cy si\u0119 w uznaniu i kulcie Istoty Najwy\u017cszej, b\u0119d\u0105cej prawodawc\u0105 moralnym;<\/li>\n
        2. zrekonstruowana i istniej\u0105ca wcze\u015bniej religia pramonoteistyczna, czyli najstarsza wsp\u00f3lna religia ludzko\u015bci, wyja\u015bnia monoteistyczny charakter religii dzisiejszych lud\u00f3w zbieracko-\u0142owieckich;<\/li>\n
        3. praobjawienie jest g\u0142\u00f3wnym \u017ar\u00f3d\u0142em pramonoteizmu, a ostatecznie i religii monoteistycznej.<\/li>\n<\/ol>\n

          Wed\u0142ug Schmidta religia dzisiejszych lud\u00f3w prakultury ma zasadniczo charakter monoteistyczny. Monoteizm ten polega na uznaniu jedynego Boga, prawodawcy moralnego, od kt\u00f3rego cz\u0142owiek pierwotny czuje si\u0119 zale\u017cny i z kt\u00f3rym utrzymuje \u017cywy kontakt poprzez modlitw\u0119, ofiar\u0119 i uroczysto\u015bci religijne odprawiane na jego cze\u015b\u0107. <\/strong>U wszystkich lud\u00f3w zbieracko-\u0142owieckich spotykamy si\u0119 z poj\u0119ciem Najwy\u017cszej Istoty, cho\u0107 zawarto\u015b\u0107 tre\u015bciowa tego poj\u0119cia jest r\u00f3\u017cna, a co za tym idzie, r\u00f3\u017cny jest stopie\u0144 nat\u0119\u017cenia kultu religijnego tej Istoty.<\/strong> Zdaniem Schmidta w \u017cadnych innych, p\u00f3\u017aniejszych kulturach Istota Najwy\u017csza nie jawi si\u0119 z tak\u0105 jasno\u015bci\u0105, pewno\u015bci\u0105, wyrazisto\u015bci\u0105 i bezpo\u015brednio\u015bci\u0105, jak u lud\u00f3w kr\u0119g\u00f3w prakultury.
          \nSzczeg\u00f3\u0142owe badania etnograficzne wykaza\u0142y autentyczny i rodzimy charakter religii tych lud\u00f3w, kt\u00f3rej z punktu widzenia tre\u015bci, a przede wszystkim fakt\u00f3w historycznych dotycz\u0105cych pocz\u0105tk\u00f3w dzia\u0142alno\u015bci misyjnej, nie mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 wp\u0142ywami misji chrze\u015bcija\u0144skiej, gdy\u017c ju\u017c przed dzia\u0142alno\u015bci\u0105 misyjn\u0105 ludy te zna\u0142y poj\u0119cie Najwy\u017cszej Istoty.
          \nPoj\u0119cie Najwy\u017cszej Istoty u najstarszych lud\u00f3w pierwotnych jest zr\u00f3\u017cnicowane, a jej znaczenie s\u0142abnie, co spowodowane jest wp\u0142ywami kultur m\u0142odszych i powstaniem postaci i b\u00f3stw podporz\u0105dkowanych. Takie ludy jak Kurnajowie w P\u0142d.-Wsch. Australii, Pigmeje Bakango-Bafwaguda i Aka nad rzek\u0105 Ituri, Jamanowie i Halakwulupowie opr\u00f3cz Istoty Najwy\u017cszej nie uznaj\u0105 prawie \u017cadnego innego b\u00f3stwa. Ale u niekt\u00f3rych lud\u00f3w dostrzegamy w uj\u0119ciu Istoty Najwy\u017cszej wyra\u017anie tendencje antropomorficzne, zlanie jej z prarodzicem lub innymi istotami wy\u017cszymi i brak zainteresowania sprawami ludzkimi.<\/strong>
          \nCzy wobec faktu os\u0142abienia poj\u0119cia Najwy\u017cszej Istoty i istnienia u lud\u00f3w zbieracko-\u0142owieckich takich postaci i b\u00f3stw podporz\u0105dkowanych mo\u017cna nadal m\u00f3wi\u0107 o monoteizmie tych lud\u00f3w? Religia monoteistyczna polega na uznaniu i kulcie jedynego Boga, b\u0119d\u0105cego prawodawc\u0105 moralnym. Kult ten wyst\u0119puje u lud\u00f3w w r\u00f3\u017cnym stopniu intensywno\u015bci. Zdaniem Schmidta pe\u0142ny i prawdziwy monoteizm nie wyklucza istnienia innych istot uwa\u017canych za wy\u017csze, ponadziemskie, pod warunkiem, \u017ce spe\u0142nione s\u0105 nast\u0119puj\u0105ce trzy wymagania:<\/p>\n

