{"id":1022,"date":"2017-08-19T14:00:01","date_gmt":"2017-08-19T12:00:01","guid":{"rendered":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/?p=1022"},"modified":"2017-08-19T14:00:01","modified_gmt":"2017-08-19T12:00:01","slug":"wiarygodnosc-nt-test-bibliograficzny","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wiarygodnosc-nt-test-bibliograficzny\/","title":{"rendered":"Wiarygodno\u015b\u0107 NT \u2013 test bibliograficzny, historiograficzny, DOWOD\u00d3W ZEWN\u0118TRZNYCH"},"content":{"rendered":"
\n

Wiarygodno\u015b\u0107 NT \u2013 test bibliograficzny.<\/h2>\n<\/div>\n
\n
<\/div>\n

 
\nCz\u0119sto gdy rozmawia si\u0119 z kim\u015b o Biblii, s\u0142yszy si\u0119 sarkastyczn\u0105 odpowied\u017a, \u017ce nie mo\u017cna wierzy\u0107 w to, co Biblia m\u00f3wi. Przecie\u017c napisano j\u0105 prawie 2000 lat temu. Jest pe\u0142na b\u0142\u0119d\u00f3w i nie\u015bcis\u0142o\u015bci. Historyczna wiarygodno\u015b\u0107 Pisma \u015awi\u0119tego powinna by\u0107 sprawdzana przy zastosowaniu tych samych kryteri\u00f3w, co wiarygodno\u015b\u0107 wszystkich pozosta\u0142ych dokument\u00f3w historycznych. Historyk wojskowo\u015bci C. Sanders wymienia i opisuje trzy testy, nale\u017c\u0105ce do podstaw historiografii. S\u0105 to: test bibliograficzny, test dowod\u00f3w wewn\u0119trznych i test dowod\u00f3w zewn\u0119trznych.
\nTEST BIBLIOGRAFICZNY<\/strong>
\nTest bibliograficzny polega na zbadaniu procesu przekazu tekstu, dzi\u0119ki kt\u00f3remu dokument dociera do nas. Innymi s\u0142owy, gdy nie posiadamy oryginalnego dokumentu, oceniamy, jak wiarygodne s\u0105 b\u0119d\u0105ce w naszych r\u0119kach kopie, bior\u0105c pod uwag\u0119 liczb\u0119 manuskrypt\u00f3w i czas, kt\u00f3ry up\u0142yn\u0105\u0142 mi\u0119dzy powstaniem orygina\u0142u a napisaniem ocala\u0142ej kopii. \u00a0 Mo\u017cemy w pe\u0142ni doceni\u0107 ogromne bogactwo \u017ar\u00f3de\u0142 Nowego Testamentu por\u00f3wnuj\u0105c je z materia\u0142em tekstowym innych s\u0142awnych dzie\u0142 staro\u017cytnych.
\nHistoria Tukidydesa (460-400 przed Chr.) jest nam znana dzi\u0119ki zaledwie o\u015bmiu manuskryptom pochodz\u0105cym z oko\u0142o 900 roku po Chr., powsta\u0142ym prawie 1300 lat po tym, jak zosta\u0142a napisana. Manuskrypty Historii Herodota s\u0105 r\u00f3wnie p\u00f3\u017ane i nieliczne, a mimo to, jak konkluduje F.F. Bruce z Uniwersytetu Manchester:<\/p>\n

\u201e\u017baden humanista nie b\u0119dzie chcia\u0142 s\u0142ucha\u0107 twierdzenia, \u017ce autentyczno\u015b\u0107 Herodota lub Tukidydesa jest w\u0105tpliwa, mimo i\u017c najwcze\u015bniejsze manuskrypty ich prac, z kt\u00f3rych mo\u017cemy skorzysta\u0107, s\u0105 o ponad 1300 lat p\u00f3\u017aniejsze od orygina\u0142u\u201d [F.F. Bruce, The New Testament Documents: Are They Reliable?, InterVarsity Press, Downers Grove, Illinois, 1964, s. 16.].<\/p><\/blockquote>\n

