{"id":1028,"date":"2017-08-19T14:15:28","date_gmt":"2017-08-19T12:15:28","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1028"},"modified":"2017-08-19T14:15:28","modified_gmt":"2017-08-19T12:15:28","slug":"jezus-istnial-zrodla-pozabiblijne-o-chrystusie","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/jezus-istnial-zrodla-pozabiblijne-o-chrystusie\/","title":{"rendered":"Czy Jezus istnia\u0142? \u0179r\u00f3d\u0142a pozabiblijne o\u00a0Chrystusie. Metodologia bada\u0144."},"content":{"rendered":"
<\/div>\n
\n
\n
\nJak si\u0119 przedstawia kwestia historyczno\u015bci Chrystusa? Wiadomo przecie\u017c, \u017ce swojego czasu istnia\u0142y r\u00f3\u017cne teorie o mityczno\u015bci osoby Chrystusa (Paul-Louis Couchoud czy Bruno Bauer). Mamy wi\u0119c prawo pyta\u0107, czy Chrystus istnia\u0142 rzeczywi\u015bcie, czy mamy na to jakie\u015b dowody, czy te\u017c mo\u017ce Chrystus rzeczywi\u015bcie jest tylko postaci\u0105 mityczn\u0105.<\/strong>
\nNiezale\u017cne od siebie doniesienia wskazuj\u0105 na to, \u017ce w czasach staro\u017cytnych nawet przeciwnicy chrystianizmu nigdy nie pow\u0105tpiewali w historyczno\u015b\u0107 Jezusa, kt\u00f3r\u0105 po raz pierwszy, i to bez dostatecznych podstaw, kilku autor\u00f3w zakwestionowa\u0142o dopiero pod koniec XVIII wieku, a potem w wieku XIX i na pocz\u0105tku XX stulecia.<\/em>
\nThe New Encyclopadia Britannica (1976), Macropadia<\/em>
\nPrzed przyst\u0105pieniem do w\u0142a\u015bciwych argument\u00f3w warto zastanowi\u0107 si\u0119 chwil\u0119 nad natur\u0105 mitu. Czym charakteryzuje si\u0119 mit? Ot\u00f3\u017c mit:
\n\u2022odnosi si\u0119 do jakich\u015b odleg\u0142ych, \u015bci\u015ble niesprecyzowanych czas\u00f3w (mo\u017cna tu por\u00f3wna\u0107 cho\u0107by np. mity greckie);
\n\u2022charakteryzuje si\u0119 d\u0142ugim na og\u00f3\u0142 procesem powstawania; niekiedy trzeba a\u017c kilku pokole\u0144, \u017ceby mit si\u0119 ostatecznie uformowa\u0142;
\n\u2022przedstawia swego bohatera w spos\u00f3b bardzo og\u00f3lny, a poszczeg\u00f3lne relacje o tym bohaterze nierzadko s\u0105 mi\u0119dzy sob\u0105 sprzeczne;
\n\u2022ma\u0142o si\u0119 przejmuje prawdopodobie\u0144stwem historycznym.
\nA jak jest w wypadku Pana Jezusa? \u015aw. \u0141ukasz zaczynaj\u0105c relacje o jego publicznej dzia\u0142alno\u015bci, poprzedzonej przez wyst\u0105pienie Jana Chrzciciela, notuje znamienne s\u0142owa:
\n\u201eRoku pi\u0119tnastego panowania Tyberiusza cesarza, gdy Pi\u0142at Poncjusz zarz\u0105dza\u0142 Jude\u0105 i Herod by\u0142 tetrarch\u0105 Galilei, a Filip, brat jego, tetrarch\u0105 Iturei i krainy Trachonickiej, gdy Lizaniasz by\u0142 tetrarch\u0105 Abileny, za najwy\u017cszych kap\u0142an\u00f3w Annasza i Kajfasza\u2026\u201d (\u0141k 3,1-2).<\/strong>
\nStoj\u0105c przed tego rodzaju aparatur\u0105 historyczn\u0105, mo\u017cna by si\u0119 zapyta\u0107 ju\u017c nie o ilo\u015b\u0107 mit\u00f3w, ale o ilo\u015b\u0107 dzie\u0142 historycznych, kt\u00f3re by z tak\u0105 skrupulatn\u0105 dok\u0142adno\u015bci\u0105 notowa\u0142y czas opisywanych przez siebie wydarze\u0144. A trzeba doda\u0107, \u017ce dane \u2013 wymienione w cytowanym tek\u015bcie \u0141ukasza \u2013 zosta\u0142y potwierdzone przez badania historyczne.
\nAle chodzi tu nie tylko o to dok\u0142adne, typowo \u201eniemityczne\u201d okre\u015blenie czasu dzia\u0142alno\u015bci Pana Jezusa. Jeszcze ciekawsze jest to, \u017ce Ewangelie by\u0142y napisane i rozpowszechniane w czasie tak bardzo bliskim od opisywanych wydarze\u0144<\/strong>. Czy w takiej sytuacji w og\u00f3le istnia\u0142a mo\u017cliwo\u015b\u0107 powstania mitu? Tutaj nie trzeba wielkich argument\u00f3w, odpowied\u017a wskazuje sam zdrowy rozs\u0105dek, zw\u0142aszcza gdy we\u017amie pod uwag\u0119, \u017ce 1) chodzi\u0142oby tutaj o stworzenie mitycznej postaci przez to samo pokolenie, do kt\u00f3rego mia\u0142aby nale\u017ce\u0107 owa nie istniej\u0105ca osoba, 2) przy tym \u00f3w absurdalny mit mia\u0142by si\u0119 sta\u0107 nie tylko pustym wierzeniem, ale w og\u00f3le ca\u0142ym sensem \u017cycia wielu ludzi. Ludzie ci nierzadko za ten mit mieliby oddawa\u0107 \u017cycie.
\nHipoteza mityczno\u015bci Chrystusa zawiera w sobie zbyt wiele sprzeczno\u015bci, by j\u0105 powa\u017cnie traktowa\u0107 \u2013 w tego rodzaju okoliczno\u015bciach mit nie mia\u0142by \u017cadnych szans przetrwania.
\n###<\/strong> C.S. Lewis (nawr\u00f3cony autor \u201cOpowie\u015bci z Narnii\u201d i krytyk literacki)\u00a0: Jako historyk literatury jestem \u015bwi\u0119cie przekonany, \u017ce Ewangelie na pewno nie s\u0105 legendami. Odznaczaj\u0105 si\u0119 zbyt ma\u0142ym artyzmem. (\u2026) Wi\u0119ksza cz\u0119\u015b\u0107 \u017cycia Jezusa pozostaje nieznana, a tw\u00f3rcy legendy by na to nie pozwolili.<\/em>
\n* * *
\n<\/strong>
\nWe\u017amy inny fakt: Czy mo\u017cna wyt\u0142umaczy\u0107 czym\u015b innym ni\u017c historycznym istnieniem Pana Jezusa ten nag\u0142y \u201ewybuch\u201d kultu Jego osoby, kt\u00f3ry mia\u0142 miejsce w trzydziestych i czterdziestych latach I w.? Chodzi tu o \u201ewybuch\u201d w prawie dos\u0142ownym znaczeniu. Bo z jednej strony w\u00f3wczas po raz pierwszy pojawi\u0142o si\u0119 w historii ludzko\u015bci imi\u0119 Jezusa Chrystusa \u2013 do tej pory nikt nigdy o cz\u0142owieku tego imienia ani nie m\u00f3wi\u0142, ani nawet nie s\u0142ysza\u0142. A z drugiej strony imi\u0119 to od razu zdoby\u0142o sobie szerok\u0105 popularno\u015b\u0107: w ci\u0105gu niewielu lat potworzy\u0142y si\u0119 liczne grupy wyznawc\u00f3w Jezusa Chrystusa nie tylko w Palestynie, ale te\u017c w Azji Mniejszej, w Rzymie, na Ba\u0142kanach, w Egipcie, Etiopii.
\nGrupy te by\u0142y tak liczne, \u017ce ju\u017c w latach 43-44 dosz\u0142o do ich prze\u015bladowania za czas\u00f3w Heroda Agryppy, a w dwadzie\u015bcia lat p\u00f3\u017aniej do wielkiego prze\u015bladowania za czas\u00f3w Nerona.<\/strong>
\nTo, \u017ce problem Jezusa Chrystusa powsta\u0142 w zupe\u0142nie okre\u015blonym czasie, prawie nagle, i \u017ce od razu nabra\u0142 szerokiej popularno\u015bci jest nast\u0119pnym argumentem za historyczno\u015bci\u0105 tej Jedynej w dziejach \u015bwiata Osoby. Bo przecie\u017c mity powstaj\u0105 zupe\u0142nie inaczej.
\n\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014-
\n<\/strong><\/p>\n
\n\"europe-development-of-christianity-to-1300-1956-map-66774-p\"<\/a><\/p>\n

Rozw\u00f3j chrze\u015bcija\u0144stwa do 1300r.<\/p>\n<\/div>\n

We\u017amy pod uwag\u0119 inn\u0105 okoliczno\u015b\u0107: Jakkolwiek dzisiaj wszystkie pisma Nowego Testamentu s\u0105 wydawane cz\u0119sto razem, to jednak s\u0105 to dzie\u0142a zupe\u0142nie odr\u0119bne \u2013 r\u00f3\u017cne osoby s\u0105 ich autorami, powstawa\u0142y w r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bciach i w r\u00f3\u017cnych okoliczno\u015bciach. Jedno jest w tym wszystkim najbardziej zadziwiaj\u0105ce: w swoich relacjach o osobie Jezusa Chrystusa s\u0105 one ca\u0142kowicie zgodne.
\nZgodnie przedstawiaj\u0105 \u017cycie Pana Jezusa wszystkie cztery Ewangelie. Zgodnie z Ewangeliami przedstawiaj\u0105 Chrystusa r\u00f3wnie\u017c pozosta\u0142e pisma Nowego Testamentu, co jest tym ciekawsze, \u017ce ich celem nie jest opis \u017cycia Chrystusa, i jedynie ubocznie zawieraj\u0105 o tym pewne wzmianki. Zgodno\u015b\u0107 ta jest tak daleka, \u017ce nawet gdyby nie by\u0142o Ewangelii, byliby\u015bmy w stanie odtworzy\u0107 \u017cycie Pana Jezusa, przynajmniej w g\u0142\u00f3wnych zarysach.
\nTe pozaewangelijne dane Nowego Testamentu o Chrystusie zebra\u0142 J\u00f3zef Ricciotti w swoim dziele \u201e\u017bycie Jezusa Chrystusa\u201d. Dlatego pozwol\u0119 sobie przytoczy\u0107 go tutaj dos\u0142ownie wraz z odpowiednimi odno\u015bnikami: Jezus nie by\u0142 bynajmniej niebieskim eonem, ale \u201ecz\u0142owiekiem\u201d (Rz 5,15), \u201epowsta\u0142ym z niewiasty\u201d (Ga 4,4) jako potomek Abrahama (por. Ga 3,16), z pokolenia Judy (por. Hbr 7,14), z domu Dawida (por. Rz 1,3).
\nMatka Jego mia\u0142a imi\u0119 Maryja (Dz 1,14), nazywano Go Nazarejczykiem (Dz 2,22) lub m\u00f3wiono o nim \u201eten z Nazaretu\u201d (Dz 10,38).
\nMia\u0142 \u201ebraci\u201d (Dz 1,14), z kt\u00f3rych jeden nosi\u0142 imi\u0119 Jakub (Ga 1,19). By\u0142 ubogi (2 Kor 8,9), cichy i \u0142askawy (2 Kor 10,1). Zosta\u0142 ochrzczony przez Jana Chrzciciela (Dz 1,22).
\nZebra\u0142 uczni\u00f3w, z kt\u00f3rymi \u017cy\u0142 w sta\u0142ej \u0142\u0105czno\u015bci (Dz 1,21-22); dwunastu z nich nosi\u0142o miano \u201eaposto\u0142\u00f3w\u201d i do tej grupy nale\u017celi m.in. Kefas, tj. Piotr i Jan (1 Kor 9,5; 15,5-7; Dz 1,13,26).
\nW swym \u017cyciu dokona\u0142 wielu cud\u00f3w (Dz 2,22) i przeszed\u0142 dobrze czyni\u0105c (Dz 10,38). Raz ukaza\u0142 si\u0119 swym uczniom chwalebnie przemieniony (2 P 1,16-18).
\nZosta\u0142 zdradzony przez Judasza (Dz 1,16-19). W nocy, w kt\u00f3rej zosta\u0142 wydany, ustanowi\u0142 Eucharysti\u0119 (1 Kor 11,23-25), umiera\u0142 modl\u0105c si\u0119 (Hbr 5,7). Ur\u0105gano Mu (Rz 15,3), i by\u0142 mniej ceniony ni\u017c zbrodniarz (Dz 3,14); umar\u0142 za Heroda i Poncjusza Pi\u0142ata (1 Tm 6,13; Dz 3,13; 4,27; 13,28).
\nBy\u0142 ukrzy\u017cowany (Ga 3,1; 1 Kor 1,13,23; 2,2; Dz 2,36; 4,10) poza bram\u0105 miasta (Hbr 13,12). Zosta\u0142 pogrzebany (1 Kor 15,4; Dz 2,29; 13,29). Zmartwychwsta\u0142 trzeciego dnia (1 Kor 15,4; Dz 10,40). Potem ukaza\u0142 si\u0119 wielu (1 Kor 15,5-8; Dz 1,3; 10,41; 13,31) i wst\u0105pi\u0142 do nieba (Rz 8,34; Dz 1,9-10; 2,33-34).
\nR\u00f3wnie\u017c i ten fakt ca\u0142kowitej zgodno\u015bci w relacjach o osobie Pana Jezusa wyklucza w\u0105tpliwo\u015bci co do jej historyczno\u015bci, zw\u0142aszcza \u017ce pozaewangelijne relacje Pisma \u015bw. o Panu Jezusie zosta\u0142y wypowiedziane zupe\u0142nie mimochodem, tzn. w innym celu ni\u017c dla podania szczeg\u00f3\u0142\u00f3w biograficznych.
\n\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2013
\n<\/strong><\/p>\n