            \n
          1. istoty wy\u017csze s\u0105 stworzone przez Istot\u0119 Najwy\u017csza, a ich si\u0142y i zdolno\u015bci pochodz\u0105 od niej;<\/li>\n
          2. istoty wy\u017csze otrzymuj\u0105 od Istoty Najwy\u017cszej uprawnienia i funkcje, kt\u00f3rych sprawowanie jest kontrolowane i ostatecznie zale\u017cne od niej;<\/li>\n
          3. bezpo\u015brednie relacje mi\u0119dzy lud\u017ami a Istot\u0105 Najwy\u017csza, wyra\u017caj\u0105ce si\u0119 w kulcie i przestrzeganiu kodeksu moralnego, nie s\u0105 przez istoty wy\u017csze ograniczane.<\/li>\n<\/ol>\n

            Niekt\u00f3rzy krytycy Schmidta podkre\u015blali, \u017ce zbyt szeroko rozumie on monoteizm i wskazywali, \u017ce Schmidt zamiast o monoteizmie powinien raczej m\u00f3wi\u0107 o znajomo\u015bci u lud\u00f3w pierwotnych Istoty Najwy\u017cszej. Nie zmienia to jednak faktu, \u017ce monumentalne dzie\u0142o Schmidta stanowi przekonuj\u0105c\u0105 falsyfikacj\u0119 pogl\u0105d\u00f3w ewolucjonistycznych na pochodzenie religii cz\u0142owieka. W jego \u015bwietle monoteizm i idea Istoty Najwy\u017cszej nie jest ko\u0144cowym stadium rzekomej ewolucji, ale jego pierwszym stadium, a rozmaite wersje politeistycznych religii s\u0105 wynikiem ewolucji od pierwotnego monoteizmu.<\/strong> Ewolucj\u0119 t\u0119 trafniej mo\u017cna by nazwa\u0107 degeneracj\u0105.
            \nMieczys\u0142aw\u00a0\u00a0Pajewski
            \nPrzypisy<\/em>
            \n[1<\/a>]<\/sup>\u00a0W poni\u017cszych uwagach bardzo mocno korzystam z ksi\u0105\u017cki Henryka Zimonia SVD,\u00a0Wilhelma Schmidta teoria monoteizmu pierwotnego i jej krytyka w wiede\u0144skiej szkole etnologicznej<\/strong>,\u00a0Materia\u0142y i studia ksi\u0119\u017cy werbist\u00f3w<\/em>\u00a0nr 22, Wyd. Ksi\u0119\u017cy Werbist\u00f3w, Warszawa 1984. Patrz te\u017c artyku\u0142 tego\u017c autora w: Walerian S\u0142omka (red.),\u00a0Homo meditans<\/strong>\u00a0IV.\u00a0B\u00f3g i cz\u0142owiek w do\u015bwiadczeniu religijnym<\/strong>, Lublin 1986.
            \nhttps:\/\/creationism.org.pl\/artykuly\/MPajewski21<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

              Zagadnienie genezy religii i monoteizmu lud\u00f3w pierwotnych by\u0142y w drugiej po\u0142owie 19-tego i w pierwszej po\u0142owie 20-tego wieku przedmiotem bada\u0144 i \u017cywych zainteresowa\u0144, a nawet nami\u0119tnych dyskusji etnolog\u00f3w i religioznawc\u00f3w. W etnologii i religioznawstwie dominowa\u0142 ewolucjonizm kulturowy, przyjmuj\u0105cy nieustanny… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1011],"tags":[],"class_list":["post-1101","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-istnienie-boga"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1101","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1101"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1101\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1101"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1101"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1101"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}