Arystoteles napisa\u0142 Poetyk\u0119 oko\u0142o 343 roku przed Chr., natomiast najwcze\u015bniejsza posiadana przez nas kopia pochodzi z 1100 roku po Chr. (przerwa ponad 1400 lat i tylko pi\u0119\u0107 istniej\u0105cych manuskrypt\u00f3w). \u00a0 Cezar stworzy\u0142 swoj\u0105 Histori\u0119 wojen galijskich mi\u0119dzy 58 a 50 rokiem przed Chr., a jej wiarygodno\u015b\u0107 manuskryptowa opiera si\u0119 na dziewi\u0119ciu lub dziesi\u0119ciu kopiach sporz\u0105dzonych tysi\u0105c lat po jego \u015bmierci.
\nKiedy dochodzi do oceny wiarygodno\u015bci manuskryptowej Nowego Testamentu, bogactwo materia\u0142u w por\u00f3wnaniu z innymi pozycjami niemal\u017ce wprawia w zak\u0142opotanie. Po odkryciu wczesnych manuskrypt\u00f3w papirusowych, kt\u00f3re wype\u0142ni\u0142y przerw\u0119 mi\u0119dzy czasami Chrystusa a drugim stuleciem, ujrza\u0142o \u015bwiat\u0142o dzienne mn\u00f3stwo innych manuskrypt\u00f3w. Obecnie znamy ponad 20 000 kopii manuskryptowych Nowego Testamentu. Iliada z 643 manuskryptami zajmuje drugie miejsce pod wzgl\u0119dem wiarygodno\u015bci manuskryptowej po Nowym Testamencie.
\nSir Frederic Kenyon, kt\u00f3ry by\u0142 dyrektorem i g\u0142\u00f3wnym bibliotekarzem w British Museum i najwi\u0119kszym autorytetem w dziedzinie manuskrypt\u00f3w, stwierdzi\u0142:<\/p>\n

\u201eOkres mi\u0119dzy powstaniem orygina\u0142u a najwcze\u015bniejszym ocala\u0142ym dowodem staje si\u0119 tak kr\u00f3tki, \u017ce w\u0142a\u015bciwie nie ma on \u017cadnego znaczenia. Tote\u017c ostatnie \u017ar\u00f3d\u0142o niepewno\u015bci, czy Pismo \u015awi\u0119te dotar\u0142o do naszych czas\u00f3w w formie praktycznie nie zmienionej, zosta\u0142o usuni\u0119te. Zar\u00f3wno autentyczno\u015b\u0107, jak i og\u00f3lna integralno\u015b\u0107 ksi\u0105g Nowego Testamentu zosta\u0142y, jak mo\u017cna s\u0105dzi\u0107, ostatecznie ustalone\u201d [Sir Frederic Kenyon, The Bible and Archaeology, Harper and Row, New York 1940, s. 288, 289.].<\/p><\/blockquote>\n

Znawca greki, uczony J. Harold Greenlee, zajmuj\u0105cy si\u0119 Nowym Testamentem, dodaje:<\/p>\n

\u201eSkoro uczeni uwa\u017caj\u0105 dzie\u0142a staro\u017cytnych klasyk\u00f3w za generalnie godne zaufania, mimo i\u017c ich najwcze\u015bniejsze manuskrypty pochodz\u0105 z czas\u00f3w tak odleg\u0142ych od napisania orygina\u0142\u00f3w, a liczba ocala\u0142ych manuskrypt\u00f3w jest w wielu przypadkach tak niewielka, nie ma w\u0105tpliwo\u015bci, \u017ce wiarygodno\u015b\u0107 tekstu Nowego Testamentu nie mo\u017ce by\u0107 podwa\u017cona\u201d [J. Harold Greenlee, Introduction to New Testament Textual Criticism, William B. Eerdmans Publishing Company, Grand Rapids 1964, s. 16.].<\/p><\/blockquote>\n