\n\"200px-Tiberius_bust\"<\/a><\/p>\n

Cesarz Tyberiusz (42 p.n.e. \u2013 37 n.e.)<\/p>\n<\/div>\n

Powiedzieli\u015bmy na wst\u0119pie tego rozdzia\u0142u, \u017ce mit ma\u0142o si\u0119 przejmuje prawdopodobie\u0144stwem historycznym. Jak problem ten wygl\u0105da w wypadku Chrystusa Pana? Cesarz August, cesarz Tyberiusz, namiestnik Pi\u0142at, najwy\u017csi kap\u0142ani Annasz i Kajfasz, jeden i drugi kr\u00f3l Herod \u2013 to tylko najwa\u017cniejsze znane nam sk\u0105din\u0105d historyczne osoby, kt\u00f3rych imiona si\u0119 przewijaj\u0105 w przekazanych nam przez Ewangelie danych biograficznych o Chrystusie. Dane te s\u0105 podane przy tym zupe\u0142nie prawid\u0142owo, bez b\u0142\u0119d\u00f3w chronologicznych.
\nA dalej \u2013 nie tylko dla biblist\u00f3w, ale r\u00f3wnie\u017c dla znaj\u0105cych Palestyn\u0119 niefachowc\u00f3w, jest rzecz\u0105 oczywist\u0105, jak bardzo prawdziwe s\u0105 ewangelijne opisy r\u00f3\u017cnych miejscowo\u015bci, zwi\u0105zanych z \u017cyciem i dzia\u0142alno\u015bci\u0105 Pana Jezusa. Chodzi tu nie tylko o po\u0142o\u017cenie geograficzne, ale r\u00f3wnie\u017c o krajobrazy, o odleg\u0142o\u015bci i o r\u00f3\u017cne specyficzne w\u0142a\u015bciwo\u015bci, po kt\u00f3rych jeszcze dzi\u015b mo\u017cna rozpozna\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 zawartych w Ewangeliach opis\u00f3w.
\nArcheologowie i historycy stwierdzaj\u0105 prawdziwo\u015b\u0107 ewangelijnych opis\u00f3w \u015bwi\u0105tyni jerozolimskiej, samego miasta i innych jego zabytk\u00f3w i osobliwo\u015bci. Ta prawdziwo\u015b\u0107 opis\u00f3w nawet w szczeg\u00f3\u0142ach nie jest czym\u015b bagatelnym \u2013 jak wiadomo w r. 70 Jerozolima zosta\u0142a zdobyta przez rzymskie legiony i prawie zr\u00f3wnana z ziemi\u0105, a ca\u0142y kraj zosta\u0142 spl\u0105drowany<\/strong>. Fakt ten czyni jeszcze bardziej nieprawdopodobnym przypuszczenie, aby historia \u017cycia Jezusa Chrystusa by\u0142a zwyk\u0142ym zmy\u015bleniem. \u2013 Jak na zmy\u015blenie jest to historia zbyt szczeg\u00f3\u0142owa i zbyt wro\u015bni\u0119ta we wszystkie \u00f3wczesne warunki; u jeszcze dziwniejszy by\u0142by brak w niej niekonsekwencji i \u201epotkni\u0119\u0107\u201d, od kt\u00f3rych powinnaby si\u0119 roi\u0107, zw\u0142aszcza je\u017celi si\u0119 zwa\u017cy na wydarzenia z r. 70.
\n\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2014\u2013
\n<\/strong>
\nWarto jeszcze zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na inny szczeg\u00f3\u0142, przedtem jednak ma\u0142e por\u00f3wnanie. Wyobra\u017amy sobie, \u017ce w naszym polskim Krakowie pojawia si\u0119 grupa os\u00f3b, kt\u00f3ra bardzo propaguje, czy to s\u0142owem, czy to pismem, ju\u017c nawet nie kult, ale zwyk\u0142\u0105 ludzk\u0105 wielko\u015b\u0107 (czy jak by to nazwa\u0107?) jakiego\u015b cz\u0142owieka. Dziwni ci ludzie twierdz\u0105 przy tym, \u017ce cz\u0142owiek \u00f3w, przed rokiem czy, powiedzmy sobie, cho\u0107by nawet przed dziesi\u0119ciu laty, by\u0142 w Krakowie powszechnie znany, \u017ce znane by\u0142y jego wielkie czyny, a jego tragiczna \u015bmier\u0107 by\u0142a du\u017cym prze\u017cyciem dla ca\u0142ego miasta.
\nWyobra\u017amy przy tym sobie, \u017ce cz\u0142owiek \u00f3w w og\u00f3le nie istnia\u0142. Pomijaj\u0105c nawet kwesti\u0119, czy jest psychologicznie mo\u017cliwe sta\u0107 si\u0119 w takich warunkach propagatorem podobnego ruchu, mo\u017cna by zapyta\u0107, czy ruch ten mia\u0142by w Krakowie jakiekolwiek szanse powodzenia, czy mia\u0142by cho\u0107 minimalne szanse na to, by nie zosta\u0107 rozpoznanym jako zwykle oszustwo, a w nast\u0119pstwie wy\u015bmianym i skazanym na zapomnienie.
\nA przecie\u017c w takiej sytuacji znajdowaliby si\u0119 pierwsi g\u0142osiciele religii Chrystusowej w stosunku do mieszka\u0144c\u00f3w Jerozolimy, gdyby nie by\u0142o prawd\u0105 historyczne istnienie Pana Jezusa. Przecie\u017c oni bardzo cz\u0119sto u\u0142atwiali sobie prac\u0119 ewangelizacyjn\u0105 w Jerozolimie nawi\u0105zywaniem do osoby Chrystusa i przypominaniem, \u017ce Chrystus zupe\u0142nie niedawno dzia\u0142a\u0142 i umar\u0142 w Jerozolimie, kt\u00f3ry to fakt przypominali Jerozolimczykom jako powszechnie znany.<\/p>\n

\n

Talmud \u2013 \u015bwi\u0119ta ksi\u0119ga wyznawc\u00f3w Judaizmu, pomimo wrogo\u015bci do chrze\u015bcijan potwierdza istnienie Chrystusa.<\/strong><\/p>\n<\/div>\n

We\u017amy pod uwag\u0119 inny fakt: Wiadomo, z jak\u0105 niech\u0119ci\u0105, a nieraz i nienawi\u015bci\u0105 odnosili si\u0119 do pierwotnego chrze\u015bcija\u0144stwa starozakonni \u017bydzi. M\u00f3wi\u0105 o tym nie tylko pierwsi pisarze chrze\u015bcija\u0144scy, ale wskazuj\u0105 na to r\u00f3wnie\u017c Talmud i Midrasz \u2013 ksi\u0119gi zawieraj\u0105ce tradycj\u0119 \u017cydowsk\u0105. Ot\u00f3\u017c prosz\u0119 sobie wyobrazi\u0107 fakt, \u017ce owi zdecydowani przeciwnicy chrze\u015bcija\u0144stwa jako\u015b nie wpadli na ten niezwykle prosty koncept, aby sw\u0105 walk\u0119 oprze\u0107 na tak \u015bwietnym argumencie, \u017ce chrze\u015bcijanie s\u0105 mitomanami, bo wierz\u0105 w cz\u0142owieka, kt\u00f3rego nigdy nie by\u0142o.
\nZwolennicy Starego Prawa wysuwali r\u00f3\u017cne, cz\u0119sto sprzeczne ze sob\u0105 argumenty, maj\u0105ce na celu znies\u0142awienie pochodzenia Jezusa i ca\u0142ej Jego osoby (o czym mo\u017cna si\u0119 dowiedzie\u0107 cho\u0107by z pisanych przez \u00f3wczesnych chrze\u015bcijan apologii), nigdy jednak nie zaprzeczaj\u0105 Jego historycznego istnienia. Sytuacja paradoksalna.
\nSk\u0105d ten paradoks? Bo fakt istnienia Chrystusa by\u0142 w\u00f3wczas dla wszystkich \u2013 zar\u00f3wno dla Jego przyjaci\u00f3\u0142, jak i dla wrog\u00f3w \u2013 niew\u0105tpliwy, dla wielu za\u015b by\u0142 znany nawet z autopsji: widzieli Chrystusa w\u0142asnymi oczami.
\no. Jacek Salij\n<\/p><\/div>\n<\/div>\n

 
\n 
\nRzecz znamienna, \u017ce do ko\u0144ca XVIII wieku nikt nie podwa\u017ca\u0142 historyczno\u015bci osoby Jezusa Chrystusa. A przecie\u017c naj\u0142atwiej by\u0142o to uczyni\u0107 przeciwnikom chrze\u015bcija\u0144stwa w I i II stuleciu. Gdyby zarzuty takie by\u0142y zasadne, chrze\u015bcijanie nie byliby w stanie ich odeprze\u0107. R\u00f3\u017cni poganie kwestionowali B\u00f3stwo Chrystusa, ale nikt nie zaprzecza\u0142, \u017ce Jezus naprawd\u0119 istnia\u0142.
\n\u201eNiezale\u017cne od siebie doniesienia wskazuj\u0105 na to, \u017ce w czasach staro\u017cytnych nawet przeciwnicy chrystianizmu nigdy nie pow\u0105tpiewali w historyczno\u015b\u0107 Jezusa, kt\u00f3r\u0105 po raz pierwszy, i to bez dostatecznych podstaw, kilku autor\u00f3w zakwestionowa\u0142o dopiero pod koniec XVIII wieku, a potem w wieku XIX i na pocz\u0105tku XX stulecia\u201d. \u2013 Encyklopedia Britannica
\nDopiero skrajny racjonalizm o\u015bwiecenia z ko\u0144ca XVIII wieku \u2014 z przes\u0142anek filozoficzno-\u015bwiatopogl\u0105dowych, a nie historycznych \u2014 zacz\u0105\u0142 g\u0142osi\u0107, \u017ce posta\u0107 Chrystusa nale\u017cy do rz\u0119du bajek. C\u00f3\u017c mo\u017cna przeciwstawi\u0107 wszystkim zwolennikom mityczno\u015bci postaci Jezusa? Po prostu nale\u017cy rzetelnie pozna\u0107 \u017ar\u00f3d\u0142a historyczne tycz\u0105ce osoby Chrystusa. Oka\u017ce si\u0119, osoba Chrystusa jest bardziej historycznie udokumentowana ni\u017c wiele innych postaci staro\u017cytno\u015bci, jak filozof Sokrates, poeta Wergiliusz, Aleksander Macedo\u0144ski czy rzymscy cesarze.
\n\u0179R\u00d3D\u0141A \u017bYDOWSKIE<\/strong>
\nWarto zacz\u0105\u0107 od analizy \u015bwiadectw \u017cydowskich o historyczno\u015bci Chrystusa. I tak J\u00f3zef Flawiusz (ur. ok. 37 po Chr.), \u017cydowski kap\u0142an jerozolimski, jest jednym z dow\u00f3dc\u00f3w w galilejskim powstaniu przeciw Rzymianom w roku 66 po Chr. W tajemniczych okoliczno\u015bciach przechodzi na stron\u0119 nieprzyjaci\u00f3\u0142 rzymskich pod wodz\u0105 Wespazjana i bierze udzia\u0142 w kampanii przeciw Jerozolimie burzonej na jego oczach. Po zwyci\u0119stwie Tytusa nad Jerozolim\u0105 J\u00f3zef wiernie s\u0142u\u017cy rodzinie Flawiusz\u00f3w, jako ich nadworny pisarz i bierze od nich przydomek \u201eFlawiusz\u201d. Najbardziej znane s\u0105 dwa fragmenty z pism Flawiusza o Jezusie. Jeden powszechnie uznawany za w pe\u0142ni autentyczny, a drugi za zmodyfikowany.<\/p>\n

\u201eZwo\u0142a\u0142 posiedzenie Sanhedrynu i stawi\u0142 przed nim cz\u0142owieka imieniem Jakub, brata Jezusa, zwanego tak\u017ce Chrystusem, i kilku innych. Oskar\u017cy\u0142 ich o \u0142amanie prawa i wyda\u0142 ich na ukamieniowanie\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Poza powy\u017cszym fragmentem, kt\u00f3ry jest powszechnie uznawany za wiarygodny tak\u017ce w\u015br\u00f3d niewierz\u0105cych historyk\u00f3w jak Keller, istnieje tak\u017ce drugi (Testimonium Flavianum), kt\u00f3ry jest przez cz\u0119\u015b\u0107 historyk\u00f3w cz\u0119\u015bciowo podwa\u017cany.<\/p>\n

\u201eIstnia\u0142 tak\u017ce w owym czasie Jezus, m\u0105\u017c m\u0105dry, czy jednak godzi si\u0119 nazwa\u0107 Go m\u0119\u017cem, by\u0142 On bowiem wykonawc\u0105 cudownych dzie\u0142, nauczycielem ludzi, kt\u00f3rzy prawd\u0119 ch\u0119tnie przyjmuj\u0105. Wielu \u017byd\u00f3w, wielu te\u017c pogan przyci\u0105gn\u0105\u0142 do siebie. By\u0142 On Chrystusem. Kiedy Go Pi\u0142at oskar\u017conego przez naszych prze\u0142o\u017conych ludzi skaza\u0142 na \u015bmier\u0107 krzy\u017cow\u0105, nie przestali Go kocha\u0107 ci, co Go najpierwsi umi\u0142owali. Objawi\u0142 im si\u0119 im bowiem trzeciego dnia jako zmartwychwsta\u0142y, jak to i wiele innych cudownych rzeczy przepowiedzieli o Nim boscy prorocy. Plemi\u0119, kt\u00f3re wzi\u0119\u0142o od Niego nazw\u0119 przetrwa\u0142o a\u017c do naszych czas\u00f3w\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Dzisiaj istnieje interesuj\u0105ca zgodno\u015b\u0107 w\u015br\u00f3d uczonych \u017cydowskich i chrze\u015bcija\u0144skich, \u017ce fragment ten jest autentyczny jako ca\u0142o\u015b\u0107, chocia\u017c mog\u0105 si\u0119 w nim zawiera\u0107 interpolacje. Np:
\n\u201eW owym czasie \u017cy\u0142 Jezus cz\u0142owiek m\u0105dry\u201d. Takie okre\u015blenie nie by\u0142o zazwyczaj u\u017cywane przez chrze\u015bcijan wobec Jezusa wi\u0119c wydaje si\u0119, \u017ce jest autentyczne i pochodzi od J\u00f3zefa. Ale nast\u0119pna fraza: \u201eczy jednak godzi si\u0119 nazwa\u0107 Go m\u0119\u017cem\u201d, oznacza, \u017ce Jezus by\u0142 kim\u015b wi\u0119cej ni\u017c cz\u0142owiekiem, co wygl\u0105da na interpolacj\u0119.
\nNast\u0119pnie czytamy: \u201eBy\u0142 On bowiem wykonawc\u0105 cudownych dzie\u0142, nauczycielem ludzi, kt\u00f3rzy prawd\u0119 ch\u0119tnie przyjmuj\u0105. Wielu \u017byd\u00f3w, wielu te\u017c pogan przyci\u0105gn\u0105\u0142 do siebie\u201d. Ten fragment wydaje si\u0119 by\u0107 zgodny ze s\u0142ownictwem J\u00f3zefa stosowanym w innych miejscach, jest wi\u0119c powszechnie uznawany za autentyczny. Nast\u0119pnie mamy jednoznaczne stwierdzenie: \u201eBy\u0142 on Chrystusem\u201d. To wydaje si\u0119 interpolacj\u0105, poniewa\u017c w pierwszym fragmencie o Jakubie napisa\u0142, \u017ce Jezus by\u0142 \u201enazywany Chrystusem\u201d. Nast\u0119pna cz\u0119\u015b\u0107 fragmentu, opisuj\u0105ca proces Jezusa, jego ukrzy\u017cowanie i mi\u0142o\u015b\u0107 wyznawc\u00f3w, jest uznawana za autentyczn\u0105. Kolejna fraza: \u201eObjawi\u0142 im si\u0119 bowiem trzeciego dnia jako zmartwychwsta\u0142y\u201d jest wyra\u017an\u0105 deklaracj\u0105 wiary w zmartwychwstanie, dlatego ma\u0142o prawdopodobne jest by napisa\u0142 to Flawiusz. Wydaje si\u0119 wi\u0119c, \u017ce te trzy frazy to interpolacje.
\nFragment ten zosta\u0142 prawdopodobnie napisany na temat Jezusa, cho\u0107 bez tych trzech fraz. Nawet w takiej postaci jest jednak potwierdzeniem wa\u017cnych informacji o Jezusie: \u017ce by\u0142 przyw\u00f3dc\u0105 ko\u015bcio\u0142a w Jerozolimie, zgin\u0105\u0142 m\u0119cze\u0144sk\u0105 \u015bmierci\u0105, \u017ce by\u0142 m\u0105drym nauczycielem, kt\u00f3ry pozyska\u0142 licznych i wiernych zwolennik\u00f3w, pomimo faktu, \u017ce zosta\u0142 ukrzy\u017cowany za Poncjusza Pi\u0142ata na podstawie oskar\u017cenia przedstawionego przez \u017cydowskich przyw\u00f3dc\u00f3w.
\nW miejscu\u00a0 tym nale\u017cy tak\u017ce wspomnie\u0107 o arabskiej wersji Testimonium Flavianum, kt\u00f3ra przez wielu historyk\u00f3w uznawana jest za najbli\u017csz\u0105 orygina\u0142owi. Zosta\u0142a ona odnaleziona w 1971 roku i pochodzi z X wieku.<\/p>\n

\u201eW tym czasie by\u0142 m\u0105dry cz\u0142owiek zwany Jezusem. Jego post\u0119powanie by\u0142o dobre i znany by\u0142 jako cnotliwy. I wielu ludzi tak spo\u015br\u00f3d \u017byd\u00f3w jak i innych narod\u00f3w zosta\u0142o jego uczniami. Pi\u0142at skaza\u0142 go na \u015bmier\u0107 krzy\u017cow\u0105. A ci, kt\u00f3rzy zostali uczniami nie opu\u015bcili swego uczniostwa. Rozg\u0142osili, \u017ce ukaza\u0142 im si\u0119 po swym ukrzy\u017cowaniu i \u017ce \u017cyje i \u017ce by\u0142 mesjaszem o kt\u00f3rym prorocy opowiadali cuda\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Z. Zi\u00f3\u0142kowski komentowa\u0142 w zwi\u0105zku z tym: \u201eNaturalnie, \u017ce urywek Flawiusza zosta\u0142 spreparowany, najwybitniejsi jednak historycy s\u0105 zdania, \u017ce w tym miejscu znajdowa\u0142a si\u0119 wzmianka o Jezusie, czego dowodem mo\u017ce by\u0107 cytowany wy\u017cej r\u0119kopis arabski\u201d.
\nJ\u00f3zef Flawiusz jest powszechnie uznawany za wiarygodnego historyka. Przyk\u0142adowo jego opisy wojny \u017cydowskiej zosta\u0142y potwierdzone przez wykopaliska archeologiczne w Masadzie i przez historyk\u00f3w, na przyk\u0142ad Tacyta. J\u00f3zef pisa\u0142 tak\u017ce o tym, \u017ce port w Cezarei by\u0142 por\u00f3wnywalny do portu w Pireusie, co by\u0142o kwestionowane.\u00a0Archeologia potwierdzi\u0142a jednak i to poprzez badania podwodne.
\nO Jezusie wspomina tak\u017ce w pewnym miejscu Talmud<\/i>, w materiale datowanym na I wiek (z czas\u00f3w Eliezera ben Hirkana i Akiby), o czym donosi\u0142 (i z czym zgadza\u0142 si\u0119) nawet jeden z ojc\u00f3w racjonalizmu europejskiego, A. Robertson<\/a>. \u017bydzi zasadniczo nie pisali o heretykach. Pomimo tego istnieje kilka fragment\u00f3w Talmudu, kt\u00f3re wymieniaj\u0105 Jezusa jako fa\u0142szywego mesjasza, kt\u00f3ry praktykowa\u0142 magi\u0119 i zosta\u0142 sprawiedliwie skazany na \u015bmier\u0107. Powtarzaj\u0105 tak\u017ce pog\u0142osk\u0119, \u017ce Jezus by\u0142 dzieckiem rzymskiego \u017co\u0142nierza i Marii. W takim razie na zasadzie negatywu wzmianki te\u00a0 potwierdzaj\u0105 pewne fakty o Jezusie.
\nProfesor M. Wilcox wyrazi\u0142 to w swoim artykule w taki spos\u00f3b: \u201eTradycyjna literatura \u017cydowska, chocia\u017c wymienia Jezusa stosunkowo do\u015b\u0107 rzadko (i musi by\u0107 wykorzystywana z ostro\u017cno\u015bci\u0105), potwierdza s\u0142owa ewangelii, wed\u0142ug kt\u00f3rych Jezus uzdrawia\u0142 i dokonywa\u0142 cud\u00f3w, cho\u0107 przypisuje te wydarzenia czarom. Poza tym zawiera wspomnienie o tym, \u017ce by\u0142 nauczycielem i\u00a0 \u017ce mia\u0142 uczni\u00f3w (podaje 5 z nich), a tak\u017ce stwierdza, \u017ce przynajmniej we wczesnych okresie rabinistycznym nie wszyscy m\u0119drcy byli przekonani, \u017ce jest \u201eheretykiem\u201d i oszustem \u201e\u201d
\n*
\n\u0179R\u00d3D\u0141A RZYMSKIE<\/strong>
\nPoza \u017ar\u00f3d\u0142ami \u017cydowskimi istniej\u0105 tak\u017ce \u017ar\u00f3d\u0142a rzymskie wspominaj\u0105ce o Jezusie jak Tacyt (najwa\u017cniejszy historyk rzymski I wieku) czy Pliniusz M\u0142odszy. Tacyt zapisa\u0142 prawdopodobnie najwa\u017cniejsz\u0105 wzmiank\u0119 o Jezusie poza Nowym Testamentem. W roku 115 po Chrystusie wyra\u017anie stwierdza, \u017ce Neron prze\u015bladowa\u0142 chrze\u015bcijan, kt\u00f3rych obarczy\u0142 win\u0105 za podpalenie Rzymu w roku 64 po Chrystusie, aby oddali\u0107 podejrzenia od siebie samego.<\/p>\n

\u201eNeron podstawi\u0142 winowajc\u00f3w i dotkn\u0105\u0142 najbardziej wyszukanymi ka\u017aniami tych, kt\u00f3rych znienawidzono dla ich sromot, a kt\u00f3rych gmin chrze\u015bcijanami nazywa\u0142. Pocz\u0105tek tej nazwie da\u0142 Chrystus, kt\u00f3ry za panowania Tyberiusza skazany by\u0142 na \u015bmier\u0107 przez prokuratora Poncjusza Pi\u0142ata, a przyt\u0142umiony na razie zgubny zabobon znowu wybuchn\u0105\u0142, nie tylko w Judei, gdzie si\u0119 to z\u0142o wyl\u0119g\u0142o, lecz tak\u017ce w stolicy, dok\u0105d wszystko co potworne albo sromotne zewsz\u0105d nap\u0142ywa i licznych znajduje zwolennik\u00f3w. Schwytano wi\u0119c naprz\u00f3d tych, kt\u00f3rzy t\u0119 wiar\u0119 publicznie wyznawali, potem na podstawie ich zezna\u0144 ogromne mn\u00f3stwo innych i udowodniono im nie tyle zbrodni\u0119 podpalenia, ile nienawi\u015b\u0107 ku rodzajowi ludzkiemu\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

U Tacyta nie ma takich sprzeczno\u015bci jak u J\u00f3zefa. Tacyt m\u00f3wi bowiem o chrze\u015bcijanach z pogard\u0105, uwa\u017ca ich za wrog\u00f3w pa\u0144stwa, za grup\u0119 zabobonn\u0105 i szkodliw\u0105. Takiej oceny nie m\u00f3g\u0142 doda\u0107 do tekstu \u017caden chrze\u015bcija\u0144ski kopista. Negatywny, wrogi i pogardliwy stosunek Tacyta do chrze\u015bcija\u0144stwa przemawia za autentyczno\u015bci\u0105 tego fragmentu.
\nObok Tacyta zwyk\u0142o si\u0119 wymienia\u0107 \u015bwiadectwo Pliniusza M\u0142odszego (\u017cy\u0142 w latach 62-114 n.e), kt\u00f3ry pe\u0142ni\u0142 obowi\u0105zki pretora Bitynii za Trajana w latach 111-113. W jego li\u015bcie do cesarza (prawdopodobnie z 112 roku) nie ma mowy o Jezusie, lecz o chrze\u015bcijanach. W obszernych relacjach Pliniusz donosi cesarzowi o swych w\u0105tpliwo\u015bciach, jak post\u0119powa\u0107 z chrze\u015bcijanami:<\/p>\n

\u201cDla mnie by\u0142o zupe\u0142nie jasne \u2013 pisa\u0142 \u2013 \u017ce do czegokolwiek by si\u0119 przyznali, kara\u0107 ich nale\u017ca\u0142o za up\u00f3r i zaci\u0119to\u015b\u0107. Pewnych spo\u015br\u00f3d tych, kt\u00f3rzy ulegli temu szale\u0144stwu, jako obywateli rzymskich, wys\u0142a\u0142em do stolicy. Wkr\u00f3tce, w toku samej rozprawy, jak to zwykle bywa, lista przest\u0119pc\u00f3w zacz\u0119\u0142a si\u0119, coraz bardziej powi\u0119ksza\u0107. ( \u2026 ) Twierdzili, \u017ce ich wina,lub b\u0142\u0119dy polegaj\u0105 tylko na tym, \u017ce w ustalone dni zbierali si\u0119 razem przed wschodem s\u0142o\u0144ca, \u015bpiewali kolejno hymny pochwalne na cze\u015b\u0107 Chrystusa jako Boga ( \u2026 ) W zwi\u0105zku z tym wszystkim uzna\u0142em za jeszcze bardziej konieczne przes\u0142ucha\u0107 z zastosowaniem tortur tych, kt\u00f3rzy byli ich kap\u0142anami. Nie dowiedzia\u0142em si\u0119 jednak niczego nowego pr\u00f3cz tego, \u017ce jest to jaki\u015b dziwny i doprowadzony do kra\u0144cowo\u015bci zabobon\u2026\u201d<\/p><\/blockquote>\n