Zastosowanie testu bibliograficznego w stosunku do Nowego Testamentu utwierdza nas w przekonaniu, \u017ce jego wiarygodno\u015b\u0107 manuskryptowa (ZGODNO\u015a\u0106 OBECNEJ WERSJI Z ORYGINA\u0141EM) jest wi\u0119ksza od jakiegokolwiek innego dzie\u0142a literatury staro\u017cytnej.<\/strong> Dodaj\u0105c do tej wiarygodno\u015bci ponad 100 lat intensywnych bada\u0144 krytycznych Nowego Testamentu mo\u017cna doj\u015b\u0107 do wniosku, \u017ce autentyczno\u015b\u0107 (ZGODNO\u015a\u0106 OBECNEJ WERSJI Z ORYGINA\u0141EM) tekstu Nowego Testamentu zosta\u0142a stwierdzona ponad wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015b\u0107.
\nPOR\u00d3WNANIE WIARYGODNO\u015aCI NT Z INNYMI TEKSTAMI STARO\u017bYTNYMI:<\/strong><\/em><\/p>\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n\n
Autor<\/strong><\/td>\nKsi\u0119ga<\/strong><\/td>\nData<\/strong>
\nnapisania<\/strong><\/b><\/td>\n		Najstarsze<\/strong>
\nzachowane<\/strong>
\nkopie<\/strong><\/b><\/td>\n		Odst\u0119p<\/strong>
\nczasowy<\/strong><\/b><\/td>\n		Liczba<\/strong>
\nkopii<\/strong><\/b><\/td>\n<\/tr>\n
Homer<\/td>\nIliada<\/em><\/td>\n800 \u00a0 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 400 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 400 lat<\/td>\n643<\/td>\n<\/tr>\n
Herodot<\/td>\nHistoria<\/em><\/td>\n480-425 \u00a0 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 900 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 1,350 lat<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
Tukidydes<\/td>\nHistoria<\/em><\/td>\n460-400 \u00a0 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 900 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 1,300 lat<\/td>\n8<\/td>\n<\/tr>\n
Platon<\/td>\n<\/td>\n400 \u00a0 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 900 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 1,300 lat<\/td>\n7<\/td>\n<\/tr>\n
Demostenes<\/td>\n<\/td>\n300 \u00a0 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 1100 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 1,400 lat<\/td>\n200<\/td>\n<\/tr>\n
Cezar<\/td>\nWojna galijska<\/em><\/td>\n100-44 \u00a0 r. przed Chrystusem<\/td>\nok. \u00a0 900 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 1,000 lat<\/td>\n10<\/td>\n<\/tr>\n
Tacyt<\/td>\nRoczniki<\/em><\/td>\nr. \u00a0 po Chrystusie 100<\/td>\nok. \u00a0 1100 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 1,000 lat<\/td>\n20<\/td>\n<\/tr>\n
Pliniusz
\nDrugi<\/td>\n		Historia<\/em>
\nnaturalna<\/em><\/i><\/td>\n		r. \u00a0 po Chrystusie 61-113<\/td>\nok. \u00a0 850 r. po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 750 lat<\/td>\n7<\/td>\n<\/tr>\n
Nowy \u00a0 Testament<\/td>\nr. \u00a0 50-100 po Chrystusie<\/td>\nok. \u00a0 114 r. po Chrystusie
\n(fragmenty)
\nok. 200 r. po Chrystusie
\n(ksi\u0119gi)
\nok. 325 r. po Chrystusie
\n(ca\u0142y Nowy Testament)<\/td>\n		ok. \u00a0 +50 latok. 100 latok. 225 lat<\/td>\n5366*<\/td>\n<\/tr>\n<\/tbody>\n<\/table>\n

\u201eWi\u0119cej ni\u017c cie\u015bla\u201d \u2013 Josh McDowell [* \u2013 dotyczy tylko greckich manuskrypt\u00f3w]\n*TEST historiograficzny<\/strong>
\nTest bibliograficzny ustala tylko, \u017ce posiadany przez nas tekst jest taki sam jak tekst oryginalnie zapisany. Trzeba zatem jeszcze ustali\u0107, czy sam zapis oryginalny by\u0142 wiarygodny i do jakiego stopnia. Zajmuje si\u0119 tym drugi test historiograficzny wymieniony przez Sandersa. \u00a0 Na tym etapie krytycy literaccy stosuj\u0105 ci\u0105gle zasad\u0119 Arystotelesa: \u201eDokumentowi nale\u017cy przyzna\u0107 prawo w\u0105tpienia. Krytyk nie mo\u017ce przypisywa\u0107 tego prawa sobie\u201d. Innymi s\u0142owy, jak podsumowuje John W. Montgomery:<\/p>\n

\u201eTrzeba da\u0107 pos\u0142uch prawdom g\u0142oszonym przez dokument, kt\u00f3ry analizujemy, a nie zak\u0142ada\u0107 z g\u00f3ry fa\u0142szerstwo lub zak\u0142amanie, chyba \u017ce jego autor sam siebie dyskwalifikuje podaj\u0105c sprzeczne lub nie\u015bcis\u0142e dane\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Dr Louis Gottschalk, by\u0142y profesor historii na Uniwersytecie Chicagowskim, przedstawia w og\u00f3lnych zarysach swoj\u0105 metod\u0119 historyczn\u0105 w podr\u0119czniku u\u017cywanym przez wielu naukowc\u00f3w w badaniach historycznych. Gottschalk zauwa\u017ca, \u017ce zdolno\u015b\u0107 wypowiedzenia prawdy przez pisarza lub \u015bwiadka jest pomocna historykowi w ustaleniu wiarygodno\u015bci \u201enawet je\u015bli mamy do czynienia z dokumentem uzyskanym przemoc\u0105 lub nieuczciwie, lub w jakikolwiek inny podejrzany spos\u00f3b, lub gdy oparty zosta\u0142 na pog\u0142oskach\u201d.
\nOwa \u201ezdolno\u015b\u0107 wypowiedzenia prawdy\u201d jest \u015bci\u015ble zwi\u0105zana z blisko\u015bci\u0105 \u015bwiadka, zar\u00f3wno w czasie, jak i w przestrzeni, od opisywanych wydarze\u0144.<\/strong> Nowotestamentowe relacje o \u017cyciu i nauce Jezusa pochodz\u0105 od ludzi, kt\u00f3rzy albo sami byli naocznymi \u015bwiadkami, albo relacjonowali wypowiedzi naocznych \u015bwiadk\u00f3w wydarze\u0144 lub nauki Chrystusa.
\n\u0141k 1,1-3 \u2013 \u201eWielu ju\u017c stara\u0142o si\u0119 u\u0142o\u017cy\u0107 opowiadanie o zdarzeniach, kt\u00f3re si\u0119 dokona\u0142y po\u015br\u00f3d nas, tak jak je przekazali ci, kt\u00f3rzy od pocz\u0105tku byli naocznymi \u015bwiadkami i s\u0142ugami s\u0142owa. Postanowi\u0142em wi\u0119c i ja zbada\u0107 dok\u0142adnie wszystko od pierwszych chwil i opisa\u0107 ci po kolei, dostojny Teofilu\u201d.
\n2 P 1,16 \u2013 \u201eNie za wymy\u015blonymi bowiem mitami post\u0119powali\u015bmy wtedy, gdy dali\u015bmy wam pozna\u0107 moc i przyj\u015bcie Pana naszego Jezusa Chrystusa, ale [nauczali\u015bmy] jako naoczni \u015bwiadkowie Jego wielko\u015bci\u201d.
\n1 J 1,3 \u2013 \u201eoznajmiamy wam, co\u015bmy ujrzeli i s\u0142yszeli, aby\u015bcie i wy mieli wsp\u00f3\u0142uczestnictwo z nami. A mie\u0107 z nami wsp\u00f3\u0142uczestnictwo znaczy: mie\u0107 je z Ojcem i z Jego Synem Jezusem Chrystusem\u201d.
\nJ 19,35 \u2013 \u201eZa\u015bwiadczy\u0142 to ten, kt\u00f3ry widzia\u0142, a \u015bwiadectwo jego jest prawdziwe. On wie, \u017ce m\u00f3wi prawd\u0119, aby\u015bcie i wy wierzyli\u201d.
\n\u0141k 3,1 \u2013 \u201eBy\u0142o to w pi\u0119tnastym roku rz\u0105d\u00f3w Tyberiusza Cezara. Gdy Poncjusz Pi\u0142at by\u0142 namiestnikiem Judei, Herod tetrarch\u0105 Galilei, brat jego Filip tetrarch\u0105 Iturei i kraju Trachonu, Lizaniasz tetrarch\u0105 Abileny\u201d.
\nTa blisko\u015b\u0107 wydarze\u0144 w stosunku do czasu dokonania samego zapisu jest nadzwyczaj skutecznym narz\u0119dziem upewnienia si\u0119, czy \u015bwiadectwo zawiera dok\u0142adne dane. Historyk jednak spotyka si\u0119 tak\u017ce z naocznymi \u015bwiadkami, kt\u00f3rzy, mimo i\u017c znajdowali si\u0119 blisko relacjonowanych wydarze\u0144 i \u015bwiadomie lub nie\u015bwiadomie m\u00f3wi\u0105 nieprawd\u0119, mimo i\u017c s\u0105 w stanie powiedzie\u0107 prawd\u0119.
\nZapisy nowotestamentowe o Chrystusie by\u0142y w obiegu ju\u017c za \u017cycia tych, kt\u00f3rzy pami\u0119tali Jezusa. Ludzie ci z pewno\u015bci\u0105 mogli potwierdzi\u0107 prawdziwo\u015b\u0107 tych relacji lub im zaprzeczy\u0107. Przedstawiaj\u0105c argumenty przemawiaj\u0105ce za wiarygodno\u015bci\u0105 Ewangelii, Aposto\u0142owie odwo\u0142ywali si\u0119 (nawet w konfrontacjii z najzacieklejszymi wrogami) do powszechnej wiedzy o Jezusie. M\u00f3wili nie tylko: \u201eWidzieli\u015bmy to\u201d lub: \u201eS\u0142yszeli\u015bmy tamto\u2026\u201d, lecz tak\u017ce odwracali sytuacj\u0119 i przed najbardziej wrogo nastawionymi krytykami m\u00f3wili: \u201eWy tak\u017ce o tym wiecie\u2026 Widzieli\u015bcie to; sami to wiecie\u201d. Nale\u017cy uwa\u017ca\u0107, gdy m\u00f3wimy oponentowi: \u201eSam to wiesz\u201d, poniewa\u017c, je\u015bli nie mamy racji cho\u0107by w najmniejszym szczeg\u00f3le, od razu zostanie nam to wytkni\u0119te.
\nDz 2,22 \u2013 \u201eM\u0119\u017cowie izraelscy, s\u0142uchajcie tego, co m\u00f3wi\u0119: Jezusa Nazarejczyka, M\u0119\u017ca, kt\u00f3rego pos\u0142annictwo B\u00f3g potwierdzi\u0142 wam niezwyk\u0142ymi czynami, cudami i znakami, jakich B\u00f3g przez Niego dokona\u0142 w\u015br\u00f3d was, o czym sami wiecie.\u201d
\nDz 26,24-26 \u2013 \u201e\u201dTracisz rozum, Pawle \u2013 zawo\u0142a\u0142 g\u0142o\u015bno Festus, gdy on tak si\u0119 broni\u0142 \u2013 wielka nauka doprowadza ci\u0119 do utraty rozs\u0105dku\u201d. \u201eNie trac\u0119 rozumu, dostojny Festusie \u2013 odpowiedzia\u0142 Pawe\u0142 \u2013 lecz s\u0142owa, kt\u00f3re m\u00f3wi\u0119, s\u0105 prawdziwe i przemy\u015blane. Zna te sprawy kr\u00f3l, do kt\u00f3rego \u015bmia\u0142o m\u00f3wi\u0119. Jestem przekonany, \u017ce nic z nich nie jest mu obce. Nie dzia\u0142o si\u0119 to bowiem w jakim\u015b zapad\u0142ym k\u0105cie\u201d\u201d.
\nCo do warto\u015bci zapis\u00f3w Nowego Testamentu jako materia\u0142u \u017ar\u00f3d\u0142owego wypowiedzia\u0142 si\u0119 F.F. Bruce, profesor na Uniwersytecie Manchesterskim zajmuj\u0105cy si\u0119 krytyk\u0105 i egzegez\u0105 biblijn\u0105:<\/p>\n