Niekt\u00f3rzy krytycy zarzucaj\u0105, \u017ce Pliniusz pisze g\u0142\u00f3wnie o chrze\u015bcijanach, a o Jezusie jest tylko kr\u00f3tka wzmianka, \u017ce by\u0142 obiektem kultu. Czy to jednak ma\u0142o. Je\u015bli jednak Pliniusz urodzi\u0142 si\u0119 30 lat po \u015bmierci Chrystusa, to nie m\u00f3g\u0142 mie\u0107 o Nim wiele do powiedzenia, skoro nie mia\u0142 osobistego kontaktu z wydarzeniami z Nim zwi\u0105zanymi. Zrobi\u0142 wi\u0119c to, co m\u00f3g\u0142 zrobi\u0107 najlepszego (i najbardziej obiektywnego), i potwierdzi\u0142, \u017ce ju\u017c w roku 112 chrze\u015bcijanie wierzyli w Jezusa jako Boga. To bardzo donios\u0142e \u015bwiadectwo.
\nTacyt i Pliniusz M\u0142odszy to dwa najwa\u017cniejsze \u017ar\u00f3d\u0142a rzymskie m\u00f3wi\u0105ce o Jezusie i chrze\u015bcijanach. Nie oznacza to jednak, \u017ce s\u0105 to jedyne \u017ar\u00f3d\u0142a. Obok tych dw\u00f3ch historyk\u00f3w, wspomnie\u0107 nale\u017cy min. Swetoniusza czy Celsusa.
\nDla przyk\u0142adu wy\u017cej wspomniany Celsus,\u00a0 jeden z pierwszych krytyk\u00f3w chrze\u015bcija\u0144stwa i filozof z II wieku, opieraj\u0105c si\u0119 zapewne na relacjach wsp\u00f3\u0142czesnych mu \u017byd\u00f3w, oskar\u017cy\u0142 Jezusa o to, \u017ce k\u0142ama\u0142 za \u017cycia m\u00f3wi\u0105c \u017ce narodzi\u0142 si\u0119 z dziewicy, podczas gdy naprawd\u0119 pochodzi\u0142 z pewnej wioski \u017cydowskiej i by\u0142 synem wie\u015bniaczki zarabiaj\u0105cej na \u017cycie jako tkaczka. Jej m\u0105\u017c, z zawodu cie\u015bla, opu\u015bci\u0142 j\u0105 poniewa\u017c by\u0142a mu niewierna. Porzucona i znies\u0142awiona kobieta \u2013 wed\u0142ug tych relacji \u2013 potajemnie urodzi\u0142a Jezusa, kt\u00f3rego ojcem by\u0142 \u017co\u0142nierz rzymski o imieniu Pantera. Lata wczesnej m\u0142odo\u015bci Jezus sp\u0119dzi\u0142 w Galilei, a potem uda\u0142 si\u0119 do Egiptu gdzie pracowa\u0142 jako najemny robotnik. W Egipcie nauczy\u0142 si\u0119 popularnej w\u015br\u00f3d Egipcjan sztuki magii. Nast\u0119pnie powr\u00f3ci\u0142 do Palestyny z nadziej\u0105, \u017ce dzi\u0119ki temu stanie si\u0119 kim\u015b wielkim, i zacz\u0105\u0142 m\u00f3wi\u0107 o sobie, \u017ce jest bogiem.
\nTo oczywi\u015bcie jest polemiczna wersja, jaka powsta\u0142a w \u015brodowisku \u017cydowskim. Jest ona o tyle cenna, \u017ce po\u015brednio potwierdza relacje Ewangeliczne o Jezusie jako cie\u015bli (Mt 13,55; Mk 6,3), cudach i zarzutach faryzeusz\u00f3w, \u017ce Jezus czyni\u0142 to za pomoc\u0105 nieczystych sztuczek (Mt 12,24; Mk 3,22), a tak\u017ce potwierdza ona ide\u0119 bosko\u015bci Jezusa (J 1,1; 20,28; Dz 20,28; 1 J 5,18).
\nZarzut dotycz\u0105cy Swetoniusza:
\nSwetoniusz, rzymski historyk i biograf pisa\u0142 w 120 roku n.e. w ksi\u0105\u017cce \u201a\u017bywoty cesarzy\u2019, \u017ce \u201acesarz Klaudiusz wyp\u0119dzi\u0142 z Rzymu \u017byd\u00f3w, kt\u00f3rzy nieustannie sieli niepok\u00f3j w tym mie\u015bcie za namow\u0105 niejakiego Chrestusa \u2013 buntownika i agitatora\u2019. Ale \u00f3w Chrestus \u2013 wynika\u0142oby z tego \u2013 \u017cy\u0142 kilkana\u015bcie lub kilkadziesi\u0105t lat po \u015bmierci biblijnego Jezusa.
\nOdpowied\u017a:
\nNiekoniecznie. Tekst Swetoniusza wcale nie podaje, \u017ce owe namowy odbywa\u0142y si\u0119 w tym czasie i na bie\u017c\u0105co. Mo\u017cna to zrozumie\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce owi \u017bydzi byli podburzeni wcze\u015bniej przez Chrestosa, np. jakimi\u015b jego naukami. Inni t\u0142umacz\u0105 ten tekst tak: \u201eKlaudiusz wyp\u0119dzi\u0142 \u017byd\u00f3w z Rzymu, kt\u00f3rzy pod\u017cegani przez Chrestosa wywo\u0142ywali cz\u0119ste zamieszki\u201d. S\u0142owo \u201epod\u017cegani\u201d czy \u201epodburzeni\u201d, jak t\u0142umacz\u0105 to s\u0142owo w tym tek\u015bcie r\u00f3wnie\u017c trzej inni niewierz\u0105cy badacze historii chrze\u015bcija\u0144stwa, mo\u017cna z powodzeniem zrozumie\u0107 w ten spos\u00f3b, \u017ce Chrestos nie podburza\u0142 ich osobi\u015bcie, tylko \u017ce spowodowa\u0142y to jakie\u015b jego idee lub nauki. Korespondowa\u0142oby to doskonale z tym, co podaj\u0105 Dzieje Apostolskie, w kt\u00f3rych czytamy, \u017ce \u201eKlaudiusz wysiedli\u0142 z Rzymu wszystkich \u017byd\u00f3w\u201d (Dz 18,2). \u017bydzi nieraz wszczynali w Rzymie zamieszki z powodu nauczania Jezusa, co ukazuje cho\u0107by przyk\u0142ad opisany w Dz 22. Warto te\u017c doda\u0107, \u017ce w przypadku dzie\u0142 Swetoniusza zn\u00f3w jest tak, i\u017c posiadamy tylko fragmenty, nie mo\u017cemy wi\u0119c stanowczo orzeka\u0107, jak du\u017co napisa\u0142 on w rzeczywisto\u015bci o Chrystusie<\/a>
\n*
\nDLACZEGO JEST TAK \u201eMA\u0141O\u201d \u0179R\u00d3DE\u0141 M\u00d3WI\u0104CYCH O CHRYSTUSIE?<\/strong>
\nPomimo pewnej liczby tekst\u00f3w pozabiblijnych dowodz\u0105cych istnienia Jezusa,\u00a0 czasami mo\u017cemy spyta\u0107 siebie samego, czy tych tekst\u00f3w nie powinno by\u0107 jednak wi\u0119cej. Przecie\u017c Jezus jest obecnie uwa\u017cany za najbardziej wp\u0142ywow\u0105 posta\u0107 historii. \u017baden cz\u0142owiek nie mia\u0142 tak du\u017cego wp\u0142ywu na to jak wygl\u0105da obecny \u015bwiat.
\nEdwin Yamauchi (Uniwersytet Miami) \u2013 jeden z najlepszych specjalist\u00f3w w dziedzinie historii staro\u017cytno\u015bci: \u201eGdy zaczyna si\u0119 jaki\u015b nowy ruch religijny, cz\u0119sto dopiero wiele pokole\u0144 p\u00f3\u017aniej ludzie zaczynaj\u0105 spisywa\u0107 zwi\u0105zane z im informacje. Faktem jest jednak, \u017ce posiadamy lepsz\u0105 dokumentacj\u0119 historyczn\u0105 dla Jezusa ni\u017c dla za\u0142o\u017cyciela jakiejkolwiek innej staro\u017cytnej religii (\u2026) Na przyk\u0142ad Gaty Zaratusztry, oko\u0142o 1000 lat przed Chrystusem, uwa\u017ca si\u0119 za autentyczne, wi\u0119kszo\u015b\u0107 z nich zosta\u0142a spisana dopiero po trzecim wieku po Chrystusie. Nauki Buddy, kt\u00f3ry \u017cy\u0142 w sz\u00f3stym wieku przed Chrystusem, zosta\u0142y spisane dopiero w epoce chrze\u015bcija\u0144stwa. Chocia\u017c posiadamy s\u0142owa Mahometa (570-632 n.e.) w Koranie, jego biografia zosta\u0142a napisana dopiero w roku 767, ponad wiek po jego \u015bmierci. Dlatego sytuacja z Jezusem jest tak wyj\u0105tkowa, powiedzia\u0142bym\u00a0 uderzaj\u0105ca, gdy we\u017amiemy pod uwag\u0119 jak wiele dowiadujemy si\u0119 o nim z NT\u201d.
\nZ kolei J\u00f3zefa Flawiusza interesowa\u0142y sprawy polityczne i walka przeciwko Rzymowi, dlatego np. Jan Chrzciciel, o kt\u00f3rym wspomina w swoich tekstach\u00a0by\u0142 dla niego wa\u017cniejszy, poniewa\u017c by\u0142 traktowany jako wi\u0119ksze zagro\u017cenie polityczne ni\u017c Jezus. Gdyby Jezus by\u0142 zelot\u0105, to napisa\u0142by wi\u0119cej. Chrystus jednak nie sprzeciwia\u0142 si\u0119 p\u0142acenia podatk\u00f3w dla cezara. Jezus i jego uczniowie nie stanowili wi\u0119kszego zagro\u017cenia politycznego, dlatego J\u00f3zef wi\u0119cej interesowa\u0142 si\u0119 zelotami (zeloci stawiali sobie za cel walk\u0119 z rzymianami).
\nJak zauwa\u017ca\u0142\u00a0jeden z niewierz\u0105cych badaczy, Tacyt \u201enie wspomina nawet o bardziej znacznych, stoj\u0105cych nad prokuratorem legatach, namiestnikach Syrii, w sk\u0142ad kt\u00f3rej wchodzi\u0142a Judea\u201d. A wi\u0119c wida\u0107, \u017ce g\u0142\u00f3wny cel redakcyjny historyk\u00f3w tego czasu by\u0142 inny: pisa\u0107 g\u0142\u00f3wnie o konkretnych politykach i mo\u017cnych tamtego \u015bwiata, a o innych rzeczach wspomina\u0107 o tyle, o ile si\u0119 one jako\u015b z tym zjawiskiem wi\u0105za\u0142y. Bior\u0105c pod uwag\u0119 fakt, \u017ce Jezus i pierwsi chrze\u015bcijanie mieli z pocz\u0105tku znikomy wp\u0142yw na g\u0142\u00f3wne wydarzenia polityczne i spo\u0142eczne tamtych czas\u00f3w, staje si\u0119 zupe\u0142nie zrozumia\u0142e, dlaczego \u00f3wcze\u015bni historycy ignorowali to zjawisko i po\u015bwi\u0119cali mu tak niewiele miejsca.
\nWarto w tym miejscu wspomnie\u0107, \u017ce np. esse\u0144czycy niew\u0105tpliwie istnieli w czasach Jezusa, nie znajdujemy jednak o nich nawet najmniejszej wzmianki w Nowym Testamencie. Czy to wi\u0119c oznacza, \u017ce esse\u0144czycy tak naprawd\u0119 nie istnieli? Oczywi\u015bcie, \u017ce nie, to oznacza tylko tyle, \u017ce mamy tu kolejne potwierdzenie faktu, i\u017c nie pisano ani nie wzmiankowano o czym\u015b, co nie nale\u017ca\u0142o do przedmiotu zainteresowa\u0144 danego autora.
\nNawet Zenon Kosidowski, guru polskich racjonalist\u00f3w, zwraca uwag\u0119 na fakt, \u017ce skoro w po\u017carze Rzymu za Nerona sp\u0142on\u0119\u0142y archiwa pa\u0144stwowe i to samo spotka\u0142o archiwa Sanhedrynu w Jerozolimie za Tytusa, to tym samym dysponujemy tylko szcz\u0105tkowymi dokumentami z pierwszego wieku. W \u015bwietle tego faktu co najmniej nie na miejscu jest wyrzucanie chrze\u015bcijanom, \u017ce nie posiadamy zbyt obszernych relacji \u015bwieckich z I wieku naszej ery na temat chrze\u015bcija\u0144stwa.
\nI argument ostateczny: historycy czas\u00f3w Jezusa zgodnie nie wspominali ani jednym s\u0142owem o istnieniu pewnych postaci historycznych, takich jak prokonsul Cypru czy tytu\u0142 namiestnika rzymskiego na Malcie. O istnieniu tych postaci wiemy jednak z pewnych odkry\u0107 archeologicznych (i z Biblii \u2013 por. Dz 13,7; 28,7). To ostatecznie przes\u0105dza o tym, \u017ce milczenie \u017ar\u00f3de\u0142 \u201e\u015bwieckich\u201d na temat konkretnych postaci historycznych o niczym nie \u015bwiadczy. Niniejszym, nawet gdyby \u017cadne \u017ar\u00f3d\u0142o niebiblijne z I wieku naszej ery nie wspomina\u0142o o Jezusie (a tak nie jest), to nie by\u0142oby to \u017cadnym argumentem przeciw historycznemu istnieniu Jezusa Chrystusa. Warto te\u017c doda\u0107 w tym miejscu, \u017ce argumentowanie ex silentio<\/i> jest uwa\u017cane za b\u0142\u0105d logiczny, dlatego ci, kt\u00f3rzy argumentuj\u0105 na podstawie milczenia \u017ar\u00f3de\u0142 \u015bwieckich o Jezusie, pope\u0142niaj\u0105 ten w\u0142a\u015bnie b\u0142\u0105d.
\nInne powody:
\n\u2013 Palestyna to by\u0142a tylko prowincja Rzymu, jedna z ogromnej ilo\u015bci, dodatkowo bardzo ma\u0142a
\n\u2013 w tamtych czasach oczekiwania mesja\u0144skie by\u0142y najwi\u0119ksze w historii Izraela; by\u0142o wielu ludzi podaj\u0105cych si\u0119 za mesjasza
\n\u2013 pisma z I wieku najzwyczajniej w \u015bwiecie przepad\u0142y w ogromnej wi\u0119kszo\u015bci
\n\u2013 powa\u017cni historycy pisali g\u0142\u00f3wnie o w\u0142adcach, wojnach, polityce itp.
\nZa\u0142\u00f3\u017cmy teraz , \u017ce nie mamy NT i \u017cadnych pism chrze\u015bcija\u0144skich. Czego w\u00f3wczas mogliby\u015bmy si\u0119 dowiedzie\u0107 o Jezusie ze staro\u017cytnych \u017ar\u00f3de\u0142 niechrze\u015bcija\u0144skich, takich jak J\u00f3zef Flawiusz, Tacyt, Pliniusz i innych? Pisa\u0142 o tym min. wy\u017cej wspomniany Yamauchi:
\n\u201eNawet gdyby\u015bmy nie posiadali chrze\u015bcija\u0144skich ksi\u0105g Nowego Testamentu, to na podstawie takich pozachrze\u015bcija\u0144skich pism, jak J\u00f3zefa Flawiusza, Tacyta czy Pliniusza M\u0142odszego i Talmudu, mogliby\u015bmy ustali\u0107, \u017ce: (1) Jezus by\u0142 \u017cydowskim nauczycielem; (2) wielu wierzy\u0142o, \u017ce dokonuje On uzdrowie\u0144 i egzorcyzm\u00f3w; (3) zosta\u0142 odrzucony przez przyw\u00f3dc\u00f3w \u017cydowskich; (4) zosta\u0142 ukrzy\u017cowany za Poncjusza Pi\u0142ata w czasie panowania Tyberiusza; (5) pomimo tak haniebnej \u015bmierci jego zwolennicy, wierz\u0105cy, \u017ce On wci\u0105\u017c \u017cyje, rozproszyli si\u0119 poza Palestyn\u0119, tak i\u017c do 64 roku wielu z nich znalaz\u0142o si\u0119 w Rzymie; (6) na pocz\u0105tku II wieku cze\u015b\u0107 jako Bogu oddawali Mu ludzie z najrozmaitszych warstw, z miast i wsi \u2013 m\u0119\u017cczy\u017ani i kobiety, niewolnicy i wolni\u201d<\/a>
\nOpracowano min. na podstawie ksi\u0105\u017cki Lee Strobela \u201eSprawa Chrystusa\u201d.
\nARGUMENTY ZA WIAR\u0104#7 Jezus Chrystus by\u0142 postaci\u0105 historyczn\u0105.<\/a>
\nZadanie teologii fundamentalnej sprowadza si\u0119 dzi\u015b do pytania:<\/strong> Jak wykaza\u0107, \u017ce Chrystus ukazywany w wierze Ko\u015bcio\u0142a jest tym samym Jezusem, kt\u00f3ry w\u0119drowa\u0142 po palesty\u0144skich \u015bcie\u017ckach, aczkolwiek poznanym znacznie g\u0142\u0119biej dzi\u0119ki \u015bwiat\u0142u zmartwychwstania?<\/strong>
\nZasadniczy zarzut stawiany chrze\u015bcija\u0144stwu m\u00f3wi, \u017ce Jezus z Nazaretu by\u0142 inny, ni\u017c przedstawia Go wiara Ko\u015bcio\u0142a. Od czas\u00f3w o\u015bwiecenia zarzut ten pojawia si\u0119 w kusz\u0105cym opakowaniu metodologicznym: Sapere aude!<\/strong> (\u201eMiej odwag\u0119 my\u015ble\u0107!\u201d), co zdaje si\u0119 sugerowa\u0107, \u017ce uj\u0119cie \u017cycia Jezusa musi by\u0107 godne cz\u0142owieka jako istoty my\u015bl\u0105cej.
\nDzi\u015b, bez w\u0105tpienia, \u017cyjemy na etapie \u201edrugiego o\u015bwiecenia\u201d.
\nCz\u0142owiek wsp\u00f3\u0142czesny jest nieco \u201eschizofreniczny\u201d, rozdarty mi\u0119dzy racjonalizmem i fideizmem. Teologia, zajmuj\u0105ca si\u0119 Jezusem Chrystusem \u2013 czyli Logosem, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem \u2013 jest powo\u0142ana do tego, by na\u015bwietli\u0107 wewn\u0119trzny zwi\u0105zek mi\u0119dzy wiar\u0105 i rozumem, do\u015bwiadczeniem religijnym i badaniem historycznym. Jak bowiem w swoim \u201ewyk\u0142adzie ratyzbo\u0144skim\u201d (12 IX 2006) m\u00f3wi\u0142 Benedykt XVI<\/strong>:
\nNowo\u017cytny rozum naukowy (\u2026) nosi w sobie (\u2026) pytanie, kt\u00f3re przerasta jego samego i jego mo\u017cliwo\u015bci metodologiczne. (\u2026) Dla filozofii, a w odmienny spos\u00f3b tak\u017ce dla teologii, ws\u0142uchiwanie si\u0119 w wielkie do\u015bwiadczenia i przekonania tradycji religijnych ludzko\u015bci, zw\u0142aszcza wiary chrze\u015bcija\u0144skiej, jest \u017ar\u00f3d\u0142em poznania (\u2026). Otwiera\u0107 si\u0119 odwa\u017cnie na ca\u0142y zakres mo\u017cliwo\u015bci rozumu, nie odrzuca\u0107 jego wielko\u015bci \u2013 oto program, z jakim teologia, prowadz\u0105ca refleksj\u0119 nad wiar\u0105 biblijn\u0105, w\u0142\u0105cza si\u0119 we wsp\u00f3\u0142czesn\u0105 debat\u0119 (\u201eL\u2019Osservatore Romano\u201d, wyd. pol., nr 11\/2006).
\nW niniejszym opracowaniu pragn\u0119 naszkicowa\u0107 metodologi\u0119 apologii Jezusa historycznego w kontek\u015bcie niezwykle dynamicznego dzisiaj nurtu Third Quest<\/strong> (tzw. trzecie poszukiwanie). Scharakteryzuj\u0119 zatem najpierw ten nurt wraz z jego korzeniami, a nast\u0119pnie wy\u0142o\u017c\u0119 zasady wspomnianej apologii.
\nPoszukiwanie Jezusa historycznego<\/strong>
\nW latach 1774\u20131778 Gotthold E. Lessing wyda\u0142 kilka fragment\u00f3w r\u0119kopis\u00f3w, kt\u00f3re pozostawi\u0142 po sobie Hermann Samuel Reimarus<\/strong>, profesor j\u0119zyk\u00f3w orientalnych z Hamburga (Fragmente eines Ungenannten). W jednym z nich (\u201eO celu Jezusa i Jego uczni\u00f3w\u201d) Reimarus opowiedzia\u0142 si\u0119 za odseparowaniem prawdziwego Jezusa historycznego od zafa\u0142szowanego, jego zdaniem, Chrystusa przepowiadanego przez Ko\u015bci\u00f3\u0142. \u201eZnajduj\u0119 wielki pow\u00f3d \u2013 pisa\u0142 \u2013 aby odseparowa\u0107 ca\u0142kowicie to, co Aposto\u0142owie m\u00f3wi\u0105 w swoich pismach, od tego, co sam Jezus faktycznie m\u00f3wi\u0142 i czego naucza\u0142\u201d[1]. Czym by\u0142 ten \u201ewielki pow\u00f3d\u201d, skoro Lessing zacz\u0105\u0142 nawet m\u00f3wi\u0107 o \u201eokropnej, szerokiej czelu\u015bci\u201d, oddzielaj\u0105cej \u201eJezusa historii\u201d od \u201eChrystusa wiary Ko\u015bcio\u0142a\u201d? Ot\u00f3\u017c Jezus mia\u0142 uczy\u0107 jedynie o sprawach moralnych i nadej\u015bciu ziemskiego kr\u00f3lestwa Bo\u017cego. Dopiero gdy w Jerozolimie skrytykowa\u0142 \u017cydowskie autorytety za to, \u017ce swym post\u0119powaniem op\u00f3\u017aniaj\u0105 przyj\u015bcie tego kr\u00f3lestwa, zosta\u0142 aresztowany i skazany na \u015bmier\u0107. Jego okrzyk na krzy\u017cu: \u201eBo\u017ce m\u00f3j, Bo\u017ce m\u00f3j, czemu\u015b mnie opu\u015bci\u0142?\u201d, dobitnie \u015bwiadczy o doznanej kl\u0119sce, bowiem zapowiadane przeze\u0144 kr\u00f3lestwo nie nadesz\u0142o[2].
\nJednak uczniowie Jezusa, wykorzystuj\u0105c istniej\u0105ce w apokaliptyce \u017cydowskiej przekonanie o podw\u00f3jnym przyj\u015bciu Mesjasza (raz w upokorzeniu, a raz w chwale), wykradli Jego cia\u0142o i je ukryli. Potem, w dzie\u0144 Pi\u0119\u0107dziesi\u0105tnicy, pocz\u0119li g\u0142osi\u0107, \u017ce On zmartwychwsta\u0142, duchowo odkupi\u0142 ludzko\u015b\u0107 i wkr\u00f3tce przyjdzie ponownie[3].
\nTe prowokacyjne idee uruchomi\u0142y lawin\u0119. W tworzonych z ogromn\u0105 intensywno\u015bci\u0105 racjonalistycznych \u017cywotach Jezusa ich autorom nie chodzi\u0142o wprost o atak na Nazarejczyka, ale o takie Jego przedstawienie, aby m\u00f3g\u0142 zosta\u0107 zaakceptowany przez ludzi o\u015bwieconych. Najs\u0142ynniejszy literacko-imaginacyjny wizerunek Jezusa stworzy Ernest Renan<\/strong> w ksi\u0105\u017cce \u017bywot Jezusa (1863). Rozbudzona fantazja tego pisarza koncentrowa\u0142a si\u0119 bardziej na \u017cyciu wewn\u0119trznym Jezusa ni\u017c na Jego historycznej biografii. W konsekwencji, ksi\u0105\u017cka ukazuje dwa obrazy. W cz\u0119\u015bci pierwszej dominuje \u201es\u0142odka teologia mi\u0142o\u015bci\u201d:
\nJezus jako tw\u00f3rca prawdziwego kr\u00f3lestwa Bo\u017cego, kr\u00f3lestwa cichych i maluczkich, to Jezus owych pierwszych, niczym nie zm\u0105conych dni, kiedy g\u0142os Ojca rozbrzmiewa\u0142 w jego duszy. Wtedy rzeczywi\u015bcie przez kilka miesi\u0119cy, a mo\u017ce przez rok B\u00f3g zamieszka\u0142 na ziemi. G\u0142os m\u0142odego cie\u015bli odezwa\u0142 si\u0119 nagle z nies\u0142ychan\u0105 s\u0142odycz\u0105. Nieopisany urok bi\u0142 z ca\u0142ej jego postaci, a najbli\u017csi pozna\u0107 go nie mogli[4].
\nGdy natomiast na \u015bwi\u0119to Paschy Jezus poszed\u0142 do Jerozolimy i nie potrafi\u0142 w ten sam spos\u00f3b podbi\u0107 serc ludzi z k\u00f3\u0142 rz\u0105dz\u0105cych, przekszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w zdeterminowanego rewolucjonist\u0119 \u2013 tak rozpoczyna si\u0119 jak gdyby druga cz\u0119\u015b\u0107 ksi\u0105\u017cki Renana[5]. Jezus, zdaj\u0105c sobie spraw\u0119 z tego, \u017ce wszed\u0142 na bardzo niebezpieczn\u0105 \u015bcie\u017ck\u0119, \u015bwiadomie podj\u0105\u0142 decyzj\u0119, aby w Jerozolimie umrze\u0107 za swoje przekonania:
\nGdyby Jezusowi nie stawiano przeszk\u00f3d, by\u0142by si\u0119 wyczerpa\u0142 w walce z utopi\u0105. Bezwzgl\u0119dna nienawi\u015b\u0107 przeciwnik\u00f3w zapewni\u0142a powodzenie jego dzie\u0142u i wycisn\u0119\u0142a na nim piecz\u0119\u0107 jego bosko\u015bci. (\u2026)
\nM\u00f3g\u0142 jeszcze unikn\u0105\u0107 \u015bmierci, ale nie chcia\u0142. Mi\u0142o\u015b\u0107, kt\u00f3r\u0105 odczuwa\u0142 dla swej misji, odnios\u0142a zwyci\u0119stwo. Zdecydowa\u0142 si\u0119 wypi\u0107 kielich a\u017c do dna[6].
\nDzi\u0119ki temu po \u015bmierci sta\u0142 si\u0119 \u201ebardziej \u017cywy ni\u017c za \u017cycia, (\u2026) bardziej kochany ni\u017c w czasie ziemskiej pielgrzymki\u201d[7].
\nInn\u0105 drog\u0105 poszed\u0142 David F. Strauss<\/strong>, kt\u00f3ry dostrzeg\u0142 syntez\u0119 tego, co boskie, z tym, co ludzkie, nie w Jezusie jako jednostce, ale w ca\u0142ej ludzko\u015bci, w gatunku ludzkim. W dwutomowym dziele Das Leben Jesu kritisch bearbeitet (1835\u20131836), pragn\u0105\u0142 on obroni\u0107 istot\u0119 chrze\u015bcija\u0144skiej wiary za pomoc\u0105 historyczno-krytycznego badania Biblii. Wed\u0142ug niego ewangeli\u015bci nie byli ani dogmatykami, ani \u201eo\u015bwieconymi\u201d historykami, lecz \u017cyli w \u201e\u015bwiecie mitycznym\u201d i wyj\u0105tkow\u0105 to\u017csamo\u015b\u0107 Jezusa wyrazili za pomoc\u0105 mitycznych termin\u00f3w i obraz\u00f3w. Mit nowotestamentalny to, zdaniem Straussa, przedstawienie w poj\u0119ciach historycznych idea\u0142u religijnego pierwszych chrze\u015bcijan czy w og\u00f3le wszystkich ludzi:
\nOto klucz ca\u0142ej chrystologii, i\u017c wszystkie tytu\u0142y, kt\u00f3re Ko\u015bci\u00f3\u0142 nadaje Chrystusowi, zamiast do indywiduum odnie\u015b\u0107 nale\u017cy do idei, przy tym idei realnej (\u2026). Zak\u0142adane dla indywiduum, dla Boga-cz\u0142owieka, w\u0142a\u015bciwo\u015bci i funkcje, przypisywane przez nauk\u0119 ko\u015bcieln\u0105 Chrystusowi, przecz\u0105 sobie, podczas gdy w Idei gatunku s\u0105 ze sob\u0105 zgodne. Ludzko\u015b\u0107 jest zjednoczeniem obydwu natur, jest Bogiem, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, duchem niesko\u0144czonym i ogo\u0142oconym ku sko\u0144czono\u015bci, a zarazem sko\u0144czonym i pami\u0119taj\u0105cym o swej niesko\u0144czono\u015bci. Jest dzieckiem widzialnej matki i niewidzialnego ojca: ducha i natury. Jest cudotw\u00f3rc\u0105, gdy w dziejach ludzko\u015bci duch coraz pe\u0142niej w\u0142ada natur\u0105, a ta sprowadzona zostaje do bezwolnego materia\u0142u jego dzia\u0142ania. Jest bezgrzeszny, gdy bieg jej rozwoju jest w\u0142a\u015bciwy, jako \u017ce nieczysto\u015b\u0107 dotyka tylko jednostki, podczas gdy w gatunku i jego dziejach zostaje zniesiona. To w\u0142a\u015bnie ludzko\u015b\u0107 umiera, zmartwychwstaje i wst\u0119puje do nieba, gdy wynik negacji jej naturalno\u015bci stanowi coraz wy\u017csze \u017cycie duchowe, a rezultat jej sko\u0144czono\u015bci, rozumianej jako duch osobowy, narodowy b\u0105d\u017a \u015bwiatowy, oznacza jej jedno\u015b\u0107 z niesko\u0144czonym duchem nieba[8].
\nWszystkie te teorie otwiera\u0142y drog\u0119 do zanegowania historycznej egzystencji Jezusa. Wprawdzie teza taka zosta\u0142a zg\u0142oszona ju\u017c przed Straussem, ale przed\u0142o\u017cona w spos\u00f3b nienaukowy nie wywo\u0142a\u0142a w \u015bwiecie wi\u0119kszego echa. Poruszenie wzbudzi\u0142 dopiero Bruno Bauer<\/strong>, kt\u00f3ry stwierdzi\u0142, \u017ce Jezus nigdy nie istnia\u0142, a chrze\u015bcija\u0144stwo zawdzi\u0119cza sw\u00f3j pocz\u0105tek Markowi ewangeli\u015bcie[9]. Nic wi\u0119c dziwnego, \u017ce w konsekwencji wzr\u00f3s\u0142 sceptycyzm uczonych w odniesieniu do mo\u017cliwo\u015bci rekonstrukcji historii Jezusa niezale\u017cnie od wiary Ko\u015bcio\u0142a.
\nOd ko\u0144ca XIX wieku zaczyna si\u0119 w biblistyce rozr\u00f3\u017cnia\u0107 mi\u0119dzy Jezusem historii a Chrystusem wiary. Rozr\u00f3\u017cnienie to, stanowi\u0105ce tytu\u0142 jednego z dzie\u0142 Straussa (1865), szczeg\u00f3lnie popularne sta\u0142o si\u0119 po publikacji przez Martina K\u00e4hlera wyk\u0142adu Der sogenannte historische Jesus und der geschichtlische, biblische Christus (zosta\u0142 on wyg\u0142oszony w 1892 roku, a opublikowany cztery lata p\u00f3\u017aniej). Zdaniem autora tego wyst\u0105pienia, \u201etak zwany historyczny Jezus\u201d skrywa \u201eprawdziwego Chrystusa wiary i historii\u201d: \u201eWyzna\u0107 Go jako Chrystusa, oznacza wyzna\u0107 Jego wyj\u0105tkowe, supra-historyczne znaczenie dla ca\u0142ej ludzko\u015bci\u201d[10].
\nWp\u0142yw Rudolfa Bultmanna<\/strong> sprawi\u0142, \u017ce na pewien czas zaprzestano poszukiwa\u0144 Jezusa historycznego. Uczony ten twierdzi\u0142 bowiem, \u017ce Ewangelie dotycz\u0105 przede wszystkim sytuacji pierwotnego Ko\u015bcio\u0142a, a nie okoliczno\u015bci \u017cycia Jezusa[11]. W zwi\u0105zku z tym o Jezusie historycznym wiemy jedynie, \u017ce istnia\u0142[12]: \u201eTo, co napisano (\u2026) o \u017cyciu Jezusa, o Jego osobowo\u015bci, wewn\u0119trznym rozwoju itp., jest \u2013 o ile nie s\u0105 to krytyczne badania \u2013 fantastyczne i powie\u015bciowe\u201d[13].
\nPrzekonanie: nie wobec Jezusa (historycznego), tak wobec Chrystusa (wiary), wywo\u0142a\u0142o opozycj\u0119, zar\u00f3wno w\u015br\u00f3d katolik\u00f3w, jak i protestant\u00f3w. Jednak najwi\u0119ksza reakcja na sceptycyzm Bultmanna przysz\u0142a ze strony jego uczni\u00f3w<\/strong>, kt\u00f3rzy ponownie podnie\u015bli kwestie historyczne zwi\u0105zane z Ewangeliami. Rozpocz\u0119\u0142o si\u0119 nowe, drugie poszukiwanie Jezusa historycznego (die neue Frage; the New Quest).
\nW pa\u017adzierniku 1953 roku Ernst K\u00e4semann<\/strong> wyg\u0142osi\u0142 w Marburgu wyk\u0142ad Das Problem des historischen Jesus[14], w kt\u00f3rym wskaza\u0142 zar\u00f3wno na konieczno\u015b\u0107, jak i mo\u017cliwo\u015b\u0107 poznania Jezusa historycznego. Inni uczniowie Bultmanna r\u00f3wnie\u017c nie podzielali sceptycyzmu swego mistrza. I tak G\u00fcnther Bornkamm opublikowa\u0142 pierwsz\u0105 postbultmannowsk\u0105 chrystologi\u0119 w uj\u0119ciu ca\u0142o\u015bciowym: Jesus von Nazareth (Stuttgart 1956). Rozpoczyna j\u0105 zdanie: \u201eNikt nie jest ju\u017c w stanie odtworzy\u0107 biografii Jezusa\u201d[15]. Jednak\u017ce \u2013 dodawa\u0142 Bornkamm \u2013 mo\u017cna bez w\u0105tpienia ustali\u0107 \u201edo\u015b\u0107 du\u017co\u201d fakt\u00f3w Go dotycz\u0105cych: \u201ePierwotna tradycja o Jezusie jest przepe\u0142niona histori\u0105 a\u017c po brzegi\u201d<\/strong>[16]. Ameryka\u0144ski reprezentant nurtu postbultmannowskiego James M. Robinson, wydaj\u0105c ksi\u0105\u017ck\u0119 A New Quest of the Historical Jesus (1959), m\u00f3g\u0142 zatem stwierdzi\u0107, \u017ce \u201enowe poszukiwanie\u201d sta\u0142o si\u0119 faktem; jest ono historycznie mo\u017cliwe i teologicznie uzasadnione[17].
\nThird Quest<\/strong>
\nZ biegiem czasu okaza\u0142o si\u0119 jednak, \u017ce dotychczasowa procedura badawcza, zak\u0142adaj\u0105ca w samym punkcie wyj\u015bcia ko\u015bcielny obraz Jezusa, \u201ewyrywa\u0142a\u201d Za\u0142o\u017cyciela chrze\u015bcija\u0144stwa z Jego w\u0142a\u015bciwego \u017cydowskiego \u015brodowiska. W konsekwencji, przede wszystkim w krajach angloj\u0119zycznych, zrodzi\u0142a si\u0119 kolejna, trzecia faza poszukiwania Jezusa historycznego \u2013 Third Quest. Jej tw\u00f3rcy i zwolennicy badaj\u0105 Jezusa z czysto historycznej perspektywy oraz, akcentuj\u0105c \u017cydowsko\u015b\u0107 Jezusa, okre\u015blaj\u0105 Jego relacj\u0119 do judaizmu. I z pe\u0142nym optymizmem twierdz\u0105, \u017ce dost\u0119p do Jezusa historycznego mo\u017cliwy jest na drodze \u201ehistorii Palestyny, na tyle, na ile stanowi ona miejsce pos\u0142ugiwania Jezusa\u201d[18]. Historyczne \u017ar\u00f3d\u0142a s\u0105 kryterium decyduj\u0105cym: \u201eWszystko musi by\u0107 mierzone przez te \u017ar\u00f3d\u0142a i ka\u017cda my\u015bl im poddana\u201d[19]. Zdaj\u0105 si\u0119 oni tak\u017ce ze zdwojon\u0105 si\u0142\u0105 powtarza\u0107 s\u0142ynn\u0105 tez\u0119 Juliusa Wellhausena<\/strong>: \u201eJesus war kein Christ, sondern Jude\u201d (\u201eJezus nie by\u0142 chrze\u015bcijaninem, lecz \u017bydem\u201d)[20].
\nJakie s\u0105 wyniki tych poszukiwa\u0144? Nietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce z pocz\u0105tku wizerunki Nazarejczyka znacznie odbiega\u0142y od chrystologicznej wiary Ko\u015bcio\u0142a, p\u00f3\u017aniej jednak niekt\u00f3rzy uczeni doszli do obrazu Jezusa bli\u017cszego uj\u0119ciu tradycyjnemu<\/strong>. Zdaniem Johna D. Crossana<\/strong>, Jezus przypomina\u0142 cynik\u00f3w ze \u015brodowiska hellenistycznego.
\nNie zach\u0119ca\u0142 do rewolucji politycznej, lecz ry\u00adsowa\u0142 wizj\u0119 rewolucji spo\u0142ecznej si\u0119gaj\u0105cej najg\u0142\u0119bszych i najbardziej niebez\u00adpiecznych warstw wyobra\u017ani. Nie przywi\u0105zywa\u0142 \u017cadnej wagi do podzia\u0142u na pogan i \u017cyd\u00f3w, kobiety i m\u0119\u017cczyzn, niewolnik\u00f3w i wolnych, biednych i bogatych. Trudno nawet powiedzie\u0107, aby atakowa\u0142 je w teorii; po prostu nie uznawa\u0142 tych podzia\u0142\u00f3w w praktyce. (\u2026)
\nWydaje si\u0119 pewne, i\u017c Jezus, staj\u0105c prawdopodobnie pierwszy i jedyny raz w \u017cyciu wobec wspania\u0142o\u015bci \u015bwi\u0105tyni, dokona\u0142 symbolicznego aktu jej destrukcji, przekre\u015bli\u0142 jej uznan\u0105 funkcj\u0119 po\u015brednicz\u0105c\u0105 w imi\u0119 kr\u00f3lestwa Bo\u017cego, kt\u00f3re nie wymaga po\u015brednictwa. Taki czyn, dokonany w wybuchowej atmosferze \u015awi\u0119ta Paschy, \u015bwi\u0119ta upami\u0119tniaj\u0105cego wyzwolenie z egipskiego jarzma, wystarczy\u0142by, aby w\u0142adze religijne i polityczne skaza\u0142y Go na ukrzy\u017cowanie[21].
\nWed\u0142ug Crossana, \u017caden z uczni\u00f3w nie wiedzia\u0142, co sta\u0142o si\u0119 z cia\u0142em Ukrzy\u017cowanego. Narodziny chrze\u015bcija\u0144stwa stanowi\u0105 wi\u0119c interakcj\u0119 pomi\u0119dzy Jezusem historycznym i Jego zwolennikami. W najwcze\u015bniejszym etapie po ukrzy\u017cowaniu Jezusa zaistnia\u0142y dwie tradycje: Tradycja \u017bycia [Jezusa] (galilejska) i Tradycja [Jego] \u015amierci (jerozolimska). Ta pierwsza podkre\u015bla\u0142a Jego program spo\u0142eczny, ta druga stara\u0142a si\u0119 zrozumie\u0107 ukrzy\u017cowanie. W kontek\u015bcie lamentu po stracie Jezusa wyrafinowani literaci pos\u0142u\u017cyli si\u0119 proroctwami Starego Testamentu oraz modelem \u201eocalonej niewinno\u015bci\u201d i \u201ewywy\u017cszonego m\u0119cze\u0144stwa\u201d, aby pokaza\u0107, \u017ce Jezus ostatecznie zwyci\u0119\u017cy\u0142. \u015aw. Marek rozumie to zwyci\u0119stwo jako powt\u00f3rne przyj\u015bcie Jezusa, paruzj\u0119. W konsekwencji zmartwychwstanie nale\u017cy pojmowa\u0107 w kategoriach trwa\u0142ej obecno\u015bci Jezusa w Jego absolutnie odmiennym trybie egzystencji. Natomiast w stworzonych przez \u015bw. Mateusza chrystofaniach chodzi jedynie o wskazanie przyw\u00f3dc\u00f3w w Ko\u015bciele, maj\u0105cych pokierowa\u0107 spraw\u0105 Jezusa pomimo Jego \u015bmierci[22].
\nGeza Vermes<\/strong> prezentuje Jezusa jako galilejskiego charyzmatyka: \u201eOsob\u0119 Jezusa nale\u017cy w\u0142\u0105czy\u0107 w nurt charyzmatycznego judaizmu pierwszego stulecia i uzna\u0107 za najwyra\u017aniejszy przyk\u0142ad dawnego chasydejczyka czy pobo\u017cnego\u201d[23]. Reprezentowa\u0142 On w spos\u00f3b niezwykle wznios\u0142y \u201e\u015bwi\u0119tych m\u0119\u017c\u00f3w\u201d, kt\u00f3rzy sw\u0105 nadprzyrodzon\u0105 moc czerpali z bezpo\u015bredniej, bardzo bliskiej relacji z Bogiem. \u201eReligia Jezusa \u017byda stanowi\u0142a rzadk\u0105, by\u0107 mo\u017ce unikaln\u0105, manifestacj\u0119 skondensowanego eschatologicznego entuzjazmu\u201d[24]. Magnetyzm charyzmatycznego Jezusa zainicjowa\u0142 po Jego \u015bmierci \u201ez\u0142o\u017cony proces spekulacji teologicznej, kt\u00f3ry w ci\u0105gu trzech stuleci zako\u0144czy\u0142 si\u0119 wyniesieniem cie\u015bli z Nazaretu do rangi drugiej osoby Tr\u00f3jjedynego Boga, Tr\u00f3jcy \u015awi\u0119tej\u201d[25].
\nEd P. Sanders<\/strong> prezentuje Jezusa jako proroka zaanga\u017cowanego w proces odnowy Izraela, kt\u00f3rej faktycznie dokona\u0107 mia\u0142 niebawem sam B\u00f3g. Uczony ten jest \u2013 jak sam twierdzi \u2013 \u201eliberalnym\u00a0 protestantem\u201d, kt\u00f3ry chce \u201ewyzwoli\u0107 histori\u0119 i egzegez\u0119 spod kontroli teologii\u201d[26]. Jako jeden z pierwszych podj\u0105\u0142 si\u0119 on w spos\u00f3b metodyczny zadania okre\u015blenia intencji i relacji Jezusa wobec judaizmu (Jesus and Judaism, 1985), a potem ca\u0142o\u015bciowo zaj\u0105\u0142 si\u0119 postaci\u0105 Jezusa (The Historical Figure of Jesus, 1993). Jego zdaniem, Jezus uwa\u017ca\u0142 siebie \u201eza maj\u0105cego pe\u0142ny autorytet, aby m\u00f3wi\u0107 i dzia\u0142a\u0107 w imieniu Boga\u201d[27].
\nMoim ulubionym terminem, kt\u00f3ry wyra\u017ca samorozumienie Jezusa, jest okre\u015blenie \u201ewicekr\u00f3l\u201d. B\u00f3g by\u0142 kr\u00f3lem, a Jezus reprezentowa\u0142 Go i mia\u0142 reprezentowa\u0107 w przysz\u0142ym kr\u00f3lestwie[28].
\nTym, co w spos\u00f3b niekwestionowany wyznacza wyj\u0105tkowo\u015b\u0107 Jezusa, jest rezultat Jego \u017cycia i dzie\u0142a. (\u2026) Osi\u0105gn\u0119\u0142o [ono] sw\u00f3j punkt kulminacyjny w zmartwychwstaniu i powstaniu trwa\u0142ego ruchu[29].<\/p>\n