\u201ePierwsi g\u0142osiciele musieli bra\u0107 pod uwag\u0119 nie tylko tych naocznych \u015bwiadk\u00f3w, kt\u00f3rzy byli przyja\u017anie nastawieni. Byli te\u017c inni, mniej \u017cyczliwi, kt\u00f3rzy byli r\u00f3wnie dobrze obeznani z g\u0142\u00f3wnymi faktami dotycz\u0105cymi dzia\u0142alno\u015bci i \u015bmierci Jezusa. Uczniowie nie mogli ryzykowa\u0107 nie\u015bcis\u0142o\u015bci (nie m\u00f3wi\u0105c ju\u017c o celowym przekr\u0119caniu fakt\u00f3w), by\u0142yby one bowiem natychmiast wykryte przez tych, kt\u00f3rzy z rado\u015bci\u0105 zdemaskowaliby ka\u017cdy fa\u0142sz. Jednym z mocnych punkt\u00f3w pierwszych kaza\u0144 apostolskich jest jednak stanowcze odwo\u0142ywanie si\u0119 do wiedzy s\u0142uchaczy; m\u00f3wili nie tylko: \u201eByli\u015bmy \u015bwiadkami tych rzeczy\u201d, lecz tak\u017ce: \u201eo czym sami wiecie\u201d (Dz 2,22). Gdyby pojawi\u0142a si\u0119 najmniejsza tendencja do odchodzenia od prawdy pod jakimkolwiek zauwa\u017calnym wzgl\u0119dem, obecno\u015b\u0107 wrogo nastawionych \u015bwiadk\u00f3w w\u015br\u00f3d s\u0142uchaczy spowodowa\u0142aby z pewno\u015bci\u0105 korekt\u0119\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Lawrence J. McGinley z Saint Peter\u2019s College podkre\u015bla jak wa\u017cne by\u0142o istnienie wrogo nastawionych \u015bwiadk\u00f3w w odniesieniu do zapisu wydarze\u0144:<\/p>\n