Sanders podkre\u015bla jednak, \u017ce zmartwychwstanie nie stanowi fragmentu opowiadania o Jezusie historycznym, lecz nale\u017cy do tego, co nast\u0105pi\u0142o po Jego \u017cyciu. Zatem konsekwencji historyk nie dysponuje odpowiednimi narz\u0119dziami badawczymi, aby zrekonstruowa\u0107, co si\u0119 faktycznie zdarzy\u0142o w poranek wielkanocny i zosta\u0142o odzwierciedlone w teologicznych narracjach paschalnych: \u201eTo, \u017ce uczniowie (a p\u00f3\u017aniej Pawe\u0142) mieli do\u015bwiadczenia zmartwychwstania, stanowi \u2013 wedle mego os\u0105du \u2013 fakt. Natomiast, jaka rzeczywisto\u015b\u0107 zrodzi\u0142a te do\u015bwiadczenia \u2013 tego nie wiem\u201d[30].<\/p><\/blockquote>\n

W drugim okresie Third Quest \u2013 czyli w\u0142a\u015bnie teraz \u2013 zacz\u0119to z wi\u0119ksz\u0105 uwag\u0105 przygl\u0105da\u0107 si\u0119 nie tylko \u017cyciu i \u015bmierci Jezusa, ale tak\u017ce Jego powstaniu z martwych[31], i od razu pojawi\u0142y si\u0119 wizerunki Jezusa w decyduj\u0105cym stopniu zgodne z wiar\u0105 Ko\u015bcio\u0142a[32]. Okaza\u0142o si\u0119, \u017ce poprawna procedura badawcza musi utrzymywa\u0107 owocne napi\u0119cie mi\u0119dzy Jezusem oddzia\u0142uj\u0105cym na wiar\u0119 pierwszych chrze\u015bcijan a Jezusem umieszczonym w odpowiednim kontek\u015bcie judaistycznym. Im lepiej wyka\u017ce si\u0119 zar\u00f3wno Jego osadzenie w judaizmie, jak i oddzia\u0142ywanie na pierwotne chrze\u015bcija\u0144stwo, tym wiarygodniej odtworzy si\u0119 wizerunek Jezusa historycznego.
\nWp\u0142yw Jezusa na wiar\u0119 pierwszych uczni\u00f3w nie sko\u0144czy\u0142 si\u0119 wraz z Jego \u015bmierci\u0105, lecz znalaz\u0142 sw\u0105 intensyfikacj\u0119 w wydarzeniach paschalnych, przede wszystkim w zmartwychwstaniu owocuj\u0105cym zes\u0142aniem Ducha \u015awi\u0119tego. Tu znajduje si\u0119 punkt wyj\u015bcia chrystologii fundamentalnej; wtedy w\u0142a\u015bnie z judaizmu zrodzi\u0142o si\u0119 chrze\u015bcija\u0144stwo.
\n\u201eElipsa hermeneutyczna\u201d<\/strong>
\nHans-Georg Gadamer w Prawdzie i metodzie wskazuje na \u201ekr\u0105g hermeneutyczny\u201d jako \u201eontologiczny moment struktury rozumienia\u201d[33]. Modyfikuj\u0105c nieco t\u0119 intuicj\u0119, w odniesieniu do poznania Jezusa nale\u017cy m\u00f3wi\u0107 o \u201eelipsie hermeneutycznej\u201d, czyli kr\u0119gu o dw\u00f3ch punktach ogniskowych: historii i wiary. Zapami\u0119tana historia odsy\u0142a do do\u015bwiadczenia wiary paschalnej, a wiara zn\u00f3w do historii; mi\u0119dzy obydwoma punktami istnieje nieusuwalne napi\u0119cie. W autentycznej chrystologii fundamentalnej wiara pierwszych chrze\u015bcijan musi odsy\u0142a\u0107 do ich wspomnie\u0144 o Jezusie, a wspomnienia te powinny znajdowa\u0107 ostateczne wyja\u015bnienie w wierze zrodzonej po zmartwychwstaniu. Wiara paschalna, \u017ce Jezus jest Synem Bo\u017cym i Zbawicielem \u015bwiata, pozwala dokona\u0107 ontycznego pog\u0142\u0119bienia wspomnie\u0144 o s\u0142owach i czynach Jezusa ziemskiego, kiedy stawia\u0142 si\u0119 On na r\u00f3wni z Bogiem i zbawienie ludzi wi\u0105za\u0142 \u015bci\u015ble ze swoj\u0105 osob\u0105.<\/strong>
\nZadanie teologii fundamentalnej sprowadza si\u0119 dzi\u015b do pytania: Jak wykaza\u0107, \u017ce Chrystus ukazywany w wierze Ko\u015bcio\u0142a jest tym samym Jezusem, kt\u00f3ry w\u0119drowa\u0142 po palesty\u0144skich \u015bcie\u017ckach, aczkolwiek poznanym znacznie g\u0142\u0119biej dzi\u0119ki \u015bwiat\u0142u zmartwychwstania?
\nPierwszy problem dotyczy \u017ar\u00f3de\u0142. Za \u017cycia Jezusa napisano o Nim jedynie tabliczk\u0119 umocowan\u0105 do krzy\u017ca: \u201eKr\u00f3l \u017cydowski\u201d. Jak m\u00f3wi Hans Waldenfels:
\nPisma Nowego Testamentu zosta\u0142y sporz\u0105dzone przez uczni\u00f3w Jezusa i wierz\u0105cych w Chrystusa po Zmartwychwstaniu. (\u2026) Wraz z lektur\u0105 Pisma \u015awi\u0119tego, zw\u0142aszcza Nowego Testamentu, poddajemy si\u0119 \u015bwiadomie lub nie\u015bwiadomie wp\u0142ywowi ludzi, kt\u00f3rzy uwierzyli w Jezusa ukrzy\u017cowanego i zmartwychwsta\u0142ego. Inaczej m\u00f3wi\u0105c: dostajemy si\u0119 w obszar wp\u0142ywu Ko\u015bcio\u0142a (\u2026). Ktokolwiek czyta Nowy Testament, nie mo\u017ce zasadniczo uwolni\u0107 si\u0119 od jego paschalnej perspektywy \u2013 niezale\u017cnie od tego, w jakiej pozostaje do niej relacji, czy przyjmuje j\u0105, czy te\u017c stara si\u0119 uniezale\u017cni\u0107 od niej, czy po prostu tre\u015bciowo zaprzecza. (\u2026) Je\u015bli kto\u015b szuka w Pi\u015bmie \u015awi\u0119tym Jezusa, spotyka Jezusa Chrystusa, to znaczy Jezusa jako Chrystusa, Jezusa z Nazaretu, tak jak by\u0142 On w popaschalnej wsp\u00f3lnocie chrze\u015bcija\u0144skiej widziany, rozumiany i uznawany[34].
\nPierwsi uczniowie \u201espaschalizowali\u201d w pewnym sensie \u017cycie Jezusa. Wskutek tego \u2013 zauwa\u017ca Avery Dulles \u2013 Ewangelie nie s\u0105 \u201efotografiami\u201d Jezusa, lecz Jego \u201eportretami\u201d<\/strong>[35]. W Ewangeliach \u2013 dopowiada Adolphe Gesch\u00e9 \u2013 \u201eJezus jest przys\u0142oni\u0119ty, ale rozpoznawalny pod palimpsestem chrystologicznego wyznania\u201d[36]. Popaschalne wspominanie Jezusa przez Jego uczni\u00f3w kierowane jest moc\u0105 Ducha \u015awi\u0119tego. Przez takie wspominanie pierwsi wierz\u0105cy wkraczaj\u0105 w g\u0142\u0119bszy wymiar wydarze\u0144 i dostrzegaj\u0105 to, czego na pocz\u0105tku, patrz\u0105c na zewn\u0119trzny fakt, nie mogli jeszcze dostrzec. Takie poznanie \u2013 podkre\u015bla Benedykt XVI \u2013 \u201enie oddala jednak od rzeczywisto\u015bci, lecz osi\u0105ga g\u0142\u0119bsze jej poznanie\u201d<\/strong>[37].
\nDrugi z kolei problem dotyczy procedury dotarcia do Jezusa historycznego. Tym razem chodzi o proces \u201edepaschalizacji\u201d \u017ar\u00f3de\u0142 \u2013 ale taki, kt\u00f3ry nie traci z oczu p\u00f3\u017aniejszej wiary paschalnej, stanowi\u0105cej klucz interpretacyjny \u017cycia Jezusa. Popaschalny i przed-Paw\u0142owy hymn (Flp 2, 6\u201311) nie tylko ukazuje wiar\u0119 w b\u00f3stwo Jezusa, ale r\u00f3wnie\u017c podkre\u015bla kenoz\u0119 Jego ziemskiej egzystencji. Nie wolno zatem s\u0105dzi\u0107, \u017ce Jezus zosta\u0142 w pe\u0142ni rozpoznany ju\u017c za \u017cycia; zreszt\u0105 w momencie Jego aresztowania \u201eopu\u015bcili Go wszyscy i uciekli\u201d (Mk 14, 50). Wiara jest skutkiem Paschy, rodzi si\u0119 w mocy Ducha \u015awi\u0119tego, b\u0119d\u0105cego pierwszym darem zmartwychwsta\u0142ego Chrystusa, ale jednocze\u015bnie bazuje na historycznym wspomnieniu o Nim. Konieczne by\u0142o \u201eodej\u015bcie\u201d Chrystusa (\u015bmier\u0107), aby\u015bmy mogli pozna\u0107 Go g\u0142\u0119biej: \u201eJe\u017celi nie odejd\u0119, Paraklet nie przyjdzie do was. A je\u017celi odejd\u0119, to po\u015bl\u0119 Go do was\u201d (J 16, 7). Apologi\u0119 Jezusa nale\u017cy rozpoczyna\u0107 od zaprezentowania Jego zmartwychwstania, owocuj\u0105cego powstaniem chrze\u015bcija\u0144stwa, a dopiero potem stara\u0107 si\u0119 odtworzy\u0107 obraz Jezusa historycznego. Gerd Theissen sugeruje, aby w procesie tej rekonstrukcji rozpozna\u0107 odr\u0119bno\u015b\u0107 Jezusa w samym wn\u0119trzu \u017cydowskiego kontekstu i uchwyci\u0107 Jego wp\u0142yw na powstanie wiary pierwszych chrze\u015bcijan[38]. Nicholas T. Wright okre\u015bla tego typu procedur\u0119 mianem kryterium podw\u00f3jnego podobie\u0144stwa i podw\u00f3jnej r\u00f3\u017cnicy (dotycz\u0105 one zar\u00f3wno judaizmu, jak i chrze\u015bcija\u0144stwa I wieku): dane \u017ar\u00f3d\u0142owe o Jezusie s\u0105 historycznie wiarygodne, gdy pasuj\u0105 do obu kontekst\u00f3w (judaizmu i chrze\u015bcija\u0144stwa) i jednocze\u015bnie s\u0105 wzgl\u0119dem nich specyficzne[39].
\nWiarygodno\u015b\u0107 zmartwychwstania<\/strong>
\nNie ma \u017cadnego naocznego \u015bwiadka Chrystusowego powstania z martwych. Fakt ten zosta\u0142 poznany na bazie dw\u00f3ch znak\u00f3w: odkrycia pustego grobu i chrystofanii. Jaka jest ich historyczna wiarygodno\u015b\u0107?
\nPoszukuj\u0105c historycznego j\u0105dra narracji o odkryciu pustego grobu, nale\u017cy zwr\u00f3ci\u0107 uwag\u0119 na to, \u017ce \u017caden z ewangelist\u00f3w na podstawie tego znaku nie pr\u00f3buje argumentowa\u0107 o zmartwychwstaniu Jezusa. \u015aw. \u0141ukasz zaznacza wr\u0119cz, \u017ce s\u0142owa kobiet, kt\u00f3re odkry\u0142y pusty gr\u00f3b, \u201ewyda\u0142y si\u0119 Aposto\u0142om czcz\u0105 gadanin\u0105\u201d (\u0141k 24, 11). Dopiero ukazywania si\u0119 Zmartwychwsta\u0142ego zrodz\u0105 faktycznie wiar\u0119 paschaln\u0105.<\/p>\n