\u201ePrzede wszystkim naoczni \u015bwiadkowie relacjonowanych wydarze\u0144 wci\u0105\u017c jeszcze \u017cyli, gdy tradycja przekazu zosta\u0142a ju\u017c ca\u0142kowicie uformowana; a w\u015br\u00f3d tych \u015bwiadk\u00f3w byli tak\u017ce zaciekli wrogowie tworz\u0105cego si\u0119 ruchu religijnego. Mimo to, jak wiemy, opowiadano o s\u0142ynnych czynach i publicznie nauczanych doktrynach w czasie, gdy fa\u0142szywe stwierdzenia mog\u0142yby by\u0107 i by\u0142yby zakwestionowane\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Robert Grant, uczony, znawca Nowego Testamentu z Uniwersytetu Chicagowskiego, pisze:<\/p>\n

\u201eW czasie gdy by\u0142y [Ewangelie synoptyczne] spisane lub przypuszczamy, \u017ce by\u0142y spisane, \u017cyli jeszcze naoczni \u015bwiadkowie wydarze\u0144, kt\u00f3rych \u015bwiadectwo nie by\u0142o ca\u0142kowicie ignorowane. (\u2026) Co oznacza, \u017ce Ewangelie nale\u017cy uwa\u017ca\u0107 za niezwykle rzetelne \u017ar\u00f3d\u0142o wiadomo\u015bci o \u017cyciu, \u015bmierci i zmartwychwstaniu Jezusa\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Will Durant, kt\u00f3ry kszta\u0142ci\u0142 si\u0119 w dziedzinie bada\u0144 historycznych i kt\u00f3ry sp\u0119dzi\u0142 ca\u0142e swoje \u017cycie analizuj\u0105c staro\u017cytne teksty, pisze:<\/p>\n

\u201ePomimo przychylnego nastawienia i teologicznych przekona\u0144 ewangeli\u015bci przelali na papier wiele wydarze\u0144, kt\u00f3re przez zwyk\u0142ych oszust\u00f3w by\u0142yby pomini\u0119te \u2013 sp\u00f3r Aposto\u0142\u00f3w o pierwsze\u0144stwo, ich ucieczka po pojmaniu Jezusa, zaparcie si\u0119 Piotra, niepowodzenia Jezusa w Galilei przy dokonywaniu cud\u00f3w [z powodu niedowiarstwa Galilejczyk\u00f3w \u2013 przyp. red.], wzmianki niekt\u00f3rych s\u0142uchaczy o Jego rzekomym szale\u0144stwie, wczesna niepewno\u015b\u0107 Jezusa co do przyj\u0119cia Jego misji, przyznanie si\u0119 do nieznajomo\u015bci niekt\u00f3rych element\u00f3w przysz\u0142o\u015bci, chwile goryczy, rozpaczliwy krzyk na krzy\u017cu. Ka\u017cdy, kto o tym czyta, nie w\u0105tpi w prawdziwo\u015b\u0107 tej postaci. To, \u017ce kilku prostych ludzi w ci\u0105gu jednego pokolenia wymy\u015bla tak siln\u0105 i poci\u0105gaj\u0105c\u0105 osobowo\u015b\u0107, tak wznios\u0142\u0105 etyk\u0119 i tak inspiruj\u0105c\u0105 wizj\u0119 ludzkiego braterstwa, by\u0142oby du\u017co bardziej niewiarygodnym cudem ni\u017c wszystkie cuda opisane w Ewangeliach. Po dw\u00f3ch wiekach ostrej krytyki opisy \u017cycia, osobowo\u015bci i nauk Chrystusa pozostaj\u0105 wyra\u017ane i stanowi\u0105 najbardziej fascynuj\u0105cy element w historii cywilizacji zachodniej\u201d..<\/span><\/p><\/blockquote>\n