Jednak przeciwko pr\u00f3bie potraktowania relacji o odkryciu pustego grobu jako twor\u00f3w czysto literackich przemawia przede wszystkim to, \u017ce g\u0142\u00f3wnymi postaciami s\u0105 w nich kobiety, kt\u00f3rych \u015bwiadectwo w kulturze \u017cydowskiej tamtych czas\u00f3w nie mia\u0142o \u017cadnej warto\u015bci prawnej. Gdyby zatem \u015bw. Marek wymy\u015bli\u0142 wydarzenia przez siebie opisane (por. 16, 1\u20138), nie uczyni\u0142by kobiet g\u0142\u00f3wnymi \u015bwiadkami odkrycia pustego grobu. \u201eOd kobiet \u2013 pisa\u0142 J\u00f3zef Flawiusz \u2013 nie wolno przyjmowa\u0107 \u017cadnych zezna\u0144, ze wzgl\u0119du na lekkomy\u015blno\u015b\u0107 w\u0142a\u015bciw\u0105 ich p\u0142ci\u201d[40]. A jak zauwa\u017ca Walter Kasper,<\/p><\/blockquote>\n

Najwa\u017cniejszym argumentem, jaki przemawia za tym, \u017ce w relacji tej tkwi okre\u015blone j\u0105dro historyczne, jest to, \u017ce takstary, zakorzeniony w samej Jerozolimie przekaz, nie utrzyma\u0142by si\u0119 tam nawet dzie\u0144, gdyby pusty gr\u00f3b nie by\u0142 dla wszystkich uczestnik\u00f3w czym\u015b pewnym[41].<\/strong>
\nNietrudno zatem skonstatowa\u0107, \u017ce pierwsi chrze\u015bcijanie byli pewni, i\u017c gr\u00f3b, w kt\u00f3rym z\u0142o\u017cono Jezusa, jest pusty. Nale\u017cy tylko postawi\u0107 pytanie: dlaczego jest on pusty? Przeciwnicy twierdzili: gdy\u017c cia\u0142o Jezusa wykradli uczniowie (por. Mt 28, 13), a ci, kt\u00f3rzy we\u0144 uwierzyli, m\u00f3wili: gdy\u017c On zmartwychwsta\u0142. Ci pierwsi opierali si\u0119 na perfidnie skonstruowanej plotce, ci drudzy \u2013 na darze Objawienia, czyli or\u0119dziu anio\u0142a (por. Mk 16, 6).
\n\u015aw. Piotr, analizuj\u0105c Psalm 16 (a wi\u0119c na p\u0142aszczy\u017anie nie historycznej, lecz teologicznej), argumentowa\u0142, \u017ce cia\u0142o Jezusa nie uleg\u0142o rozk\u0142adowi (por. Dz 2, 24\u201331). Za\u015b Hans Kessler wystarczaj\u0105co dobrze wykaza\u0142, \u017ce ani z perspektywy \u00f3wczesnego judaizmu, ani tym bardziej z perspektywy dzisiejszej, zmartwychwsta\u0142e cia\u0142o nie wi\u0105\u017ce si\u0119 z biochemiczn\u0105 substancj\u0105 ziemskiego cia\u0142a; (\u2026) zreszt\u0105 w czasie naszego ziemskiego \u017cycia ta materialna substancja co siedem lat zmienia si\u0119 prawie ca\u0142kowicie, przez co nie gwarantuje ci\u0105g\u0142o\u015bci i to\u017csamo\u015bci nawet doczesnemu cia\u0142u[42].<\/strong>
\nPrawda o pustym grobie nie stanowi\u0142a zatem koniecznego warunku zmartwychwstania, ale skoro zosta\u0142a objawiona, wskazuje wierz\u0105cym, \u017ce zmartwychwstanie oznacza \u201ewyj\u015bcie\u201d z grobu.
\nW Ko\u015bciele pierwotnym kluczow\u0105 rol\u0119 odgrywa\u0142o nie tyle opowiadanie o odkryciu pustego grobu, ile \u015bwiadectwa o chrystofaniach<\/strong>. Karl Rahner, umieszczaj\u0105c chrystofanie na p\u0142aszczy\u017anie historycznej recepcji Objawienia, stwierdza, \u017ce nie wolno ich zbyt mocno upodabnia\u0107 ani do mistycznych wizji z czas\u00f3w p\u00f3\u017aniejszych, ani do do\u015bwiadcze\u0144 czysto zmys\u0142owych[43].
\nAnaliza tekst\u00f3w o zmartwychwstaniu (\u2026) wykazuje, \u017ce s\u0105 one \u015bwiadome szczeg\u00f3lnego charakteru do\u015bwiadczenia paschalnego: jest ono dane \u201ez zewn\u0105trz\u201d, nie jest wytworem cz\u0142owieka; (\u2026) wi\u0105\u017ce si\u0119 \u015bci\u015ble z Ukrzy\u017cowanym wraz z Jego ca\u0142\u0105 okre\u015blon\u0105 indywidualno\u015bci\u0105 i Jego losem, tak \u017ce ten w\u0142a\u015bnie los (a nie tylko pewna istniej\u0105ca osoba, kt\u00f3rej wcze\u015bniej przydarzy\u0142o si\u0119 to czy tamto) jest do\u015bwiadczany jako wa\u017cny i zbawiony; jest dane tylko w wierze, ale jednocze\u015bnie nadaje tej wierze jej podstaw\u0119 i uzasadnia j\u0105; nie mo\u017cna oczekiwa\u0107, \u017ce b\u0119dzie si\u0119 ono wci\u0105\u017c na nowo powtarza\u0142o, ale jest ono przypisane do okre\u015blonego etapu historii zbawienia, i dlatego musi by\u0107 z konieczno\u015bci wci\u0105\u017c na nowo po\u015bwiadczane wobec innych, tak \u017ce owym \u015bwiadkom powierzone jest jedyne w swoim rodzaju zadanie. To zatem, co jest przez nich po\u015bwiadczone, jest do\u015bwiadczeniem sui generis, kt\u00f3re r\u00f3\u017cni si\u0119 od do\u015bwiadcze\u0144 religijnego entuzjazmu czy od do\u015bwiadczenia zmys\u0142owego, kt\u00f3re mog\u0105 by\u0107 pobudzone i powt\u00f3rzone. (\u2026) Mo\u017cna by powiedzie\u0107, \u017ce \u201ehistorycznie\u201d [historisch] zmartwychwstanie Jezusa jest dla nas nieosi\u0105galne i \u017ce jest dla nas dost\u0119pne tylko przekonanie Jego uczni\u00f3w, \u017ce On \u017cyje[44].
\nCho\u0107 w relacjach wielkanocnych dominuje j\u0119zyk oddaj\u0105cy widzenie, to jednak autorzy relacji biblijnych wyra\u017anie sygnalizuj\u0105, \u017ce chrystofanie mia\u0142y \u201echarakter totalnie personalny\u201d[45]. Ods\u0142ania\u0142y eschatologiczne i chrystologiczne znaczenie Jezusa oraz wzywa\u0142y odbiorc\u00f3w do szczeg\u00f3lnej misji w historii zbawienia. Przed \u015bwiadkami w jaki\u015b spos\u00f3b otwiera\u0142 si\u0119 przekraczaj\u0105cy granice czasu i przestrzeni eschatologiczny wymiar rzeczywisto\u015bci, w kt\u00f3rym trwa\u0142 zmartwychwsta\u0142y i uwielbiony Chrystus. Chrystofanie oznaczaj\u0105 wi\u0119c zetkni\u0119cie si\u0119 transcendencji Boga z uwik\u0142anym w czas i przestrze\u0144 cz\u0142owiekiem \u2013 i dlatego widzenie Zmartwychwsta\u0142ego jest darem Bo\u017cej \u0142aski.<\/p>\n