 
\nTEST DOWOD\u00d3W ZEWN\u0118TRZNYCH<\/strong>
\nTrzecim testem historiograficznym jest test dowod\u00f3w zewn\u0119trznych. Jego istot\u0105 jest sprawdzenie, czy inne materia\u0142y historyczne potwierdzaj\u0105 wewn\u0119trzne \u015bwiadectwa samego tekstu, czy zaprzeczaj\u0105 im. Innymi s\u0142owy, jakie istniej\u0105 \u017ar\u00f3d\u0142a poza analizowanym tekstem, kt\u00f3re udowodni\u0142yby jego zgodno\u015b\u0107 z faktami, wiarygodno\u015b\u0107 i autentyczno\u015b\u0107.
\nGottschalk utrzymuje, \u017ce \u201ezgodno\u015b\u0107 z innymi znanymi faktami historycznymi lub naukowymi jest cz\u0119sto decyduj\u0105cym testem dowodowym; niewa\u017cne, czy dow\u00f3d pochodzi od jednego, czy od wi\u0119kszej liczby \u015bwiadk\u00f3w\u201d [Louis R. Gottschalk, Understanding History, op. cit., s. 161, 168.].
\nDw\u00f3ch przyjaci\u00f3\u0142 \u015bw. Jana potwierdza wewn\u0119trzn\u0105 autentyczno\u015b\u0107 tekstu Ewangelii. Historyk Euzebiusz zachowa\u0142 zapisy Papiasza, biskupa Hierapolis (od 130 r. po Chr.): \u201eStarszy [Aposto\u0142 Jan] zwyk\u0142 te\u017c m\u00f3wi\u0107:<\/p>\n

\u201eMarek, b\u0119d\u0105c t\u0142umaczem Piotra, spisa\u0142 dok\u0142adnie wszystko to, co [Piotr] m\u00f3wi\u0142, czy to o wypowiedziach, czy o dokonaniach Jezusa, cho\u0107 nie w porz\u0105dku chronologicznym. Nie by\u0142 bowiem ani s\u0142uchaczem, ani towarzyszem Pana; ale, jak powiedzia\u0142em, potem towarzyszy\u0142 Piotrowi, kt\u00f3ry adaptowa\u0142 swoje nauczanie tak jak wymaga\u0142a tego konieczno\u015b\u0107, cho\u0107 nie robi\u0142 tego tak jakby zamierza\u0142 przygotowa\u0107 zestaw wypowiedzi Pana. Marek nie m\u00f3g\u0142 si\u0119 pomyli\u0107 spisuj\u0105c Jego s\u0142owa; zwraca\u0142 bowiem szczeg\u00f3ln\u0105 uwag\u0119, \u017ceby nie omin\u0105\u0107 niczego i \u017ceby nie zawrze\u0107 \u017cadnych nieprawdziwych informacji\u201d\u201d [Euzebiusz, Historia Ko\u015bcio\u0142a, ksi\u0119ga 3, rozdzia\u0142 39.].<\/p><\/blockquote>\n

Ireneusz, biskup Lyonu (od ok. 180 r. po Chr.; w m\u0142odo\u015bci Ireneusz by\u0142 uczniem Polikarpa, biskupa Smyrny, kt\u00f3ry by\u0142 chrze\u015bcijaninem przez osiemdziesi\u0105t sze\u015b\u0107 lat i uczniem Jana Aposto\u0142a), napisa\u0142:<\/p>\n

\u201eMateusz opublikowa\u0142 swoj\u0105 Ewangeli\u0119 w\u015br\u00f3d Hebrajczyk\u00f3w [tzn. \u017byd\u00f3w] w ich w\u0142asnym j\u0119zyku, podczas gdy Piotr i Pawe\u0142 nauczali w Rzymie i zak\u0142adali tam Ko\u015bci\u00f3\u0142. Po ich odej\u015bciu [tzn. \u015bmierci, kt\u00f3ra tradycyjnie przypisywana jest na okres prze\u015bladowa\u0144 za Nerona w 64 r. i latach nast\u0119pnych] Marek, ucze\u0144 i t\u0142umacz Piotra, sam przekaza\u0142 nam w formie pisemnej zasadnicz\u0105 tre\u015b\u0107 nauk Piotra. \u0141ukasz, towarzysz Paw\u0142a, spisa\u0142 Ewangeli\u0119 g\u0142oszon\u0105 przez swojego nauczyciela. Tak\u017ce Jan, ucze\u0144 naszego Pana, kt\u00f3ry tak\u017ce spoczywa\u0142 na Jego piersi [jest to odniesienie do J 13,25 i 21,20], sam napisa\u0142 w\u0142asn\u0105 Ewangeli\u0119 mieszkaj\u0105c w Efezie w Azji\u201d [Ireneusz, Przeciw Herezjom, 3. 1. 1.].<\/p><\/blockquote>\n

Cz\u0119sto \u017ar\u00f3d\u0142em znacz\u0105cych dowod\u00f3w zewn\u0119trznych jest archeologia. Wnosi ona du\u017cy wk\u0142ad do studi\u00f3w biblijnych, mo\u017ce nie w sferze inspiracji czy objawienia, lecz poprzez dostarczanie dowod\u00f3w potwierdzaj\u0105cych autentyczno\u015b\u0107 opisywanych wydarze\u0144. Joseph Free, archeolog, pisze:<\/p>\n