Tylko tam mo\u017cna Go widzie\u0107, gdzie On na to pozwala; tylko tam, gdzie otwiera oczy i gdzie serce godzi si\u0119 na to otwarcie, tam tylko mo\u017cna rozpozna\u0107 w naszym \u015bmiertelnym \u015bwiecie oblicze wiecznej mi\u0142o\u015bci, kt\u00f3ra przezwyci\u0119\u017cy\u0142a \u015bmier\u0107, a w niej rozpozna\u0107 nowy, odmienny \u015bwiat (\u2026). Dlatego tak trudno ewangelistom \u2013 a nawet jest to wprost niemo\u017cliwe \u2013 opisa\u0107 spotkania ze Zmartwychwsta\u0142ym, dlatego tylko j\u0105kaj\u0105 si\u0119, gdy o tym m\u00f3wi\u0105. Wydaje si\u0119, \u017ce sobie samym przecz\u0105, gdy chc\u0105 je przedstawi\u0107. W rzeczywisto\u015bci s\u0105 zadziwiaj\u0105co zgodni w dialektyce swych wypowiedzi, w r\u00f3wnoczesnym dotykaniu i niedotykaniu, w poznawaniu i niepoznawaniu, w ca\u0142kowitej to\u017csamo\u015bci Ukrzy\u017cowanego i Zmartwychwsta\u0142ego, w ca\u0142kowitej Jego przemianie. Poznaje si\u0119 Pana i nie poznaje si\u0119 Go; mo\u017cna Go dotkn\u0105\u0107, a przecie\u017c jest niedotykalny; jest ten sam, a przecie\u017c ca\u0142kiem inny[46].<\/p><\/blockquote>\n

Trzeba zatem m\u00f3wi\u0107 o \u201etajemniczej naturze wielkanocnych ukazywa\u0144\u201d, kt\u00f3ra \u2013 zdaniem Geralda O`Collinsa \u2013 \u201enie jest niczym innym jak tylko zwierciad\u0142em unikalnej tajemnicy znajduj\u0105cej si\u0119 poza nimi, mianowicie chwalebnego zmartwychwstania ukrzy\u017cowanego Jezusa\u201d[47].
\nZmartwychwstanie a judaizm<\/strong>
\nCzy zmartwychwstanie Chrystusa ma jak\u0105\u015b paralel\u0119 w judaizmie? W ramach Third Quest pozytywn\u0105 odpowied\u017a na to pytanie pr\u00f3buje da\u0107 Pinchas Lapide, autor ksi\u0105\u017cki Auferstehung. Ein j\u00fcdisches Glaubenserlebnis(1977). Judaizm zna \u201eznikni\u0119cie\u201d Henocha i \u201ewst\u0105pienie do niebios\u201d Eliasza; ponadto Biblia hebrajska relacjonuje kilka wskrzesze\u0144 (m\u00f3wi o nich tak\u017ce literatura rabiniczna) oraz po\u015bwiadcza wiar\u0119 w powszechne wskrzeszenie umar\u0142ych[48]. W czasach Jezusa naucza\u0142y jej faryzejskie szko\u0142y Hillela i Szammaja (por. Genesis Rabbah XIV i Leviticus Rabbah XIV). Pobo\u017cny \u017byd wyznawa\u0142 t\u0119 wiar\u0119 w codziennej modlitwie Osiemnastu B\u0142ogos\u0142awie\u0144stw, a stwierdzenie uczni\u00f3w Jezusa, \u017ce ludzie uwa\u017caj\u0105 Go za \u201eJana Chrzciciela, Eliasza, Jeremiasza czy za jednego z prorok\u00f3w\u201d (Mt 16, 14), dowodzi szeroko rozpowszechnionego przekonania o zmartwychwstaniu niekt\u00f3rych jednostek ju\u017c teraz[49].
\nLapide rekonstruuje nast\u0119pnie sytuacj\u0119 uczni\u00f3w Jezusa po Wielkim Pi\u0105tku. Pascha \u017cydowska dostarczy\u0142a im przekonania, \u017ce nast\u0105pi\u0142o wyzwolenie pod wodz\u0105 Mesjasza, kt\u00f3ry \u2013 wed\u0142ug popularnych przekona\u0144 \u2013 mia\u0142 si\u0119 objawi\u0107 w\u0142a\u015bnie w \u015brodku tej nocy. Tylko pobo\u017cni \u017bydzi mogli uwierzy\u0107, \u017ce sprawa Jezusa nie sko\u0144czy\u0142a si\u0119 tragedi\u0105 krzy\u017ca. Kiedy pod koniec I wieku gin\u0105\u0142 z r\u0105k Rzymian mesja\u0144ski pretendent rabbi Akiba, jego uczniowie us\u0142yszeli g\u0142os z nieba: \u201eJeste\u015b przeznaczony do \u017cycia w \u015bwiecie przysz\u0142ym\u201d (Berakhot 61b). Uczniowie Jezusa r\u00f3wnie\u017c \u201emusieli\u201d tego do\u015bwiadczy\u0107. Ich do\u015bwiadczenie paschalne, mo\u017cliwe jedynie w obr\u0119bie \u017cydowskiej tradycji, oznacza, \u017ce Jezus \u017cyje. Wizje uczni\u00f3w maj\u0105 wi\u0119c autentyczny charakter, s\u0105 faktycznymi do\u015bwiadczeniami wiary[50].
\nPinchas Lapide przyznaje, \u017ce by\u0142 dot\u0105d faryzeuszem w odniesieniu do wiary w powszechne zmartwychwstanie umar\u0142ych i saduceuszem w stosunku do zmartwychwstania Jezusa; teraz, po g\u0142\u0119bszej analizie, wyrzeka si\u0119 swego saducejskiego przekonania[51].<\/strong> Or\u0119dzie o zmartwychwstaniu Jezusa \u2013 m\u00f3wi \u2013 \u201ejest zasadniczo midraszem mesjanicznym pierwotnej wsp\u00f3lnoty Jezusa, kt\u00f3ry zrodzi\u0142 si\u0119 z wierno\u015bci wobec mi\u0142uj\u0105cej sprawiedliwo\u015bci Boga i wiary w Jezusa jako pos\u0142anego przez Boga g\u0142osiciela zbawienia\u201d[52].
\nJak odpowiedzie\u0107 Lapidemu? Nie wnikaj\u0105c w niuanse samej koncepcji zmartwychwstania, wystarczy wskaza\u0107, \u017ce pierwsi uczniowie w \u015bwietle wydarze\u0144 paschalnych wyznaj\u0105 przede wszystkim b\u00f3stwo Jezusa Chrystusa, a nie tylko wywy\u017cszenie m\u0119czennika \u2013 i to jest r\u00f3\u017cnica jako\u015bciowa.
\nNietrudno zauwa\u017cy\u0107, \u017ce ewangeli\u015bci opisuj\u0105 wydarzenia wielkanocne jako \u201eteofani\u0119 trynitarn\u0105\u201d: \u201ewskrzeszenie umar\u0142ego Syna zostaje przypisane bezpo\u015brednio dzia\u0142aniu Ojcu, a w naj\u015bci\u015blejszym zwi\u0105zku z tym wskrzeszeniem znajduje si\u0119 wylanie Boskiego Ducha\u201d[53]. W narracjach wielkanocnych pojawiaj\u0105 si\u0119 wyra\u017ane komponenty teofanijne: anio\u0142 i trz\u0119sienie ziemi, gr\u00f3b i odwalony kamie\u0144, \u015bwiat\u0142o\u015b\u0107 i ciemno\u015b\u0107, boja\u017a\u0144 i rado\u015b\u0107, poznanie i nieuchwytno\u015b\u0107. W mroku pustego grobu, w \u015bwietle chrystofanii i mocy Ducha \u015awi\u0119tego pierwsi chrze\u015bcijanie dostrzegaj\u0105 oczyma wiary boski blask Jezusa. To jest ten sam Mistrz, z kt\u00f3rym w\u0119drowali razem po palesty\u0144skich \u015bcie\u017ckach i ich wspomnienia z tego okresu s\u0105 w nich wci\u0105\u017c \u017cywe. Teraz na\u015bladowanie Jezusa staje si\u0119 Jego boskim uwielbianiem.
\n\u201eDepaschalizacja\u201d \u017ar\u00f3de\u0142<\/strong>
\nDokonuj\u0105c \u201edepaschalizacji\u201d \u015bwiadectw biblijnych w celu odnalezienia Jezusa historycznego, nale\u017cy pami\u0119ta\u0107 o \u201eelipsie hermeneutycznej\u201d. Uczniowie Jezusa zapami\u0119tali Jego \u017cycie i dlatego mogli rozpozna\u0107 Go jako Zmartwychwsta\u0142ego; jednocze\u015bnie jednak wiara paschalna pozwala\u0142a im g\u0142\u0119biej zrozumie\u0107 Jego \u017cycie. W \u017cyciu Jezusa najbardziej pewne jest to, \u017ce g\u0142osi\u0142 On or\u0119dzie o kr\u00f3lestwie Bo\u017cym (por. Mk 1, 15).<\/strong> Zwrot \u201ekr\u00f3lestwo Bo\u017ce\u201d (gr. basileia tou theou) wraz z tre\u015bciowymi ekwiwalentami (np. \u201ekr\u00f3lestwo niebieskie\u201d) wyst\u0119puje\u00a0 w Ewangeliach 122 razy, z czego 90 razy w wypowiedziach Jezusa[54]. On nie tylko uwa\u017ca\u0142, \u017ce przychodz\u0105ce kr\u00f3lestwo jest nierozerwalnie zwi\u0105zane z Jego osob\u0105, ale r\u00f3wnie\u017c twierdzi\u0142, i\u017c to, jak ludzie si\u0119 do Niego odnosz\u0105, zadecyduje o ich ostatecznej relacji z Bogiem (por. \u0141k 12, 8). Punktem kulminacyjnym autoprezentacji Jezusa jest Jego odnoszenie si\u0119 do Boga.<\/p>\n

Dla zrozumienia Jezusa zasadnicze znaczenie maj\u0105 powtarzaj\u0105ce si\u0119 wzmianki, \u017ce udawa\u0142 si\u0119 On \u201ena g\u00f3r\u0119\u201d i tam ca\u0142ymi nocami modli\u0142 si\u0119, pozostaj\u0105c \u201esam\u201d z Ojcem. Te lakoniczne wzmianki uchylaj\u0105 r\u0105bka tajemnicy i pozwalaj\u0105 wnikn\u0105\u0107 w synowsk\u0105 egzystencj\u0119 Jezusa, w istotne \u017ar\u00f3d\u0142o Jego dzia\u0142ania, nauczania i cierpie\u0144[55].<\/p><\/blockquote>\n

W kontek\u015bcie relacji z Bogiem Jezus oddziela si\u0119 wyra\u017anie od innych os\u00f3b, stosuj\u0105c rozr\u00f3\u017cnienie \u201eOjciec m\u00f3j\u201di \u201ewasz\u201d (por. J 20, 17: \u201eWst\u0119puj\u0119 do Ojca mego i Ojca waszego\u201d. Wskazuje ono na inne (ontyczne) synostwo Bo\u017ce Jezusa i inne (przybrane) synostwo uczni\u00f3w (por. Ga 4, 6; Rz 8, 15). Jezus sytuuje si\u0119 na r\u00f3wni z Bogiem. Jego s\u0142owa i czyny znajduj\u0105 swe ostateczne wyja\u015bnienie w tej unikalnej relacji z Ojcem (Abba).
\nKonkluzja<\/strong>
\nSyn Bo\u017cy, kt\u00f3ry sta\u0142 si\u0119 cz\u0142owiekiem, musi by\u0107 \u201eparalelny\u201d w stosunku do ludzi. Jednak\u017ce Jego zasadnicza \u201enowo\u015b\u0107\u201d \u2013 relacja do Ojca i do zbawienia ludzi \u2013 nie ma ju\u017c \u017cadnej paraleli. Ta \u201enowo\u015b\u0107\u201d mo\u017ce by\u0107 wykazana przy zastosowaniu procedury naukowej, kt\u00f3ra uwzgl\u0119dnia zar\u00f3wno badanie historycznie, jak i do\u015bwiadczenie wiary paschalnej (\u201eelipsa hermeneutyczna\u201d), nigdy za\u015b za pomoc\u0105 samych docieka\u0144 historycznych. Ostatecznie tylko ten jest w stanie uprawia\u0107 apologi\u0119 Jezusa, kto uznaje si\u0119 za Jego przyjaciela: Nemo nisi per amicitiam cognoscitur. Trzeba by\u0107 przyjacielem osoby, kt\u00f3r\u0105 chce si\u0119 naprawd\u0119 pozna\u0107; trzeba by\u0107 przyjacielem Jezusa, aby Go pozna\u0107 i skutecznie broni\u0107. Ewangeli\u015bci, kt\u00f3rzy przez wiar\u0119 stali si\u0119 przyjaci\u00f3\u0142mi Jezusa, chcieli z jednej strony nie naruszy\u0107 przekazu naocznych \u015bwiadk\u00f3w Jego \u017cycia, z drugiej za\u015b \u2013 podzieli\u0107 si\u0119 z innymi t\u0105 wiar\u0105, kt\u00f3r\u0105 otrzymali w darze od Ojca, zmartwychwsta\u0142ego Syna i Ducha \u015awi\u0119tego.
\nKS. MAREK SKIERKOWSKI<\/strong>, dr hab., teolog fundamentalny, pracownik Wydzia\u0142u Teologii UKSW.
\nBibliografia pod poni\u017cszym linkiem:
\nhttp:\/\/www.miesiecznik.znak.com.pl\/10499\/calosc\/apologia-jezusa-historycznego-kilka-uwag-metodologicznych<\/a>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Jak si\u0119 przedstawia kwestia historyczno\u015bci Chrystusa? Wiadomo przecie\u017c, \u017ce swojego czasu istnia\u0142y r\u00f3\u017cne teorie o mityczno\u015bci osoby Chrystusa (Paul-Louis Couchoud czy Bruno Bauer). Mamy wi\u0119c prawo pyta\u0107, czy Chrystus istnia\u0142 rzeczywi\u015bcie, czy mamy na to jakie\u015b dowody, czy te\u017c mo\u017ce… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1012],"tags":[412],"class_list":["post-1028","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-jezus-chrystus","tag-jezus-chrystus"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1028","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1028"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1028\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1028"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1028"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1028"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}