\u201eArcheologia potwierdzi\u0142a wiarygodno\u015b\u0107 niezliczonych fragment\u00f3w Biblii, kt\u00f3re krytycy odrzucili jako niehistoryczne lub sprzeczne ze znanymi faktami\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Wspomniano ju\u017c, w jaki spos\u00f3b archeologia spowodowa\u0142a, \u017ce sir William Ramsay zmieni\u0142 swoje pocz\u0105tkowo negatywne stanowisko co do zapis\u00f3w dokonanych przez \u015bw. \u0141ukasza i doszed\u0142 do wniosku, \u017ce Dzieje Apostolskie s\u0105 dok\u0142adne w opisie geografii, \u017cycia codziennego i spo\u0142ecze\u0144stwa Azji Mniejszej (patrz pasek z lewej).<\/p>\n

F.F. Bruce (Manchester University) zauwa\u017ca, \u017ce \u201ew miejscach, w kt\u00f3rych podejrzewano \u0141ukasza o nie\u015bcis\u0142o\u015bci, jego wiarygodno\u015b\u0107 zosta\u0142a obroniona dzi\u0119ki pewnym inskrypcjom [dowody zewn\u0119trzne], mo\u017cna wi\u0119c bez wahania uzna\u0107, \u017ce archeologia potwierdzi\u0142a zapisy Nowego Testamentu\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Historyk A.N. Sherwin-White (Oxford University), specjalizuj\u0105cy si\u0119 w historii staro\u017cytnej, pisze:<\/p>\n

\u201eco do Dziej\u00f3w Apostolskich, potwierdzenie ich historyczno\u015bci jest poza wszelk\u0105 w\u0105tpliwo\u015bci\u0105\u201d i \u201ejakiekolwiek pr\u00f3by obalenia ich historyczno\u015bci, nawet w kwestii szczeg\u00f3\u0142\u00f3w, musz\u0105 wydawa\u0107 si\u0119 dzisiaj absurdalne. Historycy zajmuj\u0105cy si\u0119 staro\u017cytnym Rzymem ju\u017c dawno przyjmuj\u0105 to za rzecz oczywist\u0105\u201d.<\/p><\/blockquote>\n

Dr Clark H. Pinnock, profesor teologii systematycznej w Regent College, stwierdza: \u201eNie ma innego dokumentu b\u0119d\u0105cego wytworem \u015bwiata antycznego, kt\u00f3ry by\u0142by po\u015bwiadczony tak wspania\u0142ym zestawem tekstowych i historycznych dowod\u00f3w i kt\u00f3ry przedstawia\u0142by tak znakomite \u017ar\u00f3d\u0142o danych historycznych, kt\u00f3re mo\u017cna rozumnie wykorzysta\u0107. Uczciwy [cz\u0142owiek] nie mo\u017ce odrzuci\u0107 takiego skarbu. Sceptycyzm dotycz\u0105cy historycznych list\u00f3w uwierzytelniaj\u0105cych chrze\u015bcija\u0144stwa opiera si\u0119 na irracjonalnym uprzedzeniu do nadprzyrodzono\u015bci\u201d.
\n\u201eWi\u0119cej ni\u017c cie\u015bla\u201d \u2013 Josh Mcdowell
\nARGUMENTY ZA WIAR\u0104#5C Wiarygodno\u015b\u0107 NT – test dowod\u00f3w zewn\u0119trznych.<\/a>\n<\/div>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"

Wiarygodno\u015b\u0107 NT \u2013 test bibliograficzny.   Cz\u0119sto gdy rozmawia si\u0119 z kim\u015b o Biblii, s\u0142yszy si\u0119 sarkastyczn\u0105 odpowied\u017a, \u017ce nie mo\u017cna wierzy\u0107 w to, co Biblia m\u00f3wi. Przecie\u017c napisano j\u0105 prawie 2000 lat temu. Jest pe\u0142na b\u0142\u0119d\u00f3w i nie\u015bcis\u0142o\u015bci. Historyczna… <\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"_sitemap_exclude":false,"_sitemap_priority":"","_sitemap_frequency":"","footnotes":""},"categories":[1],"tags":[184],"class_list":["post-1022","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-uncategorized","tag-biblia"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1022","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/comments?post=1022"}],"version-history":[{"count":0,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/posts\/1022\/revisions"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/media?parent=1022"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/categories?post=1022"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/beniuk.gr5.pl\/apologetyka2\/wp-json\/wp\/v2\/tags?post=1022"